Quan điểm của triết học mác — lênin về vật chắt, phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

2.Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu của tiêu luận là nghiên cứu về vật chât và phương thức, hình thức tôn tại của vật chât theo quan điêm của triệt học Mác - Lênin và từ đó liên hệ thực tế đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỎ CHÍ MINH

KHOA LY LUẬN CHINH TRỊ

ĐÈ TÀI: “Quan điểm của triết học Mác — Lênin về vật chắt,

phương thức và hình thức tồn tại của vật chất”

Giảng viên HD: Ths Trần Ngọc Chung

Nhóm sinh viên thực hiện:

TP Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 12 năm 2020

2 _ | Lê Thanh Thành Đạt | 19145359 | - Soạn nội dung Mở đâu, A

Kêt luận

- Tông hợp, chính sửa bài

tiêu luận

3 Trương Ngọc 19145429 | - Soạn nội dung chương Ì Á

- Báo cáo sơ đô tư duy

4 Vũ Nguyện Minh | 19145357 | - Soạn nội dung chương 2 A

5_ | Hoàng Đức G1a Long | 19145122 | - Soạn nội dung chương Ï Á

6 Vũ Đức Đại 19145356 | - Soạn nội dung chương Ì A

MỤC LỤC TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HỖ CHÍ MINH Ị

962 10000 l

1.Lý do chọn đề tài 5-5 SE TT TH HE TT HH TT g1 gu l

PÄU [0š 208/140): 00 00077 — 1 3.Kết cầu của tiểu luận - - «+ SE SH SE TT ng TH ưu 2

CHƯƠNG I: QUAN ĐIÊM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ VẬT

CHẤT, PHƯƠNG THỨC VÀ HÌNH THỨC TỎN TẠI CỦA VẬT CHÁT 3

1.1.Quan điểm của triết học Mác — Lênin về vật chất - 3

1.L.L Cơ sở lý luận của phạm trù vật ChẤTT te S E213 151511111111111151551EE 3

1.1.2.Quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất 4 1.1.3.Quan điểm của chủ nghĩa Mác — Lênin về vật chấi -s-scscs«: 5

1.2.Phương thức và hình thức tồn tại của vật chắt 5s cscxcca ọ

1.2.L Vận động là phương thức tôn tại của vật chất, là thuộc tính cô hữu của VẬT ChẤTT - St cọ ESE St E91 1111151511111 11111111 11111111511111E11111E111E1111111E11111 5e ceE 9

1.2.2.Không gian, thời gian là hình thức tôn tại của vật chất - II 1.2.3 Ý nghĩa phương pháp ÏHẬNH - + sec ke keESE tết TT re ro 13

CHƯƠNG 2: LIÊN HỆ THỰC TTẾ -2- sẻ E2 £ESEE££E+2 eE£e£x+xeecee 14

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đê tài

Từ khi ra đời cho đến nay, lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa chủ

nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm Cuộc đấu tranh đó trước hết xuất phát từ việc giải quyết những vấn đề căn nguyên của thế giới Đứng trước vô số các sự

vật, hiện tượng, quá trình của, thế giới xung quanh, các nhà triết học đều đưa ra câu hỏi cái gì đã tạo ra thế giới, trong rât nhiều ý kiến khác nhau thì tựu chung lại có hai ý kiến đối lập nhau

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng tư duy, ý thức con người lả xuất phát

điểm là nguyên nhân, cội nguồn của mọi sự vật hiện tượng Còn chủ nghĩa duy tâm khách quan thì đưa ra luận điểm rằng có một thực thể tinh thần tồn tại trước

thế giới vật chất, tự nhiên, xã hội và con người là ý niệm tuyệt đối Đối lập với

chủ nghĩa duy tâm là chủ nghĩa duy vật, chủ nghĩa duy vật cho răng thế giới này

là vật chất, vật chất là cơ sở tồn tại của mọi sự vật, hiện tượng Mọi sự vật, hiện

tượng xung quanh chúng ta chỉ là biểu hiện các dạng khác nhau của vật chất đang chuyển động Đối với chủ nghĩa duy vật nói chung, phạm trù vật chất là phạm trù xuất phát, cơ bản, trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống triết học của mình Vậy nên chúng tôi quyết định chọn đề tải này để tìm hiểu về vật

chất và vật chất tồn tại như thế nào theo quan điểm Mác — Lênin

2.Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của tiêu luận là nghiên cứu về vật chât và phương thức, hình thức tôn tại của vật chât theo quan điêm của triệt học Mác - Lênin và từ đó liên hệ

thực tế để thấy được sự phát triển của thế giới theo góc nhìn của chủ nghĩa duy

vật

Xuât phát từ mục tiêu tông quát nêu trên, mục tiêu nghiên cứu đê tài cụ thê là:

