Đề tài đặt trên cơ sở làm rõ lý luận về giáo dục đạo đức, khảo sát, đánh giá nhận thức về đạo đức lối sống của sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội, để đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội hiện nay.
Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến giáo dục và rèn luyện thế hệ trẻ, đánh giá cao vai trò của thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên sau cách mạng tháng Tám năm 1945, Người viết: Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em Trong Di chúc, Người căn dặn Đảng ta phải bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết Đối với thế hệ trẻ, lực lượng sinh viên đóng một vai trò đặc biệt: khỏe mạnh, có tri thức, có hoài bão, biết dám nghĩ dám làm, là lực lượng tiếp sức cho thế hệ đi trước và dìu dắt thế hệ đi sau Sự chuyển đổi từ mô hình quản lý kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình kinh tế thị trường và mở rộng hợp tác quốc tế đã tác động đến mọi mặt của đời sống, trong đó có đạo đức và nhân cách của sinh viên Vì vậy, cùng với việc xây dựng nền kinh tế thị trường và mở rộng hợp tác quốc tế, việc tăng cường giáo dục đạo đức mới nói chung và giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên nói riêng là vấn đề cấp thiết và là chiến lược của Đảng nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực, ngăn ngừa ảnh hưởng tiêu cực, giúp sinh viên vừa “hồng” vừa “chuyên” và kế thừa trung thành sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Năm 2019 là năm thực hiện phát động phong trào thực hiện 50 năm Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Trường Đại học Nội Vụ Hà Nội là một trong những ngôi trường đi tiên phong Trường Đại Học Nội Vụ Hà Nội chuyên đào tạo ra các nguồn nhân lực làm việc trong các cơ quan hành chính cấp xã, phường, huyện, tỉnh, trung ương và một số làm việc trong các doanh nghiệp trong và ngoài nước Trường luôn tạo và hình thành tiếp cận những giá trị văn hóa lành mạnh theo định hướng, đường lối bắt kịp xu hướng của thời đại để góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Sự phát triển của thời đại làm nhiều giá trị truyền thống bị lu mờ lạc hậu không còn phù hợp trở thành bước cản đối với sự phát triển của sinh viên Theo thực trạng của Trường thì trong giai đoạn hiện nay giới trẻ nói chung của trường và một phần giới trẻ của cả nước có 2 đặc điểm nổi bật đó là tính năng động , tính hướng ngoại Tính hướng ngoại được hiểu là dễ tiếp thu cái mới và hấp thụ các ảnh hưởng ngoại lai
Hướng ngoại trong giai đoạn mở cửa hội nhập , ở giới trẻ xuất hiện nhiều hiện tượng bất thường, phá cách, lệch chuẩn “gây sốc” cho xã hội được xem là xói mòn những giá trị văn hóa, giáo dục truyền thống như xăm trổ thời trang sành điệu thay cho những mái tóc dài đen nhánh Mặt khác ảnh hưởng của nền văn hóa ngoại lai gây ảnh hưởng không đến việc tu dưỡng đạo đức của sinh viên Trường Đại học Nội Vụ Hà Nội Họ sống thờ ơ, sống buông thả và tiếp cận nhanh cá văn hóa phẩm độc hại, những tư tưởng đạo đức sai lệch chính điều này là một bất lợi lớn cho sinh viên đang sống và học tập rèn luyện tại Trường Thêm vào đó còn một số nguyên nhân ngoài tác động như những vấn đề bất ổn về kinh tế, chính trị khiến cho phàn lớn sinh viên không có động lực phấn đấu, thiếu cảm hứng sống, thiếu sựu tự tin, thiếu kiến thức
Xuất phát từ những nguyên nhân , lý do trên nhóm sinh viên chúng tôi lựa chọn đề tài : “Giáo dục đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Nội Vụ Hà Nội theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu.
Lịch sử nghiên cứu đề tài
Giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam, đặc biệt là cho sinh viên các trường đại học, là lĩnh vực được Đảng và Nhà nước quan tâm sâu sắc Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, luận văn, luận án và hội thảo nhấn mạnh giáo dục đạo đức theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Những đóng góp này định hình nội dung, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá phẩm chất đạo đức của sinh viên trong chương trình giáo dục đại học Có thể coi đây là các công trình tiêu biểu đóng góp cho sự phát triển giáo dục nhân cách và chuẩn hóa chuẩn mực đạo đức cho thế hệ trẻ Việt Nam.
Cuốn sách "50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1969-2019)" do Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng phối hợp với Bảo tàng Hồ Chí Minh xuất bản năm 2019 tại Hà Nội, do Nhà xuất bản Thông Tấn phát hành, nhằm tổng kết 50 năm thực hiện di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và làm rõ những tác động của di chúc đối với sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước.
- Vũ Khiêu (1974): Đạo đức mới, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
- Trần Quang Nhiếp, Nguyễn Văn Sáu (06/2008): Giá Trị Cơ Bản Về Tư
Tưởng, Đạo Đức Hồ Chí Minh, Nxb Công an nhân dân, Thăng Long
- Bùi Công Đính (2009): Nguồn sáng Hồ Chí Minh, Nxb Sinh viên,Hà
- Nguyễn Văn Tùng(1999): Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục sinh viên, Nxb Thanh niên, Hà Nội
- TS Đoàn Nam Đàn (2008): Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục sinh viên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
Các công trình nghiên cứu trên là nguồn tài liệu vô cùng phong phú, cung cấp luận cứ khoa học xoay quanh vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức cho sinh viên Đây không chỉ là cơ sở lý luận phù hợp cho hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) mà còn là nguồn tham khảo quý báu cho giảng viên và sinh viên trong học tập, nghiên cứu và thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
2.2 Về báo, tạp chí, bài viết trên Internet
- PGS Trần Thành – Lê Quang Hoan (số 1/2000): Hồ Chí Minh với vấn đề nhân tố con người trong sự nghiệp CNH, HĐH, Tạp chí nghiên cứu lý luận Các tác giả đã khái quát một số nội dung có ý nghĩa phương pháp luận của Hồ Chí Minh về vấn đề con người như giáo dục chủ nghĩa yêu nước, lý tưởng xây dựng CNXH, đạo đức cách mạng,…
- Trương Gia Long (2003): Định hướng giá trị giáo dục trong sinh viên hiện nay,Tạp chí Cộng sản
- TS Nguyễn Thị Thanh ( số 3/2010): Tư tưởng hồ Chí Minh về sinh viên và công tác sinh viên, Tạp chí Lý luận chính trị
- Song Thành (2005): Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức-một nguyên trắc cơ bản của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh,Tạp chí cộng sản
Các bài viết trên đã luận bàn một số vấn đề xoay quanh việc giáo dục đạo đức cho sinh viên ở nước ta Qua đó, các bài viết đã chỉ ra nguyên nhân của việc suy thoái đạo đức trong sinh viên và chỉ ra định hướng giáo dục đạo đức sinh viên theo các chuẩn mực đạo đức Hồ Chí Minh trong điều kiện hiện nay ở nước ta
2.3 Về luận văn, luận án,đề tài khoa học
Trần Minh Đoàn (2002) trình bày trong Luận án Tiến sĩ triết học với đề tài “Giáo dục đạo đức cho sinh viên học sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay” tại Học viện Đề tài này đặt trọng tâm vào xây dựng nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm hình thành nhân cách và ý thức công dân cho thế hệ trẻ nước ta hiện nay Nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp triển khai giáo dục đạo đức cho sinh viên và học sinh trong bối cảnh giáo dục Việt Nam.
Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Hoàng Thị Ngọc Minh (2014): Giáo dục đạo đức cách mạng cho sinh viên thành phố Hà Nội theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay,
Đinh Ngọc Quý (2006) trình bày trong luận văn thạc sĩ Hồ Chí Minh học một hệ giá trị đạo đức của Hồ Chí Minh, nhấn mạnh năm phẩm chất căn bản: cần, kiệm, liêm, chính và chí công vô tư Tác giả phân tích sâu tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dưới góc độ lịch sử, văn bản và bối cảnh xã hội, cho thấy các nguyên lý này hình thành và vận dụng như nền tảng cho phong cách sống, cách lãnh đạo và cách đối nhân xử thế của Người Bên cạnh đó, công trình nhấn mạnh sự giản dị, tiết kiệm, liêm chính và công bằng xã hội là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin và sự đoàn kết trong xã hội Việt Nam hiện đại Luận văn đóng góp cho nghiên cứu Hồ Chí Minh học và giáo dục tư tưởng đạo đức bằng cách làm sáng tỏ ý nghĩa của cụm từ "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" như một hệ giá trị sống, đồng thời gợi mở những hướng tiếp cận nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trần Thị Phúc An (2006) trong luận văn thạc sĩ Hồ Chí Minh học phân tích sự sáng tạo của Hồ Chí Minh trong cách tiếp cận chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, nhấn mạnh sự hòa quyện giữa lý thuyết và thực tiễn để hình thành đường lối xã hội chủ nghĩa đặc thù Việt Nam Tác phẩm xem xét các yếu tố lịch sử và hoàn cảnh Việt Nam tác động như thế nào đến quá trình chuyển đổi, đồng thời làm rõ vai trò của tư duy đổi mới, bản lĩnh lãnh đạo và cách thức vận dụng các nguyên lý xã hội chủ nghĩa vào thực tiễn đất nước Đây là một đóng góp đáng chú ý cho lĩnh vực Hồ Chí Minh học, cung cấp một khung phân tích về quá độ và sự sáng tạo trong đường lối xây dựng xã hội Việt Nam.
Nguyễn Ngọc Long (2001): Giáo trình đạo đức học, Nxb Chính trị quốc gia,
Lương Thị Thúy Nga (2019): Giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên Đại học Thái Nguyên hiện nay, Luận án tiến sĩ, Hà Nội
PGS.TS Phạm Hồng Chương (2009): Phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên, thiếu niên, đề tài khoa học cấp Bộ (B09-20), Viện Hồ
Chí Minh, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đề tài này đi sâu nghiên cứu, làm rõ nội dung, phương thức, phương châm giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên , thiếu niên và từ đó đã đưa ra những phương thức cụ thể về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh thiếu niên hiện nay
Chủ nhiệm đề tài: Ths Nguyễn Thị Giang ( 2008): Tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh với việc định hướng giá trị đạo đức cho sinh viên ở nước ta hiện nay,
Các luận văn, luận án trên đã cung cấp cơ sở lý luận phong phú, toàn diện về vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức cho luận văn Tuy nhiên, các luận văn, luận án trên chưa nghiên cứu việc giáo dục đạo đức gắn liền với thực hiện cuộc vận động “50 năm thực hiện Di chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh”.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu của đề tài là làm rõ cơ sở lý luận về giáo dục đạo đức, tiến hành khảo sát và đánh giá nhận thức về đạo đức lối sống của sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên của trường hiện nay.
Nghiên cứu làm rõ tình hình nghiên cứu liên quan đến đạo đức Hồ Chí Minh và giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên, chỉ ra những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề đề tài cần tiếp tục nghiên cứu
Nêu lên một số khái niệm cơ bản liên quan để định hướng nghiên cứu, hệ thống hóa, khái quát hóa nội dung đạo đức Hồ Chí Minh
Việc giáo dục đạo đức theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho sinh viên là một nhu cầu thiết thực nhằm hình thành nhân cách, lối sống và trách nhiệm xã hội cho thế hệ trẻ Từ sự need? (typo) của sự cần thiết của giáo dục đạo đức theo Di chúc, nội dung giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh dành cho sinh viên tập trung vào các phẩm chất cốt lõi như lòng nhân ái, trung thực, kiên trì, sự đoàn kết và tinh thần phục vụ đất nước Phương pháp giáo dục bao gồm tích hợp nội dung di sản tư tưởng, hoạt động thực tiễn, trải nghiệm cộng đồng, thảo luận mở và đánh giá quá trình rèn luyện, nhằm giúp sinh viên vận dụng các giá trị đạo đức vào học tập, nghiên cứu và công tác xã hội Vì vậy, nội dung giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên cần được thiết kế một cách đồng bộ, gắn với mục tiêu phát triển toàn diện và tăng cường nhận thức về trách nhiệm công dân, ý thức phục vụ đại chúng.
Vận dụng nội dung giáo dục đạo đức cho sinh viên theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên Đại học Nội vụ Hà Nội; chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
Dự báo những nhân tố tác động đến việc giáo dục đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Nội vụ cho thấy sự giao thoa của nhiều yếu tố: động lực và nhận thức đạo đức ở mỗi cá nhân, ảnh hưởng của gia đình và bạn bè, cùng với môi trường giáo dục bao gồm nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và vai trò của giảng viên; các yếu tố hệ thống như chính sách giáo dục, quản trị trường và hình thức đánh giá chất lượng đào tạo cũng tác động đáng kể Trên cơ sở đó, các yêu cầu trong giáo dục đạo đức cho sinh viên được đặt ra là xây dựng khung chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp phù hợp với ngành Nội vụ, tích hợp giáo dục đạo đức vào toàn bộ quá trình đào tạo, tăng cường hoạt động thực hành, thảo luận và phản tư, đánh giá định kỳ và khách quan, đồng thời đẩy mạnh vai trò người hướng dẫn, đặc biệt là trong môi trường học tập khuyến khích trách nhiệm xã hội và sự trưởng thành của người học trước khi ra trường.
Hà Nội theo Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên Đại học Nội Vụ Hà Nội hiện nay
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài “ giáo dục đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội theo di chúc của Chủ Tịch Hồ Chí Minh” là: sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
Không gian: Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
Thời gian: từ năm 2019 đến năm 2020
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là: sinh viên trường Đại học Nội Vụ Hà Nội
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Công trình nghiên cứu thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác
- Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm của Đảng về giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức cho sinh viên nói riêng
Trong quá trình triển khai, công trình nghiên cứu còn sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu khoa học như:
- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận: sử dụng phương pháp logic, lịch sử, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa
Các phương pháp chính được sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài gồm: phương pháp tiếp cận lịch sử và logic, phương pháp phỏng vấn,điều tra bằng bảng hỏi, phương pháp xử lý thông tin,…
6 Đóng góp mới của đề tài Đề tài hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về việc giáo dục đạo đức cho sinh viên dựa trên Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Trường Đại học Nội vụ
Hà Nội hiện nay Đánh giá nhứng tác động của việc giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên với điều chỉnh nhận thức, hành vi của sinh viên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội Đánh giá những thành tựu và hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên ở Trường Đại học Nội vụ Hà Nội hiện nay Đưa ra nguyên nhân của các thành tựu đạt được và hạn chế còn tồn tại Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên hay thanh thiếu niên Trường Đại học Nội vụ Hà Nội
Một số cơ sở lý luận khoa học cho việc đổi mới giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên theo Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh
7 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục chữ cái viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo , đề tài gồm 3 chương 10 tiết:
Chương 1 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN THEO DI CHÚC CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
Chương 2 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC ĐỐI VỚI SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI THEO DI CHÚC CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ
MINH- THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN THEO DI CHÚC
CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
1.1 Một số khái niệm cơ bản
Với tư cách là một bộ phận của tri thức triết học, những tư tưởng đạo đức học đã xuất hiện hơn 26 thế kỷ trước đây trong triết học Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp cổ đại
Theo Phương Tây, danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng Latinh là mos (moris) - lề thói, ( moralis) nghĩa là có liên quan đến lề thói, đạo nghĩa Còn
“luân lý” thường xem như đồng nghĩa với “ đạo đức” thì gốc ở chữ Hy Lạp là ạthicos nghĩa là lề thói, tập tục Hai danh từ đó chứng tỏ rằng, khi ta nói đến đạo đức, tức là nói đến những lề thói, tập tục và biểu hiện mối quan hệ giữa người với người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày Sau này người ta thường phân biệt hai khái niệm moral là đạo đức, còn Ethicos là đạo đức học Theo Phương Đông, các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổ đại bắt nguồn từ cách hiểu về đạo đức của họ Đạo là một trong những phạm trù quan trọng nhất của triết học Trung Quốc cổ đại Đạo có nghĩa là con đường, đường đi, về sau khái niệm đạo đức vận dụng trong triết học để chỉ con đường của tự nhiên Đạo còn có nghĩa là con đường sống của con người trong xã hội
Khái niệm Đạo đức đầu tiên xuất hiện trong kinh văn đời nhà Chu và từ đó trở đi nó được người Trung Quốc cổ đại sử dụng nhiều Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Như vậy có thể nói, đạo đức của người Trung Quốc cổ đại chính là những yêu cầu, những nguyên tắc đó cuộc sống đặt ra mà mỗi người phải tuân theo[17, tr.7,8]
Theo giáo trình đạo đức học Mác-Lênin, đạo đức hiện nay được hiểu như một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp các nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội nhằm định hướng cách đánh giá và cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và với xã hội; những nguyên tắc này được thể hiện qua niềm tin cá nhân, sức mạnh của truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội.
Theo Từ điển Tiếng Việt, đạo đức được hiểu là: Những tiêu chuẩn, yêu cầu được dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội; Phẩm chất tốt đẹp của con người do tu dưỡng theo những tiêu chuẩn đạo đức mà có
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức: “Đạo đức” có thể hiểu theo ba nghĩa: rộng, hẹp và rất hẹp