Luận văn nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh phản ứng vận động trong giai đoạn xuất phát của chạy 100m cho nam học sinh trường THPT trần phú đức thọ hà tĩnh

3.1 Giải quyết nhiệm vụ 1: Xác định các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động của nam học sinh trờng THPT Trần Phú-Đức Thọ-Hà Tĩnh.. Giải quyết nhiệm vụ 2: Nghiên cứu, ứng

Lời cảm ơn

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo Nguyễn Thị Lài đã chỉ đạo, hớng dẫn - cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Giáo dục Thể chất Trờng Đại học Vinh; các thầy, cô giáo và các em học sinh trờng Trung học Phổ thông Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này.

Mặc dù bản thân đã tâm huyết và có nhiều cố gắng song do điều kiện

về thời gian, qui mô cũng nh bớc đầu làm Nghiên cứu khoa học nên không thể tránh khỏi thiếu sót nhất định Rất mong đợc đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo cùng tất cả các bạn đồng nghiệp.

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2006

Ngời thực hiện

3.1 Giải quyết nhiệm vụ 1: Xác định các chỉ số

biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động

của nam học sinh trờng THPT Trần Phú-Đức

Thọ-Hà Tĩnh

13

3.2 Giải quyết nhiệm vụ 2: Nghiên cứu, ứng dụng

một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh phản

ứng vận động cho nam học sinh trờng THPT

Nh÷ng ch÷ viÕt t¾t trong kho¸ luËn:

1 Đặt vấn đề :

1.1 Lý do chọn đề tài:

Đã từ lâu TDTT đợc coi là một bộ phận của nền văn hoá nhân loại Trong

đời sống, TDTT đóng vai trò hết sức to lớn, nó là phơng tiện có hiệu quả để nângcao sức khoẻ và là phơng tiện để mở rộng quan hệ giao lu Quốc tế

ý thức đợc vai trò to lớn đó của TDTT, trong những năm qua Đảng vàNhà nớc ta đã chú trọng chăm lo phát triển nền văn hoá Thể chất Đặc biệt, đaTDTT vào chơng trình Giáo dục Quốc gia và coi đó là nhiệm vụ cần thiết khôngthể thiếu đợc của nền GDXHCN Chơng trình GDTC Phổ thông rất đa dạng vàphong phú, bao gồm nhiều môn thể thao, hoạt động vui chơi giải trí, các hoạt

động lao động, TD Quốc phòng… Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản của Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản củaTDTT, nó là cơ sở, nền tảng để nâng cao thể lực và cũng là cơ sở để phát triểncác môn thể thao khác

Điền kinh là môn thể thao có lịch sử hết sức lâu đời, qua nhiều năm thángchúng mới bắt đầu đợc phát triển với t cách là một phơng tiện GDTC về mộtmôn thể thao độc lập Trên vũ đài quốc tế, Điền kinh đợc các nhà chuyên môn,giới báo chí gọi với cái tên trìu mến… Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản của Môn thể thao Nữ hoàng “Môn thể thao Nữ hoàng” ”

Điền kinh là môn thể thao phong phú, đa dạng bao gồm các động tác đi,chạy, nhảy, ném và nhiều môn phối hợp Trong đó chạy nói chung và chạy cự lyngắn nói riêng là một môn đợc tập luyện và thi đấu khá phổ biến và rộng rãi ởcác trờng Phổ thông, các Hội khoẻ Phù đổng từ Trung Ương đến địa phơng Tậpluyện môn Chạy giúp phát triển về các tố chất nh: Sức nhanh, sức mạnh, đặc biệt

là sức mạnh tốc độ

Hiện nay đổi mới phơng pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng trongchiến lợc phát triển nền giáo dục XHCN Đổi mới phơng pháp GDTC cũng lànhiệm vụ cấp bách nằm trong chiến lợc phát triển con ngời toàn diện Bởi vậy

mà việc giảng dạy môn chạy cự ly ngắn cho học sinh trong nhiều năm qua đợcchú trọng song vẫn còn phải khắc phục khá nhiều khó khăn Chạy cự ly ngắn làmôn thi đấu có đặc điểm kỹ thuật trên từng cự ly, đợc chia thành 4 giai đoạn:Giai đoạn xuất phát, Chạy lao sau xuất phát, Giữa quãng và Về đích Trong đó,giai đoạn xuất phát đòi hỏi yêu cầu cao về sức nhanh phản ứng vận động, nó gópphần quan trọng quyết định đến thành tích của cự ly đó, nhng các giáo viên hiệnnay cha chú trọng và có phơng pháp thiết thực để giải quyết những khó khăn củagiai đoạn này Do đó việc áp dụng những bài tập bổ trợ nhằm phát triển sức

nhanh phản ứng vận động cho học sinh là cần thiết và cấp bách Phản ứng vận

động là tiền đề cần thiết để chuyển các hoạt động vận động, trong đó sức nhanhphản ứng vận động đơn giản gắn liền với chạy ngắn Giai đoạn xuất phát nó làdấu hiệu và là một trong những đặc điểm quyết định đến thành tích chạy 100m

Qua thực tế ở trờng THPT Trần Phú chúng tôi thấy rằng đây là một trờng

có cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy và học tập còn nhiều thiếu thốn,

đặc biệt là cơ sở vật chất dùng cho việc dạy học môn Thể dục: Sân bãi gồ ghề,mặt sân trơn, dụng cụ thiếu, không đảm bảo chất lợng… Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản của Bên cạnh đó đối vớigiáo viên vẫn sử dụng các phơng pháp dạy học cũ không còn phù hợp với nềnGiáo dục Thể chất hiện đại nên cha phát huy đợc tính tích cực, sáng tạo của học

sinh Hơn thế nữa trong quá trình học tập kỹ thuật chạy xuất phát thấp ở học

sinh còn nhiều tồn tại sai lầm nghiêm trọng kéo dài nhng cha có biện pháp khắcphục phù hợp

Nh vậy, việc áp dụng các biện pháp giảng dạy mới với các bài tập nhằmphát triển sức nhanh phản ứng vận động là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách,một khía cạnh cha tác giả nào đề cập tới, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài:

Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh phản ứng

“Môn thể thao Nữ hoàng”

vận động trong giai đoạn xuất phát của chạy 100m cho nam học sinh trờng

THPT Trần Phú - Đức Thọ – Hà Tĩnh” Hà Tĩnh”

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu với mục đích ứng dụng một số bài tập nhằm nâng caosức nhanh phản ứng vận động của giai đoạn xuất phát trong chạy 100m ở trờngTHPT Trần Phú - Đức Thọ – Hà Tĩnh” Hà Tĩnh

Cùng với việc áp dụng các phơng pháp huấn luyện tiên tiến hiện đại,những thành tựu khoa học vào chơng trình GDTC cho học sinh – Hà Tĩnh” sinh viên đápứng nhu cầu thực tiễn của xã hội

Thông qua quá trình điều tra s phạm để áp dụng các bài tập vào một số đốitợng nghiên cứu và với kết quả nghiên cứu đề tài này đóng góp vào sự nghiệpkhoa học làm phong phú thêm phơng tiện GDTC giúp cho quá trình giảng dạycủa giáo viên và học tập của học sinh đạt kết quả cao trong các trờng học

2 Nhiệm vụ, phơng pháp và tổ chức nghiên cứu:

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu:

2.1.1 Xác định các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động

của nam học sinh Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh.

2.1.2 Nghiên cứu, ứng dụng một số bài tập nhằm phát triển sức nhanh

phản ứng vận động cho nam học sinh Trờng THPT Trần Phú Đức Thọ

2.2.3 Phơng pháp sử dụng các Bài thử (Test):

Để xác định chỉ số biểu thị về tố chất sức nhanh phản ứng vận động của

nam học sinh Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh, chúng tôi dùng cácbài thử sau:

2.2.3.1 Chạy 30m xuất phát thấp:

- T thế chuẩn bị: Vận động viên vào chỗ với t thế tay chống sau vạch xuấtphát, chân trớc chân sau (t thế xuất phát thấp)

- Cách thực hiện: Khi nghe hiệu lệnh, đối tợng phản ứng nhanh nhất đểxuất phát, chạy lao và thực hiện với cự ly 30m tốc độ tối đa

- Cách đo: Tính thời gian từ lúc có tín hiệu xuất phát đến lúc chạm đích.(đơn vị đo bằng giây (s))

2.2.3.2 Chạy 100m xuất phát thấp:

- T thế chuẩn bị: Tơng tự t thế chuẩn bị của chạy 30m xuất phát thấp

- Cách thực hiện: Tơng tự cách thực hiện chạy 30m xuất phát thấp nhngtăng thêm quãng đờng giữa quãng để hoàn thành cự ly 100m

- Cách đo: Giống cách đo của chạy 30m xuất phát thấp

2.2.4 Phơng pháp Thực nghiệm s phạm:

Phơng pháp này đợc sử dụng nhằm đánh giá hiệu quả các bài tập đã lựachọn

Quá trình Thực nghiệm so sánh song song đợc tiến hành nh sau:

Chọn 40 em học sinh K11 (Lớp 11A và 11B ) Trờng THPT Trần Phú

-Đức Thọ - Hà Tĩnh, thể lực tơng đơng nhau, cùng lứa tuổi, giới tính (nam) thờigian luyện tập, chúng tôi chia làm hai nhóm: Nhóm A là nhóm Thực nghiệmgồm 20 học sinh lớp 11A Nhóm B là nhóm Đối chiếu gồm 20 học sinh lớp 11B.Nhóm B (nhóm Đối chiếu) học theo giáo án thông thờng của giáo viên trờng sởtại Nhóm A (nhóm Thực nghiệm) học theo giáo án chuyên biệt của chúng tôi.Sau khi xác định đợc yêu cầu của công việc, chúng tôi liên hệ với Ban giám hiệu

và Tổ chuyên môn của trờng cho chúng tôi Thực nghiệm vào chơng trình họcThể dục của các em Trong thời gian 2 tháng (tháng 2,tháng3) số buổi tập trongtuần là 2 buổi (thứ 3 và thứ 6 hàng tuần) Thời gian trong một buổi tập là 15-20phút Trớc và sau khi áp dụng các bài tập đã lựa chọn chúng tôi dùng hai test đểkiểm tra đánh giá hiệu quả của việc Thực nghiệm (Test chạy 30m xuất phát thấp

và test chạy 100m xuất phát thấp)

n

1 i i

1 n

) X x

i 2

2 x

2 A

B A

n n

X X T

B i A

i

n n

X x X

x

Dựa vào giá trị T quan sát để tìm trong bảng T ngỡng xác suất P ứng với

độ tự do nào:

+ Nếu |T|(tính) tìm ra > T(bảng) thì sự khác biệt có ý nghĩa ở ngỡng p < 5%+ Nếu |T| (tính) tìm ra < T(bảng) thì sự khác biệt không có ý nghĩa ở ng -ỡng p = 5%

2.3.1 Đối tợng nghiên cứu:

Để thực hiện Đề tài này chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên 40 học sinhnam khối 11 Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh

2.3.2 Thời gian nghiên cứu:

Từ ngày 15/10/2005 đến ngày 15/05/2006 đợc chia làm 4 giai đoạn:

Từ ngày 26/02/2006 đến ngày 25/04/2006: Giải quyết Nhiệm vụ 2.

* Giai đoạn 4:

Từ ngày 26/04/2006 đến ngày 15/05/2006: Hoàn thành Khoá luận tập báocáo và báo cáo chính thức tại Hội đồng nghiệm thu

2.3.3 Địa điểm nghiên cứu:

2.3.3.1 Cơ quan Chủ trì đề tài: Khoa Thể dục - Đại học Vinh.

2.3.3.2 Nơi tiến hành Thực nghiệm khoa học: Trờng THPT Trần Phú

-Đức Thọ - Hà Tĩnh.

3 phân tích kết quả nghiên cứu:

3.1 Giải quyết nhiệm vụ 1:

Xác định các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động

của nam học sinh Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh.

3.1.1 Cơ sở lý luận và sinh lý của sức nhanh phản ứng vận động.

3.1.1.1 Cơ sở Sinh lý lứa tuổi THPT:

Lứa tuổi học sinh THPT là lứa tuổi đầu thanh niên, đang trong giai đoạnphát triển dậy thì là thời kỳ bắt đầu đạt đợc sự trởng thành về mặt thể lực nhng sựphát triển cơ thể còn kém so với ngời lớn Các cơ quan và hệ cơ quan trong cơthể đều cha hoàn thiện, đang trên đà phát triển mạnh mẽ Chính vì vậy, mọi hoạt

động trong giai đoạn này phải có nhiệm vụ lái hớng phát triển cơ thể các em theochiều hớng tích cực, tránh các diễn biến xấu, phát triển sai lệch của cơ thể Đặc

điểm giải phẫu của lứa tuổi THPT đợc khái quát nh sau:

* Hệ thần kinh:

Lứa tuổi THPT Hệ thần kinh trung ơng đã khá toàn diện, hoạt động phântích trên vỏ não về tri giác có định hớng sâu sắc hơn Khả năng nhận biết cấutrúc động tác và tái hiện chính xác hoạt động vận động đợc nâng cao Ngay từtuổi thiếu niên đã diễn ra quá trình hoàn thiện cơ quan phân tích và những chứcnăng vận động quan trọng nhất, nhất là cảm giác bản thể trong điều khiển độngtác ở lứa tuổi này, học sinh không chỉ học đơn lẻ các phần của động tác mà chủyếu là từng bớc hoàn thiện, ghép những phần đã học trớc thành các liên hợp

động tác tơng đối hoàn chỉnh, ở điều kiện khác nhau phù hợp với đặc điểm riêngcủa từng học sinh

Vì vậy khi giảng dạy cần phải thay đổi nhiều hình thức tập luyện, vậndụng các hình thức thi đấu để hoàn thành tốt những yêu cầu đề ra của bài tập

* Hệ tuần hoàn:

ở lứa tuổi này Hệ tuần hoàn đang trên đà phát triển mạnh để kịp thời pháttriển toàn thân, tim lớn hơn, khả năng co bóp của cơ tim phát triển mạnh, do đónâng cao khá rõ lu lợng máu/phút Mạch lúc bình thờng chậm hơn (tiết kiệmhơn) nhng khi vận động căng thì tần số nhanh hơn Phản ứng của tim đối với cáclợng vận động thể lực khá chính xác, tim trở nên hoạt động dẻo dai hơn

Từ những đặc điểm sinh lý mà ta lựa chọn một số bài tập trên căn bản phảiphù hợp với khối lợng cờng độ vận động của lứa tuổi học sinh THPT, đặc biệt sựhồi phục của tim mạch sau hoạt động thể lực nói chung phụ thuộc vào độ lớn củalợng vận động Sau các lợng vận động nhỏ, cơ thể các em hồi phục nhanh hơn sovới ngời lớn, nhng ngợc lại sau những lợng vận động lớn, cơ thể các em lại hồiphục chậm hơn áp dụng các bài tập căn cứ vào tình hình tiếp thu kỹ thuật và

đặc điểm thể lực phù hợp với tâm sinh lý học để cho quá trình giảng dạy đạt kếtquả cao, giúp cho các em học sinh trở thành những con ngời phát triển toàn diện

về thể chất lẫn tinh thần Đồng thời nâng cao kết quả học tập lôi cuốn các emhăng say tập luyện và thi đấu ở Trờng THPT

* Hệ hô hấp:

Đặc điểm sinh lý lứa tuổi ảnh hởng đến chức năng hô hấp Trong quá trìnhtrởng thành của cơ thể có sự thay đổi theo độ dài của chu kỳ hô hấp, tỷ lệ thở ra– Hà Tĩnh” hít vào, thay đổi độ sâu và tần số hô hấp

Hô hấp của lứa tuổi này có đặc điểm thở nhanh và không ổn định, thởnông và có tỷ lệ thở ra – Hà Tĩnh” hít vào bằng nhau Dung tích sống của các em nhỏ hơnngời lớn; hấp thụ Ôxi (O2) ở trạng thái yên tĩnh của các em thấp hơn ngời lớn Cơthể các em chịu sự thiếu Ôxi kém hơn Vì vậy, thời gian nín thở ngắn hơn ngờilớn; trong hoạt động thể lực thông khí phổi của trẻ tăng lên chủ yếu là do tăngtần số hô hấp chứ không phải tăng độ sâu hô hấp Việc tăng tần số nh vậy làmcho cơ thể các em nhận đợc ít Ôxi hơn so với ngời lớn

* Hệ vận động:

- Hệ xơng:

ở lứa tuổi này cơ thể các em phát triển một cách đột ngột về chiều dài,chiều dày, hàm lợng chất hữu cơ trong xơng giảm do hàm lợng Magie, Photpho,Canxi trong xơng tăng Quá trình cốt hoá xơng ở các bộ phận cha hoàn tất, chỉxuất hiện ở một số bộ phận nh: Xơng cột sống, xơng cẳng tay, xơng cánh tay, x-

ơng bàn chân, xơng đùi… Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản của Các tổ chức sụn đợc thay thế bằng mô xơng nên cùngvới sự phát triển chiều dài của xơng cột sống không giảm trái lại dễ có xu hớngcong vẹo, vì vậy trong quá trình giảng dạy cần tránh cho học sinh tập luyện vớidụng cụ có trọng lợng quá nặng và các hoạt động gây chấn động mạnh, sai lệch

t thế

- Hệ cơ:

Sự phát triển của hệ cơ phụ thuộc rất nhiều vào mức độ phát triển của hệxơng, khối lợng cơ tăng lên tuy nhiên sự tăng trởng của cơ xảy ra không đềugiữa các giai đoạn phát triển giữa các nhóm cơ, có những cơ phát triển rất mạnhcả về khối lợng và sức mạnh nh cơ cánh tay, cơ đùi nhng cũng có những cơ pháttriển rất chậm, chủ yếu nhỏ và dài Do vậy khi cơ hoạt động chóng dẫn đến mệtmỏi; trong quá trình giảng dạy và huấn luyện cần nắm rõ đặc điểm phát triển của

độc lập, ý thức trách nhiệm và thái độ hợp lý; mặt khác đòi hỏi họ phải biết thíchứng với ngời lớn

Thái độ của học sinh THPT đối với các môn học đã trở nên có lựa chọnhơn Các em đã hình thành hứng thú học tập gắn liền với khuynh hớng nghềnghiệp Cuối bậc THPT các em đã xác định cho mình một hứng thú ổn định vớimột môn học nào đó đối với một lĩnh vực tri thức nhất định Hứng thú này thờngliên quan đến việc chọn nghề sau này Hơn nữa, hứng thú của học sinh THPTmang tính chất rộng rãi sâu bền hơn ở thiếu niên

Động cơ của hoạt động học tập môn Thể dục của lứa tuổi học sinh THPTtrong nhà trờng bao gồm:

- Học Thể dục nhằm thoả mãn nhu cầu giải trí sau các giờ học văn hoácăng thẳng

- Tham gia tập luyện TDTT nhằm đạt thành tích cao trong môn học

- Một động cơ nữa cần phải kể đến đó là “Môn thể thao Nữ hoàng”.yếu tố bắt buộc” tức là tham gialuyện tập TDTT để thực hiện chơng trình học trong nhà trờng.

Ngoài ra còn thêm hứng thú học môn Thể dục để cải thiện vóc dáng củabản thân

Trên cơ sở những đặc điểm Tâm lý đó, trong quá trình dạy học nghề giáoviên, kích thích sự phát triển hứng thú học tập của học sinh Đây là một yếu tốquan trọng nhất tạo nên sự thành công của công tác dạy học Do vậy nó cần đợcquan tâm đúng mức

Từ những đặc điểm tâm sinh lý đó mà ta lựa chọn một số bài tập trên cănbản khối lợng vận động, cờng độ vận động sao cho phù hợp với lứa tuổi THPT,

đặc biệt là áp dụng các bài tập căn cứ vào tình hình tiếp thu kỹ thuật và đặc điểmthể lực phù hợp với tâm sinh lý học sinh để quá trình giảng dạy đạt kết quả cao,giúp cho các em học sinh trở thành những con ngời phát triển toàn diện về thểchất Đồng thời nâng cao kết quả học tập, lôi cuốn các em hăng say tập luyện vàthi đấu ở trờng PT

3.1.1.3 Cơ sở Sinh lý của tố chất sức nhanh:

* Khái niệm:

Sức nhanh là khả năng thực hiện động tác trong một khoảng thời gianngắn nhất

Sức nhanh là một tố chất thể lực biểu hiện ở dạng đơn giản và phức tạp:

- Dạng đơn giản: Thời gian phản ứng, thời gian của một động tác lẻ, tần sốcủa hoạt động cục bộ

- Dạng phức tạp là: Thời gian thực hiện các hoạt động thể thao phức tạpkhác nhau Nh tốc độ đấm trong Quyền anh, tốc độ dẫn bóng trong Bóng đá

- Các dạng đơn giản sức nhanh liên quan chặt chẽ với sức nhanh phức tạp,thời gian phản ứng, thời gian động tác lẻ, tần số thời gian cục bộ càng cao biểuhiện sức nhanh đơn giản lại phát triển tơng đối độc lập với nhau Thời gian phảnứng có thể rất tốt nhng động tác đơn lẻ lại chậm hoặc tần số động tác lại thấp Vìvậy, sức nhanh là tố chất tổng hợp của ba yếu tố cấu thành là thời gian phản ứng,thời gian động tác đơn lẻ và tần số hoạt động

* Các yếu tố ảnh hởng đến sức nhanh:

Yếu tố quyết định tốc độ của tất cả các dạng sức nhanh nêu trên là độ linhhoạt của các quá trình thần kinh và tốc độ co cơ

- Sự linh hoạt của các quá trình thần kinh biểu hiện những biến đổi nhanhchóng giữa hng phấn và ức chế trong các trung tâm thần kinh Tốc độ dẫn truyềnxung động trong các dây thần kinh ở ngoại vi Sự thay đổi nhanh giữa hng phấn

và ức chế làm cho các nơron vận động có khả năng phát xung động với tần sốcao và làm cho đơn vị thả lỏng nhanh, đó là yếu tố tăng cờng tốc độ và tần số

động tác Tốc độ hng phấn của tế bào thần kinh còn ảnh hởng trực tiếp đến thời

kỳ tiền tài và cùng với tốc độ dẫn truyền xung động trong các dây thần kinhngoại vi, chúng quyết định thời gian phản ứng

3.1.1.4 Phơng pháp giáo dục sức nhanh phản ứng vận động:

(Phơng pháp giáo dục sức nhanh phản ứng vận động đơn giản)

Khái niệm: Sức nhanh phản ứng vận động đơn giản là sự đáp lại những tínhiệu biết trớc nhng xuất hiện đột ngột bằng động tác định trớc

Ví dụ: Phản ứng đối với tiếng súng phát lệnh trong xuất phát

Sức nhanh của phản ứng vận động có ý nghĩa thực dụng rất lớn Trongcuộc sống ta thờng gặp những trờng hợp đòi hỏi đáp lại tín hiệu nào đó trongkhoảng thời gian ngắn nhất Sức nhanh của phản ứng vận động có khả năng

“Môn thể thao Nữ hoàng”.chuyển” rất cao: Những ngời có khả năng phản ứng nhanh trong tình huống nàythì cũng dễ có khả năng phản ứng nhanh trong tình huống khác Tập luyện tốc

độ có tác dụng nâng cao sức nhanh phản ứng vận động đơn giản, nhng không cóhiện tợng “Môn thể thao Nữ hoàng”.chuyển” theo chiều ngợc lại Các bài tập về phản ứng không có giá trịnâng cao tốc độ động tác

Trong thực tế, không nhất thiết phải tác động chuyên môn để phát triểnsức nhanh của phản ứng vận động Bởi vì sức nhanh phản ứng đã đợc phát triểnnhờ tập luyện các bài tập tốc độ Thông thờng ngời ta sử dụng Trò chơi vận

động, các môn bóng để rèn luyện phản ứng vận động

Phơng pháp phổ biến nhất trong rèn luyện sức nhanh phản ứng vận động

đơn giản là lặp lại những phản ứng với các tín hiệu đột ngột

Ví dụ: Lặp lại nhiều lần tiếng súng phát lệnh, chạy đổi hớng theo tín hiệu Đốivới những ngời mới tập, phơng pháp lặp lại nhanh chóng đem lại kết quả cao.Sau đó, sức nhanh phản ứng ổn định và rất khó phát triển thêm

Trong trờng hợp sức nhanh phản ứng giữ vai trò quan trọng, ngời ta phải

sử dụng tới các phơng pháp chuyên môn để hoàn thiện nó Một trong số phơngpháp chuyên môn để rèn luyện sức nhanh phản ứng đơn giản thờng áp dụngtrong thực tiễn là phơng pháp phân tích Bản chất của phơng pháp này là tách

biệt sự hoàn thiện phản ứng với phần nâng cao tốc độ của động tác tiếp theo Nhvậy, bài tập sức nhanh phản ứng đơn giản gồm 2 phần: Tập phản ứng trong điềukiện thuận lợi và tập tốc độ động tác tiếp theo

Ví dụ: Thời gian phản ứng trong xuất phát thấp bị kéo dài là động tác đẩy

tay gặp khó khăn Để tạo điều kiện cho hoàn thiện phản ứng tín hiện cần tậpluyện phản ứng trong t thế xuất phát cao, tay tỳ vào vật thể nào đó

Phơng pháp Cảm giác vận động: Trong thực tiễn vận động ngời ta thờng

áp dụng rộng rãi cơ sở khoa học của phơng pháp này là quy luật về mối tơngquan chặt chẽ giữa sức nhanh phản ứng và tri giác thời gian của con ngời Thôngthờng, những ngời có khả năng cảm thụ những khoảng thời gian ngắn thì có sứcnhanh phản ứng cao Bản chất của phơng pháp là hoàn thiện sức nhanh của phảnứng vận động đơn giản, thông qua hoàn thiện tri giác thời gian Phơng pháp này

đợc chia làm 3 giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Cho ngời tập thực hiện động tác trong điều kiện phản ứngnhanh nhất đối với tín hiệu

Ví dụ: Sau mỗi lần thực hiện bài tập chạy xuất phát thấp 60m, Huấn luyện viênthông báo cho ngời tập thành tích đạt đợc

- Giai đoạn 2: Cũng thực hiện yêu cầu nh giai đoạn 1 sau đó ngời tậpthông báo kết quả dự đoán cho HLV thành tích của mình, tiếp theo HLV lạithông báo thành tích thực tế mà ngời tập đạt đợc.Nhờ thờng xuyên đối chiếu cảmgiác thời gian của bản thân với thực tế mà độ chính xác tri giác thời gian của ng-

- Tốc độ co cơ: Phụ thuộc vào tỷ lệ sợi cơ nhanh và sợi cơ chậm trong cơ,

số sợi cơ nhanh nhiều thì tốc độ co cơ nhanh hơn

- Tốc độ co cơ phụ thuộc vào hàm lợng các chất ATP và CP Hoạt độngtốc độ với thời gian ngắn sử dụng nguồn năng lợng phân giải yếm khí ATP và CP

là chủ yếu, khi hàm lợng ATP và CP trong cơ cao thì khả năng co cơ nhanh cũngtăng lên

- Trong hoạt động TDTT tốc độ và sức mạnh có liên quan mật thiết vớinhau Mức độ phát triển sức mạnh ảnh hởng rõ rệt đến sức nhanh Trong nhiều

môn thể thao kết quả hoạt động phụ thuộc không chỉ vào sức nhanh hay sứcmạnh riêng lẻ mà phụ thuộc vào sự phối hợp hợp lý giữa hai tố chất Các hoạt

động nh vậy gọi là hoạt động sức mạnh tốc độ (ném, nhảy, chạy ngắn… Trong đó Điền kinh là một môn cơ bản của)

- Cơ chế cải thiện sức nhanh:

Sức nhanh phụ thuộc chủ yếu vào tính linh hoạt của thần kinh và độ co cơ.Cả hai yếu tố đó mặc dù có biến đổi dới tác động tập luyện, nhng nói chung đều

là những yếu tố quyết định bởi các đặc điểm di truyền Do đó trong quá trình tậpluyện, sức nhanh biến đổi chậm và ít hơn sức mạnh và sức bền Cơ sở sinh lý đểphát triển sức nhanh là tăng cờng độ linh hoạt và tốc độ dẫn truyền hng phấn ởtrung tâm thần kinh và bộ máy vận động, tăng cờng sự phối hợp giữa các sợi cơ

và các cơ nâng cao tốc độ thả lỏng Các yêu cầu trên có thể đạt đ ợc bằng các sửdụng bài tập tần số cao, trọng tải nhỏ có thời gian nghỉ dài

3.1.1.5 Đặc điểm sinh lý môn chạy ngắn (100m).

- Đặc điểm chung môn chạy ngắn:

Chạy ngắn có các cự ly 60m, 100m, 200m Kỹ thuật động tác mang tính

động lực và có chu kỳ cờng độ tốc độ tối đa chủ yếu phát triển tốc độ và sức bềntốc độ Đặc điểm chung về kỹ thuật chạy ngắn là tốc độ cao nhất, cờng độ lớnnhất, thời gian ngắn nhất, thành tích toàn cự ly phụ thuộc vào các nhân tố: Tốc

độ phản xạ, sự tăng tốc và năng lực duy trì tốc độ cao nhất và chất lợng kỹ thuậttốt

- Đặc điểm sinh lý:

+ Đặc điểm hệ thần kinh: Quá trình thần kinh có tính linh hoạt cao hơn dohoạt động thay nhau, giữa cơ đối kháng và cơ co rút cần sự thay đổi nhau, giữaquá trình hng phấn và ức chế ở trung khu vận động của não Cho nên cần nângcao tính linh hoạt quá trình thần kinh

Quá trình hng phấn chiếm u thế, bởi vì tốc độ chạy nhanh nhất với cờng

độ cao cho nên cơ quan cảm thụ bản thể bị rung rất lớn và truyền đến vỏ não liêntục gây nên sự hng phấn cao ở trung tâm vận động và tất nhiên quá trình hngphấn cao hơn quá trình ức chế

Tế bào thần kinh vỏ não dễ bị mệt mỏi, quá trình hng phấn và ức chế thaynhau liên tục Trung tâm vỏ não có quá trình hng phấn cao nên tế bào vỏ não dễmệt mỏi và không thể duy trì tốc độ vận động cao mãi đợc Nên thời gian trongmôn này rất ngắn

+ Đặc điểm chức năng cơ quan vận động:

Do hng phấn cơ bắp ngời tập cao nên đòi hỏi chức năng hoạt động cơ quanvận động cũng rất cao Thời trị cơ bắp ngắn, thời trị cơ đối kháng cơ co ngắngiống nhau.

+ Sự biến đổi hệ hô hấp:

Lợng Ôxi/phút lớn, bởi vì cờng độ tối đa, nhng do thời gian hoạt động tối

đa ngắn Nên sự tiêu thụ ôxi không nhiều, chạy ngắn có cờng độ tối đa nên nhucầu ôxi rất lớn Trong khi vận động không thể nào thoả mãn đợc nhu cầu O2 màgây nên nợ dỡng (O2 ) Ngoài ra, tính yêu cầu của chức năng thực vật lớn, chứcnăng hô hấp và tuần hoàn phải qua 3-5 phút mới phát huy hết khả năng Songvận động viên chạy ngắn chỉ hoạt động trong thời gian ngắn 9-10 phút Do đó,trong vận động công năng của tim – Hà Tĩnh” phổi thay đổi không lớn nhng phải hoạt

động trong trạng thái yếm khí nên nợ O2 đạt 95% trở lên do thời gian thay đổingắn nên trị số nợ O2 không cao

Thơng số hô hấp rất cao do môn chạy ngắn nợ O2 cao, O2 hít vào ít, O2

thải ra nhiều nên thơng số hô hấp giao động từ 10-20

Chức năng hô hấp thay đổi: Khi chạy chức năng hô hấp thay đổi khônglớn nhng sau khi kết thúc cự ly chức năng hô hấp lại nâng cao rõ rệt, tần số hôhấp đạt 35lần/phút, thông khí phổi đạt 70-80 lít/phút

+ Sự thay đổi của hệ tuần hoàn:

Khi vận động chức năng của hệ tuần hoàn thay đổi không nhiều lắm

Nh-ng sau khi chạy hết cự ly sẽ tăNh-ng nhanh, mạch đập 140-160 lần/phút tăNh-ng đến

200 lần/phút Huyết áp tối đa 150-180mmHg tăng đến 200mmHg, huyết áp tốithiểu giảm 10-20mm Hg Lợng tâm thu/phút đạt 8-10l/phút, axít lắctic trongmáu tăng 100-200mg% (lúc yên tĩnh 9-15mg%)

+ Năng lợng yếm khí: Do đặc điểm hoạt động của môn chạy ngắn nênnăng lợng cung cấp dựa vào năng lợng yếm khí cho nên nâng cao khả năng trao

đổi yếu khí là cơ sở nâng cao sức bền tốc độ của môn chạy ngắn

- Thời gian hồi phục:

+ Huyết áp: Hồi phục nh yên tĩnh vào khoảng 15-20phút

+ Mạch đập: Hồi phục trong khoảng 40-55phút, mạch đập hồi phục chậmhơn vì chạy ngắn nợ O2 cao cần có khả năng để giải toả, chỉ số mạch hồi phục

đánh giá khả năng tiêu trừ nợ O2

+ Hồi phục VO2max vào khoảng 40 phút là thời gian cần thiết bổ sung cho

nợ O2 và O2 kết hợp với Myoglobin khi kết thúc cự ly, nếu bị dừng lại bất động,

có thể xảy ra hiện tợng “Môn thể thao Nữ hoàng”.linđer trọng lực” (choáng trọng lực)

3.1.2 Xây dựng các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động của nam học sinh Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh.

Để xác định các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứng vận động củanam học sinh Trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ - Hà Tĩnh, chúng tôi tiến hành

điều tra trên 40 học sinh của hai lớp 11A và 11B số học sinh này đợc chia làmhai nhóm:

Nhóm A (nhóm Thực nghiệm) gồm 20 học sinh lớp 11A, nhóm B (nhóm

Đối chứng) gồm 20 học sinh lớp 11B Để đánh giá trình độ thể lực chuyên môn

về sức nhanh phản ứng vận động chúng tôi sử dụng các test để đánh giá chỉ sốban đầu Dựa vào các cơ sở đã trình bày ở trên, chúng tôi đa ra 6 test thử và tiếnhành phỏng vấn với 20 giáo viên trong và ngoài trờng, các chuyên gia, HLV đểchọn ra các test hợp lý, có độ tin cậy cao nhất phục vụ cho việc thực nghiệm.Các test đợc đa ra để phỏng vấn:

1 Chạy 30m xuất phát thấp

2 Chạy 30m tốc độ cao

3 Chạy 30m xuất phát cao

4 Chạy 100m xuất phát thấp

5 Chạy 60m xuất phát thấp

TT Tên các test Số ngời lựa chọn Kết quả Tỷ lệ %

Qua bảng 1 chúng tôi thu đợc kết quả phỏng vấn, quyết định chọn 2 test

đ-ợc đánh giá cao 95% trở lên để đa vào kiểm tra xây dựng chỉ số biểu thịSNPƯVĐ của học sinh trờng THPT Trần Phú - Đức Thọ – Hà Tĩnh” Hà Tĩnh:

1 Test chạy 30m xuất phát thấp

2 Test chạy 100m xuất phát thấp

3 Bớc vào thực nghiệm chúng tôi kiểm tra ban đầu bằng 2 test đó với hainhóm và thu đợc kết quả ở bảng 2

4”.50 + 0,19 = 4”.69

- Hệ số biến sai: Cv = 4,22% (nhỏ hơn 10%)

Có nghĩa là thành tích của các học sinh nhóm B tơng đối đồng đều.

b Thành tích test chạy 100m xuất phát thấp của hai nhóm đợc trình bày ởbảng 1 Phân tích kết quả thu đợc ta thấy:

13”.63 + 0,47 = 14”.10

- Hệ số biến sai: Cv = 3,45% (nhỏ hơn 10%)

Nghĩa là thành tích của các học sinh nhóm B tơng đối đồng đều

* Nhận xét:

Qua các chỉ số trên có thể thấy rằng học sinh ở trờng THPT Trần Phú, vấn

đề giáo dục sức nhanh, sức mạnh tốc độ cha đợc quan tâm đúng mức Việc quantâm phát triển về sức nhanh nói chung, sức nhanh phản ứng vận động nói riêngthực sự cha đợc quan tâm nhiều và không có biện pháp riêng biệt, hiệu quả tronggiảng dạy cha cao

Thành tích của các em trong nhóm là tơng đối đồng đều

Toán học thống kê không tìm thấy sự khác biệt đạt độ tin cậy giữa hainhóm ở ngỡng xác suất P = 5%

Ta có thể giả định rằng các chỉ số biểu thị trình độ sức nhanh phản ứngvận động chuyên môn của các em có đợc chủ yếu là dựa vào điều kiện sống tự