Bài giảng Thiết kế thí nghiệm và xử lý số liệu (Data Analysis and Design of Experiment): Bài 3 - Xử lý sơ cấp số liệu thí nghiệm. Những nội dung chính được trình bày trong chương này gồm có: Một số khái niệm cơ bản, trình tự thực hiện, kiểm tra sự tương thích của mẫu với luật phân bố chuẩn.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
(Data Analysis and Design of Experiment)
PGS TS Trịnh Văn Dũng
Bộ môn: Quá trình và thiết bị CN Hóa – Sinh học – Thực phẩm
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 2XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
trinhvandung190361
Trang 3XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 4XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
1 Một số khái niệm
Xử lý sơ bộ kết quả đo và quan sát là:
- Tiền đề để các bước xử lý tiếp theo đạt hiệu quả cao
- Cơ sở để xây dựng và sử dụng sự phụ thuộc thực nghiệm một cách
chính xác
Cần sử dụng phương pháp phân tích thống kê một cách chính xác
- Cần sử dụng phương pháp phân tích thống kê một cách chính xác
kết quả
Trang 5XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
- Loại bỏ sai số thô
- Xác định khoảng tin cậy của số đo
-Lập bảng phân bố xác suất: ập g p
+ Biến rời rạc: bảng phân phối xác suất
+ Biến liên tục: hàm phân bố xác suất
- Kiểm tra sự tương thích của mẫu với luật phân bố chuẩn
- Kiểm tra sự tương thích của mẫu với luật phân bố chuẩn
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 6XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
- Kiểm định giả thiết thống kê
- Kiểm định sự phù hợp kết quả đo với phân phối chuẩn và việc xác
định các thông số phân phối:
+ Nếu giả thuyết này là không thể chấp nhận, cần xác định luật phân phối nào đó mà dữ liệu thực nghiệm tuân theo
+ Nế thỏa mãn giả thiết thi ử lý theo l ật phân bố ch ẩn
Trang 7XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
-Sàng lọc sai số thô (nhầm) của các quan sát
-Ước lượng độ tin cậy của các giá trị đo được
-Kiểm tra sự tương hợp giữa việc phân phối kết quả đo lường với Kiểm tra sự tương hợp giữa việc phân phối kết quả đo lường với luật phân phối chuẩn
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 8XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2 Trình tự thực hiện
Thực hiện các bước sau:
-Kiểm tra dụng cụ, phương pháp và người thực hiện
-Số lần đo (cực tiểu)
-Loại bỏ sai số thô
Xác định khoảng tin cậy của phép đo
-Xác định khoảng tin cậy của phép đo
-Lập bảng phân phối xác suất
-Xây dựng đường phân bố
Trang 9XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
221 3
1
100
khi
n khi
n k
n n
4 Ghi lại chuỗi biến thể mỗi khoảng thu được, kiểm tra:
5 Xây dựng chuỗi biến rời rạc:
Trang 10XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2 Trình tự thực hiện ự ự ệ
6 Xây dựng đồ thị tích lũy tần số - tần số ứng với bảng số
9.Tính các đại lượng còn lại:
i i
W 1
Trang 11XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Để kiểm tra dụng cụ, phương pháp, tay nghề của nhân viên:
-Dùng chuẩn χ2 (Khi bình phương)
-Loại bỏ sai số của dụng cụ, hóa chất, phương pháp, tay nghề …
Có thể kiểm tra bằng cách so sánh với các chuẩn:
-χ2 (Khi bình phương) χ2 (Khi bình phương)
Trang 12XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Cách tính χ2 cho mỗi mục đích kể trên là khác nhau:
Kiểm tra bằng chuẩn χ2 :
Cách tính χ2 cho mỗi mục đích kể trên là khác nhau:
-Để kiểm định độ chính xác cách tính χ2 theo biểu thức thông
Trang 13XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Độ chính xác được cung cấp bởi:
-nhà sản xuất dụng cụ đo
2
2 2
2
2
5 ,
Trang 14XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
2
2 5 , 0
2 2
2 5 ,
2 2 5 , 0
2 5 ,
Trang 15XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Chiếc cân này đã bị coi là xuống cấp chưa, Nếu chọn P trên 0,98?
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 16XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Pearson đễ nghị cách kiểm định theo chuẩn χ2
khi tập hợp mẫu trong khoảng 50 ÷ 150
1
Trang 17XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 18XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.1 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
f
S f S
1
1 2
i 1k
n f
f
k
i
i k
Trang 19XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
S f
k
i
i i
ts ts
2
lglg
303,
3
11
Trang 20XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo ụ g ụ, p g p p
Kiểm tra bằng chuẩn Student:
M
x t
Trang 21XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo ụ g ụ, p g p p
Khi kiểm tra pH meter nhờ dung dịch chuẩn có pH = 9,0
8,7; 9,2; 9,1; 9,0; 9,4; 9,6; 9,7; 8,9; 8,8; 8,7; 9,8; 9,3; 9,8; 8,8
Ta có n=14
Liệu đồng hồ đo pH có lỗi hệ thống không?
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 22XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo ụ g ụ, p g p p
So sánh kết quả đo từ hai dụng cụ khác nhau, đo cùng mẫu:
x n
S
x t
x x
Trang 23XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo ụ g ụ, p g p p
Kết quả đo độ bền của viên bi sản xuất theo công nghệ mới và cũ:
Công nghệ mới Công nghệ cũ
Trang 24XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Hai nhân viên thí nghiệm xác định nồng độ C cùng một mẫu axit,
sau khi xử lý thống kê thu được kết quả sau:
Nhân viên TN
Kết quả thí nghiệm lặp, C i, % kh.l i=1 i=2 i=3 i=4 i=5
№ 1 20 3 20 5 20 5 20 1 20 1
Nhân viên TN nào chuẩn độ chính xác hơn?
№ 1 20,3 20,5 20,5 20,1 20,1
№ 2 20,1 20,1 20,1 20,3 20,1
Nhân viên TN nào chuẩn độ chính xác hơn?
Giả thiết rằng sai số thô và sai số hệ thống khi đo nồng độ axit là
không có.
Trang 25XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.2 Kiểm tra dụng cụ, phương pháp … đo
Khi cân ba lần trên cân điện tử không có trọng lượng, khối lượng mẫu sau đây thu được, g: 1,7132; 1.5956; 1.6193
Trang 26XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
suất cho trước
-Cần biết giá trị thực của bình phương độ lệch chuẩn x
-Giá trị thực nghiệm tuân theo phân bố chuẩn
-Số mẫu cần đo xác định theo:
2 2
2
) (
Trang 27XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
3 96
1 )
, 3 96
, 1 )
Khi cần tăng độ chính xác lên gấp đôi, tức là thu hẹp khoảng tin
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 28XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.2 Số lần đo nhỏ nhất
Khi đó dùng chuẩn Student để xác định số mẫu cần đo:
2 2
2
2 ,
Trang 29XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
4) Tính độ lệch chuẩn t thường đạt được (tùy phương pháp đo)
Trang 30XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 31XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.3 Loại bỏ sai số thô
Để loại bỏ sai số thô:
Trang 32XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 33XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.3 Loại bỏ sai số thô
Khi n = 3, trong đó có hai giá trị trùng nhau thì không thể áp dụng
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 34XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.3 Loại bỏ sai số thô
Trang 35XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.3 Loại bỏ sai số thô
Khi n = 3, trong đó có hai giá trị trùng nhau thì không thể áp dụng
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 36XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.3 Loại bỏ sai số thô
Khi đo lưu lượng Nito trong thiết bị pilot (x) thu được kết quả sau
(m 3 /h): 1,17; 1,23; 1,35; 1,20; 1,21; 1,43; 1,73; 1,30.
ạ
Trang 37XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
x f
S
t n
S t
Trang 38XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.4 Xác định khoảng tin cậy của phép đo ị g ậy p p
Lập bảng số liệu: xắp xếp theo thứ tự tăng dần
x
5) Chọn độ tin cây P (thường 95%)
6) Tra chuẩn Student: với P và n
t S
7) Tìm khoảng tin cậy (sai số):
Trang 39XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 40XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Tần suất tương đối, Pi=ni/n p1 p2 … pk
Tần suất tích lũy tương
W1 = p1 W2 = w1 + p2 Wk = Wk 1 + pk đối, Wi = wi-1+ pi W1 = p1 W2 = w1 + p2 …. Wk = Wk-1 + pk
Trang 41XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.3 Xác định khoảng tin cậy của phép đo
Cho bảng số liệu thực nghiệm:
61,2 61,4 60,2 61,2 61,3 60,4 61,4 60,8 61,2 60,6 61,6 60,2 61,3 60,3 60,7 60,9 61,2 60,5 61,0 61,4 61,1 60,9 61,5 61,4 60,6 61,2 60,1 61,3 61,1 61,3 60,3 61,3 60,6 61,7 60,6 61,2 60,8 61,3 61,0 61,2 , , , , , , , , , , 60,5 61,4 60,7 61,3 60,9 61,2 61,1 61,3 60,9 61,4 60,7 61,2 60,3 61,1 61,0 61,5 61,3 61,9 61,4 61,3 61,6 61,0 61,7 61,1 60,9 61,5 61,6 61,4 61,5 61,2 61,6 61,3 61,8 61,1 61,7 60,9 62,2 61,1 62,1 61,0 61,5 61,7 62,3 62,3 61,7 62,9 62,5 62,8 62,6 61,5 62,1 62,6 61,6 62,5 62,4 62,3 62,1 62,3 62,2 62,1
Thiết kế thí nghiệm &Xử lý số liệu MS: CH3309
03.10.2017
CuuDuongThanCong.com https://fb.com/tailieudientucntt
Trang 42XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 43XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Tần suất tương đối, Pi=ni/n p1 p2 … pk
Tần suất tích lũy tương
y g đối, Wi = wi-1+ pi W1 = p1 W2 = w1 + p2 … Wk = Wk-1 + pk
Trang 44XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
đối u i = n i /n 0,03 0,06 0,09 0,18 0,29 0,16 0,02 0,1 0,05 0,02 1
ầ ấ
Tần suất tích lũy
W i = W i 1 + p i 0,03 0,09 0,18 0,36 0,65 0,81 0,83 0,93 0,98 1 1
Trang 45XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.3 Xác định khoảng tin cậy của phép đo ị g ậy p p
0 3
0 18 0.24 0.3
0.06 0.12 0.18
60 60.6 61.2 61.8 62.4 63 0
Trang 46XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
2.1.3 Xác định khoảng tin cậy của phép đo ị g ậy p p
0.24 0.3
0.12 0.18
0 0.06
Trang 47XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 48XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
0,15
0,2
S er i
0,15
0,2 Series2
Series1 Series3
0,1
Trang 49XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
0.12
0.18
0.12 0.18
Trang 50XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM
Trang 51XỬ LÝ SƠ CẤP SỐ LIỆU THÍ NGHIỆM