Luận văn ngôn ngữ hội thoại của nhân vật trong truyện ngắn nguyễn huy thiệp

Không chỉ thế, tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp còn hấp dẫn các nhà làm phim: đầu tiên là T “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớng về hu” là một đề tài mới và khó nh, sau là Th“Ngôn ngữ hội thoại

Lời nói đầu

Về tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp các công trình nghiên cứu ch– các công trình nghiên cứu ch a nhiều,

đặc biệt là dới góc độ ngôn ngữ Bởi vậy, Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp là một đề tài mới và khó nh” là một đề tài mới và khó nh ng cũng không

ít lý thú Những hạn chế nhất định là điều không tránh khỏi Chúng tôi mong nhận đợc sự góp ý của những ngời quan tâm đến đề tài.

Thực hiện đề tài này, chúng tôi nhận đợc sự hớng dẫn tận tình của PGS-TS Đỗ Thị Kim Liên cũng nh những ý kiến đóng góp thiết thực của các thầy giáo trong

tổ bộ môn Ngôn ngữ, khoa đào tạo Sau Đại học, Đại học Vinh Nhân đây, cho phép chúng tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo hớng dẫn cùng tập thể thầy cô giáo khoa Ngữ văn, khoa đào tạo Sau Đại học nói chung, và tổ Ngôn ngữ nói riêng đã đóng góp những ý kiến quý báu cho việc hoàn thành luận văn

Tác giả

Lê Thị Trang

Mục lục

Lời nói đầu

Mở đầu

I Lý do chọn đề tài

II Đối tợng và mục đích nghiên cứu

III Lịch sử nghiên cứu vấn đề

IV Phơng pháp nghiên cứu

V Cái mới của đề tài

Nội dung

Chơng I: Hoàn cảnh giao tiếp và thế giới nhân vật

trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

I Lý thuyết hội thoại và các dạng thức hội thoại trong truyện ngắn

Nguyễn Huy Thiệp

II Hoàn cảnh giao tiếp của nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy

Thiệp

III Nhân vật và ngôn ngữ nhân vật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Chơng II: Đặc điểm ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

I Đặc điểm cấu trúc

II Đặc điểm ngữ nghĩa

Chơng III: Những đóng góp của Nguyễn Huy Thiệp

trong việc sử dụng ngôn ngữ hội thoại.

I Sử dụng ngôn ngữ hành động trong hội thoại của nhân vật

II Sử dụng ý nghĩa hàm ngôn trong hội thoại của nhân vật

III Sử dụng ngôn ngữ hội thoại tạo tính âm vang cho tác phẩm

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Trang1334599

73

7384102

110112

Mở đầu

I Lý do chọn đề tài.

1 Thời kỳ đổi mới đã tạo điều kiện cho đất nớc phát triển, con ngời và cácmối quan hệ xã hội trở nên phong phú và sâu sắc hơn Cùng với sự phát triển đó,văn học cũng chuyển mình với tất cả sự đa chiều và phức tạp của nó Và có thểnói một hớng kết tinh đầy ấn tợng của văn học thời kỳ đổi mới là các sáng táccủa Nguyễn Huy Thiệp – các công trình nghiên cứu ch “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtHiện tợng Nguyễn Huy Thiệp” là một đề tài mới và khó nh là thành quả của vănhọc thời kỳ đổi mới

Tớng về hu xuất hiện đã tạo nên một bầu không khí mới trong văn chơng và Sang sông lại đợc giải thởng cao của báo Văn nghệ (vào những năm 80 của thế

kỷ XX) đã gây xôn xao trong d luận Ngời đọc, ngời phê bình, làng văn đang lạ

lẫm về tác giả này thì Nguyễn Huy Thiệp lại tiếp tục trình làng: Con gái thủy thần, Những ngọn gió Hua Tát, Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết, Những ngời thợ

xẻ, Những bài học nông thôn…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lạiNhà văn này càng viết, càng trình làng thì lạicàng có nhiều ý kiến bàn luận Ngời ta cứ đổ xô nhau đọc truyện ngắn NguyễnHuy Thiệp, đổ xô nhau…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtbình” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđánh giá” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtthẩm định” là một đề tài mới và khó nh tác phẩm và con ngờiNguyễn Huy Thiệp Không chỉ thế, tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp còn hấp dẫn các

nhà làm phim: đầu tiên là T “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớng về hu” là một đề tài mới và khó nh, sau là Th“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ơng nhớ đồng quê , Những” là một đề tài mới và khó nh “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

ngời thợ xẻ” là một đề tài mới và khó nh…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Và chính Nguyễn Huy Thiệp lại phải chuyển đổi truyện ngắn

Không có vua

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh thành kịch Gia đình“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh để đa lên sân khấu Hấp dẫn và căngthẳng…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Đó là những ấn tợng khi đọc Nguyễn Huy Thiệp

2 Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đã đem đến cảm giác mới và lạ cho ngời

thởng thức Nguyễn Huy Thiệp hai lần kỳ lạ (V“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật – các công trình nghiên cứu ch ” là một đề tài mới và khó nh ơng Trí Nhàn, 25, 406) Lạ ở chỗ nào? Nội dung lạ và nghệ thuật lạ Ông đã sử dụng tối đa các khả năng của“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

ngôn ngữ để đạt cao nhất điều mình muốn biểu đạt Tức khắc, sáng tác của ông trở thành một thứ hóa chất gây phản ứng, và tất nhiên sau phản ứng bao giờ“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh

cũng có một chất mới tạo thành (Phạm Xuân Nguyên, 25,1).” là một đề tài mới và khó nh Có truyện thế sự,truyện giả cổ tích, truyện giả lịch sử, truyện kể nội dung và truyện viết nội dung.Tất cả phải đợc đọc nh thế nào? Hiểu nh thế nào cho ra nhẽ? Chung quy lại là

sự đòi hỏi về “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcách đọc” là một đề tài mới và khó nh nơi độc giả Cứ thế, các ý kiến trái ngợc nhau, đối chọinhau của các nhà phê bình (với đủ mọi giới, mọi ngành) soi chiếu tác phẩm củaNguyễn Huy Thiệp ở nhiều góc độ khác nhau, nhiều khía cạnh khác nhau Khen

thì khen hết lời Chê thì chê hết mực Âu cũng chuyện thờng tình của việc đánhgiá, phê bình một hiện tợng văn học mới.

Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp dẫn ngời đọc vào một thế giới vừa h, vừathực, vừa bỏng rát với hiện tại, trăn trở với quá khứ lại thôi thúc, giục giã tới tơnglai Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp mở ra một kho ngôn ngữ trong đó tính

đa nghĩa của từ đợc phát huy với tần số tối đa Nghiên cứu về ông, nhận diện rangôn ngữ của ông cũng là điều hết sức thú vị và có ý nghĩa Ông đã bắt ng ời đọckhông đợc tiếp cận theo lối thụ động ăn sẵn với những gì mà nhà văn trình bày

Điều mà ông đã tạo nên một sự kỳ lạ nữa là độc giả phải là những ngời “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđồngsáng tạo” là một đề tài mới và khó nh cùng tác phẩm, cùng nhà văn để suy ngẫm và đạt đến chiều sâu của tácphẩm

3 Dễ nhận thấy rằng: phơng tiện mà Nguyễn Huy Thiệp dùng để chuyển tảinội dung là một hình thức ngôn ngữ thô ráp, không trau chuốt, thứ ngôn ngữ nh

bị “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtbốc đá ném vào mặt” là một đề tài mới và khó nh.Nguyễn Huy Thiệp có tàn nhẫn quá không khi đa lêntrang sách những vấn đề nóng bỏng của thời đại nh sự xuống cấp về đạo đức, sựtha hóa về nhân cách, lối sống thực dụng và một thứ văn hóa “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtlá cải” là một đề tài mới và khó nh đang đợcthịnh hành trong xã hội Việt Nam Tất cả đều đợc diễn đạt bằng một thứ ngônngữ rất đắt, sắc sảo, có khi là thô tục Nhng đằng sau đó là mạch ngầm – các công trình nghiên cứu ch dòngchảy của những triết lý nhân bản mà tác giả muốn gửi gắm

Để nghiên cứu đầy đủ các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta phải nhìnnhận dới nhiều bình diện, nhiều góc độ Trong đó yếu tố ngôn ngữ là một mặt rấtquan trọng khi đánh giá xu hớng nghệ thuật của nhà văn Lời thoại nhân vậttrong tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp là đối tợng tiếp cận của đề tài này với hy vọngphần nào giãi bày đợc cái tâm của ngời viết để cùng hiểu, cùng cảm phục mộtnhà văn có tài mà lắm tiếng - Nguyễn Huy Thiệp

II Đối tợng và mục đích nghiên cứu.

1 Đối tợng.

Chúng tôi vận dụng lý thuyết ngôn ngữ học và kiến thức lý luận văn học để

nghiên cứu ngôn ngữ hội thoại của 21 truyện ngắn trong tập Nh“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật những ngọn gió” là một đề tài mới và khó nh do Anh Trúc biên soạn (NXB VH, 1998) Cụ thể chúng tôi nghiên cứu:

- Các dạng thức hội thoại trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

- Hoàn cảnh giao tiếp: Yếu tố không gian và thời gian chi phối lời thoại nhânvật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

- Đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa lời thoại nhân vật truyện ngắn Nguyễn HuyThiệp

- Những đóng góp của Nguyễn Huy Thiệp trong việc sử dụng ngôn ngữ hộithoại.

2 Mục đích.

Trên cơ sở phân tích, làm rõ những đặc điểm của lời thoại nhân vật, chúng tôimong muốn góp thêm cái nhìn về phong cách độc đáo giàu sức sáng tạo củaNguyễn Huy Thiệp trên bình diện ngôn ngữ đối thoại của nhân vật Đồng thời,chúng tôi hy vọng đề tài này sẽ làm phong phú thêm vấn đề nghiên cứu ngôn ngữnhân vật trong tác phẩm văn học theo lý thuyết hội thoại

III Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện trên văn đàn nớc ta khá muộn Năm 1986 mới rảirác in một vài truyện ngắn nhng những truyện đó không gây đợc tiếng vang Phải

kể từ khi T “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớng về hu” xuất hiện và sau đó là hàng loạt các truyện đợc h cấu từ

lịch sử thì Nguyễn Huy Thiệp mới thực sự đặt dấu ấn trong lòng bạn đọc Từ bấy

đến giờ là những cuộc tranh luận không có hồi kết của mọi giới: nhà giáo, nhàvăn, nhà phê bình, độc giả…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Sự không có hồi kết đó quả là đáng mừng, đáng tincậy bởi một tác phẩm nghệ thuật, nhất là những tác phẩm nghệ thuật mới thìkhông thể có kết luận cuối cùng trong một sớm một chiều đợc

Tựu trung các ý kiến đánh giá về Nguyễn Huy Thiệp nh sau:

- Loại ý kiến thứ nhất: đánh giá cao tài năng văn chơng Nguyễn Huy Thiệp

- Loại ý kiến thứ hai: đòi “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtkhởi tố’ hoặc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtbỏ tù” là một đề tài mới và khó nh Nguyễn Huy Thiệp

- Loại ý kiến thứ ba: vừa phê phán vừa ca ngợi Nguyễn Huy Thiệp

Nhng dù đứng ở loại ý kiến nào đi nữa thì tất cả đều khẳng định: Nguyễn HuyThiệp là một nhà văn có tài, văn chơng của ông có lực hấp dẫn “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtma quái” là một đề tài mới và khó nh siêu

hình đối với đông đảo bạn đọc: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtNguyễn Huy Thiệp là một tài năng độc đáo đủ sức làm sống dậy mặt hồ văn chơng vốn lâu nay im lặng (Nguyễn Văn L ” u, 21, 7), “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtTrờng hợp văn chơng Nguyễn Huy Thiệp là một trờng hợp thú vị đáng chú ý” là một đề tài mới và khó nh (Đoàn Hơng, 15, 150).

Nhìn lại những công trình viết về Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi thấy có ba ớng sau:

h-1 Đi sâu vào những nội dung chính mà Nguyễn Huy Thiệp thể hiện.

a Đề tài:

Hoàng Ngọc Hiến với “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtTôi không chúc cho bạn thuận buồm xuôi gió ” cho rằng: Dẫu là kể chuyện cổ tích, Nguyễn Huy Thiệp tr“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớc sau viết về cuộc sống hôm nay và tác giả đã nhìn thẳng vào sự thật của đời sống hiện tại, không ngần ngại nêu lên những sự bê tha nhếch nhác trong hiện tại…” Và đó là sự xuất

hiện tất yếu khi mà văn học ta lâu nay nặng về ngợi ca, biểu d“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ơng những phẩm chất tốt đẹp của con ngời ” Nguyễn Huy Thiệp đã đi ngợc với vòng quay đó, chủ

nghĩa hiện thực trong truyện ngắn của ông không chỉ là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtnhững điều trông thấy” là một đề tài mới và khó nh

mà còn “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđau đớn lòng” là một đề tài mới và khó nh Kế đó là sự phát hiện bản năng đẹp đẽ của ngời phụ nữthánh thiện mà tác giả gọi tên là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtthiên tính nữ” là một đề tài mới và khó nh đặt bên cạnh những ngời đàn ông

vô tích sự, không ra gì (37, 102)

Giáo s Nguyễn Đăng Mạnh lý giải sức hấp dẫn khó c“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ỡng lại đợc của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp ở chỗ có một cốt truyện ly kỳ“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh; Tác giả viết: Anh th“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật - ờng dựng lên những cuộc phiêu lu của nhân vật này, nhân vật nọ để mợn cớ đa ngời đọc vào những thế giới đầy cảnh lạ, chuyện lạ Chẳng hạn anh đa ngời ta vào rừng để xem săn khỉ, xem gấu quần nhau với ngời; hoặc về nông thôn xem thả diều, bắt cá, đánh vật, v.v … Anh lại đ a ngời ta vào quá khứ, vào lịch sử Lịch sử nớc ta thì còn đầy những sự lẫn lộn giữa chính sử với dã sử, huyền bí, anh tha hồ mà bịa đặt thêm thắt vào cho thành thật ly kỳ” (25, 458).

b Số phận con ngời (nhân vật).

Nhà phê bình văn học trẻ Nguyễn Thanh Sơn đã chỉ ra: Những con ng“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ời đầy ” những thành kiến ngộ nhận (nhân vật trong truyện) đã đánh mất những gì làm ” nên niềm vui sống của cuộc đời, cuộc sống đối với họ chỉ còn là cuộc đấu tranh sinh tồn để kiếm miếng ăn, vui lòng với thứ văn hóa lá cải dành cho họ Một đám

đông mất dần ý thức công dân cũng nh lơng tâm của mình Sự nghèo nàn cả về cuộc sống vật chất lẫn tinh thần chính là bóng đen nuôi dỡng cái ác Những mảnh đất cằn đã làm cho con ng

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ời trở nên ti tiện , những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ghét, những định kiến hẹp hòi và đạo đức giả đã làm thoái hóa bản chất của ” con ngời lơng thiện, của phần ngời trong mỗi một con ngời (25, 120) ”

Nguyễn Văn Lu sau khi khẳng định tài năng văn chơng Nguyễn Huy Thiệp đã

lên án Nguyễn Huy Thiệp phơi bày trên những trang viết của mình cái gai góc,“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

dữ dằn, những con ngời quái hình dị dạng Cuộc sống và con ngời trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp rất đáng thơng, đáng ghét, hãi hùng, quái dị Không khí trong T “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớng về hu sắc cạnh nh ” một rừng chông nhọn Con gái thủy thần là“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh

một trò đùa tai ác, con ngời ở đây không có tài năng trí tuệ, không thể tiếp thu

đ-ợc những học vấn, những lý luận và học thuyết Trong Muối của rừng , con ng“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh

-ời hiện lên cô đơn, trần truồng và đáng buồn c-ời, còn con khỉ lại trở thành con ngời ghê gớm tinh quái…” Văn của Nguyễn Huy Thiệp không phải là không có lòng thơng con ngời, không có cái tâm khi cầm bút nhng đó là lòng th“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ơng của một vũ phu già đòn non nhẽ, nh một kẻ lọc lõi sự đời, về già ngồi phán những câu thế thái nhân tình cho con cháu…” là một đề tài mới và khó nh (21, 15).

c Cuộc sống hiện tại và đạo lý cần vơn đến.

