26 luan van bao cao một số BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG dạy học kể CHUYỆN líp 5

Cô thể là: Giáo viên chưa có một quan niệm đúng đắn và đầy đủ về tầm quan trọng của việc dạy học kể chuyện cũng như họ chưa tìm ra một phương pháp dạy học phù hợp với đặc trưng của phân

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ do chọn đề tài

Kể chuyện là một phân môn của Tiếng Việt Do đó, Kể chuyện góp phần thực hiện mục tiêu dạy học Tiếng Việt đề ra Các mục tiêu cụ thể đó là:

Một là: Hình thành và phát triển bốn kĩ năng sử dụng Tiếng Việt: nghe, nói, đọc và viết để tiếp tục học lên các bậc học cao hơn và để giao tiếp trong cuộc sống

Hai là: Cung cấp cho các em các hiểu biết sơ giản về hệ thống Tiếng Việt

và sử dụng Tiếng Việt trong giao tiếp Đồng thời cũng cung cấp chop các em những hiểu biết về xã hội, con người, tự nhiên và văn hoá Việt Nam và nước ngoài

Mục tiêu dạy học Tiếng Việt được cụ thể hoá thành mục đích và ý nghĩa của phân môn kể chuyện:

Một là: Môn học nhằm thoả mãn nhu cầu cũng như mang lại những xúc cảm cho các em

Hai là: Những câu chuyện sẽ góp phần giáo dục các em một cách hết sức nhẹ nhàng, thoải mái

Ba là: Thông qua các câu chuyện, vốn văn học của các em ngày càng được tích luỹ, mở rộng Đồng thời, nó còn giúp cho các em hiểu biết hơn về cuộc sống xung quanh

Bốn là: Trí tưởng tượng và ước mơ hoài bão của các em cũng phát triển Năm là: Kể chuyện góp phần rèn luyện kĩ năng nói, kể một cách mạnh dạn, tự tin

Tuy nhiên, thùc tế dạy học hiện nay chưa đáp ứng được những mục đích, yêu cầu của kể chuyện đặt ra Cô thể là: Giáo viên chưa có một quan niệm đúng đắn và đầy đủ về tầm quan trọng của việc dạy học kể chuyện cũng như họ chưa tìm ra một phương pháp dạy học phù hợp với đặc trưng của phân môn Do đó hiệu quả của việc dạy học phân môn này đạt được chưa cao

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

- Tác giả M.K Bogliuxkaia, V.V Septsenko đã cho ra mắt quyển Đọc và

kể chuyện văn học ở vườn trẻ Trong quyển sách này, ông đã đưa ra những nghệ

thuật và thủ thuật khi đọc còng nh những phương pháp dạy học một tiết kể chuyện

- Trong quyển Dạy kể chuyện ở tiểu học, tác giả Chu Huy đã nêu ra vị trí, nhiệm vụ còng nh phương pháp dạy học Kể chuyện rất cụ thể

- Tác giả Nguyễn Trí và Lê Phương Nga đã viết quyển Dạy học Tiếng Việt

2 Phần viết về phương pháp dạy học Kể chuyện, các tác giả đã vạch ra mục

đích quan trọng và ý nghĩa thiết thực của việc dạy học kể chuyện Đồng thời, các tác giả đã xây dựng cách tổ chức dạy học một tiết Kể chuyện

- Quyển Kể chuyện 1 của hai tác giả Đỗ Lê Chẩn và Nguyễn Thị Ngọc Bảo

đã nêu đầy đủ vị trí, nhiệm vụ còng nh phương pháp của dạy học Kể chuyện ở

líp 1

- Tác giả Nguyễn Xuân Khoa đã cho ra mắt bạn đọc quyển Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo Trong quyển sách này, tác giả đã chỉ ra

phương pháp còng nh nghệ thuật đọc và kể chuyện rất đầy đủ

- Truyện cổ tích và một số biện pháp dạy học KÓ chuyện cổ tích cho học sinh líp 1, 2, 3 của tác giả Phạm Thị Thu Thuỷ đã chỉ ra một số biên pháp dạy

học kể chuyện cổ tích cho học sinh các líp 1, 2, 3 khá cụ thể

- Xác định quan niệm và biện pháp dạy học Kể chuyện ở tiểu học là đề tài

nghiên cứu của tác giả Trần Thị Mến Trong đề tài này, tác giả đã xác định quan niệm về dạy học Kể chuyện và một biện pháp dạy học cụ thể nhưng chỉ dừng lại

ở việc hướng dẫn học sinh kể lại câu chuyện vừa nghe thầy cô kể trên líp

Tất cả các công trình nghiên cứu trên đây là rất giá trị cho giáo viên trong việc dạy học Kể chuyện theo chương trình cải cách giáo dục Đối với chương trình 2000 thì các công trình này chỉ có thể áp dụng với các líp1, 2, 3 và kiểu bài

Nghe – kể lại câu chuyện vừa nghe trên líp ở líp 4-5.

Ngoài việc điều chỉnh, phát triển và ứng dụng các kết quả của những công trình nghiên cứu trên đây, trong phạm vi nghiên cứu của mình, chúng tôi còn nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp dạy học cho hai kiểu bài được bổ sung vào

chương trình kể chuyện 4-5, đó là: Kể chuyện đã nghe, đã đọc và Kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia.

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này giúp cho giáo vuên nhận thức một cách đúng đắn và đầy đủ về tầm quan trọng của phân môn Kể chuyện Đồng thời tìm ra một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học kể chuyện líp 5 nói riêng và ở Tiểu học nói chung

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

Khách thể nghiên cứu: Dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học, dạy học Kể chuyện

ở líp 5

Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học Kể chuyện líp 5

5 Giả thuyết khoa học:

Chất lượng dạy học Kể chuyện ở Tiểu học nói chung và ở líp 5 nói riêng sẽ được nâng cao nếu:

Giáo viên nhận thức đúng mục đích, vai trò của phân môn Kể chuyện, đồng thời họ có một cách tổ chức giê học sao cho hấp dẫn học sinh và có các biện pháp hữu hiệu giúp học sinh biết cách kể chuyện

Học sinh biết kể chuyện, hứng thó với giê học, mạnh dạn, tự tin trong khi

kể chuyện còng nh trong giao tiếp

6 Các nhiệm vụ nghiên cứu:

Tìm hiểu co sở lí luận của việc dạy học Kể chuyện ở Tiểu học

Tìm hiểu thực trạng dạy học Kể chuyện ở trường Tiểu học nói chung và ở líp 5 nói riêng

Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học Kể chuyện líp 5

Tiền hành dạy học thực nghiệm nhằm kiểm tra tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

7 Những đóng góp mới của luận văn

- Giúp giáo viên nhận thức đầy đủ và đúng đắn hơn về mục đích, vai trò của phân môn Kể chuyện trong dạy học Tiếng Việt

- Các biện pháp được đề xuất sẽ giúp giáo viên thực hiện tốt hơn giê dạy kể

chuyện líp 5.

8 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau: Phân tích tài liệu; điều tra; quan sát; thực nghiệm sư phạm; tổng hợp và thống kê

9 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm ba chương:

Chương I Cơ sở lí luận của việc dạy học Kể chuyện ở Tiểu học

Chương II Thực trạng dạy học Kể chuyện ở líp 5

Chương III Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy Kể chuyện líp 5

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC KỂ CHUYỆN Ở

TIỂU HỌC

1.1 QUAN NIỆM CHUNG VỀ KỂ CHUYỆN

1.1.1 Quan niệm về kể và kể chuyện

Từ điển Tiếng Việt do Văn Tân chủ biên giải thích “kể”: nói rõ đầu đuôi, và nêu ví dụ: kể chuyện cổ tích Nh vậy “kÓ” tức là nói lại một sự việc

có mở đầu, diễn biến và kết thúc

Tác giả Nguyễn Trí cho rằng: Kể chuyện là một phương thức tự sự, một phương thức biểu đạt để kể các chuyện

Tác giả Chu Huy cho rằng “kể chuyện” bao gồm bốn phạm trù ngữ nghĩa nh sau:

Một là: Chỉ một loại hình tự sự trong văn học

Hai là: Chỉ tên một phương pháp nói trong diễn giảng

Ba là: Chỉ tên một loại văn thuật chuyện trong môn Tập làm văn

Bốn là: Chỉ tên một phân môn ở các líp trong trường Tiểu học

Tóm lại: Kể chuyện là một hoạt động của lời nói nhằm trình bày một sự việc có mở đầu, diễn biến và kết thúc

1.1.2 Nhu cầu kể chuyện trong cuộc sống

Kể chuyện là một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống con người

Dù muốn hay không nhu cầu này vẫn tồn tại và phát một cách tự nhiên từ đời này qua đời khác và ngày một cao hơn

1.1.3 Nhu cầu kể chuyện đối với trẻ

Trẻ có nhu cầu về kể chuyện từ rất sớm Nhu cầu Êy phát triển ngày càng cao qua tuổi mẫu giáo và đến tiểu học

1.2 Kể chuyện ở tiểu học

1.2.1 Mục tiêu, nhiệm vụ của phân môn kể chuyện ở trường Tiểu học Mục tiêu, nhiệm vụ của phân môn kể chuyện ở trường tiểu học là sự phát triển cao hơn so với ở mầm non Theo đó, Kể chuyện ở Tiểu học nhằm đạt các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

Về mục tiêu: Kể chuyện nhằm các mục tiêu sau:

Ngoài mục tiêu nhiệm vụ chính là góp phần hoàn thiện nhân cách cho học sinh, kể chuyện còn tạo cho các em hứng thó trong học tập

1.2.2 Đặc điểm của hoạt động dạy học kể chuyện ở trường tiểu học 1.2.2.1 Kể chuyện là một hoạt động lời nói – là một dạng độc thoại đặc biệt

- Hoạt động chủ yếu của kể chuyện là hoạt động ngôn ngữ nói đó là hoạt động của lời nói sinh động kết hợp với việc sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ

- Kể chuyên là một dạng độc thoai đặc biệt nên nó mang đầy đủ các đặc điểm của lời nói độc thoại Đó là: nội dung câu chuyện, nghệ thuật kể và việc

sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ

+ Nội dung câu chuyện phù hợp với tâm lí, hứng thó của lứa tuổi

+ Nghệ thuật kể phải sử dụng toàn bộ kho tàng sắc thái âm thanh nh sắc thái giọng, kĩ thuật ngắt giọng (ngắt giọng lô gíc và ngắt giọng tâm lí), nhịp điệu và cường độ giọng

+ Các yếu tố phi ngôn ngữ nh tư thế, nét mặt, cử chỉ và điệu bộ… 1.2.2.2 Kể chuyện là một hình thức sinh hoạt văn hoá

Kể chuyện sử dụng các tác phẩm văn học hoặc sáng tạo ra các tác phẩm nghệ thuật Tác phẩm văn học mang tính giáo dục và thẩm mĩ rất cao Thông qua các tác phẩm nghệ thuật, kể chuyện đưa con người xích lại gần nhau hơn

1.2.2.3 Kể chuyện là một hoạt động sáng tạo nghệ thuật

- Khi kể chuyện với văn bản có sẵn, người kể đã chuyển văn bản từ ngôn ngữ viết sang ngôn ngữ nói

- Kể chuyện chứng kiến, tham gia, người kể đã tự sáng tạo ra văn bản nghệ thuật

1.2.3 Nội dung và phương pháp dạy học kể chuyện ở tiểu học

1.2.3.1 Nội dung dạy học kể chuyện ở Tiểu học

- Líp Mét:

Giai đoạn học vần: các câu chuyện có tên gắn với những âm vần vừa học Các em nghe kể là chủ yếu

Giai đoạn Luyện tập tổng hợp: Mối tuần có một bài kể, các văn bản

được biên soạn lại cho phù hợp với các em

- Líp Hai: Các câu chuyện được chọn từ các bài Tập đọc học trong hai tiết

- Líp Ba: Phân môn kể chuyện có thời lượng khoảng nửa tiết, là các bài Tập đọc vừa học

- Líp Bốn, Năm: Nội dung dạy học kể chuyện nhằm củng cố các kĩ năng đã hình thành từ líp dưới (nghe, nói) và hình thành kĩ năng mới (tạo lập văn bản)

1.2.3.2 Phương pháp dạy học kể chuyện ở Tiểu học

Phương pháp dùng lời, phương pháp gợi mở vấn đáp, phương pháp quan sát và phương pháp sắm vai

CHƯƠNG II

THỰC TRẠNG DẠY HỌC KỂ CHUYỆN LÍP 5 2.1 Các kiểu bài kể chuyện líp 5

2.1.1 Kiểu bài nghe-kể lại câu chuyện vừa nghe trên líp: Gồm mười bài được sắp xếp ở các tuần: 1, 4, 7, 11, 14, 19, 22, 25, 29 và 32

2.1.2 Kiểu bài kể chuyện đã nghe đã đọc: Gồm mười một bài được sắp xếp ở các tuần: 2, 5, 8, 12, 15, 17, 20, 23, 26, 30 và 33

2.1.3 Kiểu bài kể chuyện chứng kiến hoặc tham gia: Gồm mười bài được sắp xếp ở các tuần: 3, 6, 9, 13, 16, 21, 24, 27, 31 và 34

2.2 Thực trạng dạy học kể chuyện líp 5

2.2.1 Quan niệm về dạy học kể chuyện của giáo viên líp 5

Giáo viên có quan niệm đúng nhưng chưa đầy đủ về mục đích, nhiệm

vụ của dạy học kể chuyện

2.2.2 Cách thức dạy học kể chuyện của giáo viên của giáo viên líp 5 2.2.2.1 Đối với kiểu bài nghe- kể lại câu chuyện vừa nghe trên líp Trong dạy học kiểu bài này, giáo viên còn những tồn tại cần khắc phục như sau: Giáo viên còn bám quá sát văn bản khi kể, chưa sử dụng câu hỏi gợi

ý giúp học sinh đặt lời thuyết minh cho tranh cũng như giúp học sinh kể lại

Những khó khăn thường gặp khi dạy kiểu bài này: Kĩ năng kể của giáo viên, kĩ năng sử dụng câu hỏi gợi ý để giúp học sinh kể lại và khả năng ghi nhớ của học sinh

2.2.2.2 Đối với kiểu bài đã nghe, đã đọc

Những tồn tại: Giáo viên chưa hướng dẫn học sinh sắp xếp lại các ý của câu chuyện, học sinh kể không trọn vẹn (kể dở dang hoặc kể chung chung không đi vào chi tiết cụ thể), một số học sinh kể lung tung, không theo trình

tự diễn biến của câu chuyện

Những khó khăn: Việc sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh lập dàn ý câu chuyện của giáo viên, khả năng sưu tầm truyện của học sinh

2.2.2.3 Đối với kiểu bài kể chuyện được chứng kiến hoặc tham gia Những tồn tại: Giáo viên chưa hướng dẫn học sinh sắp xếp lại các ý của câu chuyện, học sinh kể không trọn vẹn (kể dở dang hoặc kể chung chung không đi vào chi tiết cụ thể), một số học sinh kể lung tung, không theo trình

tự diễn biến của câu chuyện

Những khó khăn: Đề tài có phần xa lạ với các em, khả năng ghi nhớ các chi tiết của chuyện của học sinh chưa tốt, khả năng sắp xếp các chi tiết theo trình tự chưa hợp lí

2.2.3 Ý thức học tập và kĩ năng kể chuyện của học sinh líp 5

2.2.3.1 Ý thức học tập của học sinh

Các em rất thích học tập phân môn kể chuyện Các em có hiểu được những lợi Ých của kể chuyện mang lại nhưng chưa đầy đủ

2.2.3.2 Kĩ năng kể chuyện của học sinh

- Kiểu bài nghe kể lại câu chuyện vừa nghe trên líp: Hầu hết các em đọc thuộc lòng câu chuyện, một số lại lại giống hệt giáo viên

- Kiểu bài đã nghe, đã đọc: Đa số các em đọc thuộc lòng câu chuyện, một số khác kể không đầy đủ hoặc kể không theo trình tự của câu chuyện

- Kiểu bài kể chuyện chứng kiến hoặc tham gia: Phần lớn các em không xây dựng được cốt truyện hoàn chỉnh

- Khả năng kết hợp yếu tố phi ngôn ngữ của các em là hạn chế chung của cả ba kiểu bài trên

* Thực trạng chung cần khắc phục đó là lỗi diễn đạt của các em

CHƯƠNG III

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC

KỂ CHUYỆN LÍP 5

3.1 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học kể chuyện líp 5

3.1.1 Đối với kiểu bài nghe- kể lại câu chuyện vừa nghe trên líp

3.1.1.1 Hoàn thiện kĩ năng kể của giáo viên

Nắm kĩ cốt truyện:

- Giáo viên đọc để thâm nhập, thẩm thấu nội dung cốt truyện, cũng là

để hoà mình, để sống với nhân vật trong truyện Đọc để nắm các tình tiết của câu chuyện

- Đọc thầm để nắm toàn bộ nội dung câu chuyện

- Đọc thành tiếng kết hợp với ngữ điệu để tìm ra một giọng điệu chuẩn Trau dồi nghệ thuật kể:

- Tập kể: Chuyển từ ngôn ngữ viết sang ngôn ngữ nói (lời của mình) kết hợp các yếu tố phi ngôn ngữ

- Kể cho mình nghe, cho các em cháu trong nhà, trong xóm nghe

3.1.1.2 Sử dụng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nghe

- Sử dụng cho học sinh trung bình, yếu vì khả năng nghe và ghi nhớ của các em chưa tốt

- Đây là biện pháp nhằm hổ trợ khả năng chú ý nghe và ghi nhớ của các

em, giáo viên không được nhầm với bài kiểm tra

- Các dạng bài tập có thể xây dựng:

+ Hái về tên các nhân vật trong truyện

+ Sắp xếp lại các tình tiết cho đúng với trật tự theo nội dung của truyện + Tìm tình tiết đúng có trong truyện

+ Nối các ý lại với nhau để có được một tình tiết đúng như trong truyện

+ Điền tiếp vào chỗ trống để được tình tiết đúng

3.1.1.3 Sử dụng câu hỏi gợi ý hướng dẫn học sinh đặt lời thuyết minh cho tranh

Biện pháp này giúp các em hiểu và nhớ các sự kiện xoay quanh một bức tranh Từ đó tạo điểm tựa cho các em kể lại

3.1.1.4 Sử dụng câu hỏi gợi ý hướng dẫn học sinh kể lại từng đoạn của truyện

- Mục đích: giúp học sinh trung bình, yếu nhớ và kể lại được chuyện

- Sử dụng khi học sinh quên trong lúc kể

3.1.2 Đối với kiểu bài kể chuyện đã nghe, đã đọc

3.1.2.1 Lập tủ sách để cung cấp tư liệu cho giáo viên và học sinh

3.1.2.2 Tổ chức các buổi nói chuyện về các anh hùng, các danh nhân, các gương người tốt việc tốt… nhân các ngày lễ, các ngày kĩ niệm

Các buổi nói chuyện ứng với các đề tài của các tuần nh sau:

Ngày Tết Trung thu ứng với tuần 17

Ngày 20 - 10 ứng với tuần 30

Ngày 20 - 11 ứng với tuần 26

Ngày 22 - 12 ứng với tuần 23

Ngày 26 - 3 ứng với tuần 33

3.1.2.3 Sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh lập dàn ý của câu chuyện

và kể lại

- Giúp các em nhớ lại câu chuyện một cách đầy đủ và chính xác

- Câu hái được đặt ra theo lô gíc, theo chiều diễn biến của câu chuyện

- Câu hỏi có thể sử dông nh: “Tiếp theo nhân vật đó sẽ làm gì?” hay

“Trong trường hợp Êy, người đó đã phản ứng (xử sự) ra sao?”…

3.1.3 Đối với kiểu bài chứng kiến hoặc tham gia

3.1.3.1 Tổ chức tham quan du lịch và hoạt động ngoại khoá cho học sinh

Biện pháp này nhằm mục đích cho học sinh thâm nhập thực tế, cho các

em được chứng kiến, tham gia các hoạt động Một số hoạt động có thể được

tổ chức ứng với các đề tài ở các tuần nh sau:

Tuần 3: Tổ chức cho học sinh trồng cây, trồng hoa, làm vệ sinh đường phố…

Tuần 6: Cho học sinh xem một số đoạn phim giới thiệu một số nước trên thế giới

Tuần 9: Tổ chức cho học sinh đi thăm mét vài phong cảnh ở địa phương hoặc ở nơi khác

Tuần 13: Tổ chức cho học sinh quét dọn đường sá, trồng cây, trồng hoa…

Tuần 21: Tổ chức cho học sinh thăm viếng, giúp đỡ các gia đình thương binh, liệt sĩ

Tuần 24: Tổ chức cho học sinh đi thăm đơn vị công an biên phòng 3.1.3.2 Định hướng và hiện thực hoá đề tài

Sử dụng câu hỏi giúp các em khôi phục lại các tình tiết của những sự việc mình đã chứng kiến hoặc tham gia

Một số câu hỏi gợi ý có thể được sử dông nh sau:

- Với việc được tham gia: Em đã làm việc gì? ở đâu? Diễn biến công việc ra sao? Kết quả công việc nh thế nào?

- Với việc được chứng kiến: Người làm việc đó là ai? Đó là việc gì? Những việc làm cụ thể của người Êy là gì? kết quả công việc ra sao?

3.1.3.3 Sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh xây dựng cốt truyện

- Sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh xác định rõ nội dung và ý nghĩa câu chuyện định kể

- Sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh xác định rõ nhân vật và tìm các chi tiết cho câu chuyện

- Sử dụng câu hỏi hướng dẫn học sinh sắp xếp lại các tình tiết, sự kiện

và tìm lời văn cho thích hợp