Con người nam bộ trong truyện ngắn của lê văn thảo

Được biết đến nhà văn Lê Văn Thảo từ những tập truyện ngắn mộc mạcviết về con người Nam Bộ của ông, chúng tôi thật sự rất cảm mến và ngưỡng mộnhững sáng tác của ông.. Với những tình cảm

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, chúng em xin gửi lời cám ơn chân thành và sâu sắc nhất tớitrường đại học Thủ Dầu Một, khoa Ngữ văn, đã giúp chúng em có cơ hội để thựchiện đề tài nghiên cứu này Nhờ đó, chúng em có cơ hội làm quen với nghiên cứukhoa học, được học tập, tìm hiểu về đề tài, đồng thời phấn đấu nỗ lực hết mình đểhòan thành đề tài

Trong suốt thời gian làm bài nghiên cứu, chúng em đã nhận được sự giúp

đỡ rất nhiều từ phía các thầy cô trong tổ bộ môn, trong khoa Qua đây, chúng emcũng xin được gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong khoa Ngữ văn trường Đại họcthủ Dầu Một và các thầy cô trong tổ bộ môn đã giúp đỡ chúng em hòan thành đềtài một cách tốt nhất

Chúng em xin chân thành gửi lời cảm ơn tới cô Trần Thị Sáu – người đãđặc biệt quan tâm và hướng dẫn chúng em thực hiện đề tài này Nếu không cónhững lời hướng dẫn, dạy bảo của cô thì bài nghiên cứu của chúng em rất khó màhòan thành được Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn cô

Đây là bài nghiên cứu khoa học đầu tiên mà chúng em thực hiện Bước đầutiếp xúc với nghiên cứu khoa học, chúng em còn rất nhiều hạn chế và bỡ ngỡ Dovậy, đề tài còn rất nhiều thiếu sót Chúng em kính mong nhận được nhiều ý kiếnđóng góp của các thầy cô để giúp chúng em hòan thiện bài nghiên cứu hơn

Sau cùng, em xin kính chúc tất cả các thầy cô trong tổ bộ môn, trong khoa,

cô giảng viên hướng dẫn, thật dồi dào sức khỏe và niềm tin để thực hiện sứ mệnhcao đẹp của mình alf truyền đạt kiến thức cho thế hệ mai sau

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài 4

II Mục tiêu nghiên cứu 6

III Lịch sử vấn đề 6

IV Nhiệm vụ nghiên cứu 13

V Pương pháp nghiên cứu 13

VI Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 14

VII Cấu trúc đề tài 15

Chương 1: Tác giả - tác phẩm 1.1 Sơ lược về nhà văn Lê Văn Thảo 17

1.1.1 Tiểu sử nhà văn Lê Văn Thảo 17

1.1.2 Vài nét về truyện ngắn của Lê Văn Thảo 19

1.1.3 Quan niệm về nghề văn trong sáng tác của Lê Văn Thảo 21

1.2 Truyện ngắn của Lê Văn Thảo 1.2.1 Tóm tắt một số truyện ngắn tiêu biểu của Lê Văn Thảo 22

1.2.2 Nhận xét chung 34

Chương 2: Con người trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo đậm chất Nam Bộ 2.1 Con người trong chiến tranh qua truyện ngắn của Lê Văn Thảo đậm chất Nam Bộ 36

2.1.1 Người lính tham gia chiến đấu 41

2.1.2 Người phụ nữ tham gia chiến đấu 2.2 Con người Nam Bộ trong cuộc sống đời thường qua truyện ngắn của Lê Văn Thảo 2.2.1 Con người Nam Bộ trong lao động sản xuất 44

2.2.2 Con người Nam Bộ trong đời sống tình cảm 49

Chương 3: Một số đặc trưng nghệ thuật trong truyện ngắn Lê Văn Thảo

3.1 Cốt truyện trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo 64 3.2 Ngôn ngữ trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo 69

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Được đánh giá là “Nhà văn của người Nam Bộ”, Lê Văn Thảo đã có nhiều

đóng góp cho nền văn học Việt Nam đương đại nói chung cũng như mảng văn họcNam Bộ nói riêng Đến với văn học từ năm hai mươi sáu tuổi, dù khá muộn nhưngông đã gặt hái cho mình khá nhiều thành công và dần chiếm một vị trí nhất địnhtrong nền văn học Việt Nam cũng như trong lòng người đọc Ông sáng tác chủ yếu

ở hai thể loại: truyện ngắn và tiểu thuyết Tuy số lượng tác phẩm của Lê Văn Thảokhông nhiều, nhưng ông đã mang về cho mình những giải thưởng quý giá tronggiới văn học:

o Tiểu thuyết “Một ngày và một đời”- giải A Hội nhà văn Việt Nam(1997)

o Tiểu thuyết “Cơn giông”, giải B (giải cao nhất) Hội nhà văn ViệtNam 2003 và giải thưởng Văn học Đông Nam Á (ASEAN) năm2006

o Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật năm 2007

o Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 2012

Tuy những giải thưởng lớn mà ông đạt được đều từ tiểu thuyết nhưng sởtrường của ông lại là viết truyện ngắn Trong số 15 tác phẩm đã xuất bản của ông,chỉ có 4 tiểu thuyết nhưng có đến 11 tập truyện ngắn Truyện ngắn của ông đượcnhiều người biết đến và yêu thích, thậm chí nó đã được chuyển thể thành phim rấtthành công (Ví dụ: Truyện ngắn Ông cá hô) Chúng chan chứa, ăm ắp những hìnhảnh của con người Nam Bộ với một tình cảm trong sáng, chân chất, mộc mạc,phóng khoáng nhưng đầy nghị lực, khẳng khái, trọng nghĩa tình Đọc truyện ngắncủa Lê Văn Thảo, người đọc sẽ cảm nhận được hầu hết những vẻ đẹp giản dị từtính cách cho đến tận sâu trong tâm hồn của người Nam Bộ mà ông đã gửi vào tácphẩm của mình Nhà văn Lê Văn Thảo bằng những tình cảm chân thành và dướingòi bút chất phác của mình, ông đã góp thêm cho văn học Nam Bộ một hướng

nhìn và cách tiếp cận mới khi viết về cuộc sống và con người Nam Bộ Ông như

một “cơn gió lạ” thổi vào văn học Nam Bộ thêm sức sống tươi mát hơn, đậm đà

hơn

Được biết đến nhà văn Lê Văn Thảo từ những tập truyện ngắn mộc mạcviết về con người Nam Bộ của ông, chúng tôi thật sự rất cảm mến và ngưỡng mộnhững sáng tác của ông Với những tình cảm đó và mong muốn được đóng góp cáinhìn của mình về các tác phẩm truyện ngắn của ông, chúng tôi quyết định chọn

“Con người Nam Bộ trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo” làm đề tài nghiên cứu

Đề tài mà chúng tôi lựa chọn là một đề tài khá mới mẻ, tài liệu tham khảocòn hạn chế và có nhiều điều cần được làm rõ Để làm được tốt đề tài đòi hỏichúng tôi phải có sự nhạy bén trong tư duy, nhanh nhẹn trong phán đoán và hơnhết là phải có một óc suy luận tốt Nhưng chúng tôi tin rằng, bằng sự yêu thích vàlòng cảm mến đối với nhà văn cùng với những nỗ lực hết mình, chúng tôi sẽ có thểhoàn thành tốt đề tài một cách sâu sắc và toàn diện về con người Nam Bộ trongtruyện ngắn của Lê Văn Thảo

II Mục tiêu nghiên cứu

Hiện tại, những công trình nghiên cứu thật sự chi tiết và đánh giá một cáchkhoa học về nhà văn Lê Văn Thảo và các truyện ngắn của ông thật sự chưa nhiều

Vì vậy, chúng tôi muốn qua đề tài nghiên cứu khoa học này, người đọc sẽ có thểhiểu và đến gần hơn với ông cũng như các sáng tác truyện ngắn của ông Đồngthời, chúng tôi cũng mong rằng, người đọc sẽ hiểu hơn về phong cách sáng tác của

Lê Văn Thảo và những đóng góp của ông cho nền văn học Nam Bộ cũng như vănhọc hiện đại Việt Nam

Nhà văn Lê Văn Thảo là một cây bút đã có nhiều kinh nghiệm trong nghềvăn và đoạt được nhiều giải thưởng danh giá ở trong nước và khu vực Trong quátrình sáng tác với số lượng tác phẩm không nhỏ của mình, nhà văn Lê Văn Thảo

đã dần định hình được phong cách cũng như lối viết văn ở hầu hết các tác phẩmcủa ông Chính vì vậy, đề tài nghiên cứu khoa học sẽ là cầu nối để những tác phẩmtruyện ngắn của Lê Văn Thảo đến gần hơn với công chúng

Bài nghiên cứu này sẽ là bước đi mới tiếp nối những nhận xét, đánh giá đã

có trước đây bằng một cái nhìn tổng quan hơn, khoa học hơn và chính xác hơn

III Lịch sử vấn đề

Trong sự nghiệp sáng tác của mình, nhà văn Lê Văn Thảo đã có cho riêngmình một số lượng tác phẩm không nhỏ và đồng thời ông cũng đã giành đượckhông ít những giải thưởng lớn ở trong nước và khu vực Tuy nhiên, những bàinghiên cứu về các sáng tác của ông lại rất nghèo nàn cả về số lượng cũng như quy

mô Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, chúng tôi thấy rằng đa phần các đánhgiá, bình luận về các sáng tác của ông chỉ là những bài báo, bài viết nhỏ, chưa cótính hệ thống hoặc nếu có thì cũng là một vài bài nghiên cứu về tiểu thuyết củaông

Trước những sáng tác mới lạ và độc đáo của Lê Văn Thảo, nhiều tác giả đã

có những nhận xét khá chân thực về cách viết của ông PGS.TS Bích Thu cónhững nhận xét về Lê Văn Thảo trên báo nhân dân ngày 22/12/1999 cho rằngnhững tác phẩm của Lê Văn Thảo gửi đến bạn đọc thông điệp hãy trân trọng quákhứ, những ký ức đã qua

Tác giả Từ Quy, báo văn nghệ số 22 ngày 24/06/1999 cũng nhận xét vềtruyện ngắn của Lê Văn Thảo thường viết về ký ức, chiến tranh đã qua, về cái bihùng, khốc liệt và những hậu quả mà nó để lại

Tuy nhiên, những truyện ngắn của Lê Văn Thảo là một đề tài chưa thực sựđược chú trọng Đến nay chưa có công trình, bài viết nào mang tính hệ thốngnghiên cứu, bàn một cách chuyên biệt về các sáng tác truyện ngắn của Lê VănThảo Những bài viết về Lê Văn Thảo chủ yếu đó chỉ là những bài phỏng vấn, bàiphát biểu trong hội nghị hay bài viết nhỏ đăng trên báo Một trong những bài viết

về truyện ngắn Lê Văn Thảo mà chúng tôi tâm đắc nhất là lời bạt cho tuyển tập

truyện ngắn “Lên núi thả mây” của Lê Văn Thảo, do NXB Văn Học và Nhã Nam

ấn hành 2011 của tác giả Huỳnh Như Phương

Trong bài viết của mình, tác giả trình bày những những biểu hiện “cái lạ”,

“cái nhạt” và “cái thật” trong tác phẩm của Lê Văn Thảo mà cụ thể là truyện ngắn

của ông Bài viết không nhiều do phạm vi của nó chỉ là lời đề bạt Tuy vậy, bàiviết cũng đã khái quát một cách sơ lược được những nội dung đặc trưng mà nómuốn thể hiện

Nhà văn Triệu Xuân cũng là một người mến mộ và quan tâm sâu sắc các

sáng tác của Lê Văn Thảo Trong bài viết “Văn chương là nỗi niềm thân phận” tác

giả viết về Lê Văn Thảo và những nỗi niềm tâm sự mà ông gửi gắm trong các tác

phẩm của mình Tác giả trích dẫn lời của Lê Văn Thảo: "Tôi không có giáo huấn

gì trong sáng tác văn học, không chỉ dạy ai trong các trang viết Tôi ít tranh cãi nhưng cũng không chiều chuộng Văn học đối với tôi là nỗi niềm, thân phận, lương tâm, những trải nghiệm cuộc đời và đôi điều suy tư từ những năm tháng sống lặn lội", đồng thời Triệu Xuân cũng nói lên những suy nghĩ của mình: “Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng châu thổ sông Hồng, nhưng ngay sau khi tốt nghiệp ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội, tình nguyện vào làm phóng viên chiến trường ở miền Nam; sống và gắn bó với đất và người Nam Bộ suốt hơn ba chục năm qua Đọc văn Lê Văn Thảo, tôi càng thêm tha thiết tin yêu đất và người xứ này” [9] Từ

đó, Triệu Xuân đi tới nhận định về các truyện ngắn của Lê Văn Thảo giản dị vàthấm đẫm tinh thần của người Nam Bộ

Một nhà nghiên cứu khác là Trần Nhã Thụy cũng từng đưa ra nhận xét

chung về phong cách của Lê Văn Thảo “Viết như không và sống như chơi” [9].

Trần Nhã Thụy cũng bày tỏ quan điểm đồng ý với tác giả Huỳnh Như Phương

trong bài viết đã nêu ở trên: “ Về truyện ngắn Lê Văn Thảo, tôi sẽ không đưa ra bất cứ giải thưởng nào để làm thước đo đánh giá, nhưng tôi tâm đắc với lời nhận định của nhà phê bình văn học Huỳnh Như Phương:"Khi nào cái lạ, cái nhạt và cái thật kết hợp nhuần nhị trong một truyện ngắn, thì Lê Văn Thảo đặc biệt thành công"[8] Cái lạ là cái lạ lùng, cái thật là sự thật, còn cái nhạt ở đây không phải là

viết nhạt mà viết về sự tẻ nhạt của cuộc đời Lê Văn Thảo là người viết rất hay vềnhững cái tẻ nhạt, viết về sự tẻ nhạt mà văn chương lại không tẻ nhạt, ấy chính lànhờ sự dụng công của ngòi bút, nhờ vào cái phông văn hóa không ngừng bồi đắp

và nhờ cả vào sự nhẫn nại chờ đón những phút xuất thần Bên cạnh đó, Trần NhãThụy cũng nhìn ra cái hay trong truyện ngắn Lê Văn Thảo mà không phải ai cũngnhìn thấy được Ông tâm sự rằng, khi các bạn viết trẻ hỏi nhờ ông giới thiệu mộtcây bút truyện ngắn khá, thì ông thường giới thiệu nhà văn Lê Văn Thảo Tất

nhiên, không phải bạn viết trẻ nào cũng hiểu được, trái lại có người còn trêu: "Anh

có nhầm không đấy!" Nhầm? Truyện ngắn thì phải là "ông vua" Nguyễn Huy Thiệp Còn đám trẻ thì Phan Thị Vàng Anh, Phan Triều Hải…, và nổi nhất hiện nay phải là Nguyễn Ngọc Tư Truyện ngắn Nam Bộ sau Nguyễn Quang Sáng thì

có Nguyễn Ngọc Tư, cô Tư này xứng đáng là người kế thừa[8] Huỳnh Như Phương vẫn tôn trọng ý kiến của mỗi người, nhưng ông vẫn cảm thấy "rét" với

những bạn trẻ khi họ bảo rằng chưa từng đọc một tác phẩm văn chương của ViệtNam Họ cứ cho rằng, cái mà họ đọc phải là tầm cỡ kiệt tác thế giới, và họ khôngmuốn phí thời gian với một tác giả mà các bạn cho là không tầm cỡ

Nói về phong cách Nam Bộ trong sáng tác của Lê Văn Thảo nói chung,

chúng tôi còn tìm thấy hai bài viết Một là bài viết “Lê Văn Thảo: nhà văn của xứ

sở Nam Bộ” của tác giả Lê Tiến Dũng in trên báo Văn nghệ TP.HCM Trong bài

viết của mình, tác giả nhận xét “Lê Văn Thảo đã dành trọn tình cảm trân trọng yêu thương người dân Nam Bộ” Là nhà văn của Nam Bộ, Lê Văn Thảo cũng giữ

cho mình hào khí của mảnh đất Nam Bộ Ông vẫn giữ cho mình từ phong thái tớilời ăn tiếng nói, từ diện mạo chân chất bình dị, đến tâm hồn phóng khoáng…Trong toàn bộ tác phẩm, có lẽ không một tác phẩm nào lại không viết về đề tàiNam Bộ Ông yêu mảnh đất này như máu thịt của chính mình Dù sáng tác ở đâu,

từ khi viết những bài phóng sự đến khi viết được những truyện ngắn, tiểu thuyết

tất cả đều nói về Nam Bộ Hoài Anh đã nói về ông như sau: “Cái màu sắc của miền Tây Nam Bộ đó được biểu hiện một cách xuyên suốt trong toàn bộ sáng tác của Lê Văn Thảo Có thể xem ông là người đã mang hương sắc phương Nam đến với mọi người, đem cái mênh mông của sông Cửu Long “hội ngộ” với dòng Đà Giang của vùng Tây Bắc, kéo những rừng đước bạt ngàn của phương Nam “hợp thế” với những rừng xà nu ở Tây Nguyên, cùng nhau gọi nắng gió của đất trời, hòa hương tràm của U Minh vào muôn rừng hương sắc của Cúc Phương Chúng

ta tìm thấy ở trong đó hình ảnh những con người lam lũ, mộc mạc mà sâu nặng nghĩa tình Chúng ta cũng tìm thấy trong đó những tấm lòng trượng nghĩa, cái ào

ạt, mạnh mẽ sống hết mình của con người phương Nam Và cả Nam Bộ cuộn mình đứng dậy trong lịch sử Nghĩa là ông là một trong những người “phát hiện” ra Nam Bộ, mang vẻ đẹp của Nam Bộ đến với thế giới” (Hoài Anh- Lê Văn Thảo,

người nói thơ bằng văn xuôi của Nam Bộ, Báo Văn học nghệ thuật, ra ngày17/1/2007) Bài viết thứ hai là của tác giả Hoài Anh trên trang

www.vanchuongviet.org Ông nhận định Lê Văn Thảo là “Người “nói thơ” bằng văn xuôi Nam Bộ” Lê Văn Thảo không chỉ viết thành công về đề tài chiến tranh

mà còn thành công khi viết về cuộc sống hiện đại của người Nam Bộ

Tác giả Trần Hà có bài viết “Nhà văn Lê Văn Thảo: Học toán nhưng viết văn” đăng trên báo Văn hóa số ra ngày 05/10/2011 Trong bài viết, tác giả chỉ ra

đặc điểm các nhân vật trong truyện của Lê Văn Thảo đều có dáng dấp ngoài đờithường Những tính cách thật thà, chân chất mộc mạc, trọng nghĩa tình… của conngười Nam Bộ đã đi vào các trang truyện ngắn, tiểu thuyết của nhà văn một cách

bình dị và dễ gần Những số phận con người nhỏ bé trong xã hội được ông đặt vào

đó một tình cảm yêu thương khiến cho họ bi mà không lụy Những con người nhỏ

bé, đáng thương ấy vẫn đầy nghị lực, mạnh mẽ vượt qua những đau khổ của cuộcsống Trong các sáng tác của mình Lê Văn Thảo đặc biệt thích tìm hiểu và viết vềnhững người bình thường Những mảnh đời bất hạnh, đáng thương đi vào tácphẩm của ông thật dung dị, nhẹ nhàng Mỗi trang văn, ông đều muốn hướng tới vẻđẹp sâu thẳm nơi tâm hồn của mỗi con người lao động chất phác, thật thà… màcũng đầy nghị lực

Theo báo Nông nghiệp Việt Nam số ra ngày 16/05/2012, văn của Lê VănThảo không nằm ở ngôn từ hay lý lẽ, triết thuyết mà lặn vào tình tiết, lặn vào nhânvật, lặn vào câu chuyện để rồi khi hữu duyên gặp sự tương tác từ phía độc giả thìlập tức hiển lộ những giá trị thẩm mỹ có sức lay động và ám ảnh Chính vì vậy, LêVăn Thảo chinh phục nhiều thế hệ bạn đọc bằng lối kể tự nhiên và nhẹ nhàng Hầunhư không thấy sự gắng gượng hay dàn dựng nào trong tác phẩm của Lê VănThảo Ông cứ viết tuần tự và mạch lạc như chìm nổi cuộc đời vốn thế, như buồnvui con người vốn thế Từ đó, ta thấy đọc văn Lê Văn Thảo, không thể trích ra mộtđoạn văn mẫu để tán tụng, để trầm trồ Nếu nhìn trên lớp vỏ chữ nghĩa, rất dễ naonúng kết luận ông không có văn Thế nhưng, bình tâm đánh giá lại, thì chất giọngthuần phác Nam bộ của Lê Văn Thảo vẫn tạo ra một thứ văn chương có sức hấpdẫn lôi cuốn Theo đó, các tác phẩm Lê Văn Thảo tồn tại hai đặc điểm: Thứ nhất,chấm phẩy không theo cấu trúc ngữ pháp mà theo nhịp điệu văn phong, khi trễ nải,

khi dồn dập Thứ hai, tên truyện khá thật thà, ví dụ: “Người viết thư thuê”,“Anh cà khêu ghé qua làng”,“Chuyện nhỏ tình yêu”,“Chuyện đời con Mốc”,“Người Sài Gòn”… Nếu so sánh “Đêm Tháp Mười” với hàng loạt tác phẩm sau này của Lê

Văn Thảo, không khó hình dung một khoảng cách nhất định Nói cách khác, vănchương của Lê Văn Thảo bắt đầu trưởng thành mạnh mẽ từ đầu thập niên 90 củathế kỷ trước Sau ngày đất nước thống nhất, Lê Văn Thảo có chừng 10 năm loayhoay tìm phương pháp sáng tác mới Thời bom đạn, chỉ có hai phía ta và địch, mấtmát có thể nương nhẹ đi, thành tích có thể tô hồng thêm Thời thanh bình, không

có giới tuyến nữa, cuộc sống đa chiều đa dạng hơn, rối rắm phức tạp hơn Cuộcchiến chuyển sang từng gia đình, từng con người, cuộc chiến diễn ra bên trong mỗicon người… Nhà văn phải thay đổi quan niệm cầm bút, như mệnh lệnh của xã hội,cũng là mệnh lệnh của trái tim mình.

Báo Tuổi trẻ ngày 17/05/2012 cũng có một bài phỏng vấn nhà văn Lê Văn

Thảo mang tên là trích dẫn nguyên lời của nhà văn “Tôi chỉ muốn kể chuyện nghe chơi” Bài viết đưa ra nhận xét, cho rằng Lê Văn Thảo tuy khiêm tốn, tự nhìn nhận mình chỉ làm người “kể chuyện nghe chơi”, nhưng ông là một nhà văn lao động

bền bỉ, không ngừng trau dồi, đổi mới sáng tạo Sau tiểu thuyết Cơn giông (2002),

Lê Văn Thảo vẫn thầm lặng sáng tác, đến năm 2007 lại cho ra mắt truyện dài

“Sóng nước Vàm Nao” Trong khi độc giả cứ nghĩ đây là tác phẩm cuối cùng, thì

Lê Văn Thảo lại sắp ra mắt cuốn tiểu thuyết “Những năm tháng nhọc nhằn” (NXB

Văn Hóa Văn Nghệ) - một cái tên nghe không mấy văn chương, nhưng theo LêVăn Thảo thì rất đúng với tinh thần cuốn sách cũng như những trải nghiệm mộtđời người, khi gần cuối đời ngoái lại Có lẽ Lê Văn Thảo vẫn còn viết được nhưthế là nhờ ông đi nhiều Lê Văn Thảo đã tìm được ở những chuyến đi ấy khoảnglặng để suy nghiệm và viết Mới thấy Lê Văn Thảo ở Tây Bắc, lại thấy ông ở quầnđảo Nam Du (Kiên Giang), rồi nghe ông đang đi đảo Phú Quý (Bình Thuận) Nhà văn Lê Văn Thảo nói đùa rằng hình như càng già ông càng thấy mình giống

nhà văn Jack Kerouac - tác giả của tiểu thuyết “Trên đường”, cứ thích mê mải đi

khắp nơi Trên đường đời và trên đường văn chương, Lê Văn Thảo luôn sống hếtmình và viết hết mình

Tác giả Phương Nam cũng có những nhận định về Lê Văn Thảo trên báo

Hà Nội mới, số ra ngày 27/05/2012 Ông cho rằng, Lê Văn Thảo là một nhà vănNam bộ hết lòng với văn học cách mạng nước nhà Con người suốt đời gắn bó vớicuộc sống, với trang viết ấy đã gửi gắm trong các trang viết của mình biết bao nỗiniềm băn khoăn cho dù đã gặt hái được không ít thành công

Báo Điện tử, trang văn học quê nhà tại địa chỉ: vn/113/51/van-chuong-can-song-that-viet-that/121451” nhận xét Lê Văn Thảo là

“vanhocquenha.vn/vi-một trong số các nhà văn hiện đại ít gây ồn ào, xung chấn trên văn đàn Việt Chođến tận hôm nay, những người đã từng gặp, trò chuyện hay cộng tác với nhà văn

Lê Văn Thảo đều có chung một nhận định rằng ông là người trầm tính, ít nói,nhưng hóm hỉnh và sống rất chân thật Ông biết nhiều chuyện, nhưng lại khôngbao giờ viết báo hay viết sách theo kiểu đưa đẩy, câu khách như một số người vẫnlàm hiện nay Không những vậy, nhà văn Lê Văn Thảo, khi còn là một người lính,

đã có ý thức rất rõ về việc giữ gìn những giá trị tinh thần của đồng đội, để sau này

nó trở thành di sản văn hóa của dân tộc Đối với các cây bút trẻ, Lê Văn Thảo làngười rất độ lượng, sẵn sàng mở lòng, chia sẻ, hợp tác chân tình với họ Ông chorằng các cây bút như Trần Nhã Thụy, Đỗ Duy, Nguyễn Ngọc Thuần, Vũ ĐìnhGiang, Nguyễn Danh Lam… viết hết sức sâu sắc Từng ấy việc làm của Lê VănThảo, cũng đủ cho ta thấy tầm hiểu biết rộng lớn, tấm lòng vị tha và sức lan tỏacủa uy tín ông đến mức nào Nhiều người sau khi cuộc chiến đã lùi xa hàng chụcnăm, dù muốn hay không cũng khó để mà viết tiếp những gì thuộc về ngày xưangái ấy thành những trang văn thấm đẫm tình người như Lê Văn Thảo.Và trongnhững năm tháng khói lửa của chiến tranh, nhiều người viết nên những trang vănhấp dẫn vì nó nóng hổi bầu không khí của mặt trận tiền phương, mà những ngườikhông được trực tiếp tham chiến, sau khi đọc cảm thấy thèm được ra mặt trận nhưbao người Những trang văn ấy, không những chiếm được lòng mến mộ của đôngđảo công chúng, mà còn được đưa vào sách giáo khoa các cấp học để giáo dục tinhthần yêu nước, lòng quả cảm hy sinh của các chiến sĩ ngoài mặt trận vì độc lập tự

do của đất nước, hòa bình cho dân tộc Thế nhưng khi cuộc chiến đã lùi xa dần vàoquá vãng, cuộc sống trong hòa bình, dựng xây ngày càng đủ đầy hơn về vật chất,thì ngòi bút của họ bỗng dưng bị khựng lại, không thể nào viết nổi Nhưng nếunhìn vào trường hợp nhà văn Lê Văn Thảo, chúng ta sẽ thấy không cứ trong chiếntranh, mà ngay cả trong hòa bình, sống cùng nhân dân, đồng bào và đất nước mìnhông vẫn tìm được cảm hứng cho những trang viết của mình Với Lê Văn Thảo, văncủa ông vẫn đầy ắp nguồn cảm hứng trong tâm hồn để viết nên những trang văn

cho đời về cuộc sống của nhân dân, đồng bào và đất nước mình và viết cho hậuthế.

IV Nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi sẽ nghiên cứu đôi nét về cuộc đời cũng như sự nghiệp sáng táccủa nhà văn Lê Văn Thảo, sau đó sẽ đi vào tìm hiểu sâu về con người Nam Bộtrong các sáng tác truyện ngắn của ông dựa trên những khía cạnh sau:

Con người Nam Bộ trong chiến tranh

Con người Nam Bộ trong cuộc sống đời thường

Sau đó chúng tôi sẽ đi tìm hiểu về một số đặc trưng nghệ thuật trong truyệnngắn Lê Văn Thảo để có thể có thể đi sâu hơn vào vấn đề và đưa ra được nhựngnhận xét, đánh giá chung một cách hoàn thiện và chính xác nhất

V Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

Dựa vào những kết cấu đề cương đã có sẵn, chúng tôi sẽ lần lượt đọc và tìmhiểu cụ thể từng sáng tác truyện ngắn của nhà văn Lê Văn Thảo Bên cạnh đó,chúng tôi sẽ khảo sát những đánh giá, luận định viết về ông để từ đó chúng tôi cóthể rút ra những kết luận chính xác, chân thực nhất làm sáng tỏ đề tài Chúng tôi sẽlấy từ truyện ngắn những cái riêng, cái nổi bật, ý nghĩa để rút ra cái chung, cái đặcsắc, tiêu biểu cho phong cách sáng tác của nhà văn, những giá trị đã làm nên “Nhàvăn của người Nam Bộ” của ông

5.2 Phương pháp thống kê

Dựa trên những tìm hiểu, nghiên cứu về truyện ngắn của nhà văn Lê VănThảo, chúng tôi sẽ thống kê những yếu tố thuộc về mặt nội dung và nghệ thuật cầnthiết để phục vụ cho đề tài cũng như tần suất xuất hiện những yếu tố đó để đưa ranhững đánh giá, kết luận chính xác nhất

5.3 Phương pháp lịch sử

Đặt nhà văn Lê Văn Thảo vào bối cảnh lịch sử xã hội của đất nước nóichung và Nam Bộ nói riêng để thấy rõ được những thay đổi, chuyển biến củaphong cách cũng như quan điểm sáng tác của ông nhằm đưa ra những lời nhậnđịnh chính xác về nhà văn Lê Văn Thảo và chặng đường sắp tới của ông

5.4 Phương pháp so sánh đồng đại

Tìm hiểu thêm về các nhà văn cùng thời để thấy được nét chung, hài hòacủa Lê Văn Thảo trong dòng chảy văn học hiện đại; đồng thời làm nổi bật nétriêng, cá tính sáng tạo của ông

Ngoài ra đề tài nghiên cứu khoa học còn vận dụng các phương pháp của thipháp học, phê bình tiểu sử tác giả để làm rõ thêm về con người và sáng tác của LêVăn Thảo

5.5 Phương pháp tiểu sử

Để hiểu hơn về Lê Văn Thảo và các sáng tác của ông, chúng tôi sẽ tìm hiểutiểu sử tác giả và đặc biệt quan tâm tới những sự kiện quan trọng diễn ra trongcuộc đời của ông Việc này sẽ chúng chúng tôi hiểu được hòan cảnh và tâm lýcũng như sự tác động tới quan niệm và phong cách viết văn của Lê Văn Thảo, gópphần giúp bài nghiên cứu mang tính khách quan, khoa học hơn

VI Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6.1 Đối tượng nghiên cứu

Con người Nam Bộ trong truyện ngắn Lê Văn Thảo

6.2 Phạm vi nghiên cứu

Do số lượng các sáng tác của Lê Văn Thảo khá nhiều, nên dưới đây nhóm nghiêncứu xin phép chỉ tập trung nghiên cứu một số truyện ngắn tiêu biểu của nhà văn LêVăn Thảo:

Bà nội tôi

Chuyến xe giữa trưa hè mát dịu

Hai người cha

Hai ông cháu và con người chủ xưa

VII Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận thì đề tài được chia thành ba chương chính nhưsau:

Chương 2: Con người Nam Bộ trong truyện ngắn Lê văn Thảo

Con người Nam Bộ trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo được

chúng tôi chia thành hai phần chính:

Con người Nam Bộ trong chiến tranh

Con người Nam Bộ trong cuộc sống đời thường

Chương này là chương trọng tâm của bài nghiên cứu Ở chương này, chúng tôi sẽtập trung làm rõ từng phần để làm sáng tỏ đề tài.

Chương 3: Một số đặc trưng nghệ thuật trong truyện ngắn Lê Văn Thảo

Ở chương ba, chúng tôi sẽ nêu lên một số đặc trưng nghệ thuật mà tác giả

đã sử dụng trong hầu hết các truyện ngắn của Lê Văn Thảo như:

Cốt truyện trong truyện ngắn Lê Văn Thảo

Ngôn ngữ trong truyện ngắn Lê Văn Thảo

Cuối cùng là phần:

Kết luận và kiến nghị

Tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 TÁC GIẢ - TÁC PHẨM 1.1 Sơ lược về nhà văn Lê Văn Thảo

1.1.1 Tiểu sử nhà văn Lê Văn Thảo

Nhà văn Lê Văn Thảo tên thật là Dương Ngọc Huy, sinh ngày 01 tháng 10năm 1939 tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An

Năm 1945, Sài Gòn bị ném bom, cha của Lê Văn Thảo tham gia Thanhniên tiền phong, sau đó đi kháng chiến đem cả gia đình vào ở chiến khu ĐồngTháp Mười Chiến tranh ác liệt, mẹ của nhà văn lại đem mấy anh em về Sài Gòngửi ở các nhà bà con thân thuộc

Đến năm 1950, Lê Văn Thảo về học tiểu học và trung học ở tỉnh LongXuyên Năm 1959, nhà văn học năm đệ nhứt (lớp 12 bây giờ) trường Chu Văn An,sau đó học trường Đại học Khoa học Sài gòn, ban Toán Hết năm thứ hai, sangnăm thứ ba (năm 1962) đang học dở dang, Lê Văn Thảo vào chiến khu vùng rừngmiền Đông Nam Bộ Lê Văn Thảo là một trong những gương mặt điển hình củathế hệ sinh viên Sài Gòn lên rừng tham gia kháng chiến, bỏ lại đằng sau cuộc sốngsung sướng giữa Sài Gòn hoa lệ

Lớn lên, trưởng thành trong những năm chống Mỹ, Lê Văn Thảo có nhiềunăm ở những vùng có chiến sự sôi động nhất Bản thân ông nhiều năm đi theo với

Sư đoàn 9, đơn vị quân chủ lực tinh nhuệ nhất của miền Nam, tham gia nhiều trậnđánh lớn, nhiều chiến dịch quan trọng Đồng Xoài, Phước Long, Cần Đâm, Cần Lê,Lộc Ninh và trận càn Gian xơn Xiti (được đề cập đến trong Con đường xuyênrừng của ông) Quan trọng nhất là chiến dịch Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968,ông đã tham dự suốt tám tháng liền từ đầu tới cuối Có thể nói chiến tranh đã để lạitrong nhà văn nhiều ấn tượng sâu đậm, suốt 30 năm từ tuổi ấu thơ đến tuổi trưởngthành Điều đó để lại dấu ấn sâu sắc trong nhiều tác phẩm của ông Đặc biệt nhữngtrang viết về người lính- do ông gắn bó quá sâu đậm- là những trang viết chân thậtsinh động nhất

Năm 1962 Lê Văn Thảo thoát ly lên chiến khu làm công tác văn hóa vănnghệ và bắt đầu viết văn từ năm 1965 với đề tài nông thôn, chiến tranh du kích.Năm 1968 tham gia chiến dịch Mậu Thân ở Sài Gòn

Lê Văn Thảo yêu thích văn chương và ham thích viết văn từ rất sớm, nhưng

do điều kiện khách quan (ít được đọc, không có người hướng dẫn, học toán nên íttiếp xúc với môi trường văn chương…), ông viết rất trễ Ông thực sự cầm bút viếtvăn vào năm 25 tuổi, lúc đi kháng chiến, theo bộ đội làm phóng viên chiến trường;

có điều kiện đi nhiều nơi gặp nhiều người, tiếp xúc với cuộc sống và có điều kiệnđược học tập các nhà văn đàn anh có kinh nghiệm là những đồng chí giúp ngòi bút

Lê Văn Thảo thật sự trưởng thành

Bắt đầu bằng những bài phóng sự chiến trường, cho đến năm 1965 Lê VănThảo đã có các truyện ngắn đăng trên tạp chí Văn nghệ giải phóng ở miền Nam vàrất nhiều báo, tạp chí ở miền Bắc Đến năm 1972, Nhà xuất bản Giải phóng tập

hợp lại in thành tập truyện đầu tay “Đêm Tháp Mười”; Nhà xuất bản Quân đội nhân dân in tập “Ngoài mặt trận”; Nhà xuất bản Kim Đồng in truyện vừa “Chuyện

xã tôi” Trong chiến tranh Lê Văn Thảo viết không nhiều, các truyện là những chuyện kể đơn giản, có phần sơ lược, “thiếu tính văn học” ( chữ dùng của nhà văn)

theo đúng nghĩa của nó, chưa đi vào chiều sâu thân phận con người với những mốiquan hệ nhiều chiều, phức tạp nhưng tính chân thật là phương châm mà nhà vănđặt lên hàng đầu cho những sáng tác bấy giờ và cả sau này

Sau năm 1975 ông về Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh Ông từng giữcương vị Phó tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịchHội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh (2000-2010), Phó Chủ tịch Hội nhà văn ViệtNam khóa VII (2005-2010) Sau 1975 đất nước hòa bình thống nhất, về sống ởthành phố ông công tác tại tuần báo Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh Trở về vớicuộc sống đời thường, như nhiều anh em khác từ trong chiến khu về, sau thời gianquá lâu sống trong hoàn cảnh khắc nghiệt của chiến tranh, Lê Văn Thảo cảm thấyphần nào xa lạ và bỡ ngỡ, những trang viết do đó cũng thật khó khăn Phải mất

một thời gian dài để nghiền ngẫm, suy nghĩ và để có một “độ lùi” nhất định, ông

bắt đầu bắt nhịp viết trở lại Ông viết thật chậm, không nôn nóng vừa viết vừa suy

nghĩ, và nhất là không bị thôi thúc tác động của “thời thượng, kể cả thời thượng chính trị” (chữ dùng của nhà văn) Ông nghĩ gì viết nấy, viết hoàn toàn theo trái

tim và sở thích của mình Cho đến gần đây, khi đất nước bước vào thời kì mở cửađổi mới, Lê Văn Thảo đọc nhiều, đi nhiều hơn, tiếp xúc với bạn viết trong nước vànước ngoài; thời gian cùng với tuổi tác góp phần vào việc sàng lọc những hiểubiết, những vốn sống xưa cũ Nhờ đó, nhà văn cảm thấy mình viết một cách bìnhtĩnh, chăm chú hơn và những sáng tác của ông từ đó cũng thoải mái, trôi chảy, ít

gò bó, khô cứng hơn trước đây Hiện tại, Lê Văn Thảo đang sống cùng gia đình ởquận 1- TP.HCM

Các tác phẩm chính: Đêm Tháp Mười (1972), Ông cá hô (1995), Một ngày

và một đời (1997), Con mèo (1999), Cơn giông (2002), Truyện ngắn chọn lọc(2003)

1.1.2 Vài nét về truyện ngắn của Lê văn Thảo

Tác phẩm của Lê văn Thảo thường bình dị, chân phương, bất kể thành phần

nào cũng có thể đồng cảm được Lê Văn Thảo từng chia sẻ: "Văn chương với tôi

là lẽ sống, là nỗi niềm, thân phận, lương tâm, những trải nghiệm cuộc đời và đôi điều suy tư từ những năm tháng sống, trải lòng với mọi người Tôi viết từ những thực tế đã sống qua, đồng hành với nhân dân mình trong công cuộc lao động và chiến đấu Tôi gần gũi nhiều hơn với những người bình thường, những người nghèo khổ, dân dã, những người có thân phận hẩm hiu, bất hạnh Tôi viết chậm rãi, tự nhiên, coi lao động nghề văn cũng lao tâm khổ tứ như mọi nghề khác Tôi viết từ thôi thúc của bản thân cũng là thôi thúc của cuộc đời” Được lao động sáng

tác, được trăn trở, miệt mài trên trang viết với nhân vật, đối với nhà văn Lê VănThảo, đó chính là hạnh phúc văn chương mang lại

Hoài Anh nhận xét về phong cách văn chương của nhà văn Lê Văn Thảo:

Lê văn Thảo "Biết cách trộn lẫn giữa hư cấu và phi hư cấu, với chất hài hước đặc thù Nam bộ mà không dùng phương ngữ, Lê Văn Thảo là một trong số ít nhà văn Việt Nam viết truyện ngắn nghe nhẹ nhàng, không đao to búa lớn mà ý nghĩa lại thâm thúy sâu sắc vô cùng Nghệ thuật dựng truyện của ông cũng giản dị Nhiều

truyện ngắn, nếu ông Thảo viết kỹ hơn, dựng truyện cho quy mô hơn thì gọi là tiểu thuyết cũng được và ngược lại” [1].

Một đặc điểm nữa trong truyện ngắn của Lê Văn Thảo, ông viết những câu chuyệnnhẹ nhàng, viết mà như không viết Đọc truyện của ông, chúng tôi có cảm tưởngnhư đó chỉ là một câu chuyện làm quà của những người bạn cùng ngồi tán gẫu,câu chuyện đưa đẩy của bà lão hàng nước bỏm bẻm nhai trầu, phe phẩy cái quạt

mà tiếp chuyện những vị khách qua đường Ấy vậy mà đằng sau những câuchuyện đó lại là cả một bài học sâu sắc, một ý nghĩa triết lý sâu xa Đọc truyện củaông, ta chiêm nghiệm ra nhiều điều từ những điều giản dị bình thường nhất Đó lànhững câu chuyện kể về buổi họp mặt trung đòan, mọi người tụm năm tụm ba trò

chuyện thăm hỏi nhau, trách nhau mau già, vui vẻ “Vỗ bồm bộp vào lưng nhau nhắc lại những chuyện cách đây đã hơn ba mươi năm, đầu óc nghễnh ngãng, giọng nói thều thào không ai nói chuyện nào ra chuyện nào, cứ phải dừng lại giữa chừng để nén cơn ho, rồi cười xòa…” [5;26]; về người cựu binh Mỹ lẩn thẩn, bị

ám ảnh vì đã bắn chết một bé gái Việt Nam; về những đứa con nít hiếu động, vềmối tình của anh kép và cô đào hát; về chuyện hai con mèo con bị bỏ rơi….Những câu chuyện của Lê Văn Thảo nghe thật giản dị mà không hề nhỏ nhoi,không hề vô nghĩa Hẳn là nhà văn phải có tấm lòng yêu đời, yêu người, yêu cuộcsống tha thiết lắm mới có thể làm nên những trang văn nhẹ nhàng sâu sắc đến thế!Mỗi câu chuyện của ông đều rất thật, rất gần gũi, đều phập phồng hơi thở của cuộcsống Giống như chính những mảnh bụi của cuộc sống, những con người, hòancảnh nhà nhà văn đã gặp đi thẳng vào trong văn của ông vậy Có lẽ, những trảinghiệm trong cuộc sống lao động và chiến đấu đã góp phần vẽ nên những bứctranh cuộc đời sống động trong truyện ngắn của ông, là đề tài mà triệu vạt áo

những người viết văn thơ không bọc hết: “Vạt áo của triệu nhà thơ không bọc hết vàng mà đời rơi vãi/ Tất cả mỗi người dù lạ hay quen đều viết cho thơ anh một chữ/ hãy nhặt những chữ của đời mà góp nên trang”-Chế Lan Viên.

Như vậy, có thể nói, truyện ngắn của Lê Văn Thảo hết sức gần gũi với cuộcsống, tuy giản dị mà không bình thường, tuy nhẹ nhàng nhưng lại vô cùng sâu sắc

Ngôn ngữ trong các tác phẩm của ông đặc chất Nam bộ và khá giản dị, không cầu

kỳ, phô truơng, khoe mẽ, không hề làm dáng văn chương chữ nghĩa

1.1.3 Quan niệm về nghề văn trong sáng tác của Lê Văn Thảo

Nhà văn Lê Văn Thảo từng tâm sự, điều quan trọng với các nhà văn là tínhchân thực Chỉ một chút phô trương, giả dối, làm dáng trong văn chương là hỏng.Nhà văn có tài thì phải là người biết bỏ cái gì chứ không phải viết cái gì Nhà vănđâu chỉ nên miêu tả một cách khách quan, lạnh lùng về nhân vật và diễn biến sựviệc, mà còn phải biết lắng cảm xúc, biết gạn lọc, không đứng ngoài, đứng trên sựthật, tác phẩm mới hay, thuyết phục được bạn đọc Như vậy, cũng giống như Nam

Cao trong “Giăng sáng” từng quan niệm: “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối ” Và, một tác phẩm có giá trị phải

làm cho con người gần lại với nhau hơn Lê Văn Thảo cũng hướng tới tính chânthực trong các tác phẩm của mình

Lê Văn Thảo quan niệm văn học phải phản ánh cuộc sống, bởi lẽ đối tượngphản ánh của văn học là con người, đối tượng tiếp nhận cũng là con người, vàchính thông qua tính chân thực của cuộc sống con người ấy, người ta sẽ nhận rachính mình, ở đâu đó trong tác phẩm

Sự tác động ấy tạo nên sức lay động mạnh mẽ, nhận thức mạnh mẽ đối vớimỗi người đọc Truyện ngắn của Lê Văn Thảo nói riêng và tác phẩm của ông nóichung, đều là những điều thường nhật, những sự thực ở đời được viết ra bằng tất

cả trái tim và khối óc Dường như truyện của ông không cốt để làm văn, mà chỉcốt nói được tính cách con người, tâm trạng con người, hồn cốt của người dânNam Bộ Ông không chú trọng những đề tài lớn lao, những vấn đề chính trị, kinh

tế, quốc tế dân sinh Ông không thích cao đàm khóat luận trên trời dưới biển màchỉ thích những điều gần gũi, bình dân Ông viết về những điều mà ông yêuthương, trân quý

Lê Văn Thảo luôn trăn trở và hi vọng vào văn chương của thế hệ trẻ Ôngquan niệm trong thời đại lớn thì phải có những tác phẩm lớn để tương xứng Ông

nói “Tôi nghĩ nhà văn cứ cắm cúi viết, thời gian và công chúng, bạn đọc sẽ phán xét, một bài thơ nhỏ có khi cũng là tác phẩm lớn như thường” Thế hệ cầm bút

thời chống Mỹ đất Nam Bộ như Lê Văn Thảo không nhiều, hi sinh phần lớn, sốcòn lại bỏ nghiệp văn chương cũng không ít, còn lại thì đã già cả, số còn viết đượcđếm trên đầu ngón tay Lê Văn thảo tự hào một thời lăn lộn, sống trong lòng dân,

có được vốn sống quý báu, nhưng tác phẩm ông viết được không nhiều Vì lẽ đó,ông hi vọng nhiều vào thế hệ tiếp sau, vì không nhất thiết phải là những ngườichống Mỹ mới viết được chuyện chống Mỹ

Nhà văn Lê Văn Thảo là nhà văn thích viết về cái tình hơn cái lý Ông nói

về tác phẩm chính mình: “Trong truyện ngắn và tiểu thuyết của tôi số đông nhân vật thường là những con người bé nhỏ, bị hắt hủi, gặp nhiều bất hạnh ở đời Và đề tài tôi hay khai thác bao giờ cũng là cái tâm, cái thiện ẩn náu phía trong mỗi con người không may ấy Tôi thích viết và tâm niệm phải viết như thế!” Ông tự mình

định không tiếp tục lên gân lên cốt để viết mãi về cái kỳ vĩ gánh vác, về cái oanhliệt đau đớn Ông viết về những mảnh đời nho nhỏ, viết về những mệnh kiếp longđong

Lê Văn Thảo là nhà văn của xứ sở Nam Bộ Trong những tác phẩm củamình, ông đã giành nhiều tình cảm trân trọng thương yêu đối với những con ngườiNam Bộ Ông coi họ như một phần máu thịt của mình Người Nam Bộ trong tácphẩm của ông làm đủ ngành nghề, từ người chân lấm tay bùn với ruộng đồng đếnnhững người làm thuê, những anh kép chị đào… Nhưng ở họ đều có một tấm lòngđáng trọng, một nhân cách cao đẹp sáng ngời

1.2 Truyện ngắn của Lê Văn Thảo

1.2.1 Tóm tắt một số truyện ngắn tiêu biểu của Lê Văn Thảo

1.2.1.1 Bà nội tôi

“Bà nội tôi” là người đảm đang “Ông nội tôi” mất từ sớm, bà một mình

nuôi đám con mười một đứa, tòan con trai mà ai cũng được học hành tử tế Bà caiquản cơ ngơi nhà cửa vườn tược và hơn mười mẫu ruộng Bà còn là người phụ nữ

làng trên xóm dưới đều kính nể vì sản lượng lúa của bà làm ra thường cao hơn tất

cả

Giặc Tây kéo đến làng càn quét Nhà bà cũng bị chúng kéo vào xúc hết thóclúa và cho đáng bom sập không biết bao nhiêu lần Những đứa con trai bà đều lầnlượt đi đánh giặc Còn bà ở nhà một mình lo việc gia đình chu đáo và còn gánhgạo đi nuôi quân, ủng hộ kháng chiến Khi bị giặc bắt, bà thẳng thắn đối đáp vớichúng bà theo cách mạng, theo phe nào không ăn lúa của bà Bọn giặc còn vu oancho bà đi theo chúng, cho rải truyền đơn khắp làng khiến cho bà đau khổ, mấytháng trời không ra ngoài, ra đồng ban đêm, không gặp gỡ ai

Bọn Mỹ cho xe tăng càn lên lúa, lại bắt bà ký giấy giao ruộng cho bọnchúng Không lâu sau, bà mất Trước khi chết, mà còn chỉ tay ra đám ruộng nhưsai bảo điều gì đó rồi mới yên lòng ra đi

Hình ảnh người bà hiện lên trong tác phẩm tiêu biểu cho hình ảnh của baongười phụ nữ Nam Bộ thời kỳ kháng chiến Tuy không trực tiếp cầm súng đánhgiặc nhưng bà cũng đã đóng góp cho Tổ quốc một phần công sức mình vào cuộcchiến của dân tộc Đó không chỉ là những gánh gạo nuôi quân mà còn là nhữngđứa con xông pha lửa đạn và là lòng yêu nước, tin tưởng vào sự nghiệp cáchmạng

1.2.1.2 Chuyến xe giữa trưa mát dịu

Chiếc xe khách chạy từ miền Tây về thành phố chở gã thanh niên và một côgái Gã gặp nhiều người để tìm việc cho cô gái nhưng đều không được Gã vốn làmột tên bảo kê nhà hàng khách sạn, có một hôm sảy ra đâm chém nên bỏ trốn vềmiền Tây, gặp cô gái bị cha mẹ ép duyên nên trốn đi Cô gái và gã gặp gỡ, nóichuyện với nhau tính chuyện lâu dài Gã sống trong rừng đước, cô gái thườngxuyên ghé thăm coi sóc chuyện ăn uống

Được ba tháng, tên đầu gấu mà cha mẹ cô ái ép uổng tìm đến gây chuyện.Hắn phát hiện ra thân phận của gã Vì vậy, gã quyết định đi đầu thú, cô gái mộtlòng đòi đi theo

Cuối cùng, không kiếm được việc làm cho cô, gã kêu xe chở trả cô gái vềmiền Tây, rồi nhét tiền vào trong túi xách của cô gái Cô không chịu đi, ngồi xổmduới bãi rác Gã nổi khùng đám đá liên hồi cho đến khi cô gái gục xuống, gã bồngvào xe đóng sập cửa lại kêu người lái xe chạy đi Gã đứng nhìn cho đến lúc khuấtbóng, sau đó đi đầu thú

Đọc truyện, lúc đầu không ít người hiểu nhầm gã con trai là một kẻ vũ phutàn độc Nhưng càng về sau, người ta càng nhận ra đằng sau cái vẻ bất cần giang

hồ của gã là một con người cũng biết yêu thương như bao con người bình thừongkhác Tình yêu ấy không bộc lộ bằng bất cứ một lời nói nào mà thể hiện quanhững hành động Qua truyện, Lê Văn Thảo đã chỉ cho chúng ta thấy được mộtđiều: Trong tâm hồn của bất cứ một con người nào cũng đều có sự lương thiện.Chúng ta không nên vội đoán xét mà cần phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều vàkhông nóng vội mới có thể nhận ra những điều ấy

1.2.1.3 Con mèo

“Tôi” chỉ thích nuôi chó, không thích nuôi mèo Một hôm cô thư ký trong

cơ quan mang mèo tới, “tôi” khó từ chối nên mang con mèo về nuôi, riêng thằng con “tôi” thì thích mê Con mèo đẻ, “tôi” tìm mọi cách lần lượt tống lũ mèo con ra

khỏi nhà Hai con mèo con cuối cùng không biết mang đi đâu, cho ai, ban đêm

“tôi” bèn lén bỏ chúng ra đường Đứa con “tôi” cứ hỏi hai con mèo đã đi đâu,

“tôi” đành nói dối trên đường đem cho một người bạn giữa đường để xổng mất.

Hai cha con đi tìm lại con mèo nhưng không thấy

“Tôi” không thể sống yên bởi cảm giác tội lỗi ấy, như có một tội ác treo trên đầu Thế là đêm đêm “tôi” mò ra chỗ cũ mong gặp lại hai con mèo, chỉ thấy

mặt hè ẩm ướt, tối mờ mờ…

Câu chuyện tưởng chừng hết sức nhẹ nhàng giản dị nhưng chứa đựng triết

lý sâu sắc Đó chính là tình yêu thương của con người, tấm lòng biết yêu thương,chia sẻ ngay cả với những con vật bình thuờng nhất

1.2.1.4 Cô áo hồng, cô áo tím

Thu Nga và Ngọc Quyên là hai người bạn cũ Họ gặp lại nhau ở sân bay.Thu Nga cùng chồng đi nước ngoài, Ngọc Quyên tiễn một người bà con Hai côgái có hai cách sống hòan tòan khác nhau.

Thu Nga sống thực dụng, cố tìm kiếm một ông chồng có tiền, có thế lực,giúp mình kiếm chút nghề nghiệp danh vọng Ra trường, cô bỏ anh bồ sinh viên,quay sang anh diễn viên, sang anh đạo diễn, rồi làm quen với đám ca nhạc sânkhấu, có cả một nhà thơ già lụ khụ đưa đón… Trong một cuộc họp báo tuyên bốbảo trợ, cô làm quen với gã doanh nhân và cặp với gã Cô ở chung với gã có cuốn

sổ ghi khỏan lương lãnh tháng, chẳng phải lo lắng gì

Ngọc Quyên lấy anh chồng trước là bạn học, hai đứa quen nhau, cưới nhaucùng đi dạy học, cuộc sống kinh tế có phần khó khăn nhưng cô chăm chỉ làm ăn,

đã có ba đứa con, mua được căn nhà nhỏ Hai người bạn xúc động ôm chầm lấynhau mà khóc Sau khi chia tay, Thu Nga mơ ước có một cuộc sống bình thườnggiản dị như Ngọc Quyên; Ngọc Quyên lại mơ ước có cuộc sống đầy đủ như ThuNga

Tác phẩm chứa đựng những triết lý về cuộc sống Con người thường khôngbao giờ hài lòng với những gì mình đang có Trong truyện, hai cô bạn gái ngườithì mơ ước có cuộc sống như người này, người lại mơ ước được như người kia.Hạnh phúc thật ra chính là những gì gần gũi thân thuộc mà chúng ta đang có chứkhông phải là những thứ xa vời mà chúng ta chưa đạt được Truyện nhắc nhở mỗingười đọc hãy nhìn lại và trân trọng những gì mình đang có

1.2.1.5 Diễn viên đóng thế

“Tôi” là một diễn viên đóng thế, công việc vất vả, ăn cơm gói, tối ngủ dồn

đống ở một góc sân chùa và phải thực hiện nhiều cảnh nhào lộn, đu quay, rất mạo

hiểm mà vẫn không được ai biết đến Dù vậy, “tôi” vẫn yêu quý công việc của mình, coi đó là một sự hi sinh tất nhiên vì công việc “Tôi” được nhiều người quý

mến và được các nữ diễn viên trò chuyện đùa giỡn thân mật, hay nhờ làm nhữngviệc lặt vặt

Có lần, anh nam diễn viên chính tìm đến tôi than thở vì bộ phim đóng máy,

cô nữ diễn viên anh thương đi với anh diễn viên bên phim kia “Tôi” buột miệng

nhận lời thay thế giúp anh diễn viên đi gặp cô diễn viên nọ để nói giúp Ai ngờ

“tôi” lại nảy sinh tình cảm với cô Đương lúc tình cảm chớm nở, thì bộ phim lại

quay tiếp Ai trở về công việc của người nấy Cô diễn viên trở về với anh diễn viên

chính, rồi nói sẽ làm mai cho tôi bà dì nào đó; “tôi” không muốn nhắc tới chuyện

đó nữa, lại quay trở về làm người diễn viên đóng thế, đóng những cảnh vất vả,không một ai biết đến

Truyện “Diễn viên đóng thế” khắc họa một con người với kiếp sống bình

lặng và giản dị, sẵn sàng hi sinh cho người khác

1.2.1.6 Đêm Tháp Mười

Vào một đêm mùa mưa, “tôi” có việc công tác gấp phải đi qua vùng Tháp Mười Đến trạm M, người trưởng trạm cho người đưa “tôi” đi nhưng hết người nên “tôi” phải đi một mình Lội bộ dưới nước lạnh một lúc, “tôi” đi tới một ngôi

nhà và được chủ nhà là một người đàn ông mời vào nghỉ chân Người đàn ông hỏi

han rồi kể chuyện cho “tôi” nghe về cuộc sống đồng nước nơi đây và những vất

vả, khó khăn mà gia đình ông đã trải qua dưới sự khắc nghiệt của tự nhiên và sự

càn quét của bọn giặc Sau đó, chị vợ chống xuồng đưa “tôi” đi, bình minh đang

lên, chân trời rạng một màu hồng…

Tác phẩm nói lên nhũng khó khăn cực khổ của người dân Nam Bộ trongthời kỳ thực dân xâm lược Họ không những phải chịu những vất vả thể xác màcòn phải chịu những nỗi đau mất mát lớn về tinh thần do bọn giặc gây ra Với cách

kể chuyện chân thực, Lê Văn Thảo đã tái hiện nên bức tranh về người nông dânNam Bộ một thời và nói lên những đau thương mà chiến tranh đã để lại

1.2.1.7 Đứa con trở về

Ông già có đứa con trai bỏ nhà đi theo đám cướp Ông bán bò, thu gom tiềntrái cây đi tìm con Ông đi ròng rã cả năm trời mới tìm được đứa con thì nó viếtthư từ ông, đi làm cướp Nó cho rằng cuộc đời ngang tàn phiêu bạt không có chỗ

cho tình cha con Ông vẫn đi tìm đứa con, bị bọn cướp trói vào gốc cây cùng vớithằng con trai của mình Sáng ra tỉnh dậy thì nó đã đi mất.

Ông đi tiếp mấy tháng nữa không gặp được con, tiền hết trở về nhà làmlụng kiếm tiền rồi lại lên đường Tiền ít dọc đường ông còn phải làm thêm Ông đitiếp gần gặp đám cướp bỗng nghe tin đứa con không còn làm cướp nữa, đi cướimột mụ góa giàu có Nó không tiếp ông, cho người ra đuổi ông đi Ông già ngồigục ở chân cầu thang, đến sáng đi, mà không được gặp mặt đứa con Về tới nhà,

bà vợ chết đã hơn tháng trời, làng xóm chôn cất làm ma chay đâu đó xong cả

Một hôm, ông được tin đứa con ông giờ làm thầy trong một ngôi chùa trênnúi Ông già lại lên núi tìm con, nhưng nó vẫn không chịu gặp ông Ông lại bảo vệđứa con khỏi bị thằng cướp hãm hại Sáng dậy ngôi chùa bốc cháy, hỏi thămkhông có ai chết cháy ông mừng lắm

Sau lần đó đứa con bặt tăm rất lâu, sau nó quay lại làm cướp Hai đám cướpđánh nhau trên sông chết vô số Ông già đi vớt xác đám cướp, ngó mặt từng đứakhông thấy có mặt đứa con, mừng nó tai qua nạn khỏi Ông về nhà thấy ngôi nhà

bị cục đá lăn trúng, lại mất cả năm sửa sang lại Ông bán ớt kiếm tiền lại lênđường đi tìm con

Con đường đi lần này thật dài vì ông đã kiệt sức, tuổi già sức yếu Ôngnghe nói đứa con giờ đang mở lò luyện võ Thằng con bày trò để cười cợt ông.Lần này ông quị hẳn, cả tinh thần lẫn thể xác, về nhà không nghĩ tới chuyện ra đinữa, đầu óc mù mờ trống rỗng, không màng cả chuyện đất lở Ông đã hòan tòantuyệt vọng, lâu dần lẫn lộn, tưởng chuyện đứa con không có thật Cho tới mộtngày kia đứa con trở về Nhưng nó chỉ về chào ông rồi lại đi theo mụ góa Nó dặnông bán được ớt thì gửi tiền chứ đừng ra thăm nó…

Xuyên suốt tác phẩm là câu chuyện người cha cả đời đi tìm đứa con bấthiếu Dù cho bao nhiêu chuyện xảy ra, dù đứa con hư hỏng thậm chí không nhậncha nhưng tình nghĩa cha con sâu nặng không thể dứt bỏ được Truyện có giọngđiệu nhỏ nhẹ, chân tình, qua đó Lê Văn Thảo không chỉ thể hiện tình cảm gia đình,tình cha con sâu nặng mà còn nói lên một bài học có ý nghĩa lớn lao, nhắc nhở mỗi

người hãy nhớ ơn bậc sinh thành ra mình, đừng giống như nhân vật người controng bài khiến cho cha mình phải suốt đời gian lao khổ cực

1.2.1.8 Hai người cha

Mấy ngày sau giải phóng, có đứa con trai chừng mười lăm tuổi đến nhậnnhầm Tám Khoa làm cha Hòan cảnh thằng bé rất tội nghiệp, Tám Khoa bèn nhậnlàm cha đứa nhỏ Ngày tháng qua đi đứa nhỏ lớn lên, ông cảm thấy áy náy vớingười cha thật sự của thằng bé nên đã đi tìm, mới biết thằng con ông cũng đã tìm

ra sự thật Nó ở chơi với cha đẻ nó mấy ngày rồi quay về thành phố với Tám

Khoa, nói là “Con trở lên với ba con trên kia, ba ở đây có dì có hai em ba trên kia không có ai cả” [5;370] Nó sắp lấy vợ, vậy là nó có hai người cha: một người cha

có công sinh thành và một người cha có công nuôi dưỡng

“Hai người cha” là câu chuyện hết sức cảm động về tình người, tình cha

con đồng đội Tác phẩm cũng thể hiện tấm lòng nhân hậu bao dung và ca ngợinhững con người biết yêu thương, chia sẻ, giúp đỡ nhau trong cuộc sống

1.2.1.9 Hai ông cháu và con người chủ xưa

Truyện kể về người nông dân Nam Bộ tên là Tư Quới Ông đi ở đợ cho mộtđiền chủ giàu có từ hơn hai mươi năm trước Vợ chồng ông chủ di cư sang nướcngoài, sinh con đẻ cái bên đó rồi qua đời Ông vẫn cày cấy trên mảnh đất xưa vàgiữ đất cho chủ Nghe tin Phan Long- con trai của ông chủ từ nước ngoài về, ôngliền bán đất rồi cùng đứa cháu mang tiền lên trả cho Phan Long Tư Quới ở lạicùng vợ chồng Phan Long mấy ngày thì cháu ông bỏ đi làm phụ hồ Ông già cũngtheo đó đi khỏi nhà Phan Long

Vợ chồng Phan Long phải đi tìm kiếm ông già hết sức vất vả mới thấy ônggiờ ở bên cạnh bãi rác, sống bằng nghề lượm rác bán cho cơ sở chế biến Ông giàvui vẻ khi gặp lại vợ chồng Phan Long, vui vẻ khoe giờ lên đây may có được bãirác, như trời luôn cho ông được chỗ ở vậy Và cái chính là ở đây ông được tin cậy,được làm người chỉ huy, được người công an khu vực nói tốt Thằng cháu ôngcũng được chỉ huy một nhóm

Qua câu chuyện, tác giả gửi gắm tới người đọc thông điệp về tấm lòng củanhững người nông dân Nam Bộ: Siêng năng, cần cù và chất phác, thật thà, trọngtình trọng nghĩa

1.2.1.10 Một vụ đụng xe

Tiến là lái xe riêng cho giám đốc, lương tốt, công việc khá nhàn hạ và ổnđịnh Một hôm, khi đi ngang qua một vùng quê qua cầu đổ dốc thì sảy ra tai nạn,một gã xe máy phóng vọt ra, cả người lẫn xe gã văng tung lên

Nghe lời ông giám đốc, Tiến cho xe chạy rồi tới gặp công an trình bày sự việc.Ông giám đốc giao cho Tiến cọc tiền rồi về trước vì bận việc công ti Mọi chuyệnsau đó không ngờ được giải quyết êm thấm Gã kia chỉ bị xây xát nhẹ, có ngất đimột chút nhưng là do rượu, gã đã tỉnh lại trong bệnh viện huyên thuyên đủ điều vànhận hết lỗi về mình

Để cảm ơn, Tiến nhờ người công an ở phòng thường trực tổ chức bữa tiệc

để gặp gỡ người bị nạn Rượu vào, lời ra, ông ta nói đủ thứ chuyện, khuyên Tiếnnên chọn nghề khác Thái độ khiêu khích hằn học của gã làm Tiến nhớ lại trướckia có bữa anh đưa ông giám đốc đi nhà hàng dự tiệc Ông quên dặn nên Tiến cứngồi mà đợi, từ trưa đến chiều, rồi lại đến tối, bụng đói vẫn không dám rời xe đi

ăn Ông giám đốc về rồi, anh vẫn đợi Cho đến giữa khuya nhà hàng đóng cửakhông còn xe cộ gì nữa, đường vắng tanh mới biết ra vụ việc Tiến từng bỏ qua vụviệc này và coi đó chỉ như một bữa nhịn đói Nhưng bây giờ nghĩ lại chuyện đó,anh thấy chua xót Tiến bỗng thấy đau đớn ê chề, thấy căm ghét gã và bản thânmình

Qua câu chuyện, chúng ta nhận ra những triết lý về cuộc sống mà Lê VănThảo gửi gắm: Có đôi khi chúng ta không nhận ra rằng cuộc sống của bản thânquá bình thường và tẻ nhạt mà lại dễ dàng chấp nhận nó

1.2.1.11 Mở đất

“Mở đất” là câu chuyện đứa cháu kể về ông bà nội của mình.

Ông nội anh là người giỏi mở đất khai hoang Ông thường xuyên đi xa, để lại cơngơi cho bà nội cai quản Bà nội là người vợ tài giỏi đảm đang, một tay chăm lo

tất cả Một hôm có ghe ghé đưa lên một ngừơi phụ nữ trẻ đẹp: Cô đến xin việclàm Bà cũng đang cần người làm nên đã nhận người phụ nữ Bà hết sức yêu mến,

chăm lo cho người phụ nữ, coi cô là thân thiết và gọi là “Em Hai” “Em Hai” sau

khi trót lỡ dại, không lâu sau khi về ở với bà thì mang thai Hai chị em cùng mangthai một lượt, dựa vào nhau mà sốg trong khi ông đi xa nhà Ông về nhà, thấy vậykhông nói gì, chỉ cười nói rổn rảng và khuyên cô chăm chỉ làm ăn

Cuối năm bà sinh con trai, tiếp sau “em Hai” cũng sinh con trai, nhà vui

như hội Bỗng ông báo tin về nhà nói việc khai hoang gặp khó khăn, cần người

giúp Ông nhắn bà cho “em Hai” lên đó xem có phụ giúp được gì chăng Bà buồn

lắm nhưng cuối cùng vần nghe lời ông, hai chị em chia tay bịn rịn, lưu luyến

Ngày tháng trôi qua, bà nhớ chồng, thương “em Hai” bèn lên thăm Tới nơi thì thấy ông đang bồng đứa bé Thì ra ông và và “em Hai” đã có con với nhau Bà

bàng hoàng đau xót, không nhìn mặt ông mà ra về

Ông vẫn thường xuyên về thăm bà, gởi cho bà gạo, mắm, vịt, heo con Ông

lại tiếp tục khai phá vùng đất mới Bà nguôi giận lại lên thăm “em Hai”, thế là bà

và “em Hai” ngồi lại với nhau, nói những chuyện ngày xưa.

Bà và “em Hai” cùng nhau lên thăm vùng đất mới mà ông khai hoang, gặp

một chiếc ghe tấp vào, trên ghe có một người phụ nữ trẻ Bà cứu người phụ nữ rồicho ở lại, dặn dò chỉ bảo cách làm ăn

Bà không còn muốn lên thăm “Cơ sở ba” của ông nữa Sợ lại phải nhìn thấy

những hình ảnh giống như ngày xưa thêm một lần Có lẽ chuyện sẽ như thế khôngthể nào khác được, bà biết tất cả

“Mở đất” là câu chuyện cảm động về thân phận của người phụ nữ, đặc biệt

là người phụ nữ Nam Bộ Cuộc sống khai hoang mở đất vất vả khiến cho họ phảisống cảnh xa chồng, một tay chăm lo cho gia đình Họ cũng là những người phụ

nữ nhân hậu, bao dung, nhưng phải chịu nhiều bất hạnh, có đôi khi phải chấp nhậnchia sẻ người đàn ông mình yêu thương với người phụ nữ khác

1.2.1.12 Người Sài Gòn

Năm 1968, đơn vị “tôi” đánh vào Sài Gòn, dân chúng đi tản cư hết nhà cửa

trong thành phố đều đóng kín Đơn vị đóng lại tại một ngôi nhà, phát hiện ra trongnhà có người Đó là một cô gái Cô mặc bom đạn vẫn thản nhiên ở lại trong nhà,

suốt ngày ở trong phòng lâu lâu mới xuống nhà tưới cây, cho chim ăn “Tôi” cứ

thắc mắc mãi, không hiểu tại sao cô ở lại một mình giữa trận đánh lớn như vậy

Sau ngày giải phóng, “tôi” tìm đến căn nhà xưa để tìm hiểu câu chuyện Thì

ra ngày đó cô gái ở lại là vì giấu người tình dưới nhà hầm Đó là một thằng không

ra gì, du thủ du thực hút sách cờ bạc Sau hắn trốn đi, cuỗm theo tất cả tiền bạc tưtrang của gia đình cô gái Hắn đâu có thương gì cô gái, chỉ lợi dụng vòi tiền rồi vùidập hắt hủi, lâu lâu cô lại bị hắn đánh cho nằm viện Bây giờ cô gái trở về và đãthành một bà lão, tên nhân tình đã chết Cô đem về đứa con gái nuôi Nhưng chỉđược mấy ngày đứa con gái nuôi bỏ đi mất, chắc lại bám theo một thằng nào đó,

có thể lại bắt đầu cuộc đời khổ cực giống như mẹ nuôi nó ngày xưa…

“Người Sài Gòn” là câu chuyện về một cô gái say đắm vì tình yêu, hi sinh

tất cả cho tình yêu, thậm chí ngay cả khi người yêu cô là một kẻ không ra gì Cáikết của câu chuyện là một cái kết buồn, khi tới cuối đời cô gái phải sống trongcảnh cô đơn: không chồng, không con Tác phẩm cũng gợi nên cho người đọcnhiều suy nghĩ về tình yêu, về tuổi trẻ, về cuộc đời

1.2.1.13 Ông cá hô Làng “tôi” nghèo nàn, dân làng làm nghề chài lưới Một hôm có một gánh

hát đã mạt hạng tới biểu diễn nhưng chẳng có mấy người coi Sau vở diễn, ôngbầu tuyên bố rã gánh, ai đi đâu thì đi

Riêng anh kép Hòang Dương và cô đào Hồng Điệp thì không đi KépHòang Dương cất một cái chòi ở đầu cồn Còn đào Hồng Điệp thì được bà Banhận làm người phụ việc, rửa chén ngoài quán Kép Hoàng Dương giờ gọi là chúSáu Dương Chú sắm chiếc ghe tam bản, mua ít tay lưới, ngày đêm giăng lưới trênsông bắt cá hô Thi thỏang chú ghé quán bà Ba uống cà phê nói chuyện, HồngĐiệp đi ra đi vô không ngó ngàng gì tới chú

Sáu Dương đánh cá hô, kêu bà Ba cho chuộc đào Hồng Điệp về Nhưng bà

Ba lấy cá của chú đem bán lấy tiền không trả cho chú, cũng không trả Hồng Điệp

về Hồng Điệp được nhận vào một gánh hát bên chợ Sáu Dương mừng lắm, đem

cá ra trước cửa rạp bán, vừa bán vừa hát quảng cáo cho Hồng Điệp

Một dạo bọn lính kéo về chợ tỉnh càn bố rất đông, nhậu nhẹt quậy phá cácrạp hát Rạp hát của Hồng Điệp cũng chịu chung số phận ấy Sáu Dương đến tìmbọn lính, đánh nhau tay đôi với chúng từng đứa một Tới tên thứ ba thì Sáu Dươngkiệt sức, bị chúng đánh và bắt đi tù, sau trôi dạt đi lênh đênh khắp cả rồi lại trở vềchỗ cũ ở mảnh đất ngay đầu cồn Chú luôn tìm cách hỏi thăm Hồng Điệp, biết côvẫn sống bình yên có người che chở là chú an lòng, cố gắng sống cho qua thờigian khổ của mình

Cũng giống như “Người Sài Gòn”, “Ông cá hô” là truyện ngắn thuộc đề tài

tình yêu của Lê Văn Thảo Tình yêu ấy được biểu hiện trong tác phẩm rất đặctrưng cho tính cách của con người Nam Bộ: Sống hết mình cho người mình yêuthương Dù phải nhận lấy bao nhiêu đau khổ nhưng Sáu Dương- nhân vật chínhtrong bài vẫn giành cho người mình yêu một tình cảm sâu nặng và thủy chung

quanh năm suốt tháng bận bộ quần áo bà ba đen bạc phếch, hàng ngày rảo đi khắplàng, tối không biết ngủ đâu Chú nhớ hết các ngày có đám trong làng, trước đómột ngày chú tới lẳng lặng gánh nước đổ đầy các lu hũ, ròng rã từ sáng tới trưahoặc xế chiều, rồi hôm sau quần áo sạch sẽ đến dự đám, ngồi góc sau bếp, ăn đồ

ăn dư thừa của cuộc tiệc

Hôm giỗ bà ngoại “tôi” chú cũng đến, lẳng lặng mở cổng đi vào đi gánh

nước đến tận chiều Hôm sau chú tới, chọn chỗ ngồi quen thuộc trong góc bếp, chúngồi xổm ăn một loáng xong đi rửa chiếc tô rồi đi

Suốt bao nhiêu năm chú là cái bóng xám xịt trong làng Đáp lại trò đùa củabọn trẻ chú chỉ cười cười, quá lắm hơi nhiêm nét mặt nhìn buồn buồn rồi bỏ đi nơikhác

Chú tới nhà “tôi” ăn giỗ bà ngoại Thằng Hữu Sún- bạn thân của tôi bày trò

trêu chọc lấy mủ mít trét lên cái ghế chú ngồi Lúc đứng dậy, cái ghế dính tòn tengtheo Chú đưa tay gỡ chiếc ghế ra, tức thì một mảnh vải quần rách theo Mọi người

cười rộ lên, thằng Hữu Sún nhanh chân lủi mất, “tôi” bị đánh đòn năm roi đau

điếng

“Tôi” bỏ xuống bờ sông, vô tình bắt gặp chú ngồi trong bụi tầm vông vừa

vá chiếc quần vừa khóc Lát sau lại gặp Thủy Tiên- cô bạn gái bên kia sông đi với

thằng Hùng Mập mà “tôi” ghét cay ghét đắng Nó nói khích tôi là “thằng bị đòn”

“tôi” tức khí thách nó trèo cây dừa coi ai leo xa hơn Ai ngờ vừa mới leo thì cành cây gãy, ‘tôi” té xuống sông, lát sau mới leo được vào bờ, đứng hết cởi áo ra vắt

khô rồi lại bận vào nhìn Thủy Tiên không biết nói gì Đúng lúc chú đi qua, bày trò

xúc tép cho hai đứa “Chúng tôi” say mê xúc tép lúc quay ra chú đã đi mất từ hồi

nào

“Tôi” đi xa nhà, lúc về thì chú đã già, Thủy Tiên đã lập gia đình Tôi bơi

xuồng đưa má con Thủy Tiên qua sông, cây dừa ngày xưa đã không còn nhưngdòng sông vẫn chảy như ngày nào

Truyện viết về những con người bình dị trong cuộc sống, thậm chí là conngười bất hạnh, bị đẩy ra khỏi cuộc sống cộng đồng Nhưng qua đó, nhà văn gửigắm bức thông điệp: Mỗi người hãy biết yêu thương, trân trọng những con ngườiquanh ta, đặc biệt là những con người phải chịu nhiều bất hạnh của số phận

1.2.1.15 Xuýt chó cắn

Có một đứa bé bán vé số thích chơi với chó mèo Một lần đi ngang qua nhà

nọ, thấy có vườn bông đẹp nó ngó đầu vào xem Bà giúp việc nghe động, tưởng

trộm bèn suýt con chó chạy lại ngoam cổ cắn đứa bé lôi đi May mà đứa bé thóatchết, gia đình nhà nọ đền gì cũng không lấy, bà giúp việc áy náy vì việc bữa trướcđem cơm cho đứa bé cũng không ăn Ba đứa bé dặn nó không được lấy bất cứ thứ

gì, vì ông nghĩ, bán vé số không phải ăn xin, không được xin xỏ gì của ai

Hòan cảnh của hai cha con đứa bé rất tội nghiệp Ba đứa bé bị cụt hai chân

từ nhỏ, má nó mù bẩm sinh, hai vợ chồng cõng nhau đi ăn xin Một hôm má đứa

bé sẩy chân, bị xe cán chết, ba nó đi ăn xin quanh quẩn nuôi đứa con còn đỏ hỏn,lớn lên một chút nó phải đi bán vé số phụ cha

Một lần đứa bé đi qua nhà của “tôi” Nó dừng lại đứng chơi với con chó

buộc ở góc sân Cứ như vậy cho tới một hôm con chó thò mõm giật lấy túi xách

của nó, làm rách cả tiền cả vé số trong túi Sợ đứa nhỏ bị cha mắng, “tôi” đành đưa

nó về nhà để nói chuyện với ba nó Hai cha con đứa bé sống ở gầm cầu, nhưng

người cha cụt chân vẫn nhờ “tôi” trả giùm số tiền mà bà chủ nhà bữa trước mua vé

số giả vờ trúng để cho con nhỏ

Truyện làm không ít người đọc xúc động bởi phẩm chất cao đẹp của nhữngcon người lao động nghèo khổ mà trong sạch Nhũng người dân Nam Bộ dù tưởngchừng rất bình thường, thậm chí bị số phận đẩy vào hòan cảnh khó khăn đến cùngcực nhưng họ vẫn mang trong mình nhiều phẩm chất cao đẹp

1.2.2 Nhận xét chung

Truyện ngắn của Lê Văn Thảo mang đậm chất Nam Bộ Lê Văn Thảokhông thuộc loại nghệ sĩ bay bướm với những nét vẽ xuất thần Một thế mạnh củaông là sự chạm khắc tỉ mỉ, tinh vi những tính cách giống như những hình tượngđắp nổi trên những bức phù điêu bằng kim loại

Đọc văn Lê Văn Thảo, ta càng thêm tha thiết tin yêu đất và người xứ này:Người Nam Bộ có tình cảm trong sáng, chân chất, mộc mạc nhưng mãnh liệt, ýchí và nghị lực phi thường, bản tánh ngang tàng, khẳng khái, chỉ tôn thờ sự thật vàcoi trọng nghĩa tình Những người nông dân miệt vườn mà ông viết thật sự là mộtthế giới của vẻ đẹp giản dị trong tâm hồn, tính cách hào phóng, cả đời không thèm

lụy bất cứ điều gì, vui buồn lộ cả ra ngoài, nhưng lại rất sâu sắc trong nội tâm Cóthể nhận ra những điều vừa nói chỉ qua một vài truyện ngắn của Lê Văn Thảo như:

Đêm Tháp Mười, Bà nội tôi, Làng lở, Con mèo,Hai ông cháu và con người chủ xưa, Ông cá hô, Chuyến xe giữa trưa hè mát dịu, Người Sài Gòn

Tính cách con người Nam Bộ được Lê Văn Thảo biểu hiện sinh động, tỏasáng tấm lòng nhân hậu và tràn đầy nghĩa khí Ta nhận ra nhân vật quen thuộc của

Lê Văn Thảo là những con người bình dị, những người mà người ta kêu bằng vôdanh tiểu tốt Lê Văn Thảo nghiêng về loại nhân vật ít người để ý, những ngườichịu nhiều cay đắng, thiệt thòi nhưng không bao giờ oán than cái số kiếp mìnhphải gánh chịu Họ chấp nhận và vượt qua tất cả để sống, giản dị vậy thôi, để sống.Sống như ai, như kiểu nào không quan trọng, mà là để sống như cái cách mà họ cóthể! Ông viết về những người nông dân đi mở đất Họ chấp nhận tất cả, vượt lêntất cả, bằng nghị lực phi thường, bằng cả tấm lòng nhân ái, bằng cả niềm vui vàniềm hy vọng… Miền đất do chính họ tạo ra để mà đối diện với bao thử thách, để

mà có thể tồn tại một cách ngang tàng Nhờ họ, những người đi mở cõi, mà giangsan gấm vóc mới được như ngày nay!

Những truyện ngắn của Lê Văn Thảo bao giờ cũng thế: rất giản dị và đờithường Bóc đi lớp vỏ ngôn ngữ có phần giản đơn ấy, chúng ta sẽ tìm thấy những

ý nghĩa vô cùng sâu sắc bên trong Với cách viết như thế, Lê Văn Thảo đã đạt tới

trình độ “Ý tại ngôn ngoại” vô cùng sâu sắc mà thấm thía.

Truyện ngắn của Lê Văn Thảo đều tập trung viết về con người Nam Bộ vàcuộc sống của họ Viết về vùng đất Nam Bộ, Lê Văn Thảo không giấu niềm tựhào, kiêu hãnh khi tả thiên nhiên mà mình đã sống, chiến đấu trên mảnh đất này

Đi ra khỏi trang văn của ông mà ta vẫn còn nghe mùi đất, mùi nước, mùi thiênnhiên Nam Bộ…

CHƯƠNG 2 CON NGƯỜI NAM BỘ TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA LÊ VĂN THẢO

2.1 Con người Nam Bộ trong chiến tranh qua truyện ngắn của Lê Văn Thảo

2.1.1 Người lính tham gia chiến đấu

Chiến tranh là đề tài không bao giờ cạn trong sáng tác của các nhà văn Từmỗi góc nhìn, các nhà văn khác nhau sẽ cung cấp cho ta nhiều góc độ khác nhau

về cuộc chiến Lê Văn Thảo đã từng trải qua một thời chiên tranh bom đạn, nênhầu hết các tác phẩm truyện ngắn của ông đều có thấp thóang đâu đó bóng hình,những đau thương mất mát, những cảm xúc mà chiến tranh dù đã lùi xa mấy mươinăm nhưng vẫn còn in hằn trong tiềm thức Đối với Lê văn Thảo, chiến tranh cómột sức ám ảnh rất đặc biệt Ông không miêu tả cụ thể trận đánh mà chỉ dùng nétbút của mình phác họa lên một phần nào bộ mặt của chiến tranh Đặc biệt, Lê VănThảo viết rất hay về con người sau cuộc chiến Đa số các truyện ngắn của ông đều

có nhắc đến chiến tranh nhưng chỉ thấp thóang đâu đó Lê Văn Thảo không có mộttruyện ngắn nào miêu tả cụ thể cuộc chiến đấu ác liệt một thời của dân tộc, nhưnghình ảnh của chiến tranh đâu đó trong truyện của ông lại để lại sức ám ảnh day dứt

và mãnh liệt Ông nhận ra, sau cuộc chiến, dù kẻ thắng hay kẻ bại đều có sự mấtmát Đây là một điểm nhìn khác của Lê Văn Thảo, ông không đi tìm chất sử thitrong cuộc chiến mà ông chỉ kể về những con người sau cuộc chiến Đó là nhữngcon người trở về với cuộc sống đời thường, vẫn chân chất, hiền lành hết lòng yêuquê hương xứ sở, nhưng trong lòng mang nặng một nỗi ưu hoài Nhưng chiếntranh dù sao cũng đã lùi vào quá khứ, có nhắc tới cũng chỉ là một trong nhữnghòai niệm

Nhà văn Lê Văn Thảo đã từng nói trong một cuộc phỏng vấn : “Sau ngày 30-4-1975, chúng tôi tiếp tục viết về cuộc chiến, về người lính, về sự đoàn tụ gia đình Tuy nhân vật có hoàn cảnh riêng, số phận riêng, nhưng cơ bản vẫn là chính nghĩa thắng phi nghĩa, ta thắng - địch thua Không thể nói chúng tôi viết không chân thật, lúc đó phân định rạch ròi địch- ta, kẻ thù trước mắt cần phải thắng.”

Lê Văn Thảo có cách kể chuyện nhẹ nhàng như không Nhưng đằng sau cáinhẹ nhàng ấy là cả một tâm trạng, một niềm day dứt Trước hiện thực khốc liệt củachiến tranh, ở đề tài chiến tranh, ông cũng viết về người lính bằng một giọng điệubình thản như đơn thuần ngồi kể lại một câu chuyện nhưng lại dấy nên trong lòngngười đọc hình ảnh người lính chiến với bao nỗi đau, bao tâm trạng.

Đọc truyện ngắn “ Người cựu binh Mỹ và con gái” chắc hẳn người đọc còn

ám ảnh về hình ảnh một người lính cựu binh Mỹ đã bắn chết một bé gái Việt Nam.Chiến tranh đã qua đi, nhưng điều đó vẫn ám ảnh mãi trong tâm tưởng ông khiếncho ông sinh bệnh tưởng tượng Tự tưởng tượng ra việc gặp tên lính ép mình bắn

bé gái ngày xưa để trừng phạt hắn, tưởng tượng ra mình đã sang Việt Nam để lấytấm hình của cô bé về Ông có một đứa con gái nuôi ở Việt Nam, thường chu cấptiền bạc hàng tháng Đứa con gái của ông thương xót cha không biết phải làm sao,cũng không hiểu nổi con người của cha mình, sống trong hai trạng thái đối lập:

“ban ngày đi vất vưởng vào quán rượu nổ súng bừa bãi, ban đêm thức viết những bức thư nồng nàn tình yêu thương gửi người con gái nuôi không biết mặt…”[].

Chuyện chỉ có vậy, không có gì lớn lao ,ồn ào; không có cảnh chiến trường bom

nổ rung trời, pháo gầm dữ dội, hay đổ máu, thây chất ngoài nội cỏ Đã là chiếntranh thì phải mất mát, phải hi sinh, có khi là cả tính mạng của những con ngưởihoàn hảo vô tội Cái khác thường ở đây là cuộc sống của con người sau chiếntranh, họ trở về với đời thường, và di chứng của chiến tranh để lại quả là quá nặng

nề Nó không chỉ để lại vết đau thể xác mà còn hằn lên nỗi đau về tinh thần mà cókhi suốt đời không lành được Cốt truyện khá đơn giản nhưng được tác giả kể cóchiều sâu, mạch truyện chậm, và đặc biệt Chúng ta có cảm giác như những câuchuyện ấy Lê Văn Thảo không hề tưởng tượng hay hư cấu, ông chỉ đơn thuần nhưmột người biết chuyện và kể lại câu chuyện mà thôi Chính cách kể bàng quan này

đã làm cho câu chuyện có sức lôi cuốn và gần gũi hơn với người đọc, họ có thể tự

mở cánh cửa để bước vào tác phẩm và cảm nhận

Trong chiến tranh khốc liệt, những người lính một thời, từng đẫm mồ hôi

và máu trên khắp nẻo đường, thâm nhập các chiến trường bằng đôi chân cuốc bộ