TS Đoàn Hơng trong Ng“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ời kể chuyện cổ tích hiện đại” cho rằng: Văn chơng của Nguyễn Huy Thiệp không phải là một cô gái đẹp không trang điểm mà là một cô gái xấu không trang điểm vì biết mình có một vẻ đẹp khác thờng, nhng vẻ

đẹp ấy đắng và chát lắm Lõi vẻ đẹp ấy là ở sự thật, ở hiện thực.

Đó là vẻ đẹp trong Muối của rừng Đẹp một cái đẹp giản dị, với cốt truyện“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh

đơn giản: truyện kể về một cuộc đi săn trong rừng, nhân vật gồm có một con

ng-ời và một gia đình khỉ Con ngng-ời với sự mạnh mẽ và khôn ngoan, đợc trang bị vũ khí hiện đại lại thua một gia đình khỉ Qua truyện ngắn, Nguyễn Huy Thiệp đã chỉ ra một sức mạnh ghê gớm: sức mạnh của qui luật tự nhiên Kết thúc truyện

đầy nhân ái: con ngời tự nhận ra cái ác của mình mà rời bỏ sau khi đã nhận đợc bài học đích đáng của tự nhiên Cả câu chuyện là một bài học đợc rút ra từ thiên nhiên Thiên nhiên là ngời thầy lớn nhất của cuộc sống và con ngời” (15, 154).

2 Đi sâu phân tích kết cấu truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

Văn Giá cho rằng: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttruyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp không có kết thúc rành mạch theo những giải pháp dễ dãi Anh luôn đa ra những giả định có thể thế này,

có thể thế kia, hối thúc ngời đọc suy nghĩ tự tìm ra lối kết thúc theo cách riêng của mình, không cho phép họ lời biếng ăn sẵn ” (25, 497).

Đông La nhận xét: Cấu trúc chuyện của anh d“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ờng nh còn rất ít bóng dáng các kết cấu chặt chẽ, khuôn mẫu nh trong truyện ngắn cổ điển ( … ) Truyện ngắn của anh không vậy, nó có kết cấu nh kết cấu của tiểu thuyết, nó lỏng lẻo nh chính cái lỏng lẻo của cuộc sống ( … ) Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp rất dài, nh ng không dài dòng, lê thê Văn anh có kể nhng không có kể lể, có tả nhng không quá chi tiết, rờm rà; anh chỉ nhấn những nét chính, ấn tợng nhất từ xa đến gần, từ thấp thoáng đến chi tiết, li ti, sát sạt…” (25, 139).

Tác giả Diệp Minh Tuyền chỉ ra nét mới trong cách dựng truyện của Nguyễn

Huy Thiệp: Nguyễn Huy Thiệp đã kết hợp đợc truyền thống và hiện đại; biệt tài

kể chuyện theo kiểu chơng hồi á Đông đã kết hợp chặt chẽ, hài hòa với lối hành văn ngắn gọn, súc tích, nhịp điệu dồn dập của nghệ thuật hiện đại.

Nguyễn Huy Thiệp đã kết hợp giữa hiện thực và huyền thoại ( … ) Năng lực t ởng tợng mạnh mẽ, tài chọn lựa chi tiết độc đáo, sống động, tính logic trong cách

-bố cục đã giúp nhiều cho cách dựng truyện đầy biến hóa của anh … (25, 399).

3 Đi sâu phân tích nghệ thuật viết văn của Nguyễn Huy Thiệp.

Trớc khi đa ra kết luận về lối viết truyện mới lạ của Nguyễn Huy Thiệp, Đặng

Anh Đào trong Thị hiếu và lối đọc truyện hiện nay qua một cuộc tranh luận“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh đã

đa ra một giả thuyết:

Gần đây, có ba ngời viết truyện đợc nói tới nhiều: Lê Lựu, Dơng Thu Hơng và Nguyễn Huy Thiệp Nhng Thời xa vắng không gây đ“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh ợc cuộc tranh luận, cuộc trao đổi về Bên kia bờ ảo vọng sớm chấm dứt Chỉ có truyện ngắn Nguyễn“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh

Huy Thiệp là có quy mô tranh luận rộng và dai dẳng nhất Vì sao vậy? Vì sao lại

là Nguyễn Huy Thiệp chứ không phải là ai khác? Vì sao truyện của Nguyễn Huy Thiệp vẫn là mắt bão trong khi những truyện khác đụng chạm đến những khủng hoảng và mặc cảm xã hội vẫn bị gạt ra ngoài? (37, 202).

Tác giả lý giải: Có nhiều nguyên nhân (đơn giản là hai truyện của Lê Lựu vàDơng Thu Hơng không dễ phổ cập…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại), nhng nguyên nhân chính, theo tác giả là truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp vừa dễ tiếp cận với ngời đọc trung bình lại– các công trình nghiên cứu ch

vừa mới, vừa lạ, ở đây chúng tôi nhấn mạnh gạch nối giữa hai vế, chỉ một vế tạo thành lực thu hút Một lối viết bề ngoài giản dị, trong sáng nhng bên trong lại phức tạp, nhiều tầng lớp Nó giữ đợc độ căng giữa truyện và ngời đọc, phù hợp với thị hiếu hiện nay, bởi những ngời chê Nguyễn Huy Thiệp vẫn là những ngời thích đọc Nguyễn Huy Thiệp cũng không có gì là mâu thuẫn.

Khi “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttởng tợng” là một đề tài mới và khó nh về Nguyễn Huy Thiệp, Vơng Trí Nhàn đã hào hứng khi cho

rằng: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtNguyễn Huy Thiệp xứng đáng đợc nhận Cây bút vàng “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh Bởi lẽ: Sự độc“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

đáo kỳ lạ là một yêu cầu cần thiết với văn học, thế nhng một phong cách nh Nguyễn Huy Thiệp hai lần kỳ lạ vì nó mang tới cái chất mà lâu nay trong văn học Việt Nam hơi thiếu chất kiêu bạc, tàn nhẫn, cay đắng Bằng một lối kể của– các công trình nghiên cứu ch

một kẻ vừa trải đời, vừa chán đời, và không còn những hy vọng dễ dãi vào

đời …” (25, 405).

Qua phân tích ý kiến của các tác giả đi trớc, chúng tôi thấy phần lớn họ mớichỉ dừng lại ở nhận xét tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp dới góc độ lý luận phê bìnhchứ cha có công trình nào dài hơi đi sâu tìm hiểu ở bình diện ngôn ngữ học, màchỉ có một số bài viết ngắn nhận xét đặc điểm ngôn ngữ Nguyễn Huy Thiệp qua

một số truyện tiêu biểu nh Nguyễn Thị Hơng với Hiệu quả nghệ thuật của lời“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

thoại nhân vật trong truyện ngắn T “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớng về hu của Nguyễn Huy Thiệp (42, ” ” 171) Một số luận văn thạc sỹ, luận án tiến sĩ tuy không trực tiếp đề cập đến tác

giả Nguyễn Huy Thiệp, nhng đã đề cập đến lời thoại nhân vật trong “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtTruyệnKiều” là một đề tài mới và khó nh của Nguyễn Du; trong truyện ngắn của một số tác giả nh Nam Cao,

Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Thị Thu Huệ, Ma Văn Kháng…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

đã tạo cơ sở và tính định hớng về lý luận và thực tiễn cho đề tài của chúng tôi Đó

chính là lý do chúng tôi đi sâu tìm hiểu vấn đề: Ngôn ngữ hội thoại của nhân“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp ”

IV Phơng pháp nghiên cứu.

Để thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng các phơng pháp sau:

1 Phơng pháp thống kê phân loại.

Chúng tôi đã thống kê các cuộc thoại trong 21 truyện ngắn của Nguyễn Huy

Thiệp từ tập Nh“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật những ngọn gió”, trên cơ sở đó đi vào phân loại các kiểu nhóm

cấu trúc và ngữ nghĩa, khái quát thành những dạng thức hội thoại khác nhau

2 Phơng pháp so sánh đối chiếu.

Để tiến hành phân loại các nhóm nghĩa một cách phù hợp, chúng tôi đã sửdụng phơng pháp so sánh đối chiếu các dạng thoại trong truyện ngắn NguyễnHuy Thiệp nh ngôn ngữ đối thoại xen độc thoại giữa các nhân vật, các dạng thoại

cụ thể của từng nhân vật, cũng nh so sánh ngôn ngữ hội thoại truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp và ngôn ngữ hội thoại của một số tác giả khác (Vũ TrọngPhụng, Nam Cao, Phạm Thị Hoài)

3 Phơng pháp phân tích và tổng phân hợp.

Trên cơ sở thống kê t liệu, so sánh đối chiếu, chúng tôi phân tích cụ thể những

đặc điểm ngôn ngữ hội thoại truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đó là những đặc

điểm về cấu trúc, về ngữ nghĩa, đặc biệt là các dạng hành động của lời thoại nhânvật trong mối quan hệ với xã hội, với thời gian vận động và không gian sinh tồn,

và mạch ngầm về ớc mơ, khát vọng của tác giả

V Cái mới của đề tài.

Đây là đề tài đầu tiên đi sâu nghiên cứu lời thoại nhân vật trong truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp dới ánh sáng của lý thuyết ngữ dụng học có kết hợp với một

số kiến thức lý luận có tính liên ngành nh: Lý luận văn học, Thi pháp học, nókhác với sự nghiên cứu của một số ngời chỉ dừng lại đánh giá khái quát ngôn ngữnhân vật ở bình diện lý luận phê bình văn học Từ đó, chúng tôi lý giải quy luậthành chức của ngôn ngữ hội thoại nói chung và những đóng góp của NguyễnHuy Thiệp trong nghệ thuật xây dựng nhân vật trên phơng diện ngôn ngữ, chỉ racái mạch ngữ nghĩa hàm ẩn – các công trình nghiên cứu ch dòng chảy cảm xúc trữ tình chi phối mạch văncủa Nguyễn Huy Thiệp

chơng I hoàn cảnh giao tiếp và thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

I Lý thuyết hội thoại và các dạng thức hội thoại trong

truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

1 Lý thuyết hội thoại.

1.1 Khái niệm hội thoại.

Hội thoại là hình thức giao tiếp thờng xuyên, phổ biến của ngôn ngữ, nó cũng

là hình thức cơ sở của mọi hoạt động ngôn ngữ khác

Theo Đỗ Thị Kim Liên: Hội thoại là một trong những hoạt động ngôn ngữ“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

thành lời giữa hai hoặc nhiều nhân vật trực tiếp, trong một ngữ cảnh nhất định

mà giữa họ có sự tơng tác qua lại về hành vi ngôn ngữ hay hành vi nhận thức nhằm đi đến một đích nhất định (20, 18) ”

ở đây, chúng tôi đề cập đến lời trao - đáp của nhân vật đã đợc chủ thể nhà văntái tạo lại và thể hiện trong tác phẩm văn học, vì vậy bên cạnh các yếu tố ngôn từcủa nhân vật còn có sự tham gia của yếu tố phi ngôn ngữ (nh nét mặt, cử chỉ,

điệu bộ…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại ợc nhà văn miêu tả bằng lời chú giải nhằm bộc lộ cảm xúc chủ quan) đcủa ngời tham gia hội thoại:

Ví dụ 1:

Có tiếng gõ cửa Bà Thiều nhỏm dậy nhìn ra:

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

- Ai đấy?

- Hạnh đây … Tiếng ho húng hắng có vẻ bồn chồn. -

…

- Đi đâu mà bảnh thế cháu?

- Nhớ cô quá ! – các công trình nghiên cứu chHạnh cời cầu tài ánh mắt ve vuốt ngời đàn bà Cô có– các công trình nghiên cứu ch

một sức thu hút mọi ngời đến khiếp ! Em Thoa có nhà không cô?

- Em nó đi học tiếng Anh Ngoài giờ buổi tối, ban ngày thỉnh thoảng nó đi học nhóm”

(Huyền thoại phố phờng, 80).

ở đoạn thoại trên, sau mỗi lời đáp của Hạnh, tác giả chú thích thêm về thái độbiểu hiện bằng dấu hiệu “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtngang nối” là một đề tài mới và khó nh (-)

Trong hội thoại, sự xuất hiện của số lợng nhân vật tham gia đã quy định cácdạng thoại (đơn thoại, song thoại, tam thoại, đa thoại – các công trình nghiên cứu ch Chúng tôi sẽ đề cậpsau)

Khi trao lời, có các vận động cơ thể (điệu bộ, nét mặt, cử chỉ,…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại ớng tới ngời) hnhận hoặc hớng về phía mình (gãi đầu, gãi tai, đấm ngực…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại) bổ sung cho lời trao:

Ví dụ 2: Hắn hầm hầm chĩa vào mặt mụ mà bảo rằng:

- Cái giống nhà mày không a nhẹ ! Ông mua chứ ông có xin nhà mày đâu ! Mày tởng ông quỵt hở? Mày thử hỏi cả làng xem ông có quỵt của đứa nào bao giờ không? Ông thiếu tiền ! Ông còn gửi đằng cụ Bá, chiều nay ông đi lấy về ông trả.

(Chí Phèo, Nam Cao)

ở ví dụ trên, câu trao của Chí hớng tới ngời nhận là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcon mẹ hàng rợu” là một đề tài mới và khó nh bằng

các từ: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcái giống nhà mày” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtmày” là một đề tài mới và khó nh Trong câu trao đã có sự hiện hữu của ngời nhận Thái độ của Chí Phèo đợc tác giả miêu tả bằng câu dẫn Hắn hầm hầm“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

chĩa vào mặt mụ” là một đề tài mới và khó nh cho thấy sự lên gân, chì chiết của Chí.

1.2.2 Sự trao đáp.

Hội thoại chính thức hình thành khi ngời nghe B đáp lại lợt lời của ngời nói A.Trở lại ví dụ 2, sau lời đe doạ, lên gân của Chí Phèo, mụ bán rợu đáp lại lờicủa Chí tạo thành một cặp trao - đáp

Mụ vừa kéo vạt áo lên quệt n

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ớc mũi, vừa bảo:

Em Thoa có nhà không cô?

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật ” là một đề tài mới và khó nh, lúc đó bà Thiều lại trở thành ngời nhận lời và có

sự đáp lời: Em nó đi học “những đố ky, hằn thù, ganh …” Sự thay đổi vai thoại diễn ra thờng xuyên trong hội

thoại và là yếu tố cho sự phát triển hội thoại đạt đến đích mong muốn

Châu, sự tơng tác đợc hiểu là: Các nhân vật giao tiếp ảnh h “những đố ky, hằn thù, ganh ởng lẫn nhau; tác

động lẫn nhau đến cách ứng xử của từng ngời trong quá trình hội thoại (3, 42) ”

Với văn bản tác phẩm văn học, sự tơng tác hội thoại có thể phát triển theonhững chiều hớng khác nhau:

a Tạo điều kiện cho tâm lý nhân vật phát triển, đa cuộc thoại đạt đến đích nh

cuộc thoại của Hạnh và bà Thiều trong Huyền thoại phố ph “những đố ky, hằn thù, ganh ờng (81), ” đích củahội thoại ở đây là đổi chiếc vé số

b Làm cho hội thoại thêm căng thẳng và đi đến xung đột do không hòa phối

đợc những khác biệt, ví dụ ở cuộc thoại của Chí Phèo và Bá Kiến khi Chí Phèo

đòi Bá Kiến trả lại quyền làm ngời lơng thiện: Ai cho tao l “những đố ky, hằn thù, ganh ơng thiện (Chí ” Phèo, Nam Cao) Hoặc ở cuộc thoại bố-con, vợ-chồng, anh-em trong Không có vua xung quanh chiếc nhẫn của chị Sinh bị mất, xung đột xảy ra khi Cấn tát Sinh

và Đoài giơ nắm đấm doạ Cấn: Cút đi ! Anh mà đụng vào cô ấy là tôi chém “những đố ky, hằn thù, ganh liền ! (101) ”

c Hé gợi sự tình của nhân vật nh cảm giác “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtlạc loài” là một đề tài mới và khó nh của vị T “những đố ky, hằn thù, ganh ớng về hu” (48).

Ba vận động trao lời, trao đáp và tơng tác là ba vận động đặc trng cho hộithoại, trong đó, hai vận động đầu do từng đối tác thực hiện nhằm phối hợp vớinhau thành vận động thứ ba Bằng vận động trao lời và trao đáp, các nhân vật hộithoại sẽ tự hòa phối để thực hiện sự tơng tác trong hội thoại

2 Các dạng thức hội thoại trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

Qua khảo sát và thống kê truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi bắt gặpcác dạng thức hội thoại sau:

2.1 Đơn thoại

Là lời thoại của một nhân vật phát ra hớng đến ngời nghe nhng không có lời

đáp trực tiếp Việc tiếp nhận nội dung lời thoại đợc phản hồi bằng hành độngthực hiện hay cử chỉ không đợc tác giả trực tiếp mô tả

Dạng đơn thoại biểu hiện rõ nhất ở kiểu lời trần thuật của nhân vật, có nghĩa làlời nói của nhân vật có xen một yếu tố kể của mình, của ngời Chẳng hạn, ký ứccủa “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh trong một lần về quê bạn là đợc nghe chị Hiên kể về những kỉ niệm của

chị trong Những bài học nông thôn:

Chị Hiên thủ thỉ:

“những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganhở nhà quê buồn lắm Tôi mới đợc ra Hà Nội mỗi một lần Hồi ấy cha lấy chồng, vui vui là, nhng cứ sợ Ngời Hà Nội ai trông cũng ác Hôm ấy ở bến xe, có ông đeo kính, để râu con kiến, tuổi bằng bố tôi bảo: Cô “những đố ky, hằn thù, ganh

em ơi, cô em đi với anh đi Tôi sợ quá tôi bảo: Ông này hay nhỉ? Ông ấy c ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” ời: Xin lỗi nhé, tôi t

“những đố ky, hằn thù, ganh ởng em là bò lạc Tôi chẳng hiểu bò lạc là gì Sau đó anh Tân ” (tức chồng tôi đấy) đi lại, ông này chuồn mất Tôi kể với anh Tân Anh Tân sầm mặt lại: Bọn thành phố toàn quân mất dạy Tôi không biết thế nào, nh “những đố ky, hằn thù, ganh ” ng ngời thành phố ai nói cũng hay, hơi tí thì xin lỗi ”

Chị Hiên lại thủ thỉ: “những đố ky, hằn thù, ganhở nhà quê sợ nhất là buồn chán Công việc chẳng sợ Nhiều khi buồn chán quá, cứ bã ngời ra Hồi ấy anh Tân đi bộ đội, tôi đã định tự

tử vì buồn chán quá Tôi nằm một mình ở ruộng ngô, giữa tổ kiến vàng Tôi tởng kiến vàng đốt thì nhất định chết Thế mà không chết Nó thơng mình hay sao chứ? Chắc nó thấy tôi trẻ quá chết thì phí ”… (298).

Đáp lại câu chuyện của chị Hiên là khoảng lặng “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttê tái” là một đề tài mới và khó nh của “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh với sự liên ởng về bố mẹ Sự đánh thức khát khao tuổi trẻ của chị Hiên làm “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh thẫn thờ

t-đau xót…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Với động từ dẫn: “những đố ky, hằn thù, ganh Chị Hiên thủ thỉ , Chị Hiên lại thủ thỉ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” cho ta

cảm giác đây không phải là một cuộc thoại nữa mà là lời gửi gắm nỗi lòng chịvới “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh Thực chất đây đã thiên về cuộc đối thoại nội tâm

Dạng đơn thoại, còn tồn tại ở kiểu cấu trúc mệnh lệnh sai khiến

Không có bất cứ lời đồng ý nào đáp lại nhng vẫn đầy hiệu quả Thay bằng lời

đáp là hành động sẵn sàng của nhân vật Vì vậy mà cuộc thoại đạt đến đích

Dĩ nhiên, dạng đơn thoại là vắng lời đáp, nhng theo chúng tôi lời đáp nhân vậtnếu không chứa thông tin câu trao thì cũng có thể xếp vào dạng thoại này Chẳnghạn nh:

Ông Ch

“những đố ky, hằn thù, ganh ởng bảo: Cha anh là ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời đáng trọng Tôi hỏi: Theo nghi lễ quân ” “những đố ky, hằn thù, ganh

đội hả chú ”… (T ớng về hu, 52).

Mỗi nhân vật tự đeo đuổi theo một ý nghĩ riêng của mình Kiểu nói năng đối

đáp nh vậy không tạo đợc sự hàn gắn về ngữ nghĩa Điều đó giải thích tại saotruyện của Nguyễn Huy Thiệp có nhiều câu thoại bâng quơ đến thế, nhiều câu

thoại không hớng về một cái đích nào cả Sang sông là một truyện ngắn chứa

nhiều câu thoại kiểu này nhất (13/75 câu) Với Nguyễn Huy Thiệp, ông luôn đểcho độc giả tự suy nghĩ về những vấn đề ông đặt ra trong tác phẩm nên ngôn ngữnhân vật đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thực hiện mục đích này ở

truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta bắt gặp hiện tợng đối thoại ngầm Có

một đoạn đối thoại giữa hai ngời, trong đó những câu đối đáp của ngời tiếpchuyện thứ hai bị bỏ trống, nhng ý nghĩa chung không hề bị suy chuyển Ngời tròchuyện thứ hai hiện diện vô hình, tiếng nói của anh ta cũng vô hình, nhng dấu vếtsâu sắc của lời đó lại qui định tất cả những lời nói hữu hình của ngời trò chuyệnthứ nhất

Trong Những bài học nông thôn, thầy giáo Triệu nh là một ẩn dụ cho hình

t-ợng tác giả Các phát ngôn của Triệu là những quan niệm nhân sinh, nhân bản,

đầy bức xúc, nhọc nhằn:

Anh Triệu thở dài, suy nghĩ một lát rồi chậm rãi nói: Còn điều này nữa,

“những đố ky, hằn thù, ganh… “những đố ky, hằn thù, ganh

đã nói thì nói cho xong Thời loạn dứt khoát phải có một nền thống trị bá đạo Còn thời bình, đờng lối chính trị bá đạo sẽ đa dân tộc đến thảm họa Chỉ có một nền chính trị vơng đạo, dân chủ, tín nghĩa và văn hóa đạo đức cao mới làm cho

đất nớc phồn vinh ”

Chúng tôi lặng im Anh Triệu bảo: Hiếu này, chú đừng nghe tôi Tôi nông “những đố ky, hằn thù, ganh cạn và sai lầm lắm Mẹ tôi là nông dân, còn tôi sinh ở nông thôn Tôi nhìn anh ” thơng xót, tự dng nớc mắt tôi ứa cả ra Tôi úp mặt xuống bờ cỏ để anh khỏi thấy rằng tôi đang khóc (311) ”

ở đoạn đối thoại trên, chúng ta chỉ thấy anh Triệu phát ngôn, còn nhân vật

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh thì im lặng Nhng chính sự im lặng của nhân vật tôi lại tác động sâu sắc đếnnội dung phát ngôn của anh giáo Triệu Anh giáo Triệu muốn gửi gắm quan niệmsống của anh vào nhân vật tôi – các công trình nghiên cứu ch một trí thức sống ở thành phố hãy cố gắng đi

đến nền chính trị vơng đạo

ở Muối của rừng ta thấy thực chất đấy là một cuộc chuyện trò, mặc dù chỉ cómột ngời nói (ông Diểu) nhng lại là cuộc chuyện trò hết sức căng thẳng, bởi vìmỗi lời có mặt ở đây bằng toàn bộ cơ thể mình đều nhằm đáp lại phản ứng củangời tiếp chuyện vô hình Mỗi lời của ông Diểu (dù rất ít) đều hớng đến gia đình

khỉ, tìm cách có thể cứu gia đình khỉ và bảo vệ an toàn tính mạng của mình Đây

là câu chuyện cảm động, đầy lòng nhân ái, sự nhân ái đợc đánh thức bởi thiênnhiên Cuộc đối thoại này là cuộc đối thoại với thiên nhiên

2.2 Song thoại.

Đây là dạng thoại chủ yếu và đợc quan tâm nhiều nhất của lý thuyết hội thoại.Song thoại làm nền tảng cho việc nghiên cứu đa thoại Theo Nguyễn Đức Dân:

Nếu không có chú thích gì đặc biệt thì thuật ngữ hội thoại đ

thoại (8, 77) ” Song thoại là lời của ngời trao hớng đến ngời nghe và có sự đối

đáp bằng hành vi ngôn ngữ - Chúng tôi gọi là hành vi trao lời và hành vi đáp lời

ở dạng thoại này, nhân vật trực tiếp đa lời nói của mình vào hội thoại, bảo đảmyếu tố lời trao và lời đáp của nhân vật, bảo đảm nguyên tắc luân phiên lợt lời hộithoại

Về mặt hình thức, chúng ta có thể nhận ra “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttác giả” là một đề tài mới và khó nh của lời nói qua hệ thốngtên riêng (hoặc ký hiệu) của nhân vật

Ví dụ: “những đố ky, hằn thù, ganh… Đoài hỏi: Sinh biết nhà này t “những đố ky, hằn thù, ganh ơng lai thuộc về ai không? Sinh ” bảo: Không Đoài bảo: Về tôi Sinh hỏi: Sao thế? Đoài bảo: Bố già bố “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh chết Thằng Khiêm trớc sau cũng vào tù Thằng Khảm ra trờng không đi Tây Bắc cũng Tây Nguyên Thằng Tốn không nói làm gì, vô tích sự? Sinh hỏi: Thế còn ” “những đố ky, hằn thù, ganh anh Cấn? Đoài bảo: Phụ thuộc vào Sinh Nếu Sinh yêu tôi, tôi sẽ gây sự tống ” “những đố ky, hằn thù, ganh

cổ ra đờng Sinh bảo: Dễ thế? Đoài bảo: Sinh còn quyến luyến cái gì? Lão ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh Cấn vừa ngu, vừa hèn, lại vừa yếu, bác sĩ bảo bị lãnh tinh, lấy Sinh hai năm mà

có con cái gì đâu? (Không có vua, 104) ”

ở đoạn thoại trên, qua lời dẫn, xuất hiện hai nhân vật tham gia vào hội thoại làSinh và Đoài, mỗi lời đáp đều hớng vào trọng điểm hỏi, hớng vào nội dung củacâu trao, mỗi một lời trao là một lời đáp, không có hiện tợng đè lên nhau, mặc dù

là một đoạn thoại bộc lộ bản chất xấu xa của Đoài, sự tính toán khốn nạn của

Đoài nhng Sinh bình tĩnh chất vấn ! Đoài bình tĩnh giải thích !

Có thể không có lời dẫn và từ dẫn mà đợc biểu hiện bằng dấu hiệu hình thức

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtgạch ngang đầu dòng” là một đề tài mới và khó nh:

-Này, tớ van mình Mình đừng yêu hắn.

“những đố ky, hằn thù, ganh …

- ừ.

- Để tớ kể mình nghe chuyện này Ngày xa hắn đã yêu một thiếu nữ Cô ấy con nhà gia giáo, mình có biết một thiếu nữ trinh thục là thế nào không? Môi cô ta lúc nào cũng thắm đỏ Đáy mắt cô ta ánh xanh nh vỏ trứng chim sáo Cô ta đợc nuôi dỡng bằng chuyện cổ tích và toàn cơm tám giò chả Một thiếu nữ đợc nuôi

nh thế thì da trắng hồng…

- Thôi mình bỏ trò miêu tả ấy đi Khó chịu lắm Một thiếu nữ trinh thục rất là khó chịu”

(Ma, 247).

ở dạng song thoại xuất hiện một hiện tợng: về hình thức nó là đối thoại (có lờitrao và lời đáp hẳn hoi), nhng về mặt nội dung lại là tự nói với mình, tự suy ngẫm

về mình, chủ yếu cốt để diễn đạt, bày tỏ những suy nghĩ thầm kín của mình mà

không quan tâm lắm đến ngời tiếp chuyện Chúng tôi gọi dạng thoại này là đối thoại xen độc thoại, đây là một dạng thoại đợc vận dụng do hệ quả của song

thoại

Ví dụ: Cha tôi bảo: Anh nhu nh “những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh ợc Duyên do là anh đếch sống đợc một mình Tôi bảo: Không phải, cuộc đời nhiều trò đùa lắm Cha tôi bảo: Anh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh cho là trò đùa à? Tôi bảo: Không phải trò đùa nh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ng cũng không phải nghiêm trọng ”

Cha tôi bảo: Sao tôi cứ nh

“những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh lạc loài”

- Cô độc đáo lắm Hạnh thả mồi câu Những ng– các công trình nghiên cứu ch – các công trình nghiên cứu ch ời phụ nữ độc đáo bây giờ rất hiếm !”

(Huyền thoại phố phờng, 81)

Hành động tính toán thầm của nhân vật Hạnh “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtDứt khoát…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại” là một đề tài mới và khó nh là động cơ mãnhliệt cho việc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtHạnh thả mồi câu” là một đề tài mới và khó nh Cách nghĩ của Hạnh không chỉ nằm trong dự

định nữa mà đã nhanh chóng đi đến quyết định Đây là độc thoại không thiên vềdằn vặt nội tâm nh các nhân vật của Nam Cao mà là độc thoại có chủ đích, chủ h-ớng rõ ràng

Độc thoại còn là sự linh cảm, báo hiệu một điều gì đó dẫn dắt cho lời thoại:

Sáng hôm sau ngủ dậy thì tôi nghe thấy có tiếng gọi cổng Tôi ra thấy Khổng

“những đố ky, hằn thù, ganh

đứng ngoài Tôi nghĩ: Mẹ khỉ, cái thằng đểu này là điềm gở nhất của số phận“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

mình ” là một đề tài mới và khó nh Khổng bảo: Anh Thuần ơi, anh có điện Ông cụ mất rồi (T “những đố ky, hằn thù, ganh ” ớng về hu, 51).

Dạng đối thoại xen độc thoại đã tạo cho chúng ta nhận ra khả năng “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtgiấu mặt” là một đề tài mới và khó nhcủa tác giả, tác giả đã không sắm vai là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtngời biết tuốt mọi chuyện” là một đề tài mới và khó nh, hiểu rõ mọi

số phận nhân vật Tác giả đã để cho nhân vật tự nói lên tất cả, tự lột mặt mình.Song thoại là dạng thức hội thoại cơ bản của lý thuyết hội thoại và cũng làdạng thức chủ yếu của hội thoại truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Có thể tính đếm đợc một cách rõ nhất số lợng nhân vật tham gia vào hội thoại:

Ví dụ: Cha tôi nghỉ h “những đố ky, hằn thù, ganh u nhng khách khứa nhiều Điều đó làm tôi ngạc nhiên, thậm chí thích thú Vợ tôi bảo: Đừng mừng “những đố ky, hằn thù, ganh … họ chỉ nhờ vả Cha ạ, cha đừng làm gì quá sức Cha tôi c ” ời: Chẳng có gì đâu cha chỉ viết th “những đố ky, hằn thù, ganh … Thí dụ … Cha viết nh thế đợc không? Tôi bảo: Đ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ợc Vợ tôi bảo: Không đ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ợc Cha tôi gãi ” cằm: Ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời ta nhờ mình (T ” ớng về hu, 37)

ở cuộc thoại trên xuất hiện ba nhân vật giao tiếp: Cha tôi – các công trình nghiên cứu ch Tôi và Vợ tôi, nộidung của nó xoay quanh công việc của ông tớng trong những ngày nghỉ hu Cả

ba nhân vật đều bình đẳng, tự do khi đa ra ý kiến của mình

Có trờng hợp vai phát nói lợt lời của mình hớng đến vai nhận, nhng ranh giớigiữa ngời nhận chính yếu và thứ yếu không đợc xác định rõ ràng và có sự dao

động, từ vai trò của ngời nhận chính yếu (trực tiếp) có thể chuyển sang vai tròcủa ngời nhận thứ yếu, và ngợc lại Về mặt hình thức, tam thoại kiểu này đã làmcho vai trò của ngời nhận trực tiếp bị lu mờ đi:

Ví dụ: “những đố ky, hằn thù, ganh… Bố Lâm lên nhà, ông rót n ớc ra bát mời tôi Ông bảo: Không đi “những đố ky, hằn thù, ganh

đâu à? Cứ nghe bà lão nhà tôi trò chuyện rồi cậu phát điên có ngày Bà Lâm ” bảo: Phải Tôi ngu ngốc Bố Lâm bảo: Không ngu nh “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ng ác Bà Lâm bảo: ”

“những đố ky, hằn thù, ganhác tâm mới sợ chứ ác khẩu có gì mà sợ ”… (Những bài học nông thôn, 302)

Khi ngời nói (bố Lâm) hớng câu hỏi trực tiếp đến nhân vật tôi, nhng vai tròcủa nhân vật tôi đã bị lu mờ đi, câu trao đã hớng đến ngời tiếp nhận thứ ba (bàLâm) khiến đối tợng tiếp nhận thứ yếu này trở thành chính yếu và lập tức có sựphản hồi ở câu đáp Điều đáng nói là Nguyễn Huy Thiệp đã không miêu tả nhữngtín hiệu phi lời (nh hớng nhìn, ánh mắt của ngời trao hớng vào ai) để độc giả dễ

đoán định ra mục đích của câu trao là gì, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtchọc tức” là một đề tài mới và khó nh ai, ông dành cho nhân vật

cái giọng tng tửng bằng chính ngôn ngữ của nhân vật Có thể nói ở trờng hợp trêntam thoại đã chuyển thành song thoại.

