Đánh giá hoạt động xây dựng NTM và báo cáo kết quả: - Đối tượng tham gia: BQL xã, Ban Phát triển thôn, Ban Giám sát cộng đồng - Thời gian thực hiện: Kết thúc Kế hoạch năm - Cách thức tiế[r]
Trang 1BAN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TỈNH HÀ GIANG
TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN
LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KT-XH CÓ SỰ THAM GIA
CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG NTM
Hà Giang, tháng 6 năm 2013
Trang 2MỤC TIÊU
Sau khi hoàn thành tập huấn, học viên có thể:
- Hiểu được sự cần thiết và tầm quan trọng phải lập kế hoạch Phân biệt đượccác khái niệm cơ bản;
- Áp dụng kiến thức và kỹ năng lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong xây dựng nông thôn mới
NỘI DUNG
1 Một số khái niệm cơ bản về lập kế hoạch;
2 Sự cần thiết về lập kế hoạch có sự tham gia của người dân trong việc lập
kế hoạch xây dựng NTM;
3 Căn cứ và yêu cầu của lập kế hoạch;
4 Các bước lập kế hoạch phát triển KT –XH có sự tham gia của cộng đồng người dân trong xây dựng nông thôn mới;
5 Các kỹ năng cơ bản trong việc tổ chức lấy ý kiến, thảo luận trong quá trìnhlập kế hoạch
TẠI SAO PHẢI LẬP KẾ HOẠCH
• Ý tưởng và mong muốn là vô hạn;
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1 Kế hoạch là gì?
Kế hoạch là dự định về những hành động sẽ được thực hiện trong tương lai
và các giải pháp để thực thi theo một trình tự thời gian để phục vụ cho việc thựchiện một nhiệm vụ nào đó mà đã được định trước Nó xác định cụ thể công việcphải làm là gì? khi nào làm? ai làm? kinh phí cũng như các điều kiện thực hiệnkhác?
a Kế hoạch dài hạn:
Bao gồm các mục tiêu, chương trình và các hoạt động nhằm tạo ra sự thayđổi căn bản trong cuộc sống của cộng đồng thôn bản/xã, đồng thời tìm ra nhữnggiải pháp lớn thực hiện các mục tiêu đã đề ra thời gian xác định là 5 năm
b Kế hoạch hàng năm:
Là kế hoạch được xây dựng cho thời gian 01 năm Kế hoạch hàng năm đề ramục tiêu cụ thể cần đạt được trong năm bao gồm những công việc cần thực hiện vàcác giải pháp cụ thể để từng bước đạt được mục tiêu dài hạn
c Lập kế hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã:
Trang 3Là quá trình do Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới cấp xã chủ trì, phốihợp với các tổ chức đoàn thể và có sự tham gia của người dân, cộng đồng tại địaphương trong việc chỉ bản dự thảo Kế hoạch và trình HĐND xã thông qua.
2 Tiến độ triển khai lập kế hoạch:
Căn cứ vào kế hoạch dài hạn và đề án xây dựng nông thôn mới cấp xã đãđược UBND cấp huyện phê duyệt để xây dựng kế hoạch cho từng năm cụ thể theothứ tự ưu tiên:
- Tháng 6 hàng năm, Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới cấp xã sơ kết tìnhhình thực hiện 06 tháng đầu năm, ước thực hiện cả năm và xây dựng kế hoạch chonăm sau, gửi về UBND xã và UBND huyện (Ban Chỉ đạo Chương trình xây dựngNTM cấp huyện)
- Tháng 7,8, UBND huyện tổng hợp trên cơ sở kế hoạch của Ban Quản lý xã(sau khi đã có ý kiến đồng ý của UBND xã), UBND huyện gửi về UBND tỉnh (BanChỉ đạo Xây dựng NTM cấp tỉnh)
- Tháng 9, 10, Ban Quản lý xã, UBND huyện rà soát lại kế hoạch đã đượcxây dựng trong tháng 6 (nếu có sự thay đổi so với kế hoạch đã gửi) trình UBNDtỉnh lần cuối
- Tháng 12, UBND tỉnh (Ban Chỉ đạo xây dựng NTM cấp tỉnh) giao kếhoạch năm cho các huyện, thị xã
- Tháng 1,2 năm sau, UBND huyện, thị xã giao kế hoạch cho Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới các xã thông qua UBND các xã
PHẦN II
SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC LẬP KẾ HOẠCH
CÓ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
1 Lập kế hoạch có sự tham gia là gì?
Là sự hợp tác của người dân trong việc cung cấp những thông tin cần thiếtcho quá trình lập kế hoạch Người dân quyết định các mục tiêu, nội dung, các hoạtđộng trong XD NTM Lập kế hoạch có sự tham gia của người dân sẽ xác địnhtrách nhiệm, biện pháp tổ chức thực hiện các hoạt động trong XDNTM có hiệu quả
2 Vì sao chúng ta cần phải lập kế hoạch có sự tham gia?
Chúng ta cần có sự tham gia trong quá trình lập kế hoạch vì:
- Để thực hiện triệt để quan điểm của Nghị quyết số 26-NQ/TW của Hội nghị
lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X đã nêu rõ “nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng nông thôn mới” và Quy chế dân chủ cơ sở (Nghị
định Số: 79/2003/NĐ-CP của Chính phủ ngày 07/7/2003) trong phát huy quyềnlàm chủ, động viên sức sáng tạo, sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn của nhândân trong tham gia thực hiện Chương trình MTQG XDNTM giai đoạn 2010-2020
- Để thực hiện nguyên tắc chung của Chương trình mục tiêu Quốc gia xây
dựng Nông thôn mới là “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng thụ” để phát huy vai trò chủ thể của người dân và cộng đồng nông thôn trong toàn
bộ quá trình xây dựng nông thôn mới;
Trang 4- Để bản kế hoạch được xõy dựng phự hợp với hoàn cảnh thực tế, khả năngcủa địa phương và nguyện vọng của nhõn dõn, đảm bảo tớnh khả thi; trỏnh lóng phớ
do đầu tư khụng đỳng với nhu cầu của người dõn
- Để bản kế hoạch cú tớnh cam kết cao hơn vỡ kế hoạch do chớnh người dõntrực tiếp tham gia xõy dựng, nờn người dõn thấy rằng việc thực hiện nú là trỏchnhiệm của mỡnh và việc huy động các nguồn lực từ nhõn dân cũng dễ dàng hơn;
- Để bản kế hoạch được xõy dựng sỏng tạo hơn vỡ quỏ trỡnh xõy dựng cú sựtham gia của nhiều người
- Để tạo ra một cộng đồng đoàn kết, cú cựng tiếng núi, cú sự nhất trớ cao,khụng khớ làm việc tập thể ngày càng được tăng cường; gúp phần hỡnh thành cộngđồng đoàn kết, gắn bú
3 í nghĩa của việc lập Kế hoạch
- Giỳp cho Ban Quản lý XDNTM cấp xó xỏc định được cỏc mục tiờu, địnhhướng, thời gian tiến hành và kết thỳc đối với một nhiệm vụ, một cụng việc cụ thể
- Thụng qua việc lập kế hoạch, cú thể đỏnh giỏ một cỏch tổng quỏt về trỡnh
độ, năng lực, quản lý của cỏn bộ Ban Quản lý xó
- Thụng qua việc lập kế hoạch để giỳp cho Ban Quản lý xó phỏt huy đượccỏc thế mạnh, tiềm năng sẵn cú của địa phương, từ đú sẽ hạn chế đến mức thấp nhất
về những rủi ro và cỏc khú khăn cản trở trong việc tổ chức thực hiện kế hoạch
- Thụng qua việc lập kế hoạch dài hạn và ngắn hạn, sẽ giỳp cho cỏc nhà lónhđạo của địa phương phõn tớch, đỏnh giỏ những thế mạnh và hạn chế trong quỏ trỡnhphỏt triển kinh tế - xó hội núi chung của địa phương, và trong xõy dựng nụng thụnmới Từ đú, cú thể lập cỏc chỉ tiờu phỏt triển theo từng lĩnh vực một cỏch phự hợp
để tổ chức thực hiện
4 Căn cứ và yờu cầu của lập kế hoạch
a Một số căn cứ của lập kế hoạch:
- Căn cứ Nghị quyết, chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ phỏt triển kinh tế,văn húa, xó hội, an ninh quốc phũng của cấp ủy chớnh quyền huyện, xó đó được cấp
cú thẩm quyền thụng qua
- Căn cứ vào Đề ỏn xõy dựng NTM, Quy hoạch NTM cấp xó đó được cấp cúthẩm quyền thụng qua
- Căn cứ cỏc thụng bỏo, văn bản chỉ đạo về việc chuẩn bị xõy dựng kế hoạchcủa huyện và tỉnh, cấp vốn đầu tư của chương trỡnh xõy dựng NTM
- Căn cứ tỡnh hỡnh thực hiện kế hoạch của năm liền kề với năm lập kế hoạch
và kế hoạch thực hiện 06 thỏng đầu năm;
- Căn cứ cỏc chớnh sỏch, chế độ, tiờu chuẩn, định mức, nội dung, thời giantriển khai của Nhà nước qui định đối với từng dự ỏn, nội dung thuộc Chương trỡnhMTQG về xõy dựng nụng thụn mới
- Căn cứ khả năng về nguồn vốn, khả năng huy động cỏc nguồn lực khỏc,khả năng thực lực (tiền vốn, năng lực, trỡnh độ chuyờn mụn, trỡnh độ quản lý) củađịa phương mỡnh
b Cỏc yờu cầu cần đạt được của bản kế hoạch
Trang 5- Phải cú tớnh khỏch quan, tớnh khả thi;
- Phải phự hợp với điều kiện phỏt triển hiện tại, thực trạng phỏt triển nụngthụn của địa phương;
- Phải bỏm sỏt cỏc chỉ tiờu phỏt triển kinh tế - xó hội của địa phương, củađơn vị trong cỏc năm trước đú và khả năng thực hiện của năm lập kế hoạch;
- Đối với kế hoạch xõy dựng nụng thụn mới của 01 xó, phải xõy dựng đầy đủ
kế hoạch cho cỏc nội dung theo bộ tiờu chớ quốc gia về nụng thụn mới và cỏc mụctiờu cần đạt được của một kế hoạch đó đề ra
- Đối với kế hoạch của một lĩnh vực, một tiờu chớ nụng thụn mới, mộtchương trỡnh, một dự ỏn: Việc Xõy dựng kế hoạch cần phải bỏm sỏt cỏc mục tiờu,nội dung, định mức hỗ trợ, thời gian thực hiện để lập kế hoạch
PHẦN III QUY TRèNH LẬP KẾ HOẠCH XÂY DỰNG NễNG THễN MỚI
Cể SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN.
I Cỏch tiếp cận trong lập kế hoạch xõy dựng nụng thụn mới
Thực tế cho thấy có nhiều phơng pháp xây dựng kế hoạch Song cho tới naychủ yếu chúng ta đã áp dụng 3 phơng pháp xây dựng kế hoạch nh sau:
1 Xây dựng kế hoạch từ trên xuống
Là phơng pháp xây dựng kế hoạch trong đó việc xác định các mục tiêu, thứ tự
u tiên, các giải pháp, phân bố nguồn lực là do cấp cao hơn cấp thực hiện quyết định.Xây dựng kế hoạch theo phơng pháp này đôi khi không phù hợp với tình hình thực
tế và nhu cầu của địa phơng; không phát huy đợc tính chủ động, sáng tạo của cơ sở
Do đó, kế hoạch kém hiệu quả và không bền vững
2 Xây dựng kế hoạch từ dới lên
Là phơng pháp xây dựng kế hoạch trong đó việc xác định các mục tiêu, thứ tự
u tiên, các giải pháp, nguồn lực là do cấp thực hiện tiến hành, sau đó trình cấp trênxem xét, phê duyệt Xây dựng kế hoạch theo phơng pháp này phần nào đã khắcphục đợc nhợc điểm của phơng pháp xây dựng kế hoạch từ trên xuống, đã phản ánh
đợc thực trạng và nhu cầu của địa phơng Tuy nhiên kế hoạch đợc xây dựng theophơng pháp này vẫn mang tính chủ quan của một số cán bộ chuyên trách, cha huy
động đợc sự tham gia của ngời dân
3 Xây dựng kế hoạch có sự tham gia của ngời dân
Là phơng pháp xây dựng kế hoạch có sự tham gia của ngời dân vào quá trìnhxây dựng kế hoạch Xây dựng kế hoạch theo phơng pháp này sẽ khắc phục đợc nhợc
điểm của 02 phơng pháp trên Kế hoạch sẽ khả thi hơn, hiệu quả hơn
II Sự tham gia của người dõn trong lập kế hoạch
1 Một số nguyờn tắc khi lập kế hoạch
- Việc lập kế hoạch XDNTM cấp xó hàng năm và 05 năm phải được tổ chứclấy ý kiến của nhõn dõn từ thụn bằng cỏc hỡnh thức họp dõn hoặc phỏt phiếu lấy ýkiến và được tổng hợp ghi thành biờn bản
- Cụng trỡnh, nội dung được chọn ưu tiờn đầu tư theo ý kiến nhất trớ của sốđụng người dõn
- Ban Quản lý XDNTM cấp xó tổng hợp, thụng qua Thường trực HĐND xótrước khi trỡnh Uỷ ban nhõn dõn huyện, thị xó (sau đõy gọi là UBND huyện)
Trang 6- Thực hiện chương trỡnh xõy dựng NTM ở xó phải đạt được cỏc lợi ớch: Xóđược hỗ trợ và huy động nguồn lực đầu tư để xõy dựng NTM tiến tới đạt chuẩn xóNTM; đội ngũ cỏn bộ xó, thụn bản và cộng đồng được đào tạo, bồi dưỡng nõng caonăng lực; người dõn cú việc làm, tăng thờm thu nhập từ việc tham gia thực hiệnchương trỡnh của xó và khẳng định vai trũ chủ thể trong quỏ trỡnh xõy dựng nụngthụn mới.
2 Ai sẽ tham gia vào việc lập kế hoạch?
Ủy ban nhõn dõn xó chỉ đạo Ban Quản lý xõy dựng NTM xó, cỏc trưởng Banphỏt triển thụn tổ chức họp ở mỗi thụn bản/xó với cỏc thành phần như sau:
- Toàn thể nhõn dõn (hoặc chủ hộ gia đỡnh) bao gồm cả nam và nữ Đảm bảo
tỷ lệ tối thiểu cú 30% đại diện của mỗi giới tới tham dự mỗi cuộc họp;
- Tổ trưởng của Nhúm hộ;
- Đại diện của cỏc tổ chức chớnh trị - xó hội;
- Đại diện của cỏc tổ chức kinh tế tại địa phương (nếu cú liờn quan) để bànbạc, tham gia ý kiến xõy dựng kế hoạch Chương trỡnh MTQG XDNTM của xó
Về nguyờn tắc, người dõn và cỏc tổ chức cú liờn quan sẽ được mời tham dựcỏc cuộc họp để đúng gúp ý kiến xõy dựng kế hoạch của Chương trỡnh MTQG xõydựng NTM Tuy nhiờn khụng phải tất cả cỏc tổ chức đều tham dự cỏc cuộc họp đểđúng gúp ý xõy dựng kế hoạch cho tất cả cỏc nội dung của Chương trỡnh mà tuỳtừng nội dung cụ thể, cỏc tổ chức sẽ được mời họp cho phự hợp
3 Trỏch nhiệm của cỏc bờn tham gia cuộc họp về lập kế hoạch
a Trỏch nhiệm của người chủ trỡ cuộc họp
Tại cuộc họp triển khai xây dựng kế hoạch, lónh đạo UBND xó phải giớithiệu với cỏc thành viờn trong cuộc họp những nội dung sau:
- Nội dung kế hoạch cần lấy ý kiến tham gia của cỏc đại biểu tại cuộc họp;
- Nghĩa vụ và quyền lợi của cỏc đại biểu trong việc tham gia XD kế hoạch
- Nguyờn tắc của việc tham gia là ý kiến của tất cả cỏc đại biểu đều được tụntrọng như nhau
- Cỏc quyết định được lấy ý kiến bằng biểu quyết cụng khai tại cuộc họphoặc trong truờng hợp cần thiết thỡ bỏ phiếu kớn Những nội dung biểu quyết phảiđạt tỷ lệ trờn 50% số người tham gia cuộc họp mới được chấp nhận
- Kế hoạch dự thảo do cuộc họp gúp ý xõy dựng và nội dung cuộc họp phảiđược lập biờn bản để bỏo cỏo Uỷ ban nhõn dõn xó xem xột, tổng hợp
b Trỏch nhiệm tham gia của cỏc thành viờn tham dự cuộc họp
Cỏc thành viờn trong cuộc họp cú trỏch nhiệm:
- Nắm chắc cỏc nội dung cần phải tham gia trong cuộc họp;
- Tích cực tham gia cung cấp các thông tin đỏnh giỏ tình hỡnh hiện trạng kinh
tế - xó hội của địa phơng;
- Đề xuất những nhu cầu của tổ chức mỡnh đại diện cũng như của người dõn;
- Cựng cỏc thành viờn khỏc bàn bạc, xõy dựng cỏc mục tiờu, nội dung họatđộng, cỏc giải phỏp và dự toỏn kinh phớ thực hiện nội dung Chương trỡnh
4 Làm thế nào để đảm bảo sự tham gia.
Trang 7Để đảm bảo có sự tham gia tích cực và hiệu quả của các đại biểu, cán bộ chủtrì cuộc họp phải:
- Quán triệt và thực hiện nghiêm túc Quy chế dân chủ cơ sở;
- Quán triệt quy định chung về sự tham gia của Chơng trình;
- Phải nắm vững và áp dụng có hiệu quả các kỹ năng và quy trình xây dựng
kế hoạch có sự tham gia để khuyến khích các thành viên tham gia hiệu quả Đặcbiệt lu ý khuyến khích nhóm phụ nữ, ngời nghèo phát biểu vì nhóm này thờng thiếu
tự tin khi tham dự các cuộc họp đông ngời
III Quy trỡnh lập kế hoạch cú sự tham gia của người dõn trong xõy dựng nụng thụn mới
Qui trỡnh lập kế hoạch XDNTM cấp xó được thực hiện theo 06 bước sau:
1 Bước 1: Chuẩn bị
- Mục đớch: chuẩn bị cỏc điều kiện cần thiết trước khi tiến hành lập kế hoạchxõy dựng nụng thụn mới cấp xó;
- Nội dung:
+ Tổ chức hội nghị triển khai qui trỡnh lập kế hoạch XDNTM;
+ Chuẩn bị cỏc căn cứ lập kế hoạch, bao gồm: định hướng phỏt triển kinh tế
xó hội của huyện; định hướng phỏt triển kinh tế - xó hội của xó; đề ỏn xõy dựngNTM của xó; cỏc thụng tin về Chương trỡnh MTQG XDNTM;
- Kết quả:
+ Lịch trỡnh dự kiến thực hiện cỏc bước cũn lại trong qui trỡnh lập kế hoạchxõy dựng NTM;
+ Danh sỏch Tổ lập kế hoạch của Ban Quản lý xó;
+ Cỏn bộ lập kế hoạch xó nắm được qui trỡnh lập kế hoạch, hệ thống biểumẫu và cỏc kỹ năng cần thiết thực hiện qui trỡnh
2 Bước 2: Lập Kế hoạch thụn về xõy dựng NTM
- Mục đớch: Người dõn và cộng đồng trực tiếp tham gia vào quỏ trỡnh lập kếhoạch NTM của thụn trờn cơ sở định hướng phỏt triển của xó và đề ỏn xõy dựngNTM của xó
- Nội dung:
+ Chuẩn bị trước khi họp thụn;
+ Ban phỏt triển thụn tổ chức họp thụn xõy dựng Kế hoạch thụn;
+ Sau khi họp thụn
- Kết quả: cú bản Kế hoạch thụn về xõy dựng nụng thụn mới
3 Bước 3: Lập Kế hoạch xõy dựng NTM xó
- Mục đớch: Lập kế hoạch xõy dựng NTM xó cú sự tham gia của cỏc bờn trờn cơ
sở cỏc hoạt động do Ban Phỏt triển thụn đề xuất và đề ỏn xõy dựng NTM của xó
- Nội dung:
+ Chuẩn bị Hội nghị Kế hoạch NTM xó;
+ Ban Quản lý xó tổ chức Hội nghị Kế hoạch NTM xó;
+ Sau Hội nghị kế hoạch NTM xó;
- Kết quả: Bản Kế hoạch xõy dựng NTM của xó
Trang 84 Bước 4: Phê duyệt Kế hoạch xây dựng NTM xã và phổ biến thông tin
- Mục đích: Phê duyệt các hoạt động của Bản Kế hoạch xây dựng NTM xã vàphổ biến thông tin tới các bên liên quan;
- Nội dung:
+ Phê duyệt Kế hoạch xây dựng NTM xã;
+ Thông báo cho các bên liên quan về kết quả phê duyệt
- Kết quả: Văn bản thông báo chính thức tới các bên có liên quan về các hoạtđộng của Bản Kế hoạch xây dựng NTM xã được phê duyệt để thực hiện
5 Bước 5: Thực hiện và giám sát các nội dung Kế hoạch XD NTM xã
- Mục đích: Tổ chức thực hiện và giám sát quá trình thực hiện các hoạt độngtrong Kế hoạch xây dựng NTM đã được phê duyệt
- Nội dung:
+ Xây dựng kế hoạch cụ thể thực hiện các hoạt động xây dựng NTM của xã,thôn;
+ Tổ chức theo dõi quá trình thực hiện các hoạt động xây dựng NTM
- Kết quả: Các hoạt động xây dựng NTM được thực hiện và theo dõi theo lịchtrình đã xây dựng
6 Bước 6: Đánh giá thực hiện hoạt động xây dựng NTM
- Mục đích: Các bên liên quan đánh giá quá trình thực hiện các hoạt động xâydựng NTM nhằm rút ra bài học kinh nghiệm cho các năm tiếp theo
- Nội dung: Tổ chức đánh giá kết quả thực hiện các hoạt động xây dựng NTMtheo các tiêu chí đã được xây dựng;
- Kết quả: Kết quả đánh giá các hoạt động xây dựng NTM cấp xã
IV Hướng dẫn chi tiết cách thức thực hiện các bước
1 Bước 1 Chuẩn bị:
1.1.Tổ chức Hội nghị triển khai qui trình lập kế hoạch xây dựng NTM:
- Đối tượng tham gia: Ban Quản lý xã, lãnh đạo xã/thôn, Ban Phát triển thôn
và đại diện các ban ngành;
- Thời gian thực hiện: Trước khi lập Kế hoạch xây dựng NTM.
- Cách thức tiến hành: Tổ chức Hội nghị xã thực hiện một số hoạt động chính
như sau:
+ Giới thiệu về Chương trình xây dựng NTM;
+ Thành lập Tổ lập kế hoạch xây dựng NTM của Ban Quản lý xã
- Thành phần tổ công tác kế hoạch xã bao gồm :
+ Tổ trưởng : Chủ tịch hoặc phó chủ tịch xã
+ Thư ký : chọn cán bộ có khả năng phân tích tổng hợp thông tin, soạn thảo
các văn bản và thuyết trình trong các buổi họp (thường là cán bộ văn phòng,thống kê xã, khuyến nông )
+ Thành viên : Cán bộ kế toán, nông nghiệp - địa chính, kinh tế, xây dựng cơ
bản, văn hoá xã hội, đại diện đoàn thể trưởng các thôn bản trong xã
* Nhiệm vụ: Trách nhiệm tổ chức, thực hiện các hoạt động
Trang 9- Thành phần tổ công tác lập kế hoạch thôn là BPT thôn bao gồm :
+ Tổ trưởng : Trưởng thôn
+ Thư ký: Chọn người có khả năng ghi chép tốt và phân tích thông tin, am hiểu
về thôn bản
+ Thành viên : 5-7 thành viên khác bao gồm : bí thư chi bộ, các đại diện ban
ngành, đoàn thể ở thôn (đoàn thanh niên, phụ nữ, Hội ND, Hội CCB)
+ Xây dựng lịch trình cụ thể triển khai công tác lập kế hoạch xây dựng NTMxã
1.2 Chuẩn bị kế hoạch định hướng:
- Đối tượng tham gia: Đại diện huyện, Lãnh đạo xã, BQLXD NTM xã;
- Thời gian thực hiện: Trước khi lập kế hoạch xây dựng NTM xã, thôn;
- Cách thức tiến hành:
+ UBND xã chuẩn bị KH định hướng phát triển kinh tế xã hội của xã;
+ Ban Quản lý NTM xã cung cấp thông tin về đề án xây dựng NTM xã; cungcấp thông tin định hướng và nguồn lực Chương trình NTM;
+ Đại diện huyện cung cấp thông tin định hướng phát triển kinh tế - xã hội củahuyện và các nguồn lực (gọi tắt là kế hoạch định hướng) cho xã
1.3 Một số lưu ý chính:
- Ngoại trừ hoạt động cung cấp thông tin định hướng, các hoạt động khác
(thành lập tổ lập KH ) trong bước chuẩn bị chỉ cần thực hiện trong năm hoạt động
đầu tiên của Chương trình NTM;
- Thông tin định hướng của huyện/xã được cung cấp cho năm lập kế hoạch, cònthông tin định hướng của Chương trình NTM được cung cấp theo chu kỳ củaChương trình và năm lập Kế hoạch
2 Bước 2 Lập Kế hoạch NTM của thôn:
có sổ theo dõi họp thôn, đến nhà nào mời họp, yêu cầu người được mời ký (điểmchỉ) xác nhận đã được thông báo
* Lưu ý: Cuộc họp thôn phải có ít nhất 80% số hộ trong thôn có người đại diện
tham gia, trong đó tối thiểu phải có 80% số hộ nghèo và số phụ nữ tham gia ít nhất50% Trường hợp số người đi họp không đạt theo tỷ lệ như trên thì phải tổ chứchọp lại
+ Chuẩn bị văn phòng phẩm: Giấy Ao, A4, bút dạ/lông, băng dính, keo, bảng,phấn viết,
Trang 10+ Chuẩn bị hệ thống mẫu biểu: Biểu mẫu dành cho cấp thôn (từ mẫu 2 đến mẫu 5).
2.2 Tổ chức họp thôn:
- Đối tượng tham gia: Đại diện UBND xã, Ban Quản lý xã, các thành viêntrong Ban Phát triển thôn, đại diện các tổ chức, đoàn thể trong thôn, đại diện các hộgia đình trong thôn (1 người/hộ)
- Thời gian thực hiện: Dự kiến 1 ngày/thôn Trong trường hợp thôn đông dânhoặc có nhiều vấn đề cần thảo luận thì có thể kéo dài hơn
- Cách thức tiến hành (Chương trình họp thôn):
Chương trình h p l p k ho ch thôn n m 201 ọ ậ ế ạ ă
Hoạt động Người chủ trì Nội dung thực hiện Ghi chú
Khai mạc Trưởng thôn
- Lý do cuộc họp thôn, giới thiệu đại biểu, bầu thư ký cuộc họp.
- Lấy ý kiến của thôn về tổ LKH chính là Ban PTT.
- Giới thiệu tổng quan về Chương trình XDNTM.
- Thông báo cách thức tiến hành cuộc họp thôn: Thảo luận chung, nội dung, phương thức thảo luận.
- Phân công cán bộ (huyện hoặc xã) hỗ trợ thảo luận.
- Thống nhất thời gian thảo luận.
- Thư ký ghi biên
bản (phụ lục 1)
Thảo luận Cán bộ hỗ trợ
điều hành thảo luận
- Thảo luận lần lượt từng lĩnh vực theo trình tự:
+ Vẽ sơ đồ nguồn lực thôn
+ Nêu các vấn đề tồn tại hoặc mặt chưa làm được
+ Thảo luận sâu từng vấn đề tồn tại/mặt chưa làm được để xác định nguyên nhân.
+ Đề xuất giải pháp giải quyết
- Phải kiểm soát được thời gian thảo luận.
- Nội dung thảo luận
rõ ràng và thống nhất (Dùng phương pháp
so sánh cặp đôi và cây vấn đề).
- Kết quả thảo luận
ghi vào mẫu 2
Lập danh
mục các hoạt
động của
thôn
Trưởng thôn Chuyển các đề xuất/hoạt động từ
cột 5 của mẫu 2 sang cột 3 của mẫu 3 - Danh mục các hoạt động
(Giơ tay/bỏ phiếu lựa chọn hoạt động)
- Xin ý kiến thống nhất lần cuối của bà con về danh mục hoạt động năm đã được ưu tiên
- Đọc công khai biên bản họp thôn
- Mỗi thôn chỉ chọn
tối đa 10 hoạt động
ưu tiên đầu tiên đưa
vào mẫu 5 - kế
Trang 11KH hoạch phát triển thôn Kết thúc họp
thôn
Trưởng thôn Tuyên bố bế mạc
* Những điểm lưu ý trong quá trình tổ chức cuộc họp thôn:
(1) Trình tự điều hành thảo luận:
- Lập kế hoạch phát triển thôn có sự tham gia của người dân trong xây dựng
nông thôn mới theo 19 tiêu chí (QĐ số 693/QĐ-UBND ngày 16/4/2013 của UBND tỉnh Hà Giang về ban hành Bộ tiêu chí xã đạt chuẩn Nông thôn mới của tỉnh Hà Giang) Tùy theo điều kiện của từng thôn, lĩnh vực/tiêu chí nào nổi cộm nhiều vấn
đề cần giải quyết thì ưu tiên thảo thảo luận
- Người điều hành thảo luận kẻ mẫu 2 lên giấy A0 (có thể chuẩn bị trước khi
thảo luận), và giải thích nội dung lĩnh vực/tiêu chí sẽ thảo luận
- Xác định và gợi ý các vấn đề tồn tại/khó khăn chính/mặt chưa làm được(sau đây được gọi là vấn đề) trong lĩnh vực/tiêu chí Người dân nêu các vấn đề đến
đâu, người điều hành ghi bằng bút dạ/lông vào cột 3 mẫu 2 trên giấy A0 Nếu
trường hợp trong 1 lĩnh vực (ví dụ: thủy lợi) có nhiều vấn đề thì sử dụng công cụ sosánh cặp đôi để chọn ra 3 vấn đề nổi cộm nhất Nên chọn tối đa 5 vấn đề để sosánh
(2) Lưu ý về kỹ thuật:
- Mỗi hoạt động cụ thể cần làm rõ: Hoạt động đó được thực hiện ở đâu (địađiểm)? hoạt động đó đêm lại lợi ích cho những ai? hoạt động đó nếu thực hiện dựkiến kinh phí là bao nhiêu? Trong số kinh phí đó, người dân đóng góp gì (ví dụ nhưngày công, cát, sỏi) Lưu ý các khoản đóng của người dân nếu quy đổi ra đượcbằng tiền thì cần tính cụ thể tương đương với bao nhiêu tiền Ai sẽ quản lý việc sửdụng và duy tu bảo dưỡng hoạt động công trình sau khi xây dựng Xác định thờigian dự kiến tiến hành hoạt động đó
- Nếu trong số các hoạt động đề xuất có hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầngkhông nằm trong 1 thôn, mà có qui mô liên thôn (ví dụ như đường giao thông, cầu,thủy lợi thì tách riêng ra để xã xem xét
(3) Ưu tiên các hoạt động năm kế hoạch của thôn:
- Tiêu chí ưu tiên hoạt động: các hoạt động xếp ưu tiên theo 4 tiêu chí sau:+ Tính cấp thiết: Hoạt động giải quyết nhu cầu cấp bách/bức xúc hơn (ví dụnếu không có hoạt động này thì đời sống hàng ngày của người dân trong thôn bịảnh hưởng lớn và ảnh hưởng ngay) sẽ được ưu tiên hơn
+ Đối tượng hưởng lợi: hoạt động đem lại lợi ích cho nhiều người dân sẽđược ưu tiên hơn
+ Tính khả thi: Hoạt động nào có thể thực hiện được trong điều kiện vềnguồn lực, thời gian, kỹ thuật, thời tiết, một cách phù hợp nhất sẽ được ưu tiên
+ Tính bề vững: Hoạt động mà cộng đồng có khả năng duy trì lâu dài được,sau khi kết thúc Chương trình sẽ được ưu tiên hơn
(4) Nguyên tắc biểu quyết: quy định số lần được biểu quyết
- Nếu có từ 3 hoạt động trở xuống được đưa ra bỏ phiếu thì mỗi người dânchỉ được bỏ phiếu 1 lần
Trang 12- Nếu có từ 4 đến 7 hoạt động được đưa ra bỏ phiếu thì mỗi người dân chỉđược bỏ phiếu 2 lần
- Nếu có trên 7 hoạt động được đưa ra bỏ phiếu thì mỗi người dân được bỏphiếu 3 lần
* Quy định này nhằm tránh tình trạng bà con biểu quyết hết cho mọi hoạt động, mà phải suy nghĩ rất kỹ để lựa chọn những hoạt động ưu tiên nhất của mình
- Cách biểu quyết: Có thể sử dụng linh hoạt mẩu giấy, hạt lạc hay hạt ngô
thay cho lần biểu quyết Tùy theo số hoạt động được biểu quyết, mỗi người dânđược phát 1-3 mẩu giấy, hạt lạc hay hạt ngô và yêu cầu bỏ vào những ô tương ứngvới hoạt động mà họ lựa chọn Sau mỗi lần biểu quyết, người điều hành (cán bộ hỗtrợ thảo luận) sẽ đếm số mẩu giấy, hạt lạc hay hạt ngô có trong từng ô
+ Người điều hành đếm số người đồng ý, rồi ghi kết quả số hộ bình chọn vào
cột 4 mẫu 4 Căn cứ kết quả ở cột 4, ghi kết quả ưu tiên vào cột 5.
+ Cách xếp thứ tự ưu tiên: Hoạt động nào có tổng số phiếu cao hơn sẽ đượcghi thứ tự ưu tiên trước, lần lượt 1,2,3, trở đi Nếu có 2 hoạt động có số người tánthành bằng nhau thì sắp xếp thứ tự ưu tiên giống nhau
(5) Đảm bảo tính công khai trong cuộc họp thôn:
- Cuối cuộc họp, trưởng Ban phát triển thôn (trưởng thôn) phải tóm tắt lạinhững ý kiến thống nhất cơ bản và công bố danh mục hoạt động năm kế hoạch saukhi đã được xếp hạng ưu tiên Thư ký đọc lại biên bản họp thôn để bà con nhất trí.Sau đó, trưởng thôn và đại diện một hộ dân cùng ký vào biên bản
Lưu ý: Sao biên bản thành 02 bản để các thành phần trên cùng ký Một bản
lưu tại thôn, một bản nộp lên xã cùng kế hoạch phát triển năm của thôn (mẫu 5).
(6) Sự khác biệt họp thôn năm đầu và các năm tiếp theo:
- Năm đầu tiên, cuộc họp thôn phải thực hiện các hoạt động chính sau:
+ Đề xuất danh mục nhu cầu cả giai đoạn
+ Xác định nhu cầu của từng năm
+ Xếp hạng ưu tiên các hoạt động trong năm KH của thôn
- Năm tiếp theo, cuộc họp thôn tập trung vào các hoạt động chính sau:
+ Rà soát danh mục hoạt động của thôn: Gạch các hoạt động đã được phê
duyệt, thực hiện ra khỏi danh mục hoạt động của thôn (mẫu 3) và bổ sung các hoạt
động phát sinh (nếu có)
+ Xác định danh mục các hoạt động năm KH bằng cách lọc các hoạt động từdanh mục hoạt động theo chu kỳ dự án (đã có bổ sung hoạt động-nếu có) và cáchoạt động chuyển tiếp từ năm trước chuyển sang (mẫu 19)
+ Tiến hành ưu tiên các hoạt động năm KH
2.3 Sau khi họp thôn:
Đối tượng tham gia: Ban phát triển thôn (nhóm giám sát thôn)
Thời gian thực hiện: Sau kết thúc họp thôn và trước Hội nghị kế hoạch xã.Cách thức tiến hành:
- Các thành viên Ban PTT tổng hợp danh mục hoạt động năm KH vào biểu
kế hoạch phát triển thôn (mẫu 5).
- Sao chép mẫu 5 thành 02 bản trên giấy A4: 01 bản lưu giữ tại thôn và 01
bản gửi cho BQL Chương trình XDNTM xã
Trang 13- Chuyển Kế hoạch phát triển thôn (mẫu 5) cho xã để tổ lập kế hoạch xã
hoàn thiện trước khi hội nghị xã
3 Bước 3 Lập Kế hoạch xây dựng NTM xã:
- Lập KH phát triển xã được thực hiện thông qua hội nghị xã Để đảm bảo cóbản KH xã chất lượng, cần thực hiện tốt 3 nội dung: (1) Chuẩn bị Hội nghị Kếhoạch xã; (2) Tổ chức Hội nghị lập Kế hoạch xã; (3) Sau Hội nghị Kế hoạch xã
1 Chuẩn bị Hội nghị Kế hoạch xã:
- Đối tượng tham gia: Tổ lập Kế hoạch của xã
- Thời gian thực hiện: Trước khi tổ chức Hội nghị xã
- Cách thức tiến hành: Tổ lập Kế hoạch xã hoàn thiện Kế hoạch phát triển
thôn (mẫu 5); Mời đại biểu tham dự Hội nghị xã; Kiểm tra lại thông tin định hướng
để thông báo trong Hội nghị Kế hoạch xã
* Lưu ý trong việc hoàn thiện danh mục hoạt động hàng năm các thôn:
- Tổ LKH rà soát lại danh mục hoạt động của từng thôn Với những hoạtđộng mà thôn đã dự toán, tổ LKH cần rà soát mức độ chính xác của dự toán Vớinhững hoạt động mà thôn chưa ước tính được, thì tổ LKH xây dựng dự toán kinhphí giúp cho thôn
- Sau khi rà soát danh mục hoạt động hàng năm của các thôn, tổ LKH xã
phóng to mẫu 5 của từng thôn lên giấy A0 để trình bầy ở Hội nghị xã.
2 Tổ chức Hội nghị lập Kế hoạch xã:
- Đối tượng tham gia: Đại diện huyện, Đại diện Đảng ủy xã, HĐND - UBND
xã, Ban Quản lý xã, Ban Phát triển thôn, đại diện các tổ chức, đoàn thể cấp xã,trưởng ban Phát triển thôn, trưởng các thôn
- Thời gian thực hiện: Từ ½ đến 01 ngày
Chương trình H i ngh l p k ho ch phát tri n xã n m ộ ị ậ ế ạ ể ă
Hoạt động Người thực hiện Nội dung thực hiện Ghi chú
1 Khai mạc Hội
nghị
Chủ tịch/PCT xã Tuyên bố lý do, giới
thiệu đại biểu, thôngqua chương trình hộinghị
2 Thông tin định
hướng
- Đại diện huyện Thông báo tóm tắt
định hướng của huyện
Chuẩn bị sẵn báocáo định hướng
và nguồn lực
Trang 14- Đại diện lãnhđạo xã
Thông báo tóm tắtđịnh hướng của xã
Chuẩn bị sẵn báocáo định hướng
- BQLXDNTMxã
Thông báo tóm tắtđịnh hướng củaChương trình
Chuẩn bị sẵn báocáo định hướng
Giới thiệu danh mụchoạt động hàng nămcủa các thôn
- Xếp ưu tiên các hoạtđộng cấp xã
- Thảo luận chunghoặc thảo luậnnhóm theo từnglĩnh vực
- Kết quả ưu tiêntổng hợp vào
mẫu 7 - Danh
mục hoạt độnghàng năm cấp xã
để hoạt động này
trong mẫu 8 (dự thảo)
- danh mục hoạt độngtrong KH phát triển xãhay không?
- Công bố kết quảbiểu quyết lựa chọnhoạt động ưu tiêntrong KH phát triểnxã
- Các đại biểu cầncăn cứ vào một sốtiêu chí : mức độcấp thiết, đã nằmtrong kế hoạchđầu tư; nguồnkinh phí yêu cầuthấp, có sự camkết của thôn vềviệc đóng góp vật
tư sẵn có tại địaphương/ngàycông lao động đểthực hiện hoạtđộng nếu đượclựa chọn
- Đề nghị đại biểulựa chọn hoạt
Trang 15động ưu tiên (biểu
7 Bế mạc hội
nghị
Chủ tịch/PCT xã Thông qua biên bản
hội nghị và kết thúchội nghị
3 Sau Hội nghị Kế hoạch xã:
- Đối tượng tham gia: Tổ lập Kế hoạch xây dựng NTM xã
- Thời gian thực hiện: Sau khi kết thúc Hội nghị Kế hoạch xã
- Cách thức tiến hành:
+ Tổng hợp danh mục các hoạt động được ưu tiên cấp thôn và hoạt động cấp xã
đã được xếp ưu tiên vào mẫu 8 – kế hoạch phát triển xã
+ Lọc các hoạt động chuyển tiếp sang năm tiếp theo trong KHPT xã (nếu có) và
ghi vào mẫu 9.
+ Tổng hợp vốn của KHPT xã theo mẫu 10.
+ Lưu 1 bản KHPT tại xã (kèm theo danh mục hoạt động năm của các thôn) và
gửi 1 bản cho BCĐ NTM/UBND huyện gồm: tờ trình (phụ lục 2) về việc xin phê
mẫu 8 kế hoạch chi tiết phát triển xã kèm theo.
4 Bước 4 Phê duyệt và phổ biến thông tin về Kế hoạch NTM cấp xã:
1 Phê duyệt Kế hoạch NTM cấp xã:
- Đối tượng tham gia: UBND huyện, BCĐ NTM huyện, các phòng ban liênquan của huyện
- Thời gian thực hiện: Sau khi UBND xã gửi Bản Kế hoạch năm cho UBNDhuyện, BCĐ NTM huyện;
- Cách thức tiến hành: Sau khi nhận được bản Kế hoạch hàng năm về xây dựngNTM, UBND xã sẽ trình UBND huyện/BCĐ NTM huyện phê duyệt chính thức đểđưa vào triển khai thực hiện
2 Thông báo cho các bên liên quan về kết quả phê duyệt chính thức:
- Đối tượng tham gia: Ban Chỉ đạo NTM cấp huyện, UBND xã, Ban Quản lý
xã, Ban Phát triển thôn
- Thời gian thực hiện: Sau khi UBND huyện/BCĐ NTM huyện phê duyệtbản kế hoạch chính thức
- Cách thức tiến hành: UBND huyện/Ban Chỉ đạo NTM huyện gửi bản Kếhoạch đã phê duyệt tới UBND xã/Ban Quản lý xã UBND xã thông báo tới BanPhát triển thôn Ban Phát triển thôn thông báo tới toàn bộ người dân trong thôn vàniêm yết kế hoạch thôn ở nhà văn hóa thôn hoặc nơi nhân dân dễ tiếp cận
Trang 165 Bước 5 Thực hiện và giám sát hoạt động xây dựng NTM cấp xã:
1 Đối với hoạt động ở cấp thôn:
- Sau khi các đề xuất hoạt động thực hiện trong năm kế hoạch được phê duyệtchính thức, thôn lên kế hoạch cụ thể việc triển khai các hoạt động Cụ thể: xác địnhdanh sách các đối tượng hưởng lợi là hộ hoặc nhóm hộ Sau đó người dân có thểtiến hành các hoạt động xây dựng NTM dưới sự giám sát của Ban phát triểnthôn/Ban Giám sát Cộng đồng
2 Đối với hoạt động ở cấp xã:
- Cũng như ở thôn, các hoạt động ở xã sẽ được thực hiện sau khi được phêduyệt, Ban Quản lý xã sẽ chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các hoạt động xâydựng NTM dưới sự giám sát của HĐND xã, Ban Giám sát Cộng đồng
6 Bước 6 Đánh giá hoạt động xây dựng NTM và báo cáo kết quả:
- Đối tượng tham gia: BQL xã, Ban Phát triển thôn, Ban Giám sát cộng đồng
- Thời gian thực hiện: Kết thúc Kế hoạch năm
xã vào lập và triển khai Kế hoạch xây dựng NTM; Chất lượng và tính hợp lý trongviệc thực hiện các hoạt động xây dựng NTM; Sự hợp lý trong việc sử dụng cácnguồn lực cho các nhóm hưởng lợi; Kiến nghị nhằm cải thiện qui trình lập và triểnkhai Kế hoạch xây dựng NTM hàng năm trong thời gian tiếp theo
Trang 17PHẦN IV MỘT SỐ CÔNG CỤ LẬP KẾ HOẠCH
CÓ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
- Đề xuất những hoạt động giải quyết những nguyên nhân gây nên khó khăn đó
3 Cây mục tiêu - Xác định các mục tiêu cần đạt tới, rồi xếp theo thứ tự
2 Yêu cầu:
- Không cần đạt được độ chính xác cao
- Phải xác định được phạm vi ranh giới và hướng trục
- Xác định nội dung cần thể hiện trên sơ đồ
Trang 18- Các công trình đường xá, cầu
cống, kênh mương,sông suối, hồ
đập, chợ búa, khu dân cư…
- Vạch rõ ranh giới giữa các
vùng đất, cây trồng vật nuôi và
ký hiệu cho từng loại cây trồng
vật nuôi trên đó.
3 Cách thức tiến hành:
Bước 1: Vẽ phác hoạ trên tờ giấy A4 Xác định vị trí, hướng trục trước
Bước 2: Vẽ trục đường chính và sông ngòi trước Tiếp đến là các trọng điểmnhư: Nhà văn hoá cộng đồng, các khu dân cư
Bước 3: Vẽ các vùng đất sản xuất nông nghiệp: cây trồng, vật nuôi, thuỷ sản Bước 4: Vẽ hệ thống thuỷ lợi: kênh mương, phai đập, cầu tràn hoặc các côngtrình hạ tầng khác
Bước 5: Chú thích các ký hiệu vào góc tờ giấy
II Cây vấn đề (Khó khăn, nguyên nhân, tác động và giải pháp)
1 Khái niệm và tác dụng của cây vấn đề
Cây vấn đề là công cụ thường được sử dụng để phân tích mối quan hệnguyên nhân kết quả của một quá trình, hiện tượng nào đó Công cụ này thườngđược áp dụng trong bước đầu tiên của quá trình lập kế hoạch, trên cơ sở xác địnhnhững điểm yếu quan trọng nhất cần khắc phục
Việc sử dụng mô hình cây vấn đề để giúp phân tích được đến tận căn nguyêncủa những vấn đề còn tồn tại ở địa phương, và hình thành mối quan hệ nhân quảgiữa các cấp vấn đề đã xây dựng Nó là bước cần thiết giúp cho việc lựa chọn mụctiêu, các chỉ số ở các bước sau được đúng đắn và toàn diện, lựa chọn được các vấn
đề cần ưu tiên của địa phương Đến giai đoạn lập kế hoạch thì những vấn đề đượcxác định này được sử dụng chuyển thành cây mục tiêu
2 Phương pháp xây dựng cây vấn đề:
Để xây dựng cây vấn đề, cần đi theo các bước chính như sau:
a Phát hiện vấn đề chủ yếu cần giải quyết (vấn đề gốc)
Để xác định được vấn đề gốc, cần đặt ra và trả lời một số câu hỏi sau đây:
- Nêu các vấn đề mà cộng đồng quan tâm một cách rõ ràng và dễ hiểu Mộtvấn đề được mô tả rõ ràng phải thoả mãn các yêu cầu:
o Đó là vấn đề gì?
o Có ảnh hưởng đến ai?
o Ảnh hưởng ở qui mô và mức độ như thế nào?
o Có hợp lý và khả thi để giải quyết trong giai đoạn hiện tại chưa?
- Xác định vấn đề cần ưu tiên giải quyết bằng cách trả lời những câu hỏi sau:
o Vấn đề nào đang được nhiều người quan tâm nhất? Vì sao?
Trang 19o Vấn đề nào có thể giải quyết được với sự tham gia của nhiều bên hữuquan nhất? Vì sao?
o Vấn đề nào cần được giải quyết trước nhất? Tai sao?
o Vấn đề nào nếu được giải quyết sẽ kéo theo giải quyết được nhiều vấn
đề khác? Vì sao?
- Có thể sử dụng phương pháp cho điểm theo thứ tự ưu tiên để xác định vấn
đề ưu tiên (Công cụ )
b Xác định vấn đề nhánh các cấp
- Sau khi đã xác định được vấn đề gốc, cần đặt câu hỏi: Nguyên nhân nàotrực tiếp gây ra vấn đề gốc? Việc tìm hiểu nguyên nhân trực tiếp phải dựa trên hoàncảnh thực tế tại địa phương, do các bên hữu quan nêu lên và được tập hợp lại theotừng vấn đề nhánh lớn (vấn đề nhánh cấp I)
- Từ các vấn đề nhánh lớn, đặt câu hỏi tương tự: nguyên nhân nào trực tiếpgây ra các vấn đề nhánh lớn đó Trả lời cho những câu hỏi này sẽ cho biết vấn đềnhánh cấp II
- Tiếp tục thảo luận theo qui trình này sẽ giúp nhà kế hoạch xác định đượcchi tiết các vấn đề nhánh đến cấp n Việc dừng ở cấp vấn đề nhánh nào do nhà kếhoạch tự xác định Thông thường nên dừng lại ở cấp mà với điều kiện về nguồn lực
và khả năng của địa phương có thể giải quyết được trong kỳ kế hoạch, hoặc đãtương đối chi tiết để có thể cụ thể hoá thành các chương trình hoặc dự án đầu tư
c Xác định hậu quả của vấn đề gốc
Từ vấn đề gốc cũng có thể suy luận ngược lên theo trình tự các bước tương
tự như trên để trả lời câu hỏi: nếu vấn đề gốc không được giải quyết thì sẽ gây ranhững hậu quả gì
d Tập hợp các vấn đề thành cây cây vấn đề
Bước cuối cùng là hệ thống hoá lại các vấn đề gốc, vấn đề nhánh và hậu quảcác cấp thành một sơ đồ có dạng hình cây, còn gọi là cây vấn đề (xem Hình vẽ).Theo chiều từ dưới lên trên, cây vấn đề cho biết mối quan hệ nhân quả giữa cáccấp: cấp dưới là nguyên nhân trực tiếp gây ra hậu quả là cấp sát trên của nó Bằngcách sơ đồ hoá này, nhà kế hoạch có thể có cái nhìn tổng thể về vấn đề mà mìnhcần giải quyết, tác động của việc giải quyết vấn đề đã nêu trong ngắn và dài hạn
3 Sử dụng cây vấn đề trong lập kế hoạch
- Xuất phát từ các vấn đề đã phát hiện ra, cho điểm theo thứ tự ưu tiên cácvấn đề quan trọng cần giải quyết
- Nhóm tham gia thảo luận chọn vấn đề có số điểm ưu tiên cao nhất, thảoluận kỹ vì sao nhóm xếp hạng như vậy, rồi viết tên của vấn đề vào giữa tờ giấy A0
- Xác định Nguyên nhân gây ra vấn đề: Để tìm ra các nguyên nhân thì một
số câu hỏi nên được đặt ra: “Vì sao lại có tình trạng như vậy?” hoặc “Tại sao cáckhó khăn đó vẫn chưa thể khắc phục?”
- Lưu ý: Bắt đầu bằng những vấn đề gốc, tiếp đến là những vấn đề nhánh
góp phần gây ra vấn đề gốc Sau khi xác định xong vấn đề, thảo luận với nhóm đểtìm ra những nguyên nhân gây ra các vấn đề trên Có thể tiến hành bằng cách phátcho mỗi thành viên tham gia một số thẻ màu để ghi những lý do mà họ coi là quan
Trang 20trọng gây ra vấn đề đã nêu, mỗi thẻ một ý Sau đó, tập hợp và phân loại các thẻthành những vấn đề nhánh cơ bản Làm tương tự cho các vấn đề nhánh cấp dưới.
- Xem xét hậu quả có thể có khi vấn đề gốc không được giải quyết: Cách làmtương tự như với phần thảo luận về các nguyên nhân Một cách khác để thảo luận
về quan hệ nhân quả trong cây vấn đề là lập bảng thể hiện quan hệ logic giữanguyên nhân – vấn đề – hậu quả
- Cuối cùng, xếp các thẻ màu thành sơ đồ cây vấn đề như Hình vẽ Trongquá trình sắp xếp, tiếp tục thảo luận, bổ sung các vấn đề còn thiếu hoặc loại bỏnhững vấn đề thiết yếu không cần thiết, sao cho cuối cùng xây dựng được một câyvấn đề hoàn chỉnh, có sự đồng thuận cao
- Lưu ý: Cây vấn đề sau khi xây dựng xong không phải là bất biến Ở các
bước sau, nếu phát hiện thấy có sự bất hợp lý, vẫn có thể quay trở lại điều chỉnh
* Một số lưu ý khi xây dựng cây vấn đề
- Chọn vấn đề lõi không nên rộng quá Tuỳ theo phạm vi, vùng dự án và mứckinh phí mà xác định cấp độ vấn đề lõi
- Trong phát triển cộng đồng, xây dựng nông thôn mới vấn đề lõi nên rộngthì nội dung dự án sẽ nhiều hợp phần: (ví dụ Thu nhập của người dân thấp xuấtphát từ nguyên nhân thiếu hướng dẫn kỹ thuật canh tác, Năng suất cây trồng thấp,
Trang 21Cơ sở hạ tầng xuống cấp, … thì dự án sau này sẽ nhằm phát triển hạ tầng cơ sở,nước sạch, tín dụng và khuyến nông).
- Không nên coi vấn đề thiếu vốn là vấn đề khó khăn trực tiếp vì mọi côngviệc khi giải quyết đều cần tới vốn
- Cây vấn đề được chia làm 2 nửa, phía trên vấn đề lõi được gọi là hậu quả(nếu vấn đề lõi không được giải quyết thì có khả năng xảy ra các hậu quả đó) vàphía dưới vấn đề lõi là nguyên nhân gây nên các vấn đề
- Các vấn đề khó khăn nên thể hiện bằng các con số ở cây vấn đề thì dễthuyết phục hơn
- Kiểm nghiệm tính đúng đắn của việc phân tích bằng cách tự hỏi: Nếu giảiquyết được nguyên nhân này thì đã góp phần giải quyết được vấn đề trên? nếu cócâu trả lời là đúng vậy thì có nghĩa là việc phân tích vấn đề là đúng
III Công cụ cây mục tiêu
1 Khái niệm và tác dụng của cây mục tiêu
- Cây mục tiêu là việc xác định một tập hợp các mục tiêu cần đạt đến, tồi
sắp xếp chúng theo thứ tự, bắt đầu từ cấp đưa ra được những kết quả cụ thể nhất và
là điều kiện cần thiết để đạt được những mục tiêu cao hơn Việc phân loại mục tiêuđược thực hiện từ dưới lên, với cấp 1 là đầu ra (hay còn gọi là kết quả trực tiếp),cấp thấp nhất trong cây mục tiêu Bước thấp thứ hai là mục tiêu trung gian và bướctrên cùng là mục tiêu cuối cùng
a Việc xây dựng cây mục tiêu có tác dụng:
- Giúp nhà kế hoạch nhìn thấy rõ mối quan hệ giữa các cấp mục tiêu, mà mỗicấp mục tiêu sẽ trở thành mục tiêu của các kế hoạch 5 năm hoặc hàng năm Từ đó,tạo mối quan hệ chặt chẽ giữa kế hoạch 5 năm và hàng năm của địa phương
- Thấy được mối liên hệ giữa kế hoạch của địa phương (ngành) mình với cácđịa phương (ngành) khác trong quá trình cùng hướng tới một mục tiêu cuối cùngchung, làm cơ sở để tổ chức hối hợp hành động giữa các địa phương (ngành)
- Là đầu vào trực tiếp để xây dựng các cấp mục tiêu trong khung logic của kếhoạch
b Yêu cầu về cây mục tiêu
- Các mục tiêu phải có tính logic: Mục tiêu cấp dưới phải có tác dụng thựchiện được mục tiêu cấp trên
- Các mục tiêu phải có tính cụ thể hoá dần: Mục tiêu cấp càng thấp càng phải
cụ thể hơn so với mục tiêu cấp trên
- Các mục tiêu phải có tính độc lập tương đối: Các mục tiêu cùng cấp phảiđộc lập với nhau để tránh sự chồng chéo về nguồn lực
2 Phương pháp xây dựng cây mục tiêu
- Cách đơn giản nhất để xây dựng cây mục tiêu là dựa vào cây vấn đề đã có,nhưng tất cả các phát biểu mang tính chất tiêu cực (để nêu vấn đề) được đổi lạithành các phát biểu mang tính chất tích cực (để nêu mục tiêu)
Ví dụ chuyển đổi từ cây vấn đề sang cây mục tiêu: