Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới. Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học. Vận dụng hợp lí quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực, giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ.Dạy học tích hợp liên môn là dạy cho học sinh biết tổng hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và hình thành năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn. Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học, như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông...
LỜI GIỚI THIỆU
Tích hợp trong giáo dục đã trở thành xu thế quan trọng trong việc xác định nội dung dạy học ở trường phổ thông và xây dựng chương trình môn học trên toàn thế giới Dạy học tích hợp dựa trên những quan điểm tích cực về quá trình học tập và giảng dạy Việc áp dụng hợp lý quan điểm tích hợp sẽ giúp phát triển năng lực của học sinh, giải quyết các vấn đề phức tạp và làm cho việc học trở nên có ý nghĩa hơn, so với việc giảng dạy các môn học một cách riêng lẻ.
Dạy học tích hợp liên môn giúp học sinh tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và phát triển năng lực xử lý tình huống thực tiễn Việc giải quyết vấn đề trong cuộc sống, bao gồm cả lĩnh vực tự nhiên và xã hội, yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức liên môn, như giáo dục đạo đức, lối sống, pháp luật, chủ quyền quốc gia, bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và an toàn giao thông.
Thông qua các đợt tập huấn của Sở Giáo dục và Đào tạo, cùng với việc tìm hiểu tài liệu và thu thập thông tin từ báo chí và internet, chúng tôi đã nắm bắt được phương pháp dạy học tích hợp Điều này nằm trong lộ trình đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá tại các trường phổ thông, nhằm phát triển năng lực học sinh theo tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó chú trọng vào việc nâng cao năng lực dạy học.
“tích hợp liên môn” là một trong những vấn đề cần ưu tiên, nên từ năm học 2015 –
Năm 2016, tôi bắt đầu áp dụng dạy thử một số chủ đề tích hợp tại trường THPT Quang Hà và đạt hiệu quả cao Trong năm học 2016 – 2017, tôi đã giành giải Ba trong cuộc thi Soạn giáo án tích hợp với chủ đề “Máy điện xoay chiều ba pha” do Sở Giáo dục và Đào tạo Vĩnh Phúc tổ chức Do đó, tôi quyết định viết sáng kiến kinh nghiệm này để chia sẻ và giúp đỡ các đồng nghiệp tham khảo.
TÊN SÁNG KIẾN
Dạy học tích hợp liên môn trong chủ đề “Máy điện xoay chiều ba pha”
Máy điện xoay chiều ba pha là một chủ đề tích hợp liên môn, bao gồm nội dung chính từ chương Máy điện ba pha trong chương trình Công nghệ 12 Chủ đề này còn kết hợp với các kiến thức liên quan từ chương trình Công nghệ 8 ở trung học cơ sở, Nghề điện dân dụng 11 và chương trình Vật lí 12 ở trung học phổ thông.
Chủ đề này dùng trong dạy học môn Công nghệ 12 cho học sinh trung học phổ thông với thời lượng 4 tiết lý thuyết (trên lớp) trong học kì II.
TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
- Họ và tên: Nguyễn Thị lành
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Quang Hà - Gia Khánh - Bình Xuyên - Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0986 423 675 Email: nguyenthilanh.gvquangha@vinhphuc.edu.vn
CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN
Nguyễn Thị Lành Đ/C: Trường THPT Quang Hà - Gia Khánh - Bình Xuyên - Vĩnh Phúc.
LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
Sáng kiến này được áp dụng khi giảng dạy phần “Máy điện xoay chiều” trong môn Công nghệ lớp 12.
NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ
Sáng kiến được áp dụng lần đầu vào học kì II, năm học 2015 - 2016
MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN
NỘI DUNG SÁNG KIẾN
Tích hợp liên môn trong dạy học là sự kết hợp các nội dung từ nhiều môn học khác nhau thành một môn tổng hợp mới hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào môn học hiện tại Qua đó, kiến thức và kỹ năng từ một môn học có thể trở thành công cụ hỗ trợ cho việc nghiên cứu và học tập các môn học khác Ví dụ, Toán học giúp giải quyết bài tập Vật lí, kiến thức Vật lí giải thích nguyên lý hoạt động của máy móc trong môn Công nghệ, và Tin học được sử dụng để mô phỏng thí nghiệm ảo.
Dạy học liên môn cần xác định rõ các nội dung kiến thức có liên quan giữa hai hoặc nhiều môn học, nhằm tránh tình trạng học sinh phải tiếp tục học lại những kiến thức giống nhau ở các môn khác nhau.
Mục tiêu của dạy học tích hợp liên môn:
- Làm cho quá trình học tập có ý nghĩa hơn: Hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng.
- Giúp học sinh phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn: Do dự tính được những điều cần thiết cho học sinh.
- Quan tâm đến việc sử dụng kiến thức trong tình huống cụ thể: Giúp học sinh hòa nhập vào thực tiễn cuộc sống.
- Giúp học sinh xác lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học. Đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn:
- Lấy học sinh làm trung tâm.
- Định hướng, phân hóa năng lực học sinh
Dạy học tích hợp liên môn khuyến khích học sinh trở thành người học chủ động, phát triển khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn một cách hiệu quả.
7.1.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU a, Thuận lợi:
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên thường xuyên phải tích hợp kiến thức từ các môn học khác, cho thấy sự am hiểu về liên môn Mặc dù đội ngũ giáo viên đã thực hiện việc dạy tích hợp liên môn từ lâu, nhưng chúng ta vẫn chưa có khái niệm cụ thể để định danh cho phương pháp này.
Trong bối cảnh đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên đã chuyển từ việc truyền thụ kiến thức sang việc tổ chức, kiểm tra và định hướng hoạt động học của học sinh, cả trong và ngoài lớp học Điều này tạo điều kiện cho giáo viên các bộ môn liên quan phối hợp và hỗ trợ nhau hiệu quả hơn trong quá trình dạy học.
Trong những năm qua, giáo viên đã được trang bị nhiều kiến thức mới về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, bao gồm phương pháp bàn tay nặn bột, kỹ thuật khăn trải bàn và dạy học theo dự án.
+ Môi trường “ Trường học kết nối” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạy tích hợp, liên môn.
+ Nhà trường đã đầu tư nhiều phương tiện dạy học có thể đáp ứng một phần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
Sự phát triển của công nghệ thông tin và kiến thức của giáo viên tại trường tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai dạy học tích hợp và liên môn một cách hiệu quả.
Học sinh ngày càng hứng thú với việc tìm hiểu các bộ môn, đặc biệt là các môn tự nhiên, nhờ vào sách giáo khoa được thiết kế theo hướng "mở" Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát huy tư duy sáng tạo của học sinh Tuy nhiên, vẫn tồn tại những khó khăn trong quá trình học tập.
+ Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác.
Giáo viên thường quen với việc giảng dạy theo chủ đề đơn môn, vì vậy khi chuyển sang dạy theo chủ đề tích hợp, liên môn, họ gặp nhiều khó khăn Họ cần rà soát nội dung chương trình và sách giáo khoa hiện hành để loại bỏ thông tin cũ và bổ sung kiến thức mới phù hợp Phương pháp dạy tích hợp cũng yêu cầu giáo viên cấu trúc lại nội dung giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh, điều này có thể khiến họ cảm thấy ngại thay đổi.
Cơ sở vật chất, đặc biệt là thiết bị thông tin và truyền thông, phục vụ cho việc dạy học trong các trường học hiện nay còn gặp nhiều hạn chế, đặc biệt là ở khu vực nông thôn.
Dạy tích hợp là một quá trình kéo dài từ tiểu học đến THPT, tuy nhiên, thế hệ học sinh hiện tại thường quen với phương pháp học cũ, dẫn đến cảm giác lạ lẫm và khó khăn trong việc tiếp cận các hình thức học mới.
Xu hướng chọn ngành nghề hiện nay tại Việt Nam đang bị ảnh hưởng bởi thực tế xã hội, dẫn đến việc học sinh và phụ huynh ít quan tâm đến các môn học không có trong kỳ thi tuyển sinh, đặc biệt là môn Công nghệ Điều này cho thấy sự cần thiết phải thay đổi cách tiếp cận giáo dục để khuyến khích học sinh chú trọng hơn đến các môn học phụ, nhằm phát triển toàn diện kỹ năng và kiến thức cho tương lai.
7.1.3 BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
A MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ
Sau khi học xong chủ đề, học sinh có thể: a) Về kiến thức:
- Biết được khái niệm, phân loại và công dụng của máy điện xoay chiều ba pha.
- Biết được khái niệm, ứng dụng của máy biến áp
- Hiểu được cấu tạo, cách nối dây của máy biến áp một pha và máy biến áp ba pha.
- Hiểu được nguyên lí làm việc của máy biến áp.
- Biết được cấu tạo và hiểu được nguyên lí làm việc của máy phát điện xoay chiều một pha và ba pha.
- Biết được công dụng, cấu tạo, cách nối dây động cơ không đồng bộ ba pha.
- Hiểu được nguyên lí làm việc của động cơ không đồng bộ ba pha. b) Về kĩ năng
- Đọc được sơ đồ cấu tạo của máy biến áp, máy phát điện và động cơ không đồng bộ ba pha.
- Đọc được sơ đồ nguyên lí của các loại máy điện xoay chiều.
- Vận dụng được kiến thức để giải thích một số hiện tượng trên thực tế và giải được các bài tập về tính toán máy biến áp.
- Hợp tác để giải quyết các nhiệm vụ học tập.
- Tìm kiếm, chọn lọc, xử lý và lưu giữ được thông tin cần thiết trên mạng internet. c) Về thái độ
Học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức về máy điện, bao gồm máy biến áp và động cơ điện xoay chiều một pha, trong môn Công nghệ 8 và Nghề điện dân dụng 11 Qua đó, các em hình thành thói quen vận dụng kiến thức liên môn để mở rộng hiểu biết.
- Có tinh thần hợp tác để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao. d) Các năng lực chính hướng tới
- Năng lực sử dụng các ngôn ngữ kĩ thuật: từ trường, cảm ứng điện từ, cuộn dây sơ cấp, cuộn dây thứ cấp, rôto, stato.
- Năng lực triển khai, sử dụng công nghệ: hiểu được cấu tạo, nguyên lí làm việc từ đó sử dụng các loại máy điện đúng qui trình kĩ thuật.
- Năng lực lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch thông qua việc giải quyết các nhiệm vụ được giao.
- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
Năng lực tự nghiên cứu và tổng hợp thông tin từ nhiều tài liệu khác nhau là rất quan trọng, giúp xây dựng những vấn đề có tính logic chặt chẽ Việc này không chỉ nâng cao khả năng tư duy phản biện mà còn cải thiện kỹ năng phân tích và tổng hợp kiến thức.
- Năng lực hợp tác và giao tiếp: thể hiện trong việc làm việc nhóm và đánh giá lẫn nhau.
Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông bao gồm khả năng tìm kiếm thông tin hiệu quả, soạn thảo và trình bày báo cáo kết quả hoạt động cũng như báo cáo sản phẩm học tập một cách chuyên nghiệp.
Học sinh học chuyên đề khối A nên có khả năng nhận thức tốt về các môn học tự nhiên, trong đó có môn Công nghệ.
2 12D 38 12 Học sinh học chuyên đề khối C, D.
B THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU
- Tranh vẽ về các loại máy điện xoay chiều:
Hình 1 Một số loại máy điện
Hình 2 Cấu tạo máy phát điện xoay chiều
Cấu tạo động cơ không đồng bộ ba pha
Cấu tạo động cơ không đồng bộ ba pha
Hình 3 Cấu tạo động cơ không đồng bộ 3 pha
- Tranh vẽ sơ đồ nguyên lí:
Sơ đồ nguyên lí máy biến áp ba pha
Sơ đồ nguyên lí máy phát điện xoay chiều ba pha
- Các video và hình ảnh động mô phỏng nguyên lí làm việc của máy phát điện và động cơ điện (thể hiện trong bài giảng minh họa).
- Sách giáo khoa, sách giáo viên môn Công nghệ 12, Vật lí 12, Nghề điện dân dụng 11, Công nghệ 8
1) Chuẩn bị a) Phân tích cấu trúc và logic nội dung
KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Chủ đề tích hợp này phù hợp với đối tượng học sinh và có thể được áp dụng trong điều kiện cơ sở kỹ thuật hiện tại của các trường THPT.
ĐÁNH GIÁ LỢI ÍCH THU ĐƯỢC HOẶC DỰ KIẾN CÓ THỂ THU ĐƯỢC DO ÁP DỤNG SÁNG KIẾN THEO Ý KIẾN CỦA TÁC GIẢ
Các chủ đề tích hợp có tính thực tiễn không chỉ sinh động và hấp dẫn mà còn tạo động lực học tập cho học sinh Việc học các chủ đề này giúp học sinh áp dụng kiến thức tổng hợp vào các tình huống thực tế, giảm bớt việc ghi nhớ máy móc Hơn nữa, các chủ đề liên môn giúp học sinh tránh việc học lại nội dung giống nhau ở nhiều môn, từ đó giảm thiểu sự quá tải và nhàm chán, đồng thời nâng cao khả năng hiểu biết và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.
Dạy học theo các chủ đề liên môn không chỉ giúp giảm tải cho giáo viên mà còn nâng cao kiến thức và kỹ năng sư phạm, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên hiện tại thành những người có năng lực giảng dạy tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đào tạo về phương pháp dạy học tích hợp và liên môn ngay trong chương trình đào tạo tại các trường sư phạm.