2.4 Đa thoại.

Dạng thức này là lời của nhiều nhân vật đan xen vào nhau trong một ngữ cảnhhội thoại cụ thể, chúng tôi gọi đây là lời của đám đông (nhân vật) Dạng thức hội

thoại này chúng ta có thể gặp trong Số đỏ “những đố ky, hằn thù, ganh ” của Vũ Trọng Phụng ở cảnh đa tang

cụ cố Hồng Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, lời của đám đông có xuất

hiện, nhng không nhiều Tuy vậy, đây là sự sắp đặt đầy dụng ý của tác giả Sang sông là một ví dụ tiêu biểu cho dạng đa thoại Trên một con đò nhỏ nhng tác giả

đã khéo thu xếp một đám đông với rất nhiều loại nghề nghiệp (chị lái đò, bàbuôn, nhà thơ, ông giáo, nhà s, tớng cớp) và nhiều loại quan hệ (mẹ con, đôi tìnhnhân, bạn bè…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại) Sau đây là ngôn ngữ của đám đông ấy trên con đò chật hẹp:

Nhà thơ ngồi chênh vênh ở bên mạn đò Anh khỏa tay xuống n

chao nghiêng Tên cao gầy cau mặt vỗ vai nhà thơ:

- Ông anh đừng đùa ! Chết ráo cả bây giờ.

Nhà thơ ngơ ngác:

- Nớc trong quá ! Nhìn thấy những con cá thần tiên dới đáy.

Tên cao gầy bật cời:

- Thật chịu thầy! Tôi chỉ thấy có cá diếc thôi

Chú bé chen vào hùa với nhà thơ:

- Cá thần tiên đấy !

Tên cao gầy lia mắt vào lòng thiếu phụ:

- Con ơi, con hỏi mẹ con xem đấy là cá diếc hay cá thần tiên (Sang sông, ” 401).

Hoặc là cuộc thoại khi chú bé không rút tay ra đợc chiếc bình cổ thì mỗi nhân

vật trên chuyến đò ấy đều góp vào một ý kiến, ngời thì bông đùa, Đút tay vào “những đố ky, hằn thù, ganh lịch sử thì còn kẹt ở đấy còn lâu”, ngời thì đa ra sáng kiến đùa cợt mà Nguyễn Huy Thiệp chú thích không hợp tình cảnh chút nào : Chỉ còn cách chặt tay “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh chú bé để cứu chiếc bình, sau đó lại đập vỡ bình để cứu tay chú bé” (409) Khi

tên cớp đứng ra giải quyết sự việc xong thì xuất hiện những lời thoại với nội dung

mới: Tình yêu làm con ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời cao thợng (412) ”

Dạng thức đa thoại là vấn đề mà lý thuyết hội thoại đang bắt đầu nghiên cứu.Tên gọi của nó đã xác định số lợng nhân vật tham gia vào hội thoại: đám đôngnhân vật mà ở đó nhân vật không đợc miêu tả rõ nét nó nằm trong quan hệ nào,chỉ biết rằng nó xuất hiện cùng với lợt lời để có thể nhận ra có nhân vật ấy trong

đám đông ấy

Có khi chỉ bằng một câu dẫn mà chúng ta có thể nhận ra đó chính là ngôn ngữcủa đám đông: “những đố ky, hằn thù, ganhBạn bè trong lớp đã chế giễu chúng: Cái Thu là mẹ Thằng“những đố ky, hằn thù, ganh

Đăng là con! Cái gì thằng Đăng cũng đều hỏi mẹ” (Tâm hồn mẹ, 22) Cách nói

này là sự đồng tình của bạn bè trong lớp của hai đứa bé, vì vậy tác giả chỉ cầndẫn một câu là đủ để miêu tả ngôn ngữ của đám đông Hoặc là sự hô khích trong

đám đánh vật: “những đố ky, hằn thù, ganh…Rất nhiều tiếng gào, khuyến khích đô Thi: Đánh đi ! Đánh“những đố ky, hằn thù, ganh cho chết mẹ nó đi (Con gái thuỷ thần, 134) ”

2.5 Kết quả khảo sát

Qua khảo sát 21 truyện trong tổng số 30 truyện ở tập Nh “những đố ky, hằn thù, ganh những ngọn gió”

chúng tôi đã thống kê đợc số lần xuất hiện các dạng thức hội thoại ở bảng sau:

TT Dạng thức hội thoại Số lần xuất hiện Tỷ lệ

bằng các lời dẫn nh: nghĩ, nghĩ thầm, tự nhủ, tự bảo, tự hỏi, bụng bảo dạ…

Ví dụ: Ăn uống xong, xách cái mâm đồng về, “những đố ky, hằn thù, ganh bụng bảo dạ: Phải đi Kẻ Lủ “những đố ky, hằn thù, ganh ” (Giọt máu, 176)

Về hình thức của dạng độc thoại xin xem thêm Lê Thị Sao Chi (7, 16-17-18).Dạng độc thoại không đợc chúng tôi đi sâu khảo sát

Để nhận thức rõ hơn vì sao lúc xuất hiện dạng thoại này, lúc xuất hiện dạngthoại kia, chúng ta cần phải tìm hiểu hoàn cảnh giao tiếp tác động đến lời thoạinhân vật

II Hoàn cảnh giao tiếp của nhân vật trong truyện ngắn

nguyễn huy thiệp

1 Khái niệm hoàn cảnh giao tiếp.

Hoàn cảnh giao tiếp là hoàn cảnh xã hội và tâm lý mà trong đó ở một thời

điểm nhất định ngời ta sử dụng ngôn ngữ, nó bao gồm những hiểu biết xã hội và

những quy ớc đợc suy ra bất thành văn của ngời nói và ngời nghe Có hai loạihoàn cảnh giao tiếp:

- Hoàn cảnh giao tiếp rộng: gồm hoàn cảnh địa lý, xã hội, lịch sử, chính trị,văn hóa…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại của một dân tộc

- Hoàn cảnh giao tiếp hẹp: là không gian, thời gian cụ thể trực tiếp mà cuộcthoại diễn ra

Hoàn cảnh giao tiếp có quan hệ mật thiết với quá trình giao tiếp của lời nóinên chúng tôi thấy cần thiết phải xem xét nhân tố này, từ đó mới lý giải đợc vìsao nhân vật lại nói nh vậy, cái gì đã tác động lên lời thoại của nhân vật

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Trong tácphẩm văn học, khi một nhân vật xuất hiện cùng với tiếng nói của nhân vật ấy thì

đã bị một nền cảnh về không gian và thời gian chi phối Sự chi phối của hai yếu

tố này đã tác động đến sự lựa chọn từ xng hô, yếu tố tình thái, nội dung lời thoạitrong ngôn ngữ nhân vật

Bên cạnh mảng không gian và thời gian ấy, chúng tôi chỉ ra một số loại khônggian và thời gian khác không trực tiếp tác động lên lời thoại nhân vật mà chỉ tác

động một cách gián tiếp khiến cho nội dung lời thoại đợc xác lập trong một tácphẩm của Nguyễn Huy Thiệp

2 Hoàn cảnh không gian và thời gian giao tiếp của nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

2.1 Hoàn cảnh không gian.

Không gian để cho cuộc thoại diễn ra là không gian sinh tồn gắn với mỗi thời

đại mà cá nhân đó sống Đó là khoảng không gian rộng lớn nh vùng thành thị,vùng nông thôn, vùng biển, vùng núi, vùng đồng bằng,…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại hay một không gianhẹp: sân bay, nhà hàng, lớp học, nhà riêng, mảnh sân, vờn cây, góc bếp, chiếc gi-ờng cá nhân…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Những không gian này chi phối nhân vật sử dụng vốn từ ngữ,cách vào đề, cách nói chuyện, nội dung lời thoại, cách giải quyết sự việc

Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta bắt gặp ông thờng để chonhân vật của mình sử dụng lời thoại trong những không gian chủ yếu sau:

2.1.1 Không gian gia đình.

Tất cả các nhân vật đợc miêu tả trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đều

đóng khung trong một quan hệ rõ ràng Trớc hết là quan hệ gia đình, dòng họ.Quan hệ này chi phối trực tiếp đến không gian hội thoại của nhân vật, chiếm tỷ lệ

lớn trong các truyện ngắn đợc khảo sát đó là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtkhông gian gia đình” là một đề tài mới và khó nh: Tớng về hu, Không có vua, Thơng nhớ đồng quê, Những bài học nông thôn, Giọt máu, Huyền

thoại phố phờng, Đời thế mà vui…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Trên nền không gian ấy, con ngời phải đốimặt với cái thực tại: cái ăn, cái ở, cách kiếm sống…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại, con ngời phải đối mặt vớinhững sinh hoạt rất thờng xuyên của mình.

Chẳng hạn, đó là cuộc thoại của gia đình lão Kiền trong một bữa cơm ngàySinh mới về làm dâu, Sinh về phải “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtnhập gia tùy tục” là một đề tài mới và khó nh, đối thoại của Đoài và lão

Kiền ở nhà tắm khi thấy lão Kiền “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtkiễng chân nhìn Sinh tắm” là một đề tài mới và khó nh…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại không gian đócòn góp phần giúp chúng ta thấy đợc thèm khát rất đời thờng của con ngời cần

đợc cảm thông, chia sẻ Có khi là lời tán tỉnh nhau, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtchim chuột” là một đề tài mới và khó nh nhau xungquanh mâm cơm của ngày giỗ vợ lão Kiền, là cách tính toán bộc lộ bản chất lu

manh của Đoài trong khi nói chuyện với Sinh ở nhà bếp.

Tớng về hu với đủ mọi quan hệ: cha-con, vợ-chồng, anh-em, chủ-tớ, mọi sự

kiện “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthỉ nộ ái ố” là một đề tài mới và khó nh Tất cả quan hệ và sự kiện ấy đều đợc đặt trong “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtkhông gian gia

đình” là một đề tài mới và khó nh Cái lạ của Nguyễn Huy Thiệp là ở chỗ đó Sự việc chỉ diễn ra trong mộtthời gian rất ngắn, không gian rất hẹp nhng lại phản ánh đợc nhiều mặt của cuộc

sống hiện tại Trong nhà bếp, tớng Thuấn đã đau đớn khi thấy công việc của cô

con dâu và cách làm giàu của cô ta là việc xay các thai nhi cho chó, lợn ăn, ông

đã kêu lên đầy chua xót: Khốn nạn, tao không cần sự giàu có này “những đố ky, hằn thù, ganh ” Xung quanh chiếc giờng của ngời chị dâu sắp mất, thì ông Bổng – các công trình nghiên cứu ch ngời có thể làm đủ mọi

điều phi nhân bất nghĩa bỗng trở nên trẻ con trớc mắt anh Thuần: Thế là chị th “những đố ky, hằn thù, ganh

-ơng em nhất Cả làng gọi em là đồ chó Vợ em gọi em là đồ đểu Thằng Tuân gọi

em là đồ khốn nạn Chỉ có chị gọi em là ngời ” Rồi dới chiếc giờng của vợ chồng tôi có tập thơ của Khổng – các công trình nghiên cứu ch nguyên nhân làm cho Thuần ý thức đợc mình đã “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtgià

rồi” là một đề tài mới và khó nh…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

Trong Huyền thoại phố phờng cũng vậy, cuộc thoại của các nhân vật với đủ thứ quan hệ đều đợc thực hiện trong gia đình bà Thiều, ở tại ngôi nhà của bà Mở

đầu là màn chào hỏi rôm rả của đám đông khách khứa đến dự sinh nhật con gái

bà Thiều là Thoa Sau đó là ở dới bếp, cụ thể nơi rãnh nớc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcó cả những cục phân ngời” là một đề tài mới và khó nh mà Hạnh đã xắn tay áo rồi đ “những đố ky, hằn thù, ganh a tay mò dọc theo cái rãnh nớc bẩn” cố tìm

cho bà Thiều chiếc nhẫn của cô con gái và đã trở thành ngời bạn thân thiết của

gia đình bà Thiều: Thế nào hôm rằm cũng đến ăn cơm với cô, cháu nhé ! “những đố ky, hằn thù, ganh ” Bản

chất “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtlấy trục lợi làm cơng lĩnh sống” là một đề tài mới và khó nh của Hạnh đợc bộc lộ rõ nhất nơi phòngkhách nhà bà Thiều: quanh bàn uống nớc và chiếc ghế đi văng

Có một mảng đề tài mà Nguyễn Huy Thiệp khai thác ở nhiều truyện ngắn của

mình, đó là mảng đề tài về nông thôn Nông thôn trong văn của Nguyễn Huy

Thiệp có một vẻ đẹp lạ, vẻ đẹp khắc khoải đến nao lòng Một vẻ đẹp buồn nhng

không kém phần sinh động, những con ngời ở đây đều tâm niệm rằng: Mẹ tôi là “những đố ky, hằn thù, ganh

nông dân, còn tôi sinh ở nông thôn , ” vì vậy nông thôn trong tác phẩm của

Nguyễn Huy Thiệp là một nông thôn có bề sâu với những tập tục, nề nếp gia

phong rất rõ ràng Những bài học nông thôn đã dạy cho chúng ta những điều quý

giá mà chỉ ở nông thôn mới có Không gian gia đình ở nông thôn tuy có phần bỗbã, nhng ngợc lại sự bỗ bã đó đã nói lên sự chân thật của ngời nông thôn Hiếu đã

đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác trong gia đình bạn Lâm Đầu tiên là ăn

cơm ở hiên nhà, với hai mâm cơm: mâm dành cho chủ nhà và khách, mâm dành

cho ngời nhà Nơi hiên nhà là cuộc trò chuyện chân tình của cả gia đình bà Lâm

với Hiếu (nhân vật kể chuyện) Trong nhà ngang Hiếu giã gạo với chị Hiên và

nghe chị thủ thỉ tâm sự câu chuyện về thời thanh niên của chị, rất hồn nhiên vàrất thật…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Con ngời nhà quê là thế…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại vẻ đẹp nông thôn hiện ra ngỡ ngàng trớcmắt “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật… Bầu trời sáng lòa một sắc mỡ gà đẹp lạ lùng Tất cả trời, đất, cây cối, đồ vật hiện rõ mồn một dới một sắc màu huyền ảo rực rỡ Màu mỡ gà trùm lên tất cả, đến cả những bông hoa dâm bụt có màu đỏ tía cũng bạc cả đi, thành thứ màu khác, hồng nh môi ngời …” khi “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh đi ra ngoài ngõ nhà Lâm Một nông

thôn với vẻ đẹp tinh khiết của nó

Không gian gia đình là không gian gần gũi, thân thuộc với cuộc sống nhân vật,không gian này tuy nhỏ bé nhng nó không mang tính chất bó buộc, gò ép mà ng-

ợc lại, nó tạo sự thoải mái, tự do khiến cho nhân vật có thể giao tiếp một cách dễdàng nhất với nhau Từ một góc bếp, chiếc giờng cá nhân, từ phòng khách, bênmâm cơm, trong bữa tiệc gia đình hay mở rộng ra một chút là mảnh sân, góc v-

ờn, đờng làng,…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Tất cả đều rất quen thuộc, gần gũi đối với cuộc sống nhân vật

2.1.2 Không gian sông nớc.

Đọc các truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta bắt gặp một hình ảnhtrở đi trở lại nhiều lần - đó là hình ảnh của con sông, bến đò Đặc biệt hơn nữa làhình ảnh này lại thờng gắn với tuổi thơ, tuổi trẻ của nhân vật – các công trình nghiên cứu ch thời khắc mà conngời luôn phải trăn trở vì nó bởi nó chẳng bao giờ trở lại

Trong các truyện Chảy đi sông ơi, Sang sông, Trơng Chi, Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt thì nền không gian sông nớc nh một điểm nhấn nghệ thuật của tác giả.

Trên dòng sông ấy, có thể là sự hồi tởng về quá khứ, có thể là niềm hy vọng về

t-ơng lai, có thể là nỗi đau cha dứt của cuộc sống hiện tại Dòng sông – các công trình nghiên cứu ch conthuyền trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp là biểu tợng cho số phận con ngờigiữa sóng nớc cuộc đời Dòng sông – các công trình nghiên cứu ch con thuyền trở lại với số phận buồn đaucủa chị Thắm cho chúng ta một ý nghĩ về sự trôi nổi và chờ đợi của ngời phụ nữ

Là số phận chòng chành của chàng Trơng Chi khi hớng về Mị Nơng

Chảy đi sông ơi mang đậm chất thơ nhân bản Dòng sông cứ thao thiết trôi,

ngời lái đò chống đỡ với dòng nớc Nơi đó để cho “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh quên hết mọi sự sợ hãi,quên đi sự ác độc của bọn đánh cá đêm, để cho tôi đợc tắm mát trong tâm hồnbao dung và độ lợng của chị Thắm và “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh hiểu hơn kiếp sống, kiếp ngời của dân

làng chài: Có ai yêu th “những đố ky, hằn thù, ganh ơng họ đâu, họ đói mà ngu muội lắm” “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtTôi” là một đề tài mới và khó nh thanh

thản…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lạiCon sông quê ngày trở về là cả một nỗi đau, cũng trên bến đò ấy chị Thắmkhông còn nữa “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtTôi” là một đề tài mới và khó nh bàng hoàng về truyền thuyết trâu đen, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh muốn gào lênchua xót…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Đò ơi, ơi đò “những đố ky, hằn thù, ganh …” là vang vọng của con tim với chốn xa cũ.

Sang sông trên một chuyến đò chật hẹp là cuộc đối thoại về nhân tình thế thái,

ở đó có lịch sử, có hiện tại, có tớng cớp, ông giáo, có nhà s, đôi tình nhân và mẹcon, chị lái đò…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Tất cả đợc dồn vào một khoang đò chật hẹp “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtCõi nhân gian bétí” là một đề tài mới và khó nh dập dềnh trôi nổi trên dòng sông…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt xuyên suốt cả quá khứ – các công trình nghiên cứu ch hiện tại – các công trình nghiên cứu ch tơng lai

trên bến đò Vân Cái chết của nhà Xoan và sự chuẩn bị đa đón dâu Sự chờ đợi

và thất vọng Kỷ vật cũ của nhà Xoan để lại chính là nỗi đau của thi sĩ: Ông ơi “những đố ky, hằn thù, ganh

nó chết rồi, nó chết đã bốn năm rồi, còn đâu mà đón đa dâu … Hồi ở tỉnh về là

nó chết liền Nó tự vẫn, nó đắm đò … Câu thơ ông viết cho nó, nó xẻ ở vạt áo để lại đây này”… Để rồi: Sẽ không có đám c “những đố ky, hằn thù, ganh ới nào qua bến đò Vân hôm ấy ” Câu

chuyện của chàng thi sĩ đợc trở về và lại ra đi lặng yên trên bến đò Vân Dòngsông là nơi chứng kiến câu chuyện Dòng sông trôi chảy khôn cùng và cũng vìthế dòng sông lại là kẻ cớp đi một con ngời thân yêu mà chàng thi sĩ chờ đợi.Truyện ngắn để lại một kết thúc ngỏ: một cánh hạc bay qua bến đò Vân vừa kêuthảng thốt…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

Trơng Chi đợc viết theo môtip câu chuyện cổ về chàng Trơng Chi ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời thì thậm xấu hát thì thậm hay ” Trên dòng sông, giữa con sông Trơng Chi đã hát

hoặc là cho mình, hoặc là cho Mị Nơng để thổ lộ tình yêu, kể về cuộc đời mình

và cuộc sống nói chung

Dòng sông không vui không buồn Sông chảy ra biển Biển đi về đâu? Dòngsông hay chính là dòng suy tởng lặng lẽ của nhân vật Không gian sông nớc cứthế mở ra, dàn trải: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lạiCon sông tựa nh giật mình phút chốc sau đó lại lặng im

trôi, giống nh một ngời hiểu biết tất cả nhng đang mải mê suy nghĩ, chẳng cần

mà cũng chẳng thèm biết xung quanh chộn rộn những gì …” (Chảy đi sông ơi).

2.1.3 Không gian rừng núi.

Đọc truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, hấp dẫn còn ở chỗ lúc ông đa ta vềcuộc sống đời thờng, lúc lên rừng, lúc xuống biển Bên cạnh một không giansông nớc man mác buồn, đầy nỗi niềm thì không gian núi rừng đem con ngời đến

sự kỳ vĩ của thiên nhiên của tạo hóa: Rừng xanh ngắt và ẩm “những đố ky, hằn thù, ganh ớt Thiên nhiên vừa trang trọng vừa tình cảm Điều ấy một phần là do ma xuân” (Muối của rừng) Thiên nhiên đẹp và lạnh lùng ấy đã làm cho ông Diểu không nghĩ gì, không “những đố ky, hằn thù, ganh buồn không vui, không lo lắng cũng không tính toán Sự tĩnh lặng bình thản của rừng xuyên suốt qua ông ” vẻ đẹp tinh khiết ấy đã đa ông Diểu trở về với bản năng tính thiện: Thôi tao phóng sinh cho mày “những đố ky, hằn thù, ganh ” Có thể đây là sự vật lộn, là sự

đối thoại với tạo hóa, cái gì ở đâu hãy trả nó về chỗ ấy Thanh thản của tâm hồn

sẽ gặp đợc những cơn ma mùa xuân dịu dàng và sự thanh bình: loài hoa tử “những đố ky, hằn thù, ganh huyền cứ ba chục năm mới nở một lần Ngời nào gặp hoa tử huyền sẽ gặp may mắn … khi rừng kết muối, đấy là điềm báo đất n ớc thanh bình, mùa màng phong túc (125) ”

Không gian núi rừng là nơi con ngời phát triển Rừng muôn đời là thế: vô tình,vô cảm, thản nhiên, lạnh lùng, tàn nhẫn Tất cả đều đẩy con ngời về nơi tận cùng

ý thức cá nhân của mình Con ngời tự co lại nh con sâu, cái kiến, túc thủ trongphần sinh linh vừa bé nhỏ, vừa cô đơn, vừa bất lực, nó chớp đôi mắt phấp phỏng

lo âu trong tâm hồn nó và tự hỏi mình là ai? Đang ở đâu thế này? Mình đang làm

gì? Những ngời thợ xẻ trả lời cho chúng ta câu hỏi đó Truyện ngắn đầy thú vị

này có lúc cho chúng ta sự dửng dng với cuộc đời vì những lời sát phạt nhau củatoán thợ xẻ Có lúc đẩy chúng ta lên đến tận cùng của sự quẫy đạp để bảo vệ sựtrong trắng cho một cô gái Có lúc đem lại cho chúng ta sự thanh thản của tâm

hồn khi nghe chị Thục nói: Nghĩa tình lại chuộc nghĩa tình Vô sự với tạo hóa “những đố ky, hằn thù, ganh Trung thực đến đáy Dù có sống giữa bùn, chẳng sợ không xứng là ngời ” Để cho Chúng tôi cứ đi trên cái cầu vồng bảy sắc Bạt ngàn là hoa ban trắng bên đ

màu trắng đến là khắc khoải nao lòng …” (298).

2.1.4 Không gian đời t

Nguyễn Huy Thiệp thờng đặt nhân vật của mình đối mặt với chính số phận của

nó Những truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp không ngừng suy t về ý nghĩacuộc sống, về tình yêu và về sự tồn tại của chính mình ! Những gì có thể giúp conngời vợt lên trên sự vô nghĩa của cuộc sống và sự trống rỗng của tâm hồn Chính

những giây phút day dứt của tâm hồn, những dằn vặt của lơng tâm Tâm càng “những đố ky, hằn thù, ganh lớn càng nhục (T ” ớng về hu), Khổ lắm Nhục lắm Vừa đau đớn, vừa chua xót “những đố ky, hằn thù, ganh Nhng thơng lắm (Không có vua) ” đã làm cho con ngời trở nên Ngời hơn

Khoảng không gian tự mổ xẻ, tự lý giải mình của một cá nhân chỉ diễn ratrong chốc lát, nhỏ và hẹp nhng đó là khoảng không gian có sức nặng có thể làm

đau trái tim ngời đọc Một ông tớng về hu cô đơn giữa những ngời ruột thịt trong

ngôi nhà mình dựng lên cho con Sao tôi cứ nh “những đố ky, hằn thù, ganh lạc loài” (Tớng về hu) Chị lái đò trong Chảy đi sông ơi thì tự nói với chính mình rằng: Đừng trách họ thế Họ đói “những đố ky, hằn thù, ganh

mà ngu muội lắm…” Và anh giáo Triệu – các công trình nghiên cứu ch nhà hiền triết nơi thôn quê đã tự tâm niệm suốt cuộc đời mình về gốc gác, lai lịch và bản chất của mình: Mẹ tôi là “những đố ky, hằn thù, ganh nông dân Còn tôi sinh ở nông thôn (Những bài học nông thôn),v.v ” …

Không gian đời t đã tạo cho nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp đầy trở trăn, vậtvã, một điều kiện thuận lợi cho nhân vật tự lý giải, mổ xẻ cuộc sống và sự tồn tạicủa mình Khoảng không gian này đã làm cho đối thoại của nhân vật chuyển dầnsang độc thoại, mang màu sắc của không gian tâm lý Lời thoại nhân vật xuấthiện cùng với khoảng không gian này thờng mang những ý nghĩa triết lý nh chị

Thắm (Chảy đi sông ơi), tớng Thuấn (Tớng về hu), “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi (Những ng ” ời thợ xẻ)…

Đây là một kiểu không gian thờng thấy ở những tác phẩm giàu tính triết lý củaNguyễn Huy Thiệp

2.2 Hoàn cảnh thời gian.

2.2.1 Thời gian hiện tại Thời gian mà Nguyễn Huy Thiệp để cho nhân vật

nói năng là thời gian của ngày làm việc Đó là thời gian của những buổi sáng,buổi tra, buổi chiều, buổi tối mà con ngời phải trải qua hàng ngày

Thời gian làm nền cho lời thoại nhân vật xuất hiện trớc hết là thời gian buổi sáng Buổi sáng trong gia đình lão Kiền là những lời chửi rủa, lời chì chiết đay

nghiến của lão Kiền với những đứa con, của những đứa con với nhau Một màn

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtchào buổi sáng” là một đề tài mới và khó nh rất đặc sắc, rất đúng với tiêu đề của nó: Không có vua Nó khác

hẳn với buổi sáng tinh thiết của “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh khi tôi đợc tiếp xúc với tâm hồn trong trẻo

và “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđôi mắt to đen” là một đề tài mới và khó nh của chị Thắm để tôi biết thông cảm với sự “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtác độc của bọn

đánh cá đêm” là một đề tài mới và khó nh vì “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtkhông ai yêu thơng họ cả” là một đề tài mới và khó nh, chỉ họ thơng chính họ và tự cứu lấy

cuộc đời của mình trong Chảy đi sông ơi.

Câu chuyện tình yêu của hai cô gái M, N đợc diễn ra vào lúc 8 giờ sáng và đợcchàng trai ghi lại cũng vào 8 giờ sáng trong một “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtquán cà phê tồi tệ nhất thành

phố” là một đề tài mới và khó nh vào một ngày Ma.

Nguyễn Huy Thiệp còn dành những trang viết miêu tả số phận nhân vật vào

khoảng thời gian buổi chiều Màn đối thoại của anh em nhà lão Kiền xung quanh chiếc nhẫn của chị Sinh bị mất, toàn mắng nhiếc nhau bằng những từ khốn “những đố ky, hằn thù, ganh nạn , mẹ cha mày ” “những đố ky, hằn thù, ganh ”…, là cuộc tranh luận ai “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtvô giáo dục” là một đề tài mới và khó nh khi ông bố chồng nhìn con dâu tắm trong Không có vua, là bữa tiệc sinh nhật Thoa với rất nhiều sự

kiện, đáng kể nhất là việc Hạnh mò tay xuống cống móc chiếc nhẫn vàng để rồi

từ đó trở thành ân nhân của gia đình bà Thiều trong Huyền thoại phố phờng và

cũng là nguyên nhân của bài đồng dao “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtHuyền thoại phố phờng” là một đề tài mới và khó nh

3 giờ chiều là lúc chàng thi sĩ chuẩn bị chín chiếc đò ngang để chở đám cới và

là cuộc trò chuyện về thơ văn với gia đình phu nhân, là lúc để thi sĩ biết đợc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtnhàXoan” là một đề tài mới và khó nh của chàng đã “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđắm đò” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđã tự vẫn” là một đề tài mới và khó nh Bên khúc sông ấy, trên bến đò ấy

có một cánh hạc vừa bay lên trời Hạc vừa bay vừa kêu thảng thốt

Hoàng hôn xuống là lúc Chơng đợc nếm cái hôn của cô Phợng khiến anh đờ

đẫn đi và anh đợc nghe lời khuyên của cô Phợng hãy quên các qui luật kinh tế “những đố ky, hằn thù, ganh chết tiệt ấy” và lại là một sự chờ mong đợc nhìn thấy “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtmẹ Cả” là một đề tài mới và khó nh Con gái thủy– các công trình nghiên cứu ch“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

.

“những đố ky, hằn thù, ganh

Trời tối nhanh là khoảng thời gian Thu chứng tỏ đợc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttâm hồn mẹ” là một đề tài mới và khó nh rộng lớn của mình Thu và Đăng cố tìm lối về khi trời đang tối dần “những đố ky, hằn thù, ganh ” Với “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttâm hồn mẹ” là một đề tài mới và khó nh,

Thu đã có đợc cho Đăng cái kẹo để ăn đỡ đói, tìm ra lửa để Đăng đỡ sợ…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Và khi

có anh lửa - ánh sáng đã tỏa ra làm hồng hào khuôn mặt của hai đứa trẻ, để Đăng

thán phục: Mày tài thật ! Sao mày nghĩ có diêm ở đấy? “những đố ky, hằn thù, ganh ”, Thu hãnh diện: Vì “những đố ky, hằn thù, ganh tao là mẹ! ”

Bóng chiều tan dần là lời đối đáp của nhà s và chị lái đò trên con đò khi đã vãn

những ngời “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtsang sông” là một đề tài mới và khó nh Nhà s là ngời xuống đò sau cùng, nhng không phải làxuống ở cuối bến nh đã định mà là ở đầu bến nơi ông bắt đầu lên đò sang sông

Ông nói: “những đố ky, hằn thù, ganh… Muốn đi là đ ợc Ngày xa Đức bồ đề lạt ma còn sang sông trên một cọng cỏ cơ mà”…

Khoảng gần tối là màn làm quen đầy thú vị của anh Bờng với vợ chồng anh Chỉnh, chị Thục: Thạch Sanh đốn củi trên rừng Để nàng công chúa kéo càng “những đố ky, hằn thù, ganh lệch vai” và là lúc để cho Ngọc tự ý thức đợc chính mình: Chỉ có mình anh thôi “những đố ky, hằn thù, ganh còn lại là chúng nó (Những ng ” ời thợ xẻ).

Nửa đêm khi có một con hoẵng tác rất thảm thiết đã tác động đến lòng thơng,

sự đa cảm của “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh khiến “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh không sao ngủ đợc, là lý do mà anh Bờng thức

dậy an ủi “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh: Đó chỉ là một con hoẵng cái đi tìm hoẵng đực , tất cả những “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh tiếng kêu trong đêm là tiếng kêu bệnh hoạn của bọn suy đồi”… “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtĐêm buông

xuống” là một đề tài mới và khó nh là cuộc tranh luận gay gắt sau khi Bờng có hành động vô cùng bỉ ổi vớiQuy

Suốt đêm là giấc mơ gây bao ám ảnh cho ngời đọc của Đăng, những tiếng gọi

mẹ liên hồi đã cho thấy sự côi cút của Đăng trong cuộc sống hiện tại (Tâm hồn mẹ).

Qua sự khảo sát trên cho chúng ta thấy, lời thoại của các nhân vật đều xuấthiện vào khoảng thời gian gắn liền với hoạt động thờng ngày của mình: trong bữa

ăn, lúc làm việc, đi dạo chơi…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Đây là khoảng thời gian gần gũi nhất đối với đờisống của nhân vật, khoảng thời gian mà con ngời có “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtnhu cầu nói với nhau một

điều gì đó” là một đề tài mới và khó nh và dễ dàng có những xung đột, va chạm dẫn đến đối thoại với nhau.Một đặc điểm dễ thấy của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp là bên cạnh thời gianban ngày – các công trình nghiên cứu ch thời gian thể hiện tính hoạt động sinh hoạt nhiều nhất - để nhân vật

đối thoại với nhau nh trong Tớng về hu, Không có vua, Những bài học nông thôn, Thơng nhớ đồng quê, Đời thế mà vui, Sang sông … còn xuất hiện thời gian ban ,

đêm (đêm tối) – các công trình nghiên cứu ch là khoảng thời gian yên tĩnh, khoảng thời gian để con ngời cóthể nếm trải những mảnh đời riêng t, những góc khuất nơi tâm hồn – các công trình nghiên cứu ch và dễ dàngxuất hiện độc thoại của nhân vật, thì ở truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thời gian

đêm tối yên tĩnh này lại xuất hiện khá nhiều đối thoại của nhân vật nh đoạn thoại

của Bờng và “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh khi nghe tiếng hoẵng kêu thảm thiết trong Những ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời thợ

xẻ , ” là cách sát phạt nhau của gia đình Không có vua “những đố ky, hằn thù, ganh ”… cho thấy những vấn đề

nhạy cảm của đời sống nhân vật lúc nào, bất cứ đâu cũng có thể nảy sinh Chínhkhoảng thời gian hiện tại – các công trình nghiên cứu ch thời gian sinh hoạt đời thờng có khả năng lý giảicuộc sống một cách trực tiếp và sâu sắc, lời thoại nhân vật xuất hiện vào thời gian

này thờng là những đúc kết sống động, thực tế: Bà Lâm bảo: Tôi chẳng ăn Ăn “những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh mãi rồi Tám mơi tuổi mà cứ tham ăn thì khó chết lắm Bốn năm nay tôi không dám ăn cái gì bổ béo vào ngời mà không chết đợc” (Những bài học nông thôn, 301).

Hội thoại là một hình thức giao tiếp thờng xuyên của con ngời, nó có thể xuấthiện bất cứ mọi lúc, mọi nơi của cuộc sống thờng nhật, của sinh hoạt hàng ngàycủa con ngời Vì vậy mảng thời gian hiện tại đợc Nguyễn Huy Thiệp sử dụngnhằm thể hiện con ngời đời thờng trong tác phẩm

2.2.2 Thời gian hiện thực.

Trong các truyện thế sự của Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta thấy Nguyễn HuyThiệp luôn viết về cuộc sống của ngày hôm nay Vì thế trong lời thoại nhân vậtthời gian hiện thực góp một phần quan trọng trong việc thể hiện nội dung tácphẩm Đó là thời gian để các nhân vật toan tính, mu sinh, cách kiếm sống, làmgiàu của nhân vật Thời gian này không khắc họa chiều sâu tâm lý của nhân vật

mà đa nhân vật trở về với những suy nghĩ trần tục, thực dụng của mình

Từ sự tính toán vô cùng ngây ngô của ông Bổng: Mất mẹ bộ xa lông Ai lại đi “những đố ky, hằn thù, ganh

đóng quan tài bằng gỗ dổi bao giờ? Bao giờ bốc mộ cho chú bộ ván (42) ” Đến sự

tính toán lạnh lùng, tỉnh táo của Thủy với chồng: Anh thôi hút thuốc galăng đi “những đố ky, hằn thù, ganh Năm nay nhà mình hụt thu hai bảy nghìn, chi lạm mời tám nghìn, cộng là bốn m-

ơi lăm nghìn”; lạnh lùng nhng vẫn nhân ái với ông cơ: Đừng lấy hai nghìn của “những đố ky, hằn thù, ganh

ông, tôi bù cho hai nghìn ấy, lại cho thêm năm nghìn Thế là hai cha con có chục nghìn Đi đợc (T ” ớng về hu, 38) Thủy là con ngời của cuộc sống hôm nay, mạnh

mẽ, lý trí tỉnh táo những cũng rất biết điều…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Ngợc lại với sự biết điều của Thủy

là sự tỉnh táo bất nhân của Đoài – các công trình nghiên cứu ch một trí thức tha hóa – các công trình nghiên cứu ch khi ông bố, cái chết

đang kề miệng lỗ: Ông cụ không viết di chúc mới gay, sau này tài sản biết chia “những đố ky, hằn thù, ganh thế nào ( Không có vua, 109) ” Và anh Bờng trong Những ngời thợ xẻ luôn giả

danh trí thức nhng khi cần thì tính giảo quyệt, lu manh cũng ra trò: “những đố ky, hằn thù, ganh… Bác không trả tiền nh tôi thỏa thuận, tôi mời bác xơi nhát dao này Đùa ai thì đùa,

đừng đùa với Đặng Xuân Bờng” ( 278).

Thời gian hiện thực đã tạo sự thuận lợi cho nhân vật bộc lộ những toan tínhnhỏ nhặt nhất của mình, nhân vật không hồi tởng quá khứ và cũng không vơn tới

tơng lai Thời gian này bộc lộ rõ ở các truyện Không có vua, Tớng về hu, Những ngời thợ xẻ, Giọt máu Nó xuất hiện cùng với thời gian hiện tại, thời gian của

những sinh hoạt đời thờng của nhân vật

2.2.3 Thời gian trần thuật.

Đây là thời gian từ quá khứ đến tơng lai, dù đó là một khoảng khắc nhng đó là

sự liên tiếp của hành vi kế tiếp nh: Tôi nói (xẩy ra trớc), anh Bờng bảo (xẩy rasau); Đó là thời gian tuần tự của ngày từ sáng đến khuya, là thời gian của ngàynày sang ngày khác nh “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtdòng sông cứ thao thiết trôi” là một đề tài mới và khó nh, là thời gian của đời ngời,của các số phận nhân vật Chúng ta nhận ra rằng trong truyện ngắn Nguyễn HuyThiệp, vai trò của ngời trần thuật rất quan trọng Có khi ngời trần thuật xng “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh,

có khi là tiềm ẩn, là ẩn dụ, là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthắn” là một đề tài mới và khó nh, là một ai đó đứng ngoài, quan sát câuchuyện - đồng thời gỡ rối, khai thông câu chuyện Từ đặc điểm ấy cho thấy thờigian trần thuật quán xuyến hầu hết tác phẩm của ông bằng nhiều biểu hiện đadạng phong phú Có khi đợc kể tuần tự từ quá khứ đến hiện tại và mơ màng đến

tơng lai nh Chảy đi sông ơi, Giọt máu, Những ngời thợ xẻ, Tớng về hu Có khi đi

từ hiện tại – các công trình nghiên cứu ch về quá khứ – các công trình nghiên cứu ch rồi lại trở về hiện tại nh trong Ma, Cún, Không khóc

ở Caliphonia, Truyện tình kể trong đêm ma, Huyền thoại phố phờng Có khi đa

ngời đọc lùi hẳn về với những câu chuyện cổ nhng lại đợc tiếp cận dới cách nhìn

của hiện tại nh Trơng Chi, Phẩm tiết, Con gái thủy thần, v.v…

Thế nhng thời gian trần thuật có khi chỉ vẻn vẹn trong những khoảng thời gian

nhất định, có ngày, có tháng, thậm chí là có buổi hẳn hoi Chúng tôi gọi đó là sự ngng đọng, đóng khung của thời gian Đặc điểm này của thời gian trần thuật đã

chi phối không nhỏ đến lời thoại của nhân vật

Thơng nhớ đồng quê chỉ diễn ra trong ba ngày Nhng ba ngày đó là khoảnh

khắc vô tận của thời gian, của không gian và của nhân vật Với ba ngày “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtthơngnhớ đồng quê” là một đề tài mới và khó nh là chuỗi dài những căng thẳng, thê lơng, đau thơng của kiếp ngời

Sau ba ngày đó là sự trởng thành của một chàng trai: Tôi là Nhâm Ngày mai “những đố ky, hằn thù, ganh tôi mời bảy tuổi Có phải đấy là tuổi đẹp nhất đời ngời ta không? (447) ”

Những bài học nông thôn cũng chỉ diễn ra trong dăm bảy ngày, khoảng thời

gian không xác định nhng rất ngắn và đủ cho chàng trai mời bảy tuổi nhớ mãi bài

học của mình: Mẹ tôi là nông dân Còn tôi sinh ở nông thôn “những đố ky, hằn thù, ganh ”

Không có vua thì đợc miêu tả trong những thời điểm đặc biệt, nổi bật: buổi sáng, ngày giỗ, buổi chiều, ngày tết, buổi tối, ngày thờng Tuy vậy, khoảng thời

gian này không xác định đợc cụ thể ngày nào, năm nào Cuộc sống của gia đìnhlão Kiền đợc đóng khung trong những mốc thời gian nhất định nhng vẫn đem đếncho ngời đọc những dấu ấn khó quên về thân phận ngời, kiếp ngời

Có khi thời gian trần thuật lại xóa mờ ranh giới của quá khứ hiện tại và t– các công trình nghiên cứu ch ơng lai nh chàng Trơng Chi luôn hát về tình yêu và rơi vào nỗi cô đơn khủng khiếp.

Cuộc đời đó đợc miêu tả trong một buổi tối, với kết thúc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcuối đời chàng sẽ văngtục” là một đề tài mới và khó nh Đáng chú ý ở đây là từ thời gian hiện tại để nhìn nhận thời gian của cổ tích,vì thế mà ngời đọc có sự mơ hồ về thời gian Có thể nói thời gian trần thuật củatác giả này nhiều khi xuất hiện với những dữ liệu rất mơ hồ

Thời gian trần thuật giúp chúng ta nhận ra điểm nhìn của tác giả và chính điểmnhìn ấy sẽ “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđiều khiển” là một đề tài mới và khó nh tác giả có cách nhìn về nhân vật Đây là dòng chảy trữtình, triết lý của tác giả đằng sau ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

2.2.4 Thời gian hồi tởng.

Là thời gian mà nhân vật tái hiện qua hồi ức hay sự hồi tởng, là việc “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtnhớ lại” là một đề tài mới và khó nhnhững kỷ niệm, những ngày tháng đã qua Chẳng hạn là hồi ức buồn đau của cô

Phợng về tình yêu tan vỡ với “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtmột tên đàn ông khốn nạn” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtích kỷ” là một đề tài mới và khó nh: tôi yêu tôi “những đố ky, hằn thù, ganh

bị phản bội, tôi không chịu nổi (Con gái thủy thần, 138) ” Có thể là kỷ niệm “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtvui

vui là” là một đề tài mới và khó nh của chị Hiên trong một lần đi thăm Hà Nội: Ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời Hà Nội ai trông cũng hay, hơi tí là xin lỗi” trong ký ức ngây ngô đậm đặc chất nhà quê của chị (Những bài học nông thôn, 297) Hay câu chuyện kể hãi hùng của trùm Thịnh, trùm Tảo trong Chảy đi sông ơi, là câu chuyện của M và N trong ký ức của anh và em (M- a), là câu chuyện cuộc đời cha tôi: Cha tôi là cún Cả cuộc đời ngắn ngủi của “những đố ky, hằn thù, ganh

ông chỉ độc một khát vọng thành ngời mà không đợc” (Cún, 55).

Đặc biệt, thời gian hồi tởng là thời gian để tác giả bày tỏ quan niệm, sự triết lý

về cuộc đời, về những điều chiêm nghiệm để từ đó đa ngời đọc đến với tầm cao

hơn trớc, nh câu nói của chị Thắm: Con ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời ta tăm tối lắm … Con ng ời vô tâm nhiều nh bụi trên đờng” (Chảy đi sông ơi, 15) để chúng ta có thể độ lợng hơn đối

với từng tính cách nhân vật

Thời gian hồi tởng xuất hiện không nhiều trong lời thoại nhân vật truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp, nó chỉ là những mẩu, mảnh nhỏ gợi lại quá khứ trong ký ứccủa nhân vật, nó đơn thuần chỉ là sự nhớ lại chứ không đa nhân vật sống với thờigian đã qua trong hiện tại.

3 Tiểu kết.

Qua khảo sát cho thấy không gian sinh tồn và thời gian hiện tại, sinh hoạt đờithờng luôn xuất hiện bên cạnh nhau làm nền cho lời thoại nhân vật Hoàn cảnhkhông gian – các công trình nghiên cứu ch thời gian này đã tạo cho nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp trở nêngần gũi, sống động Đồng thời sự gắn bó của chúng tạo nên tính thống nhất chotác phẩm

III Nhân vật và ngôn ngữ nhân vật truyện ngắn nguyễn huy thiệp.

Đối tợng mà chúng tôi quan tâm là ngôn ngữ hội thoại của nhân vật trongtruyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp Vì thế trớc hết chúng tôi điểm qua một số kháiniệm: nhân vật, ngôn ngữ nhân vật để đi đến một cách hiểu thống nhất về kháiniệm này

1 Nhân vật.

1.1 Khái niệm nhân vật.

Nhân vật là những con ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời cụ thể đợc miêu tả trong tác phẩm văn học” (14, 162) Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất của tác phẩm văn học để bộc lộ chủ đề và t

tởng chủ đề Vì vậy, nhân vật luôn gắn liền với cốt truyện, đợc thể hiện qua từ

x-ng hô, qua lời kể của tác giả

gần với nguyên mẫu có thật trong đời sống Nhân vật là ph “những đố ky, hằn thù, ganh ơng tiện khái quát các tính cách, số phận con ngời và các quan niệm về chúng” (22, 279) Giá trị

của nhân vật văn học chỉ có đợc trong hệ thống một tác phẩm cụ thể Nhân vậtvăn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét khuynh hớng sángtác của nhà văn

1.2 Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp.

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có các dạng sau:

Thứ nhất, nhân vật hiện tại, có cuộc sống thực sống động nh Thủy (Tớng về u), Hạnh (Huyền thoại phố phờng), Khiêm, Đoài, Khảm, Cấn (Không có vua), Phong, Lan, Thiều Hoa, Điềm (Giọt máu)…

h-Thứ hai, nhân vật luôn sống với những giấc mơ huyền thoại, những câu chuyện hoang đờng nh “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh trăn trở suốt tuổi thơ với huyền thoại con trâu đen trong Chảy đi sông ơi, Chơng đau đáu nỗi đau hớng về Mẹ Cả trong Con gái thủy thần,

ông Diểu sợ hãi với cô hồn của gia đình khỉ trong Muối của rừng Trong những

tác phẩm có dạng nhân vật này thì có sự xuất hiện của nhân vật không có thực,

đó là những nhân vật huyền thoại, hoang đờng Mẹ Cả (Con gái thủy thần), con trâu đen, hà bá (Chảy đi sông ơi), cô hồn gia đình khỉ (Muối của rừng) Đặc biệt,

dạng nhân vật này luôn đợc đặt bên cạnh những nhân vật hiện thực sống động:bên cạnh “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh là những trùm Thịnh, trùm Tảo hung dữ, sống bằng nghề ăn trộm

nhàn nhã (Chảy đi sông ơi), bên cạnh Chơng là cô Phợng, là ông Hai Nhiêu (Con gái thủy thần)…

Thứ ba, trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta bắt gặp cả những nhân vật dị dạng về hình thể lẫn những dị biệt về tính cách “những đố ky, hằn thù, ganh ” nh cô gái dở hơi trong T- ớng về hu, chú em út suốt ngày bò lê, lau nhà trong Không có vua, là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtthằng hình nhân mặt đẹp” là một đề tài mới và khó nh trong Cún, Hạnh với “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcái đầu to tớng” là một đề tài mới và khó nh và “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđôi chân què” là một đề tài mới và khó nh trong Giọt máu.

Thứ t, dạng nhân vật lịch sử nh vua Quang Trung, Ngô Thị Vinh Hoa (Phẩm tiết), Đề Thám (Ma Nhã Nam)… Hoặc nhân vật đợc rút ra từ những chuyện cổ tích: Ngày x “những đố ky, hằn thù, ganh a có anh Trơng Chi Ngời thì thậm xấu hát thì thậm hay (Tr ” ơng Chi), Ngu Lang Chức Nữ– các công trình nghiên cứu ch (Không khóc ở Caliphonia).

Khác với Nam Cao, nhà văn này thờng miêu tả rất kỹ, khắc hoạ một cách rõnét hình hài, điệu bộ, cử chỉ của nhân vật, còn Nguyễn Huy Thiệp thì không hềmiêu tả những đặc điểm ấy Nếu có dụng công miêu tả thì cũng chỉ là những nét

chấm phá khá nổi bật của nhân vật nh cách gọi thằng hình nhân mặt đẹp “những đố ky, hằn thù, ganh ” (Cún), Sinh đẹp lộng lẫy “những đố ky, hằn thù, ganh ” (Không có vua), Thu có đôi tai hồng và đôi mắt đen “những đố ky, hằn thù, ganh nháy (Tâm hồn mẹ), ” đôi mắt to đen “những đố ky, hằn thù, ganh ” của chị Thắm (Chảy đi sông ơi), khuôn mặt thằng bé trong Đời thế mà vui đợc phác hoạ: Nó trạc sáu tuổi Trên mặt nó “những đố ky, hằn thù, ganh cha có dấu vết của lòng độ lợng hay sự chán nản … Nét mặt nó vô sự ”… Trong

truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, tính cách nhân vật luôn nổi lên trên tất cả, từtính cách có thể nhận diện ra khuôn mặt nhân vật

Thế giới nhân vật của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp phần đa là những conngời góc cạnh, có cá tính gân guốc Nhân vật nào dờng nh cũng sống đến tận

cùng cá tính của mình Có nhân vật chui lên từ bùn lầy, rác rởi, tâm địa đen tối,

có nhân vật nh những bậc chí thiện, sẵn sàng chết vì đồng loại, đặc biệt có nhữngnhân vật “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthơi bụi” là một đề tài mới và khó nh tồn tại cả hai mặt thiện-ác, đúng ra là chứa đựng cả thú tính

lẫn nhân tính nh cô Thủy (Tớng về hu), tên tớng cớp (Sang sông), Phong (Giọt máu) một mặt đầy bản năng thô bỉ, mặt khác từ một góc sâu tâm hồn vẫn loé lên

ánh sáng lơng tâm, lơng thiện

Bên cạnh những nhân vật có cuộc sống ổn định về cả vật chất lẫn tinh thần,Nguyễn Huy Thiệp lại đa chúng ta đến với một thế giới bất ổn của đời sống thật,

hàng ngày, đau khổ và những day dứt bất tận của nhân loại, đầy bi kịch: Tôi đói “những đố ky, hằn thù, ganh

nh một con hắc tinh tinh, tôi đói nh một con lợn rừng Tôi đói nh một con vật ở

địa ngục Tôi đói đã nửa năm nay” (151) và Tôi cứ đi, đi mãi Con gái thủy “những đố ky, hằn thù, ganh … thần ! Nàng ở đâu? Nàng ở chỗ nào? Vì cái gì? Bởi cái gì? Để tôi mợn màu son phấn ra đi (Con gái thủy thần, 157) ” Hay Ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời dng ơi ngời dng, một triệu ng-

ời tôi gặp trong đời có ai là máu của máu tôi? Là thịt của thịt tôi? Có ai sẽ sống vì tôi và chết vì tôi? Có ai không? Có ai là hoàng đế của tôi? Cũng là địa ngục của tôi?” (Những ngời thợ xẻ, 623) Những câu hỏi liên tục vang lên nhng không

dễ trả lời đã gieo vào lòng ngời đọc bao nỗi suy t, liên tởng mạnh mẽ về nhântình thế thái

Là yếu tố cơ bản của tác phẩm văn học để bộc lộ chủ đề và t tởng chủ đề, vìthế nhân vật trong tác phẩm văn học luôn gắn liền với cốt truyện đợc miêu tả quacác tình huống, biến cố, xung đột mâu thuẫn, mâu thuẫn nội tâm nhân vật, mâuthuẫn giữa nhân vật này với nhân vật kia, giữa tuyến nhân vật này với tuyến nhânvật kia Qua khảo sát, chúng tôi chia ra ba tuyến nhân vật trong truyện ngắnNguyễn Huy Thiệp

a Nhân vật bình thờng – các công trình nghiên cứu ch nhân vật dị dạng

b Nhân vật hiện thực – các công trình nghiên cứu ch nhân vật hoang đờng, cổ tích

c Nhân vật trí thức – các công trình nghiên cứu ch nhân vật lu manh

Sự phân tuyến này chỉ mang tính tơng đối, bởi vì ở mỗi một nhân vật trớcnhững hoàn cảnh, tình huống trong hiện thực khác nhau nhân vật sẽ có những

biểu hiện không đồng nhất Chẳng hạn, nhân vật “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh trong Chảy đi sông ơi khi

mà một cuộc sống mới mở òa ra tr “những đố ky, hằn thù, ganh ớc mắt tôi (15) ” thì “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh không còn nhữngday dứt về “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcon trâu đen” là một đề tài mới và khó nh trong tuổi thơ nhng khi trở về chốn cũ sau những năm

xa cách thì kỷ niệm lại ùa về với “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttiếng hát thủa nào tê tái : Chảy đi sông ơi ” “những đố ky, hằn thù, ganh Băn khoăn làm gì? Rồi sông đãi hết Anh hùng còn chi?” (17) ở nhân vật Đoài trong Không có vua đợc giới thiệu là công chức ngành giáo dục “những đố ky, hằn thù, ganh ” – các công trình nghiên cứu ch là một trí

thức hẳn hoi nhng hoàn cảnh sống của nền kinh tế thị trờng đã làm tha hóa nhân

cách của anh ta và trở thành một “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttrí thức-lu manh” là một đề tài mới và khó nh…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại kiểu nhân vật này chúng ta

có thể gặp rất nhiều trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Nhân vật là một sản phẩm tinh thần đặc biệt của nhà văn Từ những sự kiện vềmỗi con ngời và mối quan hệ giữa con ngời bề bộn trong cuộc sống, nhà vănphải biết tập hợp chọn lựa để sáng tạo nên nhân vật mang đặc điểm chung củamột tầng lớp, một giai cấp, một dân tộc Nhân vật hành động, suy nghĩ cũngchính là nhà văn đang bày tỏ thái độ quan điểm trớc cuộc sống Nhân vật chính làmột cách nhìn sáng tạo, độc đáo của nhà văn trớc hiện thực

2 Ngôn ngữ nhân vật.

Để khám phá quan niệm nghệ thuật của nhà văn về một nhân vật, ngời ta cóthể quan tâm đến nhiều phơng diện nh hành động, hành vi, ngoại hình, diện mạo,ngôn ngữ nhân vật Trong đó, ngôn ngữ nhân vật là một phơng diện bộc lộ mộtcách trực tiếp, tinh tế về tính cách, tâm lý, đời sống tinh thần, trình độ nhận thứccủa nhân vật khi thể hiện mối quan hệ giữa nhân vật với hoàn cảnh sống

Ngôn ngữ nhân vật chính là lời nói trực tiếp của nhân vật trong tác phẩm văn học đợc biểu đạt bằng các tín hiệu ngôn ngữ thông qua sự lựa chọn của nhà văn

nhằm mục đích tái hiện một cách sinh động tính cách đặc điểm của nhân vật

Tuy nhiên, để thể hiện đời sống và cá tính nhân vật nhà văn phải cá thể hóa “những đố ky, hằn thù, ganh ngôn ngữ của nó”, phải làm cho ngôn ngữ nhân vật trở thành một hình thái biểu

hiện riêng biệt Vì vậy nhà văn phải biết kết hợp các thủ pháp nghệ thuật nh

nhấn mạnh cách đặt câu, ghép từ, lời phát âm đặc biệt của nhân vật, cho nhân

“những đố ky, hằn thù, ganh

vật lặp lại những từ, câu mà nhân vật thích nói kể cả từ ngoại quốc và địa

ph-ơng” (14, 147) Vì vậy mà trong văn học, độc giả sẽ nhớ đến cụ cố Hồng với câu cửa miệng Biết rồi, khổ lắm, nói mãi “những đố ky, hằn thù, ganh ” (Số đỏ, Vũ Trọng Phụng), sẽ nhớ đến Chí Phèo với nỗi bất hạnh không đợc làm ngời: Ai cho tao l “những đố ky, hằn thù, ganh ơng thiện” (Chí Phèo, Nam Cao)… Đây là những nhân vật mà ngôn ngữ của nó đạt đến tính cá thể hóa

cao độ

Vì nhân vật là sản phẩm của hoàn cảnh nên nó không thể tách rời môi trờng,

hoàn cảnh sống mà nó đang tồn tại Do vậy, ngôn ngữ nhân vật dù tồn tại d “những đố ky, hằn thù, ganh ới dạng nào … bao giờ cũng phải đảm bảo sự kết hợp sinh động giữa tính cá thể và tính khái quát (14, 147) ” Mỗi nhân vật sẽ có một đời sống riêng, ngôn ngữ vàgiọng điệu riêng nhng ngôn ngữ ấy lại phải phản ánh đợc đặc điểm ngôn ngữ củamột tầng lớp một giai cấp nhất định gần gũi về nghề nghiệp, tâm lý, giai cấp,trình độ văn hóa của chính nhân vật

Trong tác phẩm tự sự, ngôn ngữ nhân vật tồn tại dới hai dạng: Thứ nhất đó làlời nói của tự thân nhân vật, của chính nhân vật đợc thực hiện trong hoàn cảnh

giao tiếp Dạng này tập trung ở lời thoại nhân vật (Đối thoại và độc thoại) Vídụ:

1 Tốn cầm tiền giơ lên ánh đèn, hỏi: Tiền à? Khiêm bảo: “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganhừ Tốn hỏi: ” Tiền là gì? Khiêm bảo: Là vua

“những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” là một đề tài mới và khó nh (Không có vua, 107).

2 Mẹ kiếp “những đố ky, hằn thù, ganh … - Hạnh nghĩ Bọn ng – Hạnh nghĩ – Ta phải lập tức trở ời này họ coi đồng tiền nh rác Mỗi kỳ sóc vọng tiêu pha đến mấy chục nghìn (Huyền thoại phố ph ” ờng, 77).

Thứ hai, ngôn ngữ nhân vật thể hiện qua sự miêu tả của nhà văn Đây chính làdạng tồn tại gián tiếp của ngôn ngữ nhân vật: Ví dụ: …Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Vì thế, bà bảo Đức cứ “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vật

nhận lời, ai thuê cũng làm (Nửa đêm Nam Cao) ” – Hạnh nghĩ – Ta phải lập tức trở

Dạng thứ hai này ít tồn tại trong ngôn ngữ nhân vật truyện ngắn Nguyễn HuyThiệp Ngôn ngữ nhân vật Nguyễn Huy Thiệp chủ yếu ở dạng thứ nhất – các công trình nghiên cứu ch tồn tạitrong lời thoại của nhân vật Trong phạm vi của đề tài này, chúng tôi đề cập đếnmảng lời hội thoại của nhân vật Chúng tôi có những nhận xét khái quát bớc đầu

về ngôn ngữ nhân vật trong truyện ngắn tác giả này

Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, ngôn ngữ nhân vật không phải là kiểungôn ngữ trau chuốt, gọt dũa cẩn thận mà là thứ ngôn ngữ gần với đời thờng, vớilời ăn tiếng nói hàng ngày, thậm chí là thô tục dù với dạng nhân vật nào, nênsống động, giàu cảm xúc

Đây là giọng của lão Kiền ít học, thô vụng, chẳng biết sợ ai: Mày ấy à? Công “những đố ky, hằn thù, ganh chức gì mặt mày? Lời nh hủi, chữ tác chữ tộ không biết, chỉ giỏi đục khoét ” hay

khát mà con ngời ta cứ phải che đậy

Là thứ ngôn ngữ thẳng ro, chính xác đến “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtsát sàn sạt” là một đề tài mới và khó nh khi tính những lần làm

tình với nhau của Thiều Hoa và Điềm trong Giọt máu:

Phong hỏi: Hai ng

“những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh ời ngủ với nhau mấy lần rồi Thiều Hoa bảo: Th ” “những đố ky, hằn thù, ganh a, sáu lần Điềm bảo: Một lần ở v ” “những đố ky, hằn thù, ganh ờn hoa Bôn be là bảy Thiều Hoa bảo: Lần ấy ” “những đố ky, hằn thù, ganh vội vàng thì tính làm gì ”… ( 206) và là ngôn ngữ của vị vua Quang Trung:

Thằng Khải kia, tài bằng cái đấu, khinh ta quá chừng ! Trời cho mày sống, c

nên luôn để cho nhân vật tự nói lên những suy nghĩ của mình Thậm chí hành

động dò xét dới dạng không thành tiếng cũng trở thành đối thoại:

Thiếu phụ nhìn sâu vào mắt cô gái rủa thầm:

Nhân vật với t cách là ngời kể chuyện cũng dùng đối thoại để dẫn dắt nh trong

truyện Ma Có thể xem đây là một nét đặc thù của lời thoại trong truyện ngắn

hiện đại

3 Tiểu kết:

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp khá đông với nhiềuloại nghề nghiệp, nhiều kiểu quan hệ, đủ mọi sự kiện Trong dung lợng của thểloại truyện ngắn, thế giới nhân vật ấy đã làm toát lên những vấn đề cuộc sốngcộng đồng nóng hổi, bức bách và nhờ đó đã đánh thức ở ngời đọc những suy nghĩmới

Chơng II

Đặc điểm ngôn ngữ hội thoại của nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

I Đặc điểm cấu trúc.

1 Lời thoại có cấu trúc ngắn gọn, súc tích.

Xuyên suốt các truyện ngắn đợc khảo sát của Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôithấy một đặc điểm chung về ngôn ngữ truyện ngắn tác giả này: sự nén chặt, cô

đúc, sắc lạnh của ngôn ngữ, vì thế ngôn ngữ của ông có khả năng hàm súc lớn,tạo ấn tợng d ba tới ngời đọc Đặc điểm này ảnh hởng trực tiếp đến lời thoại nhânvật Lời thoại nhân vật thờng có cấu trúc ngắn gọn, trong tổng số 1811 câu thoại,

có 1012 câu ngắn (chiếm 53,2%) Lời thoại nhân vật thờng chứa những từ ngữmang nội dung thông tin chính, hàm súc, cô đọng mà rất ít các từ ngữ đ a đẩy, từphụ trợ, từ đệm

Ví dụ:

1 Cha tôi bảo: Nghỉ rồi, cha làm gì? Tôi bảo: Viết hồi ký Cha tôi bảo: “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” Không Vợ tôi bảo: Cha nuôi vẹt xem Cha tôi bảo: Kiếm tiền à? Vợ

“những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ”… “những đố ky, hằn thù, ganh ” tôi không trả lời Cha tôi bảo: Để xem đã (T “những đố ky, hằn thù, ganh ” ớng về hu, 33).

2 Đoài hỏi: Cô có cái nốt ruồi là ng “những đố ky, hằn thù, ganh ời yêu của mày đấy à? Khảm bảo: ” Vâng Đoài hỏi: Thế cái vị anh hùng thơm nức kia thế nào Khảm c

“những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” ời: Đấy “những đố ky, hằn thù, ganh

là Mỹ Trinh, bố cô ấy là ông ánh Sáng ban ngày, chủ hiệu điện Đoài hỏi: ” Thằng kia với nó thế nào? Khảm bảo: Ch

“những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh a có gì Đoài bảo: Tao chim nó ” “những đố ky, hằn thù, ganh

đấy ” (Không có vua, 96).

3 Vua Quang Trung hỏi nhỏ: Vận Tây Sơn đ “những đố ky, hằn thù, ganh ợc mấy đời Vinh Hoa bảo: ” Sao không hỏi đ

“những đố ky, hằn thù, ganh ợc bao nhiêu ngày (Phẩm tiết, 350) ”

Sở dĩ lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thờng ngắn gọn,súc tích bởi vì chúng chỉ là vỏ vật chất bên ngoài để thể hiện những nội dung cầnthiết Đây là hình thức chuyển tải tối u nhất

a Lời thoại nhân vật thờng chỉ mang tính chất giới thiệu nên câu văn ngắn, ítbình luận, gần với lời thoại của kịch nói Chúng gồm liên tiếp các hành động kếtiếp nhau:

Khảm bảo: Hai anh em mình mang tiếng có học mà tết nhất đến, một bộ

“những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh

quần áo hẳn hoi không có Đoài bảo: Chỉ có con đ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ờng lấy vợ giàu thôi Tối nay mày đa tao đến con ông ánh Sáng ban ngày nhé Khảm bảo: Đ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ợc rồi Nếu

tán đợc thởng em cái gì? Đoài bảo: ” “những đố ky, hằn thù, ganhThởng cái đồng hồ Khảm bảo: Đ ” “những đố ky, hằn thù, ganh ợc

thôi, anh ghi cho em mấy chữ làm bằng Đoài ghi vào giấy: ” “những đố ky, hằn thù, ganhNgủ đợc với Mỹ Trinh thởng một cái đồng hồ giá ba nghìn đồng Lấy đợc Mỹ Trinh thởng 5% của

hồi môn Ngày … tháng … năm … Nguyễn Sĩ Đoài ” (Không có vua, 104).

ở đoạn thoại trên xuất hiện liên tục các động từ chỉ hành vi: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtlấy” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtđa” là một đề tài mới và khó nh,

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttán” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtthởng” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtngủ” là một đề tài mới và khó nh, “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtlấy” là một đề tài mới và khó nh Những từ này đã tạo cho nhân vật luôn trong t thếhành động dù mới chỉ là trong dự định Đối thoại cộc lốc, không xen tả, khôngphân tích tâm lý nhân vật, để nhân vật tự bộc lộ rõ nhất tâm lý con ng ời chỉ biết

so đo, tính toán

b Lời thoại nhân vật thờng đi thẳng vào sự việc, không quanh co, không chedấu, có khi sắc lạnh, không còn giữ đợc thái độ tôn trọng thể diện ngời nghe, làmcho ngời nghe “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtrát” là một đề tài mới và khó nh cả mặt

Phong bảo: Sao con mẹ này sống dai thế? Cô Lan bảo: Cho liều thuốc “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh chuột là yên (Giọt máu, 192) ”

Nhân vật không cần dấu giếm che đậy ý nghĩ của mình trớc một hiện thực mà

tự lột mặt, phơi bày chính mình Nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệphầu hết ít nói bóng bẩy, sâu xa, ít đa đẩy cho dù đấy là điều tế nhị nhất; chẳng

hạn câu đáp của Thủy trong Tớng về hu trả lời về hành vi ngăn cản của “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậttôi” là một đề tài mới và khó nh đối

với cô Lài – các công trình nghiên cứu ch ngời giúp việc – các công trình nghiên cứu ch sau ngày mẹ tôi mất là:

Vợ tôi bảo: Đừng khóc Tôi cáu: Cứ để cho cô ấy khóc, đám ma không có

“những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh

tiếng khóc buồn lắm Nhà mình có ai biết khóc bà cụ thế đâu Vợ tôi bảo: ” “những đố ky, hằn thù, ganhBa mơi hai mâm Anh phục em tính sát không? ” Tôi bảo: Sát (T “những đố ky, hằn thù, ganh ” ớng về hu, 45)

Có khi lời thoại nhân vật chỉ có một vài từ thể hiện hành vi trao đáp cộc lốc:

1 Tôi bảo: Mừng rồi “những đố ky, hằn thù, ganh “những đố ky, hằn thù, ganh ”… Tôi hỏi: Chuẩn bị à? Vợ tôi bảo: Không (T “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” ớng về hu, 41).

- Không tốt gì? (Truyện tình kể trong đêm ma, 598).

3 Hàn Soạn hỏi: Hai bác đi chùa cầu gì? Chiểu bảo: Cầu tự (Giọt máu, “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” 195).

Nếu nói quá trình hội thoại sẽ làm nên quan hệ thì với kiểu đối đáp trongtruyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, nhân vật vô hình trung đã tách rời mọi quan hệxã hội cũng nh vị thế giao tiếp của họ, nhân vật không cần dấu giếm những ýnghĩ của mình dới lớp ngôn từ hoa mỹ mà tự nhiên phơi bày nó, tự nhiên phơibày mọi toan tính trần trụi nhất của mình

c Ngôn ngữ đối thoại của nhân vật thờng hớng đến mục đích thực dụng hàngngày mà bỏ qua những ớc mơ khát vọng về một vẻ đẹp hớng thiện cần có Ngôn

ngữ của cô con dâu trong Tớng về hu thì thực dụng, khéo, hoạt, chỏng lỏn nhng cha phải là kẻ ác: Nhà mình nói năng nh “những đố ky, hằn thù, ganh điên khùng cả Thôi ăn đi, hôm nay có cô Kim Chi, tôi đãi mỗi ngời một con gà hầm tâm sen Tâm đấy Ăn là trên hết” (47), ngôn ngữ của ông phu xe thô tục đến đơn giản, hợm hĩnh, phát ngôn trong cảnh đi đa tang: Các bố ơi, đi đi về còn nhắm “những đố ky, hằn thù, ganh ”(44) Ngôn ngữ của một bà già nông thôn sắc sảo, đáo để: Thôi con ạ, mẹ m “những đố ky, hằn thù, ganh ời tám đốt là quỷ, đốt rỡi là ma, có nửa đốt là ngời Nghe đợc tí nào thì nghe, không cứ bỏ ngoài tai (Những bài ” học nông thôn, 302), và một tay tài xế căm phẫn, tục tằn: Chán đời Rất chán “những đố ky, hằn thù, ganh

đời …” (Đời thế mà vui, 386).

Nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp kiệm lời đến tối đa Rất ít khi

ta bắt gặp một nhân vật nói dài dòng, lê thê Chỉ trong một vài từ, một vài câu nóicủa nhân vật, chúng ta có thể hình dung ra những nét tính cách của nhân vật, nét

tâm lý đặc sắc của nhân vật Có thể nói phong cách về câu văn trong truyện ngắn

Nguyễn Huy Thiệp là mang sắc độ hiện đại thẫm (Văn Tâm, 25, 288), “những đố ky, hằn thù, ganh ” Nguyễn Huy Thiệp tr

“những đố ky, hằn thù, ganh ớc sau viết về cuộc sống của ngày hôm nay (Hoàng Ngọc ” Hiến, 37, 102) Cuộc sống ngày hôm nay không cho phép con ngời chậm rãi,

chần chừ con ngời không đợc đi mà phải “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtchạy” là một đề tài mới và khó nh…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại Con ngời phải làm nh thế nào

đấy để đạt đợc hiệu quả cao nhất Lời thoại nhân vật ngắn gọn, súc tích chứng tỏnhân vật là con ngời của cuộc sống ngày hôm nay, họ không hồi tởng quá khứ,không mơ màng tới tơng lai Câu văn lúc nào cũng nh vội vã, khẩn trơng với tốc

độ chóng mặt của nền kinh tế thị trờng

2 Lời thoại không có dấu hiệu hình thức thể hiện thành cặp trao-đáp.

Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp thờng không có cốt truyện, là chuyệncủa nhiều vấn đề Nó tuôn chảy nh một dòng chảy tự nhiên Sự cuốn hút củachúng không phải ở sự bất ngờ mà ở tầm triết lý liên quan tới cuộc sống của conngời Chúng ta biết trong thể loại văn xuôi, các nhà văn thờng có cách thể hiệnlời thoại nhân vật bằng dấu hiệu hình thức: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthai chấm – các công trình nghiên cứu ch xuống dòng – các công trình nghiên cứu ch gạchngang đầu dòng” là một đề tài mới và khó nh Tâm lý ngời đọc hiện nay lại a đọc những đoạn thoại hơn đoạn

kể, do vậy các nhà văn luôn bố trí các đoạn thoại sao cho dễ nhận thấy trên trang

in Trong các truyện ngắn: Tớng về hu, Không có vua, Những bài học nông thôn, Thơng nhớ đồng quê, Phẩm tiết, Những ngời thợ xẻ, Con gái thủy thần, Giọt máu

và phần dẫn truyện của truyện ngắn Ma, ta thấy Nguyễn Huy Thiệp đã đi ngợc

với truyền thống Ông đã để cho câu kể và câu thoại lẫn vào nhau, vì vậy khi đọclời thoại nhân vật ta không vớng hiện tợng sang hàng (chiếm 42,3% so với cáctruyện đợc khảo sát)

Chú Phụng bỏ đi, vẻ bất cần Tôi về nhà Hóa ra cũng chỉ có khoảng hai chục con ếch. Chị Ngữ bảo: Chẳng bõ Thế mà cũng đi suốt đêm Mẹ c “những đố ky, hằn thù, ganh ” ời Chắc cu cậu vừa bắt ếch, vừa ngủ gật

“những đố ky, hằn thù, ganh ” là một đề tài mới và khó nh Cái Minh sửa soạn đến tr ờng để sinh hoạt hè Cái Minh ghé tai bảo tôi: Em biết anh đi đâu rồi, nh “những đố ky, hằn thù, ganh ng em không nói.

Không phải anh đi bắt ếch Cái Minh c” là một đề tài mới và khó nh ời Tôi nhìn vào mắt nó Nó biết Tôi

đâu ngờ rằng chỉ vài giờ sau tôi đã phải khóc nó Nó biết, đơn giản vì gần nh

nó đã trải quá, thấu suốt (Thơng nhớ đồng quê, 437).

ở đoạn văn trên, những câu thoại của nhân vật đợc đặt kề ngay sau câu kể (in

đậm) của tác giả

Nhà văn khi lựa chọn cho mình một hình thức biểu hiện bao giờ cũng gửi gắm

ý đồ nghệ thuật của mình vào đấy, vì vậy mà “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthình thức mang tính nội dung” là một đề tài mới và khó nh.Nguyễn Huy Thiệp không nằm ngoài quy luật ấy Hình thức lời thoại không vớng

phải “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậthiện tợng sang hàng” là một đề tài mới và khó nh đã báo hiệu một điều gì đó tiềm ẩn đằng sau nó, đã

đủ sức gợi một điều gì sâu xa

Mảng đề tài mà Nguyễn Huy Thiệp khai thác không xa lạ với ngời đọc Chúngphản ánh đợc không khí của thời đại hiện nay: sôi động, nhiều thông tin, đồnghiện, đan xen nhau Bằng những sự việc, cảnh đời lạ lùng và đặc biệt bằng nhữngchi tiết rất độc đáo, những chi tiết mà dờng nh không phải do ông tạo ra từ sự hcấu, từ sự nhào nặn những mảng vụn ấn tợng mà cái chính là do ông đã nhặt đợcchúng vơng vãi trong chính cuộc sống, chúng nguyên chất, nóng hổi, phần nhiềulấm bụi của những nhọc nhằn, những u buồn và khổ đau…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại của những kiếp ngời.Vì vậy mà đọc truyện của ông không phải chúng ta đang đối mặt với một cõi vôhình nào đó, một thứ chủ nghĩa cao siêu nào Vấn đề mà các truyện ngắn của ôngnêu ra gắn với hiện tình xã hội hiện nay Một xã hội mà sự ý thức cá nhân, ý thứcthân phận ngời, ý thức về sự tồn tại của chính mình đang đẩy lên đến đỉnh điểmcủa nó Rằng ta sẽ sống cho ngày hôm nay chứ? Ngày mai là cái gì? Ngày mai đi

về đâu? Sẽ làm gì?…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lạiĐể cho câu kể và câu thoại lẫn vào nhau tạo cho ngời đọc

ấn tợng không phải chỉ tiếp xúc với những trang sách nữa mà đó là những trang

đời bề bộn, lầm lũi, đau khổ ở đó có đủ mọi loại ngời, mọi thứ quan hệ, mọicách mu sinh, kiếm sống, làm giàu Nó diễn ra triền miên không lúc nào dứt,không lúc nào ngừng-nghỉ, thậm chí ngay cả nơi cái chết sắp đến…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

Không có vua là một chuyện khá rùng rợn Ngòi bút sắc sảo và khác biệt với

tất cả mọi ngời của ông nh lỡi dao gọt và cật nứa, bật lên những trang viết nh cứavào trái tim ngời đọc Những con ngời trần trụi đến mức thú tính Đây là một

đám sinh vật biết ăn nói, đi lại, suy nghĩ và đối xử với nhau: “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtSinh dọn mâm bát Lão Kiền ngồi uống nớc Khảm mặc quần áo, quần bò, áo phông, trên áo có ghi dòng chữ Walt Disney Productions Khảm bảo: Anh Cấn ơi, cho em năm “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh chục Cấn bảo: Tiền đâu mà cho Khảm bảo: Bố cho con năm chục Lão ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” Kiền bảo: Mày ngồi vá cho tao cái xăm để góc kia kìa, rồi tao cho tiền Khảm “những đố ky, hằn thù, ganh ” nhăn nhó: Thế thì muộn giờ học còn gì Lão Kiền không trả lời, mở tủ đồ nghề “những đố ky, hằn thù, ganh ” lúi húi làm việc Khảm dắt xe ra cửa, nghĩ thế nào lại dựng xe ôm cặp vào nhà Khảm mở cửa buồng, trông trớc trông sau không thấy ai, mở thùng gạo xúc ra bò rỡi vào cặp rồi lẻn đi ra (92) ” Thật khó mà hình dung nổi cuộc sống của một gia

đình! Một ông lão góa vợ với bốn anh con trai, một cô con dâu, kẻ là giáo viên,ngời làm đồ tể, kẻ là sinh viên và đứa con út thì dở điên dở khùng nh một dấuchấm than to tớng

Giọt máu là một thớc phim quay nhanh bộ mặt của một dòng họ qua năm đời Giọt máu chảy qua mạch sâu của gia đình họ Phạm và nuôi số phận bất hạnh của

họ khiến ta phải suy nghĩ nhiều đến nỗi đau của nhân loại, v.v…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại

Phản ánh cái bề bộn của cuộc sống, cái đa thanh của cuộc đời, Nguyễn HuyThiệp đã chọn lựa một hình thức thể hiện Lời thoại không có dấu hiệu hình thức

“Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtsang hàng” là một đề tài mới và khó nh đã làm cho mạch đi của truyện tự nhiên, dứt khoát, dồn dập nh tốc

ký…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại, nơi đó là “Ngôn ngữ hội thoại của nhân vậtcuộc đời” là một đề tài mới và khó nh và sự vận động của nó

3 Lời thoại sử dụng cấu trúc lặp động từ dẫn thoại thành cặp trao-đáp.

Qua khảo sát lời thoại nhân vật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi thấyhiện tợng lặp các động từ dẫn thoại Các câu dẫn, trớc hết đều có cấu trúc ngắngọn, đều bị tớc bỏ bổ ngữ, định ngữ, tất cả đều đợc đóng khung trong mô hình:

Chủ thể + Động từ chỉ hành vi nói năng

Trong đó các động từ nh nói , bảo , hỏi “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” chiếm tần số sử dụng cao, trong

tổng số 1.811 câu dẫn thoại có tới 812 câu chứa các động từ này (chiếm 44,6%)

Chẳng hạn: Tôi bảo, Cha tôi bảo, Vợ tôi bảo, Ông Bổng bảo … (T ớng về hu), Sinh bảo, Đoài bảo, Lão Kiền hỏi … (Không có vua), Cô Ph ợng nói, Tôi bảo, Mẹ tôi bảo … (Con gái thủy thần), Quyên hỏi, S Thiều bảo, Chú Phụng bảo … (Th ơng nhớ đồng quê), Nàng bảo, S Tịnh bảo … (Chăn trâu cắt cỏ), Bạc Kỳ Sinh bảo, Tôi hỏi … (Truyện tình kể trong đêm m a),v.v…

Các câu dẫn gồm các động từ và cách thức nói năng phần nào hé gợi cho ngời

đọc hớng thể hiện của sự tình, kiểu nh: Lão nói với tôi bằng giọng mềm mại và “những đố ky, hằn thù, ganh trơn tuồn tuột , Tảo nhe hàm răng nhọn hoắt rồi quát lên hung dữ (Chảy đi ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” sông ơi), Hạnh thả mồi câu (Huyền thoại phố ph “những đố ky, hằn thù, ganh ” ờng), Mây giằng ra khỏi tôi “những đố ky, hằn thù, ganh thất vọng (Con gái thủy thần) ” … rất ít, ta có thể đếm đợc, còn lại hầu hết đều bị

tớc bỏ các yếu tố tình thái này

Các câu dẫn có các yếu tố kèm ngôn ngữ chỉ hành vi nh: cử chỉ, điệu bộ, tthế…Nhà văn này càng viết, càng trình làng thì lại (Ví dụ: gãi cằm, thở dài, giãy nảy, cời thỏn thẻn, khóc, oà khóc … ít xuất )

hiện, mặc dù nó đóng vai trò khá quan trọng trong quá trình hội thoại, có khi nhờ

nó mà vấn đề đợc thông suốt, nhờ nó mà đối phơng tránh đợc sự hiểu nhầm, hiểu

sai thông tin Thay vào đó là các động từ nói , bảo , hỏi “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” “những đố ky, hằn thù, ganh ” đợc đặt kề vào

nhau, chặt khúc câu thoại làm cho câu thoại thêm tủn mủn, chi chít sự kiện, sựkiện thêm dồn dập:

Một hôm, cô Lan hỏi bà Cẩm: Nhà ta có bao nhiêu ruộng Bà Cẩm bảo: “những đố ky, hằn thù, ganh ” Hơn chục mẫu Cậu Phong bán đi tám mẫu mang tiền ra Hà Nội làm ăn Lại

“những đố ky, hằn thù, ganh