- Đặc điểm cơ bản + Hình thức tổ chức thị trường: Có địa điểm giao dịch tập trung thực hiện tại sởgiao dịch chứng khoán, trung tâm giao dịch chứng khoán tại đó các lệnh được chuyểnđến sà
Trang 1Môn học: Thị trường chứng khoán
trên thị trường tập trung và thị trường OTC Bình luận về
phương thức giao dịch chứng khoán của Việt Nam trên hai thị trường này
Trang 2MỤC LỤC
I Tổng quan về thị trường chứng khoán tập trung và thị trường OTC 1
1 Thị trường tập trung 1
2 Thị trường OTC 2
3 Phân biệt phương thức giao thị trường tập trung và thị trường OTC 3
II Thực trạng về phương thức giao dịch của chứng khoán Việt Nam hiện nay 4
1 Cách thức giao dịch tại sở giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh HOSE(HXS) 4
1.1 Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) 4
2 Thực trạng về hai sàn giao dịch HOSE và HNX 11
2.1 Cách thức giao dịch trên OTC tại Việt Nam – Thị trường UPCOM 12
2.1.1 Thị trường OTC Mỹ - Nasdaq 12
2.1.2 Thị trường OTC tại Việt Nam – Thị trường UPCOM 14
III Nhận định về thị trường chứng khoán Việt Nam và giải phát phát triển thị trường chứng khoán hiện nay 16
1 Nhận định chung về thị trường Việt Nam 16
2 Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán hiện nay 17
2.1 Giải pháp chung 17
2.2 Đối với OTC 18
Trang 3PHÂN BIỆT PHƯƠNG THỨC GIAO DỊCH CHỨNG KHOÁN TRÊN THỊ TRƯỜNG TẬP TRUNG VÀ THỊ TRƯỜNG OTC BÌNH LUẬN VỀ PHƯƠNG
THỨC GIAO DỊCH CỦA CHỨNG KHOÁN VIỆT
I Tổng quan về thị trường chứng khoán tập trung và thị trường OTC
1 Thị trường tập trung
- Khái niệm: là thị trường hoạt động theo đúng các quy định của pháp luật, là nơi
mua bán các loại chứng khoán đã được niêm yết hay những chứng khoán đặc biệt
+ Chứng khoán niêm yết là chứng khoán đã được cơ quan có thẩm quyền cho phépbảo đảm, phân phối và mua bán qua trung gian giao dịch và công ty chứng khoán theoquy định
+Chứng khoán đặc biệt là chứng khoán do chính phủ hoặc các cơ quan công quyềnphát hành và bảo đảm Loại chứng khoán này được miễn giấp phép của cơ quan có thẩmquyền
- Đặc điểm cơ bản
+ Hình thức tổ chức thị trường: Có địa điểm giao dịch tập trung (thực hiện tại sởgiao dịch chứng khoán, trung tâm giao dịch chứng khoán) tại đó các lệnh được chuyểnđến sàn giao dịch và tham gia vào quá trình ghép lệnh để hình thành nên giá giao dịch.+ Chứng khoán giao dịch trên thị trường: Là các chứng khoán đủ tiêu chuẩn đã đượcniêm yết và chứng khoán đặc biệt
+ Phương thức giao dịch: Khớp lệnh và thoả thuận
+ Thành viên tham gia thị trường: Nhà môi giới chứng khoán, nhà đầu tư (bên mua,bên bán), nhà tạo lập thị trường, trung gian giao dịch
+ Cơ quan quản lý: Uỷ ban chứng khoản và cấp quản lý nhà nước
2 Thị trường OTC
- Khái niệm: Là thị trường mua bán chứng khoán nằm ngoài sở giao dịch, không cóđịa điểm tập trung những nhà môi giới, những người kinh doanh chứng khoán như tại sởgiao dịch Các giao dịch ở đây chủ yếu là dựa vào sự thỏa thuận giữa người mua và ngườibán, không có sự kiểm soát từ Hội đồng Chứng khoán
- Đặc điểm cơ bản
Trang 4+ Hình thức tổ chức: về cơ bản thị trường OTC không có địa điểm giao dịch tập
trung giữa bên mua và bên bán như đối với thị trường chứng khoán tập trung (Sở Giao
dịch Chứng khoán) Tuy nhiên, vì kỹ thuật tin học phát triển và việc sử dụng mạng
thông tin dữ liệu trên diện rộng đã làm cho việc giao dịch trên thị trường OTC có tính tậptrung cao hơn
+ Chứng khoán giao dịch trên thị trường là chứng khoán chưa đủ tiêu chuẩn niêmyết trên Sở Giao dịch Chứng khoán, trong đó chủ yếu là của công ty nhỏ và vừa; chính vì
thế, chứng khoán trên thị trường này có độ rủi ro cao hơn so với chứng khoán trên Sở
Giao dịch Chứng khoán Tiêu chuẩn để chứng khoán được giao dịch trên thị trường OTCthấp hơn, linh hoạt hơn so với tiêu chuẩn niêm yết ở Sở Giao dịch Chứng khoán
+ Thị trường chứng khoán phi tập trung hiện đại là thị trường được tổ chức chặt chẽ,
sử dụng hệ thống mạng tin học diện rộng liên kết với tất cả các đối tượng tham gia thịtrường
+ Cơ chế xác lập giá trên thị trường OTC chủ yếu dựa trên cơ sở thương lượng, thỏathuận giá giữa bên mua và bên bán
+Phương thức giao dịch thỏa thuận giản đơn
+Phương thức giao dịch báo giá
+Phương thức giao dịch có sự tham gia của nhà tạo lập thị trường
- Thành viên tham gia thị trường: Nhà đầu tư, nhà môi giới, nhà tạo lập thị trường
- Cơ quan quản lý: được thực hiện theo hai cấp là cấp quản lý nhà nước và cấp tựquản
Trang 53 Phân biệt phương thức giao thị trường tập trung và thị trường OTC
Có địa điểm giao dịch tập trung (sở giao
dịch, trung tâm giao dịch)
Không có địa điểm giao dịch tập trung
Chứng khoán đủ điều kiện niêm yết trên sở
Các doanh nghiệp tham gia trên thị trường
chứng khoán là các doanh nghiệp lớn, có
uy tín
Các doanh nghiệp tham gia trên thị trường
là các doanh nghiệp vừa và nhỏ
Thông tin trên thị trường là công khai, dễ
dàng tìm kiếm, cấp nhật và theo dõi
Thông tin trên thị trường thì hạn chế
Các nhà đầu tư (mua, bán) chứng khoán
thông qua sàn không có sự kết nổi với
nhau
Các nhà đầu tư (mua, bán) chứng khoán có
sự kết nối với nhau (face to face)
Mức độ rủi ro thấp Mức độ rủi ro cao
II Thực trạng về phương thức giao dịch của chứng khoán Việt Nam hiện nay
1 Cách thức giao dịch tại sở giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh HOSE(HXS)
1.1 Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX)
1 Thời gian giao dịch: Từ 8h30-11h00 Thứ hai đến thứ sáu trong tuần
2 Giá tham chiếu:
a Giá tham chiếu của cổ phiếu là bình quân gia quyền các giá thực hiện qua phươngthức giao dịch báo giá của ngày có giao dịch gần nhất
Trang 6b Đối với các cổ phiếu mới niêm yết hoặc cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch trongngày đầu tiên giao dịch hoặc ngày giao dịch trở lại sẽ giao dịch không biên độ Trongngày giao dịch tiếp theo, giá tham chiếu của cổ phiếu này sẽ được tính như mục (a) ở trên.
3 Biên độ dao động giá:
- Biên độ dao động giá trong ngày giao dịch đối với cổ phiếu là ±7% (nay là ±10%)
- Không áp dụng biên độ dao động giá đối với các giao dịch trái phiếu
6 Phương thức giao dịch: Giao dịch báo giá và giao dịch thỏa thuận
Phương thức giao dịch báo giá (Khớp lệnh liên tục):
a Đơn vị yết giá:
+ Đối với cổ phiếu:100 đồng
+ Đối với trái phiếu: không quy định
b Đơn vị giao dịch: 100 cổ phiếu hoặc 10.000.000 đồng (mười triệu đồng) tính theo
mệnh giá trái phiếu
c Khối lượng giao dịch tối thiểu: không quy định
d Loại lệnh giao dịch: lệnh giới hạn.
e Nguyên tắc thực hiện lệnh giao dịch báo giá:
- Các lệnh có mức giá tốt nhất được ưu tiên thực hiện trước
Trang 7- Nếu có nhiều lệnh cùng mức giá thì lệnh nào được nhập vào hệ thống trước sẽđược thực hiện trước.
-Nếu lệnh mua và lệnh bán cùng thoả mãn nhau về giá thì mức giá thực hiện sẽ làmức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước
- Lệnh giao dịch có thể được thực hiện toàn bộ hoặc một phần theo bội số của đơn vịgiao dịch
f Trình tự giao dịch báo giá:
- Sau khi nhà đầu tư đặt lệnh (mua/bán) tại các công ty chứng khoán, đại diện giaodịch của công ty chứng khoán sẽ nhập các lệnh của khách hàng vào hệ thống giao dịch tạiTTGDCK Hà Nội
- Các lệnh đặt này được hiển thị trên màn hình của đại diện giao dịch và màn hìnhthông tin của công ty chứng khoán
- Các lệnh nhập vào hệ thống sẽ được tự động khớp ngay với các lệnh đối ứng cómức giá thoả mãn tốt nhất đã chờ sẵn trong hệ thống Tức là, nếu thoả mãn về giá thì cáclệnh mua có mức giá cao nhất sẽ được khớp với các lệnh bán có mức giá thấp nhất Mứcgiá thực hiện được xác định là mức giá của lệnh được nhập vào hệ thống trước
- Nếu ở cùng một mức giá mà có nhiều lệnh mua/lệnh bán thì lệnh nào nhập vào hệthống trước sẽ được thực hiện trước
- Các lệnh có thể được thực hiện một phần hoặc toàn bộ (nếu các lệnh đối ứng đápứng được toàn bộ khối lượng) Các lệnh chưa được thực hiện hoặc mới thực hiện mộtphần sẽ được lưu lại trên hệ thống để chờ thực hiện với các lệnh mới
- Kết quả giao dịch sẽ được hiển thị trực tuyến trên màn hình thông tin của các công
ty chứng khoán
Kết thúc phiên giao dịch, TTGDCK Hà Nội sẽ xác nhận kết quả giao dịch với công
ty chứng khoán thành viên và công ty chứng khoán thành viên thông báo cho khách
hàng
g Sửa lệnh giao dịch báo giá:
- Trong phiên giao dịch, các lệnh đã nhập vào hệ thống không được phép sửa, trừtrường hợp sửa giá và trường hợp đại diện giao dịch (sau đây viết tắt là ĐDGD) nhập sai
so với lệnh gốc của khách hàng
Trang 8- Trường hợp sửa giá theo yêu cầu của khách hàng, ĐDGD được tiến hành sửa lệnhngay trên hệ thống.
- Trường hợp nhập sai lệnh của khách hàng so với lệnh gốc, ĐDGD được phép sửalệnh theo trình tự trong quy trình Sửa lệnh giao dịch báo giá Trường hợp này sẽ tính vàolỗi của ĐDGD
- Việc sửa lệnh giao dịch báo giá chỉ được thực hiện đối với các lệnh chưa đượckhớp hoặc phần chưa được khớp của lệnh
h Hủy lệnh giao dịch báo giá:
Trong phiên giao dịch, ĐDGD được thực hiện huỷ lệnh theo yêu cầu của khách hàngđối với các lệnh chưa được khớp hoặc phần chưa được khớp của lệnh
i Hình thức thanh toán: Tất cả các giao dịch báo giá (gồm giao dịch cổ phiếu)
được thanh toán theo hình thức thanh toán đa phương (T+3)
Phương thức giao dịch thỏa thuận:
a Đơn vị yết giá: không quy định.
b Đơn vị giao dịch: không quy định
c Khối lượng giao dịch tối thiểu
- Đối với cổ phiếu: 5.000 cổ phần (Trên 100.000 cổ phần có quyền lựa chọn phươngthức thanh toán T+1)
- Đối với trái phiếu: 100.000.000 đồng (100 triệu đồng) tính theo mệnh giá
d Trình tự giao dịch thoả thuận
- Trường hợp đã xác định được đối tác giao dịch:
Nếu nhà đầu tư đã tìm được đối tác giao dịch và đã hoàn tất thoả thuận giao dịch thìthông báo cho công ty chứng khoán về thoả thuận này, công ty chứng khoán sẽ thực hiệnnhập lệnh giao dịch vào hệ thống của Trung tâm GDCK Hà Nội
- Trường hợp chưa xác định được đối tác giao dịch:
+Khi có nhu cầu giao dịch, nhà đầu tư sẽ đặt lệnh mua/lệnh bán tại CTCK
+Căn cứ vào lệnh của nhà đầu tư, công ty chứng khoán sẽ nhập lệnh vào hệ thốnggiao dịch tại TTGDCK Hà Nội, ngay lập tức các lệnh đó sẽ được hiển thị trên sổ lệnh củathị trường
Trang 9+Căn cứ vào thông tin trên sổ lệnh, các CTCK sẽ liên lạc với nhau để giúp nhà đầu
tư tìm kiếm và thoả thuận với các đối tác giao dịch về mức giá và khối lượng giao dịch.Khi đạt được thoả thuận, CTCK sẽ thực hiện lệnh giao dịch cho nhà đầu tư
+Hệ thống giao dịch của TTGDCK Hà Nội sẽ nhận và xác nhận các lệnh giao dịch
do công ty chứng khoán nhập vào và sẽ đưa ra kết quả giao dịch tổng hợp của toàn thịtrường
+Kết quả giao dịch thỏa thuận sẽ được hiển thị ngay trên màn hình của đại diện giaodịch và màn hình thông tin của CTCK
e Sửa lệnh giao dịch thỏa thuận
Trong giờ giao dịch, trường hợp phát hiện sai lệch so với lệnh gốc sau khi lệnh giaodịch thỏa thuận đã được xác nhận, ĐDGD được phép sửa lệnh giao dịch thỏa thuận theoQuy trình sửa lệnh giao dịch thỏa thuận
Thời gian sửa lệnh giao dịch thỏa thuận phải được hoàn tất chậm nhất là 15 phúttrước khi phiên giao dịch kết thúc
- Đối với trái phiếu: Giao dịch thỏa thuận + báo giá: Thanh toán đa phương T+1
1.2 Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh HXS (HOSE)
1 Loại chứng khoán được giao dịch
Các loại cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư, trái phiếu đã được đăng ký giao dịch tạiSGDCK TPHCM
2 Thời gian giao dịch
Thời gian từ 8h30 đến 11h00 Thứ 2 đến thứ 6 hàng tuần, trừ các ngày nghỉ lễ theoluật định hoặc ngày nghỉ theo quyết định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
a) Đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư:
- Từ 8h30 đến 9h00: Khớp lệnh định kỳ xác định giá mở cửa
Trang 10- Từ 9h00 đến 10h15: Khớp lệnh liên tục
- Từ 10h15 đến 10h30: Khớp lệnh định kỳ xác định giá đóng cửa
- Từ 10h30 đến 11h00: Giao dịch thoả thuận
- Từ 11h00: Đóng cửa giao dịch
b) Đối với trái phiếu:
- Từ 8h30 – 11h00: giao dịch thoả thuận
3 Phương thức giao dịch
a) Phương thức khớp lệnh
- Khớp lệnh định kỳ: là phương thức giao dịch được thực hiện trên cơ sở so khớpcác lệnh mua và lệnh bán chứng khoán tại một thời điểm xác định Phương thức khớplệnh định kỳ được sử dụng để xác định giá mở cửa và giá đóng cửa của chứng khoántrong phiên giao dịch Xác định giá theo nguyên tắc sau:
+Giá khớp lệnh là mức giá có khối lượng giao dịch thành công lớn nhất
+Nếu có nhiều mức giá thỏa mãn điều kiện trên thì mức giá trùng hoặc gần với giáthực hiện của lần khớp lệnh gần nhất sẽ được chọn
- Khớp lệnh liên tục: là phương thức giao dịch được thực hiện trên cơ sở so khớpcác lệnh mua và lệnh bán chứng khoán tại mức giá tốt nhất ngay khi lệnh được nhập vào
hệ thống giao dịch
b) Phương thức thoả thuận: là phương thức giao dịch trong đó các thành viên tự thoảthuận với nhau về các điều kiện giao dịch (giá, số lượng, điều kiện thanh toán) và đượcđại diện giao dịch của thành viên nhập thông tin vào hệ thống giao dịch để ghi nhận
- Áp dụng cho các giao dịch trái phiếu và giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ lô lớn 20.000đơn vị
Trang 114 Khối lượng giao dịch
<1-9 đơn vị 10-19.990 đơn vị >= 20.000 đơn vị
5 Đơn vị yết giá
- Giao dịch theo phương thức khớp lệnh:
<= 49.900 100 đồng
>= 100.00 1.000 đồng
- Giao dịch theo phương thức thỏa thuận lô lớn: không qui định đơn vị yết giá
6 Biên độ giao động giá
- Biên độ dao động giá áp dụng đối với cổ phiếu theo quy định của SGDCKTPHCM (sau khi được UBCK nhà nước chấp thuận)
Giá tối đa (giá trần) = Giá tham chiếu + (Giá tham chiếu x biên độ dao động)
Giá tối thiểu (giá sàn) = Giá tham chiếu – (Giá tham chiếu x biên độ dao động)
- Không quy định biên độ dao động đối với trái phiếu
- Giá tham chiếu là giá đóng cửa của ngày giao dịch trước đó
- Trường hợp chứng khoán mới được niêm yết: biên độ +/- 20%, giá tham chiếu làgiá giao dịch dự kiến do tổ chức niêm yết và tổ chức tư vấn niêm yết đưa ra (lưu ý chỉđược dùng loại lệnh LO và không được phép giao dịch thỏa thuận)
7 Nguyên tắc khớp lệnh
- Ưu tiên về giá
+Lệnh mua có mức giá cao hơn được thực hiện trước
+Lệnh bán có mức giá thấp hơn được thực hiện trước
- Ưu tiên về thời gian: lệnh nhập vào hệ thống trước được ưu tiên trước
8 Loại lệnh giao dịch
Trang 12- Lệnh giới hạn (LO): là lệnh mua hoặc bán được thực hiện theo mức giá xác địnhhoặc tốt hơn Lệnh giới hạn có hiệu lực kể từ khi lệnh được nhập vào hệ thống giao dịchcho đến lúc kết thúc giao dịch ngày giao dịch hoặc cho đến khi lệnh bị hủy bỏ.
- Lệnh giao dịch tại mức giá mở cửa (ATO): là lệnh mua hoặc bán tại mức giá mở cửa.Lệnh ATO có thứ tự ưu tiên trước lệnh giới hạn, chỉ có hiệu lực trong phiên 1 (phiên giaodịch xác định giá mở cửa thị trường) và sẽ tự động bị hủy bỏ sau thời điểm xác định giá
mở cửa nếu lệnh không được thực hiện hoặc không được thực hiện hết
- Lệnh giao dịch tại mức giá đóng cửa (ATC): là lệnh mua hoặc bán tại mức giá đóng cửa.Lệnh ATC có thứ tự ưu tiên trước lệnh giới hạn, chỉ có hiệu lực trong phiên 3 (phiên giaodịch xác định giá đóng cửa thị trường) và sẽ tự động bị hủy bỏ sau thời điểm xác định giáđóng cửa nếu lệnh không được thực hiện hoặc không được thực hiện hết
9 Quy định về thanh toán
a Giao dịch khớp lệnh: thanh toàn bù trừ đa phương T+3
b Giao dịch thỏa thuận:
- Thanh toán bù trừ đa phương T+3 đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ
- Thanh toán trực tiếp: hai bên tự thỏa thuận T+1 hoặc T+2 đối với trái phiếu
- Khối lượng giao dịch >= 100.000 CP: trực tiếp T+1
10 Quy định về hủy/sửa lệnh
- Nhà đầu tư không được phép sửa lệnh
- Không được hủy lệnh trong cùng một đợt giao dịch khớp lệnh định kỳ
- Nhà đầu tư có thể hủy lệnh đã đặt trong phiên khớp lệnh liên tục nếu lệnh hoặc phần cònlại của lệnh chưa được thực hiện kể cả các lệnh hoặc phần còn lại của lệnh chưa đượcthực hiện ở lần khớp lệnh định kỳ trước đó
- Giao dịch thỏa thuận trên hệ thống giao dịch không được phép hủy bỏ
11 Các dấu hiệu giao dịch không hưởng quyền
Vào các ngày giao dịch không hưởng quyền, Sở Giao Dịch Chứng Khoán (HOSE)
sẽ công bố các ký hiệu giao dịch sau đây trên hệ thống giao dịch:
a Đối với cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư:
“XD”: Giao dịch không hưởng cổ tức