- Nghiên cứu vê quan điêm của triệt học Mác — Lênin về vật chât

- Nghiên cứu về phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

Tiệu luận Triệt học Móc — Lênïn

3.Kết câu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, bài tiểu luận được cơ cấu gồm 2 chương với nội dung như sau:

Chương 1: Quan điểm của triết học Mác — Leenin về vật chất và hình thức tồn tại của vật chất

1.1.Quan điểm của triết học Mác — Lenin về vật chất

1.1.1 Cơ sở lý luận của phạm trù vát chất

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật trước Mác về vật chất

- Quan điểm của các nhà duy vật thời cô đại

- Quan điểm của các nhà duy vật thời cận đại

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác — Leenin về vật chất

- Hoàn cảnh ra đời của định nghĩa

- Định nghĩa của V.I.Lenin về vật chất

1.2.Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

1.2.1 Vận động là phương thức tôn tại của vật chất, là thuộc tính cô hữu của vật chất

- Tính chất và mối quan hệ của không gian, thời gian

1.2.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Chương 2: Liên hệ thực tế

CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

VẺ VẬT CHÁT, PHƯƠNG THỨC VÀ HÌNH THỨC TÒN TẠI

CỦA VẬT CHẤT

1.1.Quan điểm của triết học Mác — Lênin về vật chất

Phạm trù vật chất là một trong những phạm trù cơ bản của triết học duy vật Việc nhận thức đúng đắn nội dung của phạm trù này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để khăng định tính chất khoa học, đúng đắn của quan điểm duy vật biện chứng về thế giới

Việc khám phá bản chất và câu trúc của sự tồn tại của thế giới xung quanh chúng ta, mà trước hết là thế giới của những vật thể hữu hình, từ xưa đến nay luôn luôn là vẫn đề được quan tâm hàng đầu trong lịch sử nhận thức của nhân loại Hầu hết các trường phái triết học đều bằng cách nảy hay bằng cách khác giải quyết vẫn đề này Và bởi vậy trong triết học, phạm trù vật chất xuất hiện

LL 1 Cơ sở lý luận của pl Luậy chả

Từ khi ra đời cho đến nay, lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa chủ

nghĩa duy vật với chủ nghĩa duy tâm Cuộc đấu tranh đó xuất phát từ việc đi tìm căn nguyên của thế giới Đứng trước vô số các sự vật, hiện tượng và quá trình của thế giới xung quanh, các nhà triết học đều đưa ra câu trả lời cái gì tạo ra chúng Trong các loại ý kiến khác nhau đó có hai loại ý kiến trái ngược nhau

đạng xung quảnh chúng (a là tính thân, đột lập hoàn toàn với chu nghĩt duy tâm

là chủ nghĩa duy vật Chủ nghĩa duy vật cho rằng: thế giới này là vật chất, vật

chất là sự tồn tại của mọi sự vật và hiện tượng, mọi sự vật, hiện tượng xung quanh chúng ta chỉ là cái biểu hiện khác nhau của vật chất đang vận động, đây là

quan điểm duy vật đối với chủ nghĩa duy vật nói chung, phạm trù xuất phát, cơ

bản, trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ hệ thống triết học của mình đối với chủ

nghĩa duy vật biện chứng nói riêng, xuất phát từ phạm trù vật chất đã khăng định

sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất và khả năng nhận thức thế giới của con người, nguôn gôc sản sinh ra ý thức, bản chât và nội dung khách quan của ý

3

Tiệu luận Triệt học Móc — Lênïn

thức, tính thống nhất, tính vô tận, tính vĩnh viễn, tính phong phú và muôn vẻ của

thế giới vật chất

Như vậy có nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau về vật chất Để hiểu

đúng và định nghĩa được vật chất phải có một quá trình phát triển nhất định của hoạt động thực tiễn của khoa học và của hoạt động nhận thức

