SKKN một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy – học môn mĩ thuật lớp 5 ở tiểu học (theo dự án của đan mạch)

Mĩ thuật là môn học mang tính nghệ thuật, vì vậy trong giảng dạy không ít giáo viên còn băn khoăn ngoài một số phương pháp để dạy học sinh nắm bắt được cách vẽ một bức tranh rõ nội dung

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SÔNG LÔ

TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN THẠCH

====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến: Một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy – học môn Mĩ thuật lớp 5 ở tiểu học (Theo dự án của Đan Mạch)

Tác giả sáng kiến: Vũ Doãn Bình, Chức vụ: Giáo viên

Địa chỉ: Trường Tiểu học Yên Thạch, huyện Sông Lô, Tỉnh Vĩnh Phúc

Yên Thạch, năm 2021

Mã lĩnh vực: 13/2021

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu:

Môn Mĩ thuật có vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới cấp tiểu học, nó được xây dựng một cách hợp lý, khoa học, đáp ứng mục tiêu đào tạo mà Đảng và nhà nước đã đề ra cho ngành giáo dục phổ thông nước nhà là: “Giáo dục học sinh phát triển toàn diện, đức, trí, thể, mĩ ” và được đông đảo giáo viên, học sinh đón nhận một cách hào hứng, phù hợp với xu thế hội nhập

Xuất phát từ mục tiêu đó môn Mĩ thuật trong chương trình giáo dục tiểu học là môn mọc bắt buộc không thể thiếu được Môn Mĩ thuật có những bài vẽ

cụ thể, ở ngay trong từng nội dung các chủ đề, các em thể hiện được suy nghĩ riêng của mình, tìm tòi và vẽ tranh bằng cảm xúc của chính các em Thông qua nội dung các bài học các em có những thay đổi lớn về suy nghĩ, thói quen, hành

vi, đó chính là mục tiêu cốt lõi của môn học, vì vậy các em phải biết tích lũy, vận dụng kiến thức đã học được thành những kỹ năng, kỹ xảo vào trong cuộc sống của bản thân

Mĩ thuật là môn học mang tính nghệ thuật, vì vậy trong giảng dạy không

ít giáo viên còn băn khoăn ngoài một số phương pháp để dạy học sinh nắm bắt được cách vẽ một bức tranh rõ nội dung đề tài, bố cục, hình ảnh, màu sắc; sao cho hợp lý có tính lôgic,…làm thế nào để dạy các em còn thể hiện được cảm xúc, biểu đạt được tình yêu của bản thân đối với một sự việc cụ thể nào đó, hay một thái độ nhất định đối với đề tài nào đó thông qua bài vẽ của mình, không ít thầy cô giáo còn lúng túng trong việc giáo dục cho học sinh việc áp dụng nội dung các bài học vào trong cuộc sống như thế nào, đó chính là hướng đến giáo dục về thẩm mỹ, đạo đức và phong cách của con người Đây là một nội dung hoàn toàn mới mẻ đối với giáo viên Trong khi đó, SGK và vở tập vẽ chỉ cung cấp cho giáo viên một số kiến thức về cách hướng dẫn vẽ tranh, không đề cập đến vấn đề kĩ năng sống trong các bài vẽ như thế nào, nên khi lên lớp giáo viên còn lúng túng, gặp nhiều vướng mắc

- Vậy làm thế nào để khi lên lớp giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh cách thể hiện được thẩm mỹ, đạo đức và phong cách của mình vào trong các tác phẩm của các em, đó là một câu hỏi khiến tôi ấp ủ và nghiên cứu về đề tài này

Là một giáo viên giảng dạy nhiều năm, bản thân tôi luôn suy nghĩ, tìm tòi các biện pháp để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong quá trình học tập

môn Mĩ thuật, để các em gửi được thông điệp tốt trong các bài tập vẽ tranh lớp

5, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của môn Mĩ thuật

Vậy biện pháp để hướng các em đạt được yếu tố thẩm mỹ, đạo đức và

phong cách của mình vào trong các tác phẩm là gì, đó chính là Phương pháp

giảng dạy tích hợp kỹ năng sống trong môn Mĩ thuật, lớp 5 ở Tiểu học Phương

pháp này đã giúp tôi nâng cao được chất lượng giảng dạy môn Mĩ thuật lớp 5

mà tôi được phân công giảng dạy

2 Tên sáng kiến:

Một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy – học môn Mĩ thuật lớp

5 ở tiểu học (Theo dự án của Đan Mạch).

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Vũ Doãn Bình

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Yên Thạch, huyện Sông

Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.

- Số điện thoại: 0977615187

- E mail: vudoanbinh76@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Vũ Doãn Bình, giáo viên trường Tiểu học Yên

Thạch, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc

5 Lĩnh vực áp dụng:

- Áp dụng vào việc giảng dạy bộ môn Mĩ thuật lớp 5 ở Tiểu học

- Đối tượng để áp dụng là học sinh lớp 5 đại trà

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử:

- Áp dụng trong tháng 9 năm 2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Về nội dung của sáng kiến:

7.1.1 Cơ sở lý luận:

Là một giáo viên Tiểu học trực tiếp dạy môn Mĩ thuật, tôi cảm nhận được cái khó trong việc tự trang bị kiến thức và phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua học mĩ thuật Thực tế, một số học sinh chưa được trải nghiệm trong các việc làm hàng ngày, như tự phục vụ cho cá nhân cũng như giúp đỡ công việc gia đình cho cha mẹ và ông bà , bên cạnh đó còn có nhiều phương tiện giải trí khác, nên học sinh chưa dành nhiều thời gian cho việc quan sát, học hỏi và thực hành các hoạt động thực tế trong cuộc sống, vì vậy các em

có ít vốn kỹ năng sống để đưa vào tranh vẽ của mình, từ đó dẫn đến việc các em còn e ngại trong cách thể hiện nội dung của từng chủ đề, hình ảnh đưa vào trong tranh còn nghèo nàn, không sinh động và thiếu tính sáng tạo, các em không tưởng tượng được các hình ảnh tiêu biểu của con người cũng như các hình ảnh của thiên nhiên tươi đẹp

Hơn nữa, vẽ tranh mang tính chất người thực, việc thực hoặc chứng kiến, hay tái tạo lại các hoạt động của kí ức, khoảnh khắc đã diễn ra và ghép lại thành một bức tranh, việc này rất khó đối với học sinh tiểu học, không đơn giản là vẽ được các hình ảnh, vẽ được màu, mà qua các hình ảnh, màu sắc của tranh “nói” lên được thái độ: yêu, ghét, vui, buồn và suy nghĩ, hành động theo cảm nhận của mình

Mặt khác, hiện nay nhu cầu tiến tới cái đẹp ngày càng cao, các em phải biết nhận xét, bình chọn những tiêu chí cho cái đẹp, thế nào là đẹp, là phù hợp Chính vì thế, môn Mĩ thuật là môn hỗ trợ cho nhu cầu tất yếu của các em trong cuộc sống, từ đây khơi gợi cho các em những lựa chọn đúng trong sinh hoạt hàng ngày

Có thể nói giáo dục kỹ năng sống và học môn mĩ thuật có mối quan hệ biện chứng khoa học, học sinh có kỹ năng sống tốt, phong phú thì sẽ có vốn kiến thức tốt để vẽ tranh và ngược lại muốn vẽ tranh đẹp thì phải có kỹ năng sống tốt

Ngoài ra giáo dục kỹ năng sống, trong môn Mĩ thuật còn thể hiện ở các hoạt động trực tiếp của học sinh trong giờ học Trong mỗi giờ học, giáo viên có thể hướng dẫn các em quan sát thực tế các đối tượng hình ảnh để ghi nhớ vẽ vào tranh, hay hướng dẫn các em trực tiếp lao động vệ sinh lớp học sau những giờ thực hành đó chính là giáo dục kỹ năng sống

Từ những thực trạng trên, tôi đưa ra giải pháp về tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong môn Mĩ thuật, đã thực hiện trong thời gian qua, phần nào đó đã cải thiện được chất lượng học tập của học sinh ở môn học này

7.1.2 Phân tích và đánh giá những thực trạng của vấn đề.

* Thuận lợi:

- Chương trình môn Mĩ thuật ở tiểu học, có cấu trúc đồng tâm, các đơn vị kiến thức ở phân môn được lặp lại và nâng cao dần ở mỗi dạng bài của từng lớp học

- Đa số học sinh là con em của xã nhà, được sự quan tâm của gia đình,

bố trí thời gian học tập, vui chơi phù hợp

- Chính quyền địa phương cũng quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, cơ

sở hạ tầng, thúc đẩy sự phát triển toàn diện về mọi mặt của học sinh

- Lãnh đạo nhà trường luôn khuyến khích đổi mới phương pháp dạy học, tích hợp lồng ghép các nội dung giáo dục học sinh trong quá trình giảng dạy

- Đại đa số học sinh yêu thích môn học, các em đều rất hào hứng khi được tham gia môn học

* Khó khăn:

- Về phía nhà trường:

+ Không có phòng học môn Mĩ thuật riêng, đồ dùng dạy học còn nghèo nàn, tranh minh họa hỗ trợ cho bài dạy còn thiếu

- Về phía giáo viên:

+ Chưa được tập huấn chuyên đề về bồi dưỡng phương pháp Giáo dục kỹ năng sống trong môn học cho học sinh

- Về phía học sinh:

Xu thế hiện nay, phần lớn các em thuộc gia đình ít con, được chăm sóc chu đáo, ít phải tham gia các hoạt động tập thể, công việc nhỏ trong gia đình, vì thế việc tái hiện lại những việc làm có thật trong cuộc sống hàng ngày chưa thật

cụ thể, chưa sinh động, nên nội dung trong một bài vẽ còn ở mức sơ sài, cả về nội dung và hình thức, chỉ có một số học sinh tham gia học tập, chú ý về hình tượng, bố cục, màu sắc, đường nét

- Tỉ lệ học sinh con hộ nghèo, mồ côi cha mẹ còn nhiều vì vậy việc quan tâm đến học tập của con cái còn ít

- Số học sinh chưa được trang bị đầy đủ đồ dùng dụng cụ học tập còn khá cao

Từ những thực trạng trên tôi thấy cần phải có giải pháp để lồng ghép, tích hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong môn Mĩ thuật, để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Mĩ thuật, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi đi lên của xã hội

- Vì vậy tôi rút ra các bước thược hiện việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong môn Mĩ thuật lớp 5 cho học sinh như sau:

7.1.3 Các bước thực hiện giải pháp của đề tài:

* PHẦN CHUẨN BỊ

Bước 1:

Lên kế hoạch bài dạy, phải thể hiện rõ ở bài này giáo dục các em kỹ năng gì?

- Nghĩa là người giáo viên phải xác định rõ trong mỗi bài dạy của mình thì cần tích hợp giáo dục các em kỹ năng gì, kỹ năng này là hướng dẫn trực tiếp, hay gợi mở mô tả lại, giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo cả trên giáo án lẫn bối cảnh thực tế, để khi hướng dẫn học sinh phải chủ động không lúng túng bởi thời gian không có nhiều

Ví dụ: Ở chủ đề 2 bài “Sự liên kết thú vị của các hình khối” giáo dục kỹ năng quan sát và trải nghiệm thực tế Các em quan sát cái nhà có giống khối hộp không? Mái nhà giống hình gì? cho các em quan sát thực tế Từ đó vận dụng vào thực hành để các em biết được ngôi nhà là sự liên kết từ những hình khối gì Học sinh có thể quan sát thực tế các ngôi nhà ngay trong trường để có thể tưởng tượng cái hộp nào thì làm thân nhà, hộp nào thì làm mái nhà… từ những vật dụng hình khối mà các em đã chuẩn bị, các em suy nghĩ có thể tạo thành ngôi nhà được không? Như vậy các em phải có kỹ năng quan sát trải nghiệm và tư duy tưởng tượng

Trong bài “Trang trí sân khấu và sáng tác câu chuyện” thì các em cần có

kỹ năng quan sát và thu nhận hình ảnh từ tranh ảnh, sách báo hay các phương tiện thông tin đại chúng khác, thông qua phương pháp gợi mở để các em hình dung tái tạo lại các loại sân khấu, bởi sân khấu chỉ có trong các rạp hát, hội diễn, hội nghị, hay các ngày kỷ niệm, ngày lễ lớn trong nhà trường

- Giáo dục các kỹ năng sống trực tiếp trong tiết học như kỹ năng thực hành lao động vệ sinh lớp học, kỹ năng thuyết trình giới thiệu sản phẩm, kỹ năng bảo vệ chính kiến quan điểm của mình…

Bước 2:

- Chuẩn bị trong kế hoạch khung thời gian vừa đủ để tích hợp phần

giáo dục kỹ năng sống

Bài nào thì hướng dẫn các em kỹ năng sống tại lớp, tại trường, bài nào thì hướng dẫn các em thực hành kỹ năng sống tại nhà, hay phần nào thì thực hành tại lớp, phần nào thì thực hành tại nhà

Trong giáo án phải thể hiện rõ ràng bao nhiêu thời gian cho việc giáo dục

kỹ năng sống cho các em và vào hoạt động nào trong tiết học

- Ví dụ: Ở bài “Sáng tạo với những chiếc lá” hướng dẫn các em kỹ năng

vệ sinh cá nhân, vệ sinh lớp học ngay sau khi thực hành bài học, các em phải làm vệ sinh ngay trong giờ học, đảm bảo lớp học phải được sạch sẽ để tiếp tục học giờ sau (thời gian cho hoạt động này là khoảng 3 phút).Còn về nhà các em phải biết bảo vệ môi trường sống, bằng cách trồng và chăm sóc cây xanh, vì cây

xanh tốt cho sức khỏe và là nguyên liệu tạo ra các sản phẩm đẹp mà các em đã làm (thời gian cho hoạt động này là các em tự bố trí)

*PHẦN THỰC HIỆN

Bước 1: Dùng phương pháp gợi mở và đặt tình huống có vấn đề để kích thích các em, theo một quy tắc: Đặt câu hỏi gợi mở, tạo tình huống, miêu tả

tình huống

- Dùng phương pháp gợi mở và đặt tình huống có vấn đề các em thấy được cần có kỹ năng sống tốt thì mới có thể vẽ tranh đẹp được

- Kỹ năng sống được thể hiện hàng ngày trong đời sống chúng ta, khi làm việc cũng như các hoạt động khác con người cần có ý thức rèn luyện, tu dưỡng

có chủ đích, thì trở thành kỹ năng Đó chính là giáo dục về đạo đức và đạo được thể hiện ngay trong tác phẩm

- Ví dụ: Trong bài “Cuộc sống quanh em” giáo viên đặt câu hỏi gợi mở; Các em có thường xuyên giúp đỡ công việc gia đình không? Em nào có thể kể lại là mình thường xuyên làm việc gì để giúp đỡ gia đình?

Giúp các em nhớ lại công việc thương ngày giúp đỡ gia đình và nhớ lại các hình ảnh để vẽ thành tranh Từ đó giáo dục các em về ý thức đạo đức yêu quý gia đình, chăm chỉ làm việc

B2: Dùng phương pháp thị phạm:

- Thị phạm lại các động tác mà tình huống đã đặt ra, có thể giáo viên thị

phạm, có thể học sinh thị phạm

Ví dụ: Em hãy thể hiện lại động tác mà mình hay làm khi quét nhà, nhặt rau, bế em? Có thể yêu cầu một nhóm các em sắm vai hoặc thể hiện lại các động tác mà mình đã từng làm hay nhìn thấy trên thực tế đời sống, để cả lớp cùng quan sát và vẽ vào tranh của mình

- Giáo viên thị phạm các bước thực hiện cách vẽ lên bảng hoặc cách tạo ra sản phẩm

- Ví dụ ở bài 9: “Trang phục Yêu Thích” Giáo viên thị phạm lại các bước tạo hình trang phục, các bước tạo ra sản phẩm 3D, hướng dẫn học sinh tô màu…

- Hướng các em đến cái đẹp hoàn thiện về thẩm mỹ

B3: Dùng phương pháp thực hành kỹ năng sống ngay trong giờ học

- Tức là giáo viên tổ chức cho các em thực hành trực tiếp theo yêu cầu của bài học ngay trong giờ học thông qua các hoạt động cụ thể:

Ví dụ: Trong chủ đề 6: Bài “Trường em”

- Giáo viên dành một thời gian nhất định tổ chức cho các em ra sân trường

để các em quan sát toàn bộ khung cảnh của ngôi trường, quan sát từ tổng thể đến chi tiết, sau đó thực hành vẽ tranh hoặc tạo ra sản phẩm 3D theo một quy trình sau: Quan sát - ghi nhớ hình ảnh- vẽ mảng chính, phụ - vẽ hình - và vẽ màu, chuẩn bị bài giới thiệu sản phẩm theo nhóm hoặc cá nhân Hướng các em đến phong cách làm việc khẩn chương, nề nếp khoa học

7.2 Về khả năng áp dụng của đề tài

- Với gần 20 năm thâm niên dạy học, tôi đã nhiều năm thực hiện nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm để áp dụng cho bản thân và đồng nghiệp Tuy nhiên, với

đề tài này, tôi giành nhiều tâm huyết hơn cả và đánh giá cao về tính ứng dụng của nó Đề tài đặt ra những vấn đề rất thiết thực, cụ thể và mang tính phổ thông, phù hợp với nhu cầu của thực tiễn dạy học Thiết nghĩ, với khả năng ứng dụng rộng rãi như vậy, đề tài sẽ phù hợp với tất cả giáo viên dạy bộ môn Mĩ thuật trong huyện Sông Lô nói riêng và tỉnh Vĩnh Phúc nói chung

- Trong bối cảnh hội nhập quốc tế như hiện này thì vấn đề dạy học sinh kỹ năng sống là rất cần thiết Đó không chỉ là kiến thức phổ thông mà sâu xa hơn nữa, việc giáo dục kỹ năng sống còn góp phần giúp học sinh tạo lập được cuộc sống một cách vững vàng

- Năm học 2019 - 2020, khi áp dụng đề tài này vào dạy học, tôi nhận thấy phần đa các em còn rất bỡ ngỡ, rất khó thích ứng Có lẽ bởi các em chưa có kỹ năng sống tốt; cũng có thể các em chưa rèn luyện cho mình ý thức tự nghiên cứu, tự rèn luyện kỹ năng Tuy nhiên về sau, các em đã có những chuyển biến rõ rệt: các em đã tự giác hơn trong việc học, các em hứng thú hơn với các tiết học

Mĩ thuật

- Đặc biệt, khi trao đổi đề tài này tới đồng nghiệp trong tổ, nhóm chuyên môn cùng trường cũng như một số thầy cô dạy Mĩ thuật trường bạn, tôi nhận thấy các thầy cô cũng rất quan tâm và hào hứng đón nhận

- Qua thực tế thử nghiệm ở trên, từ những thay đổi tích cực ở cả người dạy

và người học khi áp dụng sáng kiến, tôi tin rằng đề tài này hoàn toàn có tính khả thi khi áp dụng vào dạy học ở các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Sông Lô

8 Những thông tin cần được bảo mật

Không

9 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến.

- Để thực hiện thành công các giải pháp này, giáo viên cần đảm bảo những điều kiện sau: yêu nghề, mến trẻ, nắm vững các yêu cầu, nội dung của

từng dạng bài, dạng đề tài Nắm được trình độ, năng lực của từng nhóm đối tượng học sinh

- Thường xuyên vận dụng các bước trên vào trong quá trình giảng dạy để học sinh đi vào nề nếp, vận dụng phương pháp dạy – học một cách hợp lí, trao đổi thêm với đồng nghiệp cùng chuyên ngành để rút kinh nghiệm trong quá trình dạy - học

- Đảm bảo về cơ sở vật chất, phòng lớp rộng rãi để tổ chức lớp học theo nhóm nhỏ thuận tiện hơn

- Khi hướng dẫn phân loại các kiểu, dạng bài, giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ gãy gọn, đặt tình huống có vấn đề, dễ hiểu và hướng dẫn cụ thể, sát thực với tâm lý của học sinh để giúp các em hiểu ngay nội dung yêu cầu của từng kỹ năng một cách chắc chắn

- Thường xuyên trao đổi, thảo luận với đồng chí, đồng nghiệp phương pháp hình thức tổ chức tích hợp giáo dục kỹ năng sống trong dạy học thông qua các tiết chuyên đề, dự giờ, thao giảng

10 Đánh giá lợi ích thu được do áp dụng đề tài.

10.1 Học sinh hình thành kĩ năng thuyết trình (kĩ năng nói trước đám đông) qua phần “Trưng bày và thuyết trình sản phẩm” cuối của mỗi chủ đề.

Cuối mỗi chủ đề của môn Mĩ thuật là một tiết “Trưng bày sản phẩm và thuyết trình sản phẩm” của nhóm hoặc của cá nhân Từ đó giáo viên giáo dục các em kỹ năng thuyết trình trước tập thể lớp, yêu cầu các em thuyết trình về nội dung, hình thức và ý nghĩa của sản phẩm, và nêu được cảm nhận của mình về sản phẩm của nhóm mình, nhóm bạn Kỹ năng thuyết trình phải tự tin, lưu loát,

rõ ràng, từ đó giúp các em có phong cách tự tin, mạnh dạn và nói lên được ý

tưởng của mình thông qua sản phẩm

Hình ảnh các em đang thuyết trình bài vẽ của nhóm

10.2 Phát triển khả năng quan sát, nhận xét, tư duy, tưởng tượng, óc sáng tạo cho học sinh.

- Rèn kỹ năng quan sát và nhận xét thế giới xung quanh để giúp ích cho cuộc sống của các em, Kỹ năng tư duy sáng tạo qua vẽ tranh áp dụng vào cuộc sống, kỹ năng tưởng tượng và tái hiện được những gì mình đã quan sát thấy, óc sáng tạo và linh hoạt trong mọi công việc

Học sinh đang thực hành trang trí sân khấu