LL2.Q i/Ê 2 Ji h7, ị ˆ r Mó ^ ^ hổ

*Quan điêm của các nhà duy vật thời cô đại

- Vào thời cổ đại ở Hy Lạp, các nhà triết học duy vật đều cho có một nguyên

thể vật chất đầu tiên là cơ sở thế giới Họ quy vật chất về cơ sở đầu tiên đó

Quan niệm vật chất của các nhà duy vật cô đại còn mang tính trực quan, cảm tính, họ đồng nhất vật chất nói chung với những vật thể hữu hình, cảm tính đang

tồn tại ở thế giới bên ngoài

+ Talét coi thực thể của thế giới là nước

+ Anaximen coi thực thể đó là không khí Với Hêraclít thực thể đó là lửa, còn

với Ămpêđôlơ thì thực thể đó bao gồm cả bốn yếu tố: đất, nước, lửa và không

khí

+ Anaximanđrơ cho rằng thực thê của thế giới là một bản nguyên không xác định về mặt chất và vô tận về mặt lượng Bản nguyên này không thể quan sát được và ông gọi nó là apâyrôn Sự tương tác giữa các mặt đối lập vốn có trong apâyrôn tạo nên toàn bộ thê giới

+ Lơxíp và Đêmôcrít thì thực thể của thế giới là nguyên tử Đó là các phân tử

cực kì nhỏ, cứng, tuyệt đối không thâm nhập được, không quan sát được và nói

chung là không cảm giác được Nguyên tử chỉ có thể nhận biết nhờ tư duy

Đêmôcrít hình dung nguyên tử có nhiều loại: có loại góc cạnh, xấu xí, có loại cong, nhẫn, có loại tròn, hình cầu Sự kết hợp hoặc tách rời nguyên tử theo các

trật tự khác nhau của không gian sẽ tạo nên toàn bộ thế ĐIỚI

- Tóm lại: Những quan điểm trên tuy còn thô sơ, nhưng có ưu điểm căn bản là vật chât được coi là cơ sở đâu tiên của mọi sự vật, hiện tượng trong thê giới

4

khách quan Điều nảy đối lập với quan điểm duy tâm tôn giáo coi cơ sở đầu tiên

của thế giới là tinh thần, ý thức Học thuyết nguyên tử là một bước tiễn mới trên

con đường hình thành phạm trù vật chất trong triết học, tạo cơ sở triết học mới

cho nhận thức khoa học sau này

*Quan điêm của các nhà duy vật thời cận đại

- Kế thừa nguyên tử luận cô đại, các nhà duy vật thời cận đại tiếp tục coI nguyên tử là những phần tử vật chất nhỏ nhất, không phân chia được, vẫn tách

rời chúng một cách siêu hình với vận động không gian và thời gian Họ chưa

thấy được vận động là thuộc tính cô hữu của vật chất Các nhà triết học của thời

kỳ này còn đồng nhất vật chất với một thuộc tính nào đó của vật chất như đồng nhất vật chất với khối lượng, năng lượng

a Hoàn cảnh ra đời của định nghĩa

- Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi xuất hiện những phát minh mới trong

khoa học tự nhiên, con người mới có được những hiểu biết căn bản hơn và sâu sắc hơn về nguyên tử Những phát minh tiêu biểu mang ý nghĩa vạch thời đại như:

- Năm 1895, Rơnghen phát hiện ra tia X, một loại sóng điện tử có bước sóng

từ 0.01 đến 100 x10 °em

- Năm 1896, Béccơren phát hiện ra hiện tượng phóng xạ Với hiện tượng này,

người ta hiểu rằng, quan niệm về sự bất biến của nguyên tử là không chính xác

- Năm 1897, Tômxơn phát hiện ra điện tử và chứng minh được điện tử là một

trong những thành phần cấu tạo nên nguyên tử Nhờ phát minh này, lần đầu tiên

trong khoa học, sự tồn tại hiện thực của nguyên tử đã được chứng minh bằng

thực nghiệm

- Năm 1901, Kaufman đã chứng minh được khối lượng của điện tử không

phải là khối lượng tĩnh mà là khối lượng điện tử tăng khi vận tốc của nó tăng

Tiêu luận Triệt học Mác — Lênïn

Như vậy, từ những phát minh trên mâu thuẫn với quan niệm quy vật chất về

nguyên tử hay khối lượng Chủ nghĩa duy tâm đã lợi dụng tình hình để la lối lên

rằng: nếu nguyên tử bị phá vỡ thì tức là vật chất đã tiêu tan, và chủ nghĩa duy vật dựa trên nên tảng là vật chất cũng không thể đứng vững được nữa

b Định nghĩa của V.lLLênin về vật chất

“Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại

cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ảnh, và tôn tại không lệ thuộc vào cảm giác ”

*Phương pháp định nghĩa vật chất của Lênin:

Theo V.I Lênin, không thê định nghĩa vật chất băng phương pháp định nghĩa các khái niệm thông thường Phương pháp định nghĩa thông thường là quy khái

niệm cần định nghĩa vào một khái niệm khác rộng hơn, đồng thời chỉ ra đặc

điểm riêng của nó

Do vậy, với phạm trù vật chất với tư cách là phạm trù triết học - một phạm

trù khái quát nhất vả rộng cùng cực, không thể có một phạm trù nảo rộng hơn, thì duy nhất về mặt phương pháp luận chỉ có thể là định nghĩa vật chất bằng cách đối lập nó với ý thức, xác định nó “2à cái mà khi tác động lên giác quan của chúng ta thì gây ra cảm giác” V.L.Lênin khẳng định vật chất không có nghĩa gì khác hơn là “0c tại khách quan tôn tại độc lập đổi với ý thức con người và được ý thức con người phản ảnh `

*Nội dung định nghĩa vật chất của V.I.Lênin:

Định nghĩa vật chất của V.I Lênin bao gồm những nội dung cơ bản sau:

- Một là: vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan

+ Khi nói vật chất là một phạm trù triết học - nó là sự trừu tượng

+ Sự trừu tượng này chỉ rõ cái đặc trưng nhất , bản chất nhất mà bắt kỳ mọi

sự vật hiện tượng nào cũ 9 đó là: tồn tại khách quan và độc lập với ý thứ

tua con Ngư C tnh này Tá tiểu chuẩn CƠ lệ duỷ n tắt để phần Biệt cải AM

vật chất, cái gì không phải là vật chất

- Do đó khi nghiên cứu nội dung này cần phải chú ý cả hai khía cạnh phân

biệt nhau nhưng lại găn bó với nhau: đó là tính trừu tượng và tính cụ thể của vật

chất Nếu chỉ thấy tính trừu tượng, thổi phông tính trừu tượng mà quên mất biểu

hiện cụ thê của vật chất thì không thấy vật chất đâu cả, thuộc vào chủ nghĩa duy tâm Ngược lại nếu chỉ thấy tính cụ thể của vật chất sẽ đồng nhất vật chất với vật

thể

—> Ý nghĩa:

+ Khắc phục triệt để sai lầm cơ bản của chủ nghĩa duy vật trước Mác quy vật

chất vào một dạng cụ thể Nội dung này trong định nghĩa Lênin đã đưa học

thuyết duy vật tiễn lên một bước mới, đáp ứng được những đòi hỏi mới do những phát minh mới của khoa học tự nhiên tạo ra

+ Cho chúng ta cơ sở khoa học để nhận thức vật chất dưới dạng xã hội, đó là

những quan hệ sản xuất cơ sở hạ tầng, tạo thành quan hệ vật chất, và từ đây làm

nảy sinh quan hệ tư tưởng, đó là kiến trúc thượng tầng Đây là điều mà các nhà duy vật trước của C.Mác cũng chưa đạt tới Định nghĩa của V.[.Lênin giúp cho các nhà khoa học có cơ sở lý luận để giải thích những nguyên nhân cuối cùng

của các biến cô xã hội, những nguyên nhân thuộc về sự vận động của phương

thức sản xuất, trên cơ sở đó người ta có thể tìm ra phương án tối ưu để hoạt động

thúc đây xã hội phát triển.

Tiêu luận Triệt học Mác — Lênïn

- Hai là: Thực tại khách quan được đem lại cho con người ta trong cảm giác

và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác Với nội dung này, V.I.Lênin muốn chỉ

—>Ý nghĩa: Chống lại mội luận điệu sai lầm của chủ nghĩa duy tâm (cả khách

quan, chủ quan và nhị nguyên luận) là những trường phái triết học cố luận giải

tỉnh thần, là cái quyết định mọi sự vật hiện tượng trong thế Ø1ới xung quanh

- Ba là: Thực tại khách quan được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại,

phản ánh Với nội dung này, Lênin muốn chứng minh rằng:

+ Vật chất tồn tại khách quan dưới dạng các sự vật hiện tượng cụ thể mà con

người bằng các giác quan trực tiếp hoặc gián tiếp nhận biết được

+ Ngoài dẫu hiệu tồn tại khách quan, vật chất còn có một dẫu hiệu quan

trọng khác là tính có thể nhận thức được Vì vậy, về nguyên tắc, không có đối tượng nào không thể nhận biết được, chỉ có đối tượng chưa nhận thức được mà

thôi

—> Ý nghĩa:

+ Hoàn toàn bác bỏ thuyết không thể biết

+ Cổ vũ, động viên các nhà khoa học đi sâu vào thế giới vật chất, phát hiện

ra những kết cầu mới, những thuộc tính mới cũng như những quy luật vận động

và phát triển của thế giới, từ đó làm giàu thêm kho tàng trí thức của nhân loại Tóm lại, định nghĩa vật chất của V.I.Lênin bao gồm những nội dung cơ bản sau: