Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

1.3.3 Nội dung của HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 251.3.4 Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 27 1.4.1 Sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho học sinh 2.1 Khái

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ BẢO TÂN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO

HỌC SINH LỚP 5

Chuyên ngành: Giáo dục học (Bậc tiểu học)

Mã số: 60.14.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN BÁ MINH

Nghệ An, 2012

LỜI CẢM ƠN

Đề tài này được hoàn thành ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi xin bày tỏ

sự biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo – PGS TS Nguyễn Bá Minh là người đã

tận tâm, trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và quátrình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đếncác thầy cô giáo khoa Sau Đại học – Trường Đại học Vinh, các thầy cô giáo

đã trực tiếp giảng dạy lớp Cao học 18 – Giáo dục học (bậc Tiểu học)

Tôi chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện của banlãnh đạo và giáo viên các trường Tiểu học quận Thanh Khê, Đà Nẵng đã cungcấp cho tôi những tư liệu bổ ích giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, người thân và tất cả bạn bè đã có sựđộng viên, giúp đỡ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập và nghiên cứuluận văn

Mặc dù tôi đã cố gắng nhưng luận văn cũng không thể tránh khỏi một

số thiếu sót Tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ thầy cô, đồngnghiệp và bạn bè

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả Nguyễn Thị Bảo Tân

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5 19

1.3.1 Vị trí, vai trò của HĐGDNGLL đối với học sinh lớp 5 19

1.3.3 Nội dung của HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 25

1.3.4 Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 27

1.4.1 Sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho học sinh

2.1 Khái quát về tình hình phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục quận Thanh

2.3.2 Thực trạng việc xây dựng kế hoạch tổ chức HĐGDNGLL 45

2.3.3 Thực trạng về việc thực hiện chương trình HĐGDNGLL cho học sinh

2.3.4 Thực trạng về hiệu quả của HĐGDNGLL và những yếu tố ảnh hưởng

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH

3.1 Một số nguyên tắc để xây dựng biện pháp 613.2 Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

3.2.1 Biện pháp nâng cao nhận thức của các lực lượng giáo dục trong và

3.2.2 Biện pháp xây dựng nội dung đa dạng và sử dụng linh hoạt các hình

3.2.3 Biện pháp xây dựng quy trình tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

73

3.2.4 Biện pháp nâng cao năng lực tổ chức HĐGDNGLL cho giáo viên 77

3.2.5 Biện pháp phối hợp giữa các lực lượng giáo dục cùng tham gia vào 80 3.2.6 Biện pháp tăng cường cơ sở vật chất, nguồn tài chính phục vụ

BẢNG KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

6 HĐGDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Bảng 2.10: Tổng hợp ý kiến của học sinh và PHHS về hiệu quả HĐGDNGLL

Bảng 2.11: Tổng hợp ý kiến của CBQL và giáo viên về những khó khăn khi

Bảng 3.1: Tính cần thiết của các biện pháp đã đề xuất 84Bảng 3.2: Tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 86

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong tài liệu “Tham luận về HĐGDNGLL” đã trình bày về:

- Tầm quan trọng của HĐGDNGLL như sau:

+ Giáo dục là quá trình kết hợp vai trò chủ đạo của giáo viên với sự tựgiác tích cực, tự rèn luyện của học sinh nhằm hình thành ý thức, tích cách vàchủ yếu là hành vi thói quen đạo đức với các chuẩn mực xã hội quy định.Nhân cách học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: Con đườngdạy học trên lớp và con đường hoạt động ngoài giờ lên lớp

+ HĐGDNGLL là một hoạt động quan trọng, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính

từ những hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đã gópphần rất lớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh Giúp các em biết

tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Có thể nói việc tổ chức cácHĐGDNGLL là xây dựng cho các em các mối quan hệ phong phú, đa dạngmột cách có mục đích, có kế hoạch, có nội dung và phương pháp nhất định,gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tình huống Biến cácnhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bản thân học sinh.+ Nhân cách trẻ được hình thành và phát triển thông qua các hoạt động

có ý thức Chính trong quá trình sống, học tập, lao động, giao lưu, vui chơigiải trí, con người đã tự hình thành và phát triển nhân cách của mình Vì thế,HĐGDNGLL có liên quan đến việc mở rộng kiến thức, tư tưởng, tình cảm,nâng cao năng lực thể chất và tinh thần của học sinh Do vậy, cần thiết phảikết hợp việc học tập trên lớp với việc rèn kỹ năng thực hành, giúp học sinhhiểu sâu hơn và nắm bản chất của sự vật hiện tượng, tạo niềm tin và óc sáng

tạo cho học sinh, giải quyết mối quan hệ giữa học và chơi – chơi và học nhằmđáp ứng nhu cầu tâm lý lứa tuổi học sinh tiểu học.

+ Hoạt động ngoài giờ lên lớp được quy định cụ thể tại Điều lệ trườngtiểu học ban hành kem theo quyết định 51/2007/QĐ-BGDĐT ngày 31 tháng 8năm 2007 của Bộ GD – ĐT, tại Điều 26 đã chỉ rõ: “Hoạt động giáo dục baogồm hoạt động trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện đạođức, phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu, giúp đỡ học sinh yếu kém phùhợp đặc điểm tâm lý, sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học Hoạt động giáo dụctrên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tựchọn HĐGDNGLL bao gồm hoạt động ngoại khóa, hoạt động vui chơi, thểdục thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hóa; hoạt động bảo vệ môitrường; lao động công ích và các hoạt động xã hội khác”

- Thực trạng việc tổ chức HĐGDNGLL ở các trường tiểu học hiện nay:+ HĐGDNGLL ở tiểu học trong những năm qua đã có nhiều sự chuyểnbiến rõ nét, đã được các cấp quản lý giáo dục, các trường, đội ngũ giáo viêncũng như cộng đồng quan tâm và có các giải pháp tích cực nhằm nâng caochất lượng hoạt động Đặc biệt là khi Bộ GD – ĐT phát động phong trao thiđua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thì việc đầu tư choHĐGDNGLL đã được chú trọng nhiều hơn

+ Song bên cạnh đó, với tình hình hiện nay nội dung HĐGDNGLL chưathực sự đáp ứng nhu cầu thực tế, chương trình còn đơn điệu, cứng nhắc

+ Việc định hướng nội dung, quy trình của HĐGDNGLL vẫn chưa có sựsáng tạo, hầu như vẫn còn lệ thuộc nhiều vào sự chi phối của công văn811/CV-SGD ngày 23/8/2004 v/v hướng dẫn HĐGDNGLL ở bậc tiểu học.Nhìn chung, HĐGDNGLL vẫn chưa phát huy được hết ý nghĩa thực chất của

nó đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Như vậy, có thể thấy việc tổ chức HĐGDNGLL là điều kiện quan trọng

để hình thành thái độ, rèn luyện hành vi, kỹ năng xã hội cho học sinh Vì thế

nó có vị trí quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục trong các nhà

trường hiện nay Chính từ những lí do trên tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5” để góp phần nâng cao chất lượng HĐGDNGLL hiện nay cũng như góp

phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện được những biện pháp phù hợp với thực tiễn có

cơ sở khoa học thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho họcsinh lớp 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5.

- Nghiên cứu thực trạng việc tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

- Đề xuất một số biện pháp nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho họcsinh lớp 5

- Tổ chức thăm dò về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đềxuất

6 Các phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, khái quát hóa, hệ thống hóa các tài liệu để xây dựng cơ sở lýluận của đề tài

6.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng các phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn để thu thậpthông tin xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng công thức thống kê toán học để xử lí số liệu

7 Đóng góp mới của luận văn

- Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận về HĐGDNGLL cho họcsinh tiểu học

- Làm rõ thực trạng việc tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

- Đề xuất được những biện pháp nhằm nâng cao chất lượngHĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

8 Cấu trúc nội dung của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, mục lục, nộidung của luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của đề tài

Chương 3: Một số biện pháp nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho họcsinh lớp 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁO

DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài

Tìm hiểu lịch sử khoa học giáo dục nhân loại cho thấy rằng, hoạt độnggiáo dục được nghiên cứu một cách có hệ thống từ rất sớm và HĐGDNGLLcũng đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học từ rất sớm Có thể

kể đến một số nghiên cứu trong lĩnh vực này:

- Khổng Tử (551 – 479 TCN), một triết gia, một nhà giáo dục lỗi lạc củaTrung Hoa cổ đại cho rằng: thông qua giáo dục để đào tạo ra lớp người “trịquốc” muốn vậy học phải đi đôi với hành, ông đánh giá cao vai trò của cánhân trong việc tu dưỡng, học thầy, học bạn, học trong cuộc sống Ông khẳngđịnh: “Đọc thuộc ba trăm thước kinh thư giỏi, giao cho việc hành chính khônglàm được, giao cho việc đi sứ không có khả năng đối đáp học kiểu như vậychẳng có ích gì” [2; 4, tr14]

- J.A.Komenxki (1592 – 1670) được coi là “ông tổ của nền sư phạm cậnđại” đã có những đóng góp lớn lao cho nền giáo dục thế giới Ông đặc biệtchú trọng đến việc kết hợp hoạt động học tập trên lớp và HĐGDNGLL nhằmgiải phóng hình thức học tập “giam hãm trong bốn bức tường” của các hệthống nhà trường trung cổ Ông đã khẳng định rằng: “Học tập không phải lĩnhhội kiến thức trong sách vở mà lĩnh hội kiến thức từ bầu trời, mặt đất, cây sồi,cây dẻ” [2, tr93]

- Thomas More (1478 – 1535), nhà giáo dục không tưởng đầu thế kỷ 16

đã đánh giá rất cao vai trò của lao động đối với con người và đối với xã hộinên việc giáo dục con người phải kết hợp giáo dục nhà trường, trong lao động

và hoạt động xã hội [16]

- Các Mác (1818 – 1883) và P.Ăngghen (1820 – 1895) người sáng lập rahọc thuyết cộng sản Hai ông xác định mục tiêu của nền giáo dục xã hội chủnghĩa là đào tạo ra “con người phát triển toàn diện” Muốn vậy phải theophương thức “giáo dục kết hợp với lao động sản xuất”, đây chính là phươngthức giáo dục hiện đại [4, tr16; 9]

- V.I.Lenin (1870 – 1924), người tiếp tục sự nghiệp của C.Mac vàP.Ăngghen Ông đề cao vấn đề phát triển toàn diện con người Việc hìnhthành con người phát triển toàn diện không chỉ là trách nhiệm của nhà trường

mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội, của gia đình, đoàn thể và tự rèn luyệncủa thế hệ trẻ Ông từng phát biểu: “Chỉ có thể trở thành người cộng sản khibiết lao động và hoạt động xã hội cùng với công nhân với nông dân” [4, tr16;9]

- A.X.Macarenco (1888 – 1939), nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại, người cócông làm một cuộc thực nghiệm giáo dục gần 20 năm ở trại lao động Goocki

va Deczinxki, nhằm cải tạo trẻ em phạm pháp Thành công ở cuộc thựcnghiệm này chính là ở chỗ ông không chỉ giáo dục trẻ em phạm pháp ở trongtrường học mà ông đã gắn liền giáo dục trong lao động, trong sinh hoạt tậpthể và hoạt động xã hội

Và gần đây, UNESCO cũng khẳng định:

+ Giáo dục thường xuyên, giáo dục suốt đời

+ Nhà trường mở, giáo dục mở

+ Tăng cường giáo dục cộng đồng, giáo dục gia đình

+ Giáo dục cho mọi người

+ Giáo dục hướng tới 4 trụ cột: học để biết, học để làm, học để chungsống, học để tự khẳng định mình

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Ở trong nước cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến cáckhía cạnh khác nhau của HĐGDNGLL như vai trò, hình thức tổ chức, biệnpháp quản lý trong nhà trường và ngoài nhà trường ở nhiều bậc học khácnhau: giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học, giáo dục trung học cơ sở, giáodục trung học phổ thông, giáo dục đại học Và trong đó các nghiên cứu vềHĐGDNGLL cho học sinh tiểu học cũng rất được quan tâm.

- Đỗ Nguyên Hạnh trong nghiên cứu về hoạt động ngoài giờ lên lớp đãđưa ra một số hình thức hoạt động khác nhau như: bình thơ, trưng bày tranhảnh, tham quan có tác dụng tốt trong việc củng cố, bổ sung kiến thức, giáodục tình cảm, ý thức tập thể cho học sinh [5]

- Nguyễn Hữu Hợp, Nguyễn Dục Quang đã coi trọng vai trò củaHĐGDNGLL cho học sinh tiểu học: “Nhà trường tiểu học muốn đạt đượcmục tiêu giáo dục tiểu học là hình thành những cơ sở ban đầu cho sự pháttriển nhân cách hài hòa và toàn diện thì phải tổ chức đúng đắn toàn bộ côngtác dạy học – giáo dục Trong đó, có công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp”.[11]

- Điều lệ Trường phổ thông tháng 6/1976, Điều 7 có nêu: “Việc giảngdạy và giáo dục được tiến hành thông qua các hoạt động giảng dạy trên lớp,lao động sản xuất và hoạt động tập thể Các mặt hoạt động đó phải cùng tiếnhành bổ sung cho nhau theo kế hoạch thống nhất, trong đó phải coi trọng hìnhthức giảng dạy trên lớp” Tại khoản 3, Điều 7 viết về hoạt động tập thể: “Hoạtđộng tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với đoàn Thanh niên laođộng Hồ Chí Minh và đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh tổ chức, baogồm các hoạt động văn hóa, chính trị, xã hội của Đoàn, Đội và các hoạt độngngoại khóa về khoa học kỹ thuật, văn nghệ, thể dục thể thao của nhà trường

và của địa phương” Thông qua hoạt động tập thể để giáo dục ý thức chính trị,khả năng công tác độc lập của học sinh, góp phần củng cố, mở rộng kiến thức

và phát triển mọi năng khiếu của họ theo chương trình và kế hoạch thốngnhất Như vậy, hoạt động tập thể được xác định là một trong những hoạt độnggiáo dục cơ bản thực hiện trong trường phổ thông nhằm hình thành và pháttriển toàn diện nhân cách thế hệ trẻ [1, tr15]

- Theo GS Đặng Vũ Hoạt: “Nhân cách học sinh được hình thành qua haicon đường cơ bản: con đường dạy học và con đường HĐGDNGLL” Ôngnhận định, HĐGDNGLL có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động tự giáo dục,

tự rèn luyện của học sinh, vì nó có nội dung phong phú hơn, hấp dẫn hơn,phạm vi tiến hành rộng rãi hơn, khả năng liên kết các lực lượng giáo dục tốthơn Từ đó, ông đã biên soạn hàng loạt cuốn sách viết về HĐGDNGLL [11;

14, tr 15]

Như vậy, hầu hết nghiên cứu mới chỉ nêu vai trò, hình thức, mục tiêu, của HĐGDNGLL mà chưa nêu biện pháp để nâng cao chất lượngHĐGDNGLL cho học sinh tiểu học Vì vậy, đề tài này được nghiên cứu nhằm

đề xuất các biện pháp để nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho học sinh lớp

1.2.1.2 Mục tiêu giáo dục tiểu học

a) Mục tiêu chung

Luật Giáo dục 2005 đã chỉ rõ: “Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinhhình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạođức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục họctrung học cơ sở”

b) Mục tiêu cụ thể

Học xong bậc tiểu học, học sinh phải đạt các yêu cầu sau đây:

- Có lòng nhân ái mang bản sắc con người Việt Nam: Yêu quê hương,đất nước, hòa bình và công bằng, bác ái, kính trên, nhường dưới, đoàn kết vàsẵn sàng hợp tác với mọi người; có ý thức về bổn phận của mình đối vớingười thân, đối với bạn bè, đối với cộng đồng và môi trường sống, tôn trọng

và thực hiện đúng pháp luật và các quy định của nhà trường, khu dân cư, nơicộng đồng, sống hồn nhiên, mạnh dạn, tự tin, trung thực

- Có kiến thức cơ bản về tự nhiên – xã hội – con người và thẩm mỹ; có

kỹ năng cơ bản về nghe, đọc, nói viết và tính toán; có thói quen rèn luyệnthân thể, giữ gìn vệ sinh và bảo vệ sức khỏe

- Biết cách học tập, biết tự phục vụ, biết tự sử dụng một số đồ dùng tronggia đình và công cụ lao động thông thường, vận dụng và làm một số việc nhưchăn nuôi, trồng trọt và giúp việc trong gia đình

Nói tóm tại, chúng ta đang hướng tới việc xây dựng bậc giáo dục tiểuhọc thành một bậc học lành mạnh, phát triển bền vững và cơ bản đạt trình độtiên tiến [12, tr 11, 12]

1.2.1.3 Nội dung giáo dục tiểu học

Nội dung giáo dục tiểu học thống nhất trong phạm vi cả nước và phù hợpvới điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của từng vùng miền, phù hợp với tâm

lý phát triển của lứa tuổi học sinh

Nội dung giáo dục tiểu học bao gồm: Nội dung dạy học các môn học và

nội dung hoạt động ngoài giờ lên lớp.

Nội dung dạy học được thể hiện qua các môn học bắt buộc và tự chọn.Còn nội dung hoạt động ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động: Vui chơigiải trí, văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao, lao động công ích, hoạt động từthiện

Nội dung giáo dục tiểu học được phân thành 4 lĩnh vực: khoa học, côngnghệ, đạo đức lối sống, sức khỏe

Tuy nhiên, do trình độ nhận thức của học sinh tiểu học còn hạn chế, kinhnghiệm sống của các em còn nghèo nàn nên cần phải duy trì và hoàn thiệnquan điểm tổng hợp khi xây dựng và nhất là khi thực hiện nội dung giáo dụctiểu học Nhiều nước trên thế giới rất quan tâm đến việc xây dựng ở bậc tiểuhọc những môn học có tính tổng hợp Trong chương trình dạy học tiểu học ởnước ta, một số môn học cũng đã được biên soạn theo hướng này

Chẳng hạn, môn Tự nhiên và Xã hội bao gồm kiến thức của nhiều mônđộc lập khác như: Sinh học, Địa lý, Lịch sử, Vật lý, Hóa học Hoặc mônToán bao gồm kiến thức của môn Số học, Đại số, Hình học

Trong từng môn học, cần đảm bảo sự cân đối giữa tri thức cụ thể và trithức trừu tượng Các biểu tượng mang đến cho học sinh phải khoa học, chínhxác và nâng dần tới trình độ khái niệm Tăng cường tính khái quát của trithức, cung cấp cơ sở lý luận để trẻ hiểu rõ bản chất của sự vật, hiện tượng vàmối quan hệ có tính quy luật của chúng

Bên cạnh việc hình thành các kỹ năng, kỹ xão công cụ (như nghe, nói,đọc, viết, tính toán) cần phải dạy cho trẻ cách học, cách nhận thức nhiệm vụhọc tập, xây dựng các hành động học tập (hành động phân tích, hành động môhình hóa, hành động cụ thể hóa, hành động kiểm tra đánh giá) Đồng thời nộidung giáo dục tiểu học cần mang tính gợi cảm, tác động mạnh mẽ đến tìnhcảm của trẻ, vừa gấy hứng thú học tập, vừa tạo điều kiện để các em tự thể

nghiệm những cảm xúc đạo đức thẩm mỹ.

Thông thường, nội dung giáo dục tiểu học được xây dựng theo nguyêntắc đồng tâm, có nghĩa là tri thức và kỹ năng được học theo nhiều vòng, mỗivòng được mở rộng và đào sâu thêm

Do đó trong quá trình dạy học, người giáo viên cần chú ý đến tính chấtnày để tránh dạy quá yêu cầu, vi phạm tính hệ thống, gấy khó khăn cho sựtiếp thu của trẻ

Tóm lại, nội dung giáo dục tiểu học phải “bảo đảm cho học sinh có hiểubiết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có kỹ năng cơ bản

về nghe, nói, đọc, viết và tính toán, có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệsinh; có hiểu viết ban đầu về múa, hát, âm nhạc, mỹ thuật” (luật Giáo dục,NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2006, trang 22) [12, tr 3,4,5]

1.2.1.4 Phương pháp giáo dục tiểu học

Phương pháp giáo dục là tổng hợp các cách thức hoạt động giữa nhà giáodục và người được giáo dục nhằm chuyển tải các nội dung giáo dục, thực hiệnmục tiêu giáo dục

Lứa tuổi học sinh tiểu học tư duy còn mang tính trực quan nên cácphương pháp được sử dụng cũng cần mang tính trực quan, kích thích đượctính tự giác, sự tích cực, sáng tạo của học sinh Cần hạn chế các phương phápdiễn thuyết, trình bày dài, khó hiểu Đặc biệt học sinh tiểu học rất thích thúvới các hoạt động mang tính khám phá, quan sát, trò chơi

Hồ Chí Minh đã từng căn dặn: “Tiểu học cần giáo dục cho các cháuthiếu nhi: yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, trọng củacông Cách dạy phải nhẹ nhàng, vui vẻ, chớ gò bó thiếu nhi vào trong khuônkhổ của người lớn”

Những lời dạy của Hồ Chủ tịch là nền tảng về phương pháp dạy học nóichung và phương pháp dạy học ở tiểu học nói riêng, đồng thời gợi mở nhiều

điều bổ ích về đổi mới nội dung chương trình và phương pháp dạy học hiệnnay.

Đối với học sinh tiểu học, việc lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năng cóvai trò quan trọng như nhau Vì thế cần chú ý đúng mức đến phương phápthực hành, từ thực hành mà hiểu thêm lý thuyết

Nhận thức của học sinh tiểu học chủ yếu là nhận thức cảm tính: từ cụ thể(trực quan sinh động) đến trừu tượng vì vậy phương pháp dạy học trực quanđược sử dụng nhiều trong nhà trường tiểu học Khi dạy điều gì, giáo viên làmmẫu rồi tổ chức cho học sinh làm để có điều đó Muốn hình thành ở học sinhmột hành vi, giáo viên phải làm mẫu cách làm để có được hành vi đó Khácvới phương pháp nêu gương, phương pháp làm mẫu cho học sinh thấy mẫusản phẩm của nhà trường và cách làm để tạo ra sản phẩm đó theo cơ chế “thầy

tổ chức, trò hoạt động; thầy thiết kế, trò thi công” (Nguyễn Kế Hào, Giáo viêntiểu học Tạp chí nghiên cứu giáo dục, số 1 – 1992)

Có thể nói, trong nhà trường tiểu học, đặc trưng lao động sư phạm củangười giáo viên tiểu học nằm ở phương pháp làm mẫu này

Các phương pháp dạy học ở tiểu học rất đa dạng và phong phú Vì thếkhi lựa chọn phương pháp dạy học cần chú ý đến:

- Lứa tuổi, giai đoạn phát triển của học sinh tiểu học

- Lĩnh vực và mức độ mục tiêu cần thực hiện (nhất là các lĩnh vực vàmục tiêu về tình cảm và thái độ)

- Coi trọng việc tổ chức hoạt động tự giác, có hệ thống, độc lập của họcsinh

- Những điều kiện vật chất hỗ trợ cho việc dạy và học

- Năng lực và thói quen, kinh nghiệm của bản thân giáo viên về các mặtgiao tiếp, tổ chức, hướng dẫn [12, tr 5.6]

1.2.2 Học sinh tiểu học

Ở các lớp cuối cấp, tri giác của các em mang tính mục đích và rõ rànghơn Lúc này, tri giác trở thành hoạt động có phân tích, có văn hóa, mang tínhchất của sự quan sát có tổ chức Trong sự phát triển tri giác, vai trò của ngườigiáo viên là rất lớn Giáo viên hàng ngày không chỉ dạy các khái niệm mà còndạy cho học sinh các kỹ năng hoạt động, phối hợp các giác quan, liên hệnhững gì đã học được để ngày càng nâng cao khả năng hiểu biết, các kỹ nănghoạt động một cách thành thạo.

- Chú ý:

Chú ý của học sinh thiên về chú ý không chủ định, học sinh thường chú

ý đến những cái mới lạ hấp dẫn, trực quan sinh động Sự chú ý của học sinhthường hướng ra bên ngoài vào hành động, chưa có khả năng hướng vào bêntrong và tư duy

Ở lớp 4, 5 chú ý có chủ định đã xuất hiện và ngày càng hoàn thiện trongquá trình nhận thức của học sinh Khả năng phát triển chú ý có chủ định, pháttriển tính bền vững, sự tập trung chú ý ở học sinh cuối cấp là rất cao Bản thânquá trình học tập đòi hỏi các em phải rèn luyện thường xuyên sự chú ý có chủđịnh, ý chí Chú ý có chủ định được phát triển cùng với động cơ học tập mangtính xã hội cao, với sự trưởng thành về ý thức trách nhiệm đối với kết quả

trong học tập

- Trí nhớ:

Trí nhớ của học sinh tiểu học gắn với các biểu tượng cụ thể, trí nhớ máymóc phát triển hơn trí nhớ từ ngữ logic, biểu tượng hình ảnh giúp các em dễnhớ hơn là dùng ngôn ngữ, câu chữ trừu tượng khó hiểu Việc dạy học có sửdụng các hình ảnh trực quan giúp các em ghi nhớ sâu sắc hơn, nắm được sựvật hiện tượng

Tuy nhiên, ở cuối cấp học, trí nhớ của các em đã dần dần thoát khỏi cácbiểu tượng cụ thể mà được thay bằng các khái niệm Ở các lớp dưới, học sinh

đã được chuẩn bị đầy đủ về nội dung và các biểu hiện của khái niệm Đến lớp

4, 5 cùng với sự phát triển chức năng sinh lý của bộ não, chúng được kháiquát thành các khái niệm, từ đó hình thành nên kỹ năng kỹ xảo hoạt động

- Trí tưởng tượng:

Trí tưởng tượng của các em rất phong phú, tuy nhiên nó còn phụ thuộcvào kinh nghiệm sống, mẫu vật đã biết và cảm hứng, hứng thú của học sinh.Tưởng tượng mang tính đơn giản, ít có tổ chức và thường thay đổi

Ở các lớp cuối cấp, tưởng tượng của các em trở nên gần hiện thực, phảnánh thực tế đầy đủ và chính xác hơn Các em có khả năng gọt dũa, nhào nặnnhững biểu tượng cũ để sáng tạo ra những biểu tượng mới Điều này có đượcnhờ các em đã biết dùng ngôn ngữ để xây dựng hình ảnh có tính khái quát vàtrừu tượng hơn Biểu tượng của tưởng tượng dẫn trở nên hiện thực hơn, phảnánh đúng đắn hơn môn học, nội dung đã học, biểu tượng không còn đứt đoạn

và thống nhất thành một hệ thống Điều này cũng chi phối việc hình thành cácmức độ kỹ năng của học sinh dựa trên những kỹ năng đơn giản đã có

Như vậy, tưởng tượng của học sinh cuối cấp dần thoát khỏi ảnh hưởngcủa những ấn tượng trực tiếp, gắn liền với tư duy ngôn ngữ, các kí hiệu, tínhiệu

- Tư duy:

Tư duy của học sinh tiểu học đầu cấp là tư duy cụ thể, mang tính hìnhthức dựa vào những đặc điểm trực quan của đối tượng, hiện tượng cụ thể.Trong quá trình học tập học sinh dần dần chuyển từ nhận thức các mặt bênngoài sự vật hiện tượng đến nhận thức các thuộc tính bên trong của chúng.Điều này tạo ra những so sánh, thao tác phân tích tổng hợp và suy luận đầutiên Hành động này còn sơ đẳng với học sinh đầu cấp, tri giác đối tượng bằnghành động phân tích trực quan trực tiếp Học sinh cuối cấp có thể phân tíchđối tượng mà không cần hành động trực tiếp với đối tượng

- Nhu cầu nhận thức:

Trong những năm đầu của bậc tiểu học, nhu cầu nhận thức của học sinhphát triển rõ nét Đầu tiên xuất hiện nhu cầu tìm hiểu sự việc riêng lẻ, nhữnghiện tượng riêng biệt (lớp 1, 2), sau đó xuất hiện nhu cầu gắn liền với sự pháthiện các nguyên nhân, quy luật, các mối liên hệ và quan hệ phụ thuộc giữacác sự kiện, hiện tượng (lớp 3, 4 đặc biệt là lớp 5) Nếu như học sinh đầu cấp

có nhu cầu tìm hiểu các câu hỏi “Cái đó là cái gì?” thì ở các lớp cuối cấp lại

có nhu cầu giải quyết các câu hỏi: “Tại sao?” và “Như thế nào?”

Nhu cầu nhận thức là nhu cầu tinh thần có ảnh hưởng quan trọng đến sựphát triển trí tuệ Nếu học sinh không có nhu cầu nhận thức thì cũng không cótính tích cực trí tuệ Mà tính tích cực trí tuệ rất cần thiết cho kỹ năng Nếu họcsinh chỉ học để đối phó thì khi một kỹ năng nào đó đã được hình thành, họcsinh sẽ không rèn luyện và dần dần kỹ năng đó sẽ mất đi

Khi có nhu cầu nhận thức, học sinh sẽ huy động toàn bộ kiến thức, kỹnăng đã có để giải quyết một vấn đề nào đó Khi nhu cầu đó không thỏa mãnthì học sinh sẽ bứt rứt, khó chịu Nhu cầu nhận thức khi đã được thỏa mãn vớiđối tượng này thì nó lại hướng đến một đối tượng mới phức tạp hơn, đòi hỏingười học phải có sự sáng tạo cao hơn, làm cho trí tuệ của học sinh được phát

triển không ngừng.

1.2.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các bộmôn văn hóa HĐGDNGLL giúp các em học sinh có cơ hội tham gia các hoạtđộng thực tiễn Học sinh khi được hòa mình vào đời sống xã hội sẽ có thêmnhững hiểu biết, học thêm được kinh nghiệm giao tiếp… để làm tăng thêmvốn sống của mình, để rèn luyện trở thành những người có nhân cách

Về khái niệm HĐGDNGLL, các tác giả đã đưa ra nhiều ý kiến khácnhau:

Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt: HĐGDNGLL là việc tổ chức giáo dục theohoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích,hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa nghệ thuật thẫm mỹ, hoạtđộng thể duch thể thao, hoạt động vui chơi giải trí…để giúp các hình thành vàphát triển nhân cách [14, tr23; 6; 10]

Theo tác giả Nguyễn Hữu Hợp và Nguyễn Dục Quang: HĐGDNGLL làmột môn học nằm trong hệ thống các môn học về giáo dục tiểu học Nónghiên cứu quá trình giáo dục trẻ em diễn ra vào thời gian ngoài giờ lên lớp

do giáo viên tiểu học tổ chức và lãnh đạo có sự kết hợp với các lực lượng giáodục khác trong nhà trường và ngoài nhà trường

Tác giả Hà Nhật Thăng đã nêu: HĐGDNGLL là một chương trình mới,được thực hiện một cách hệ thống theo một số chủ điểm nhằm giúp học sinhmở rộng sự hiểu biết, hình thành tình cảm, niềm tin với những giá trị tốt đẹpcủa con người Việt Nam trong giai đoạn mới

Trong chương trình Tiểu học: HĐGDNGLL là hoạt động được tổ chứcngoài giờ của các môn học HĐGDNGLL là sự tiếp nối thống nhất hữu cơ vớihoạt động dạy học, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực hành, góp phần quantrọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của học sinh

Trong điều lệ trường tiểu học: HĐGDNGLL bao gồm các hoạt độngngoại khóa về khoa học, văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao… nhằm pháttriển năng lực toàn diện của học sinh và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu.

Như vậy, theo ý kiến của chúng tôi: HĐGDNGLL là một hoạt động có

mục đích, có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện ngoài thời gian học trên lớp, là sự tiếp nối và thống nhất với hoạt động dạy và học trên lớp tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực hành HĐGDNGLL góp phần thực hiện quá trình hình thành nhân cách học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục.

Hiện nay, HĐGDNGLL đã trở thành chương trình bắt buộc, và là một bộphận trong quá trình giáo dục toàn diện học sinh trong chính khóa

1.2.4 Chất lượng

Về bản chất, khái niệm chất lượng là một khái niệm mang tính tươngđối Với mỗi người, quan niệm về chất lượng khác nhau

Trong thực tế, có rất nhiều cách định nghĩa chất lượng, theo chúng tôi:

“Chất lượng là sự vượt trội, là sự hoàn hảo và phù hợp với mục tiêu đặt ra”.Chất lượng giáo dục luôn luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều đốitượng

Chất lượng HĐGDNGLL được phản ánh thông qua sự phát triển về nhâncách của học sinh, thông qua những hiệu quả giáo dục mà HĐGDNGLLmang lại chứ không phải bằng điểm số

Mỗi biện pháp nâng cao chất lượng HĐGDNGLL phải đảm bảo cấu trúcthành phần sau:

+ Thực hiện một mục tiêu hay nhiều mục tiêu giáo dục

+ Xác định được chủ thể tham gia và các lực lượng phối hợp ThườngHĐGDNGLL luôn có hai chủ thể là giáo viên và học sinh Xác định mối quan

hệ tương hỗ giữa các chủ thể, các lực lượng phối hợp, các tổ chức xã hội,đoàn thể… góp phần nâng cao hiệu quả của các biện pháp nâng cao chấtlượng HĐGDNGLL

+ Tính đến điều kiện khách quan, chủ quan chi phối, chế ước hiệu quảhoạt động giáo dục

+ Thông thường lựa chọn một biện pháp tổ chức HĐGDNGLL phải xemxét tính khả thi của biện pháp, điều đó có nghĩa là phải phân tích mối quan hệgiữa mục tiêu, nội dung HĐGDNGLL với biện pháp thực hiện, phải tính toánđến không gian, thời gian, cơ sở vật chất và điều kiện cần thiết, đảm bảo chocác biện pháp thực hiện có hiệu quả Điều quan trọng nhất để đảm bảo tínhhiện thực của biện pháp là xác định quy trình các bước thực hiện biện pháp.+ Cuối cùng là đánh giá hiệu quả của việc sử dụng biện pháp Để thựchiện chương trình HĐGDNGLL có rất nhiều biện pháp nhưng vấn đề cơ bảnvới nhà sư phạm là phải biết lựa chọn các biện pháp phù hợp để thực hiệnmục tiêu đặt ra Do vậy, khi tổ chức HĐGDNGLL nếu biết phối hợp các biệnpháp hợp lý, phát huy các mặt tích cực của các biện pháp thì chất lượng củaHĐGDNGLL sẽ được nâng cao [4 tr19, 20]

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

1.3.1 Vị trí, vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đối với học sinh lớp 5

1.3.1.1 Vị trí

Quá trình sư phạm tổng thể gồm quá trình dạy học và quá trình giáo dục

bổ sung, hỗ trợ, thống nhất và gắn bó hữu cơ với nhau, thúc đẩy lẫn nhaucùng phát triển trong toàn bộ quá trình phát triển chung của trẻ

Quá trình dạy học không những nhằm giúp người học lĩnh hội các trithức khoa học một cách hệ thống mà còn nhằm hình thành nhân cách toàndiện thông qua các môn học cụ thể trong chương trình; đồng thời tạo cơ sởcho toàn bộ quá trình giáo dục đạt hiểu quả

Quá trình giáo dục được tổ chức giúp người học nắm được những nộidung: hệ thống tri thức, thái độ, kỹ năng, hành vi ứng xử và thói quen hành vithể hiện trong cuộc sống của cộng đồng, của xã hội Từ đó hình thành ở ngườihọc những mặt xã hội, tâm lý, thể chất, cách ứng xử đúng đắn thông qua cácmối quan hệ cùng nhau trong tập thể, trong nhóm, trong các hoạt động họctập, vui chơi, văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động xã hội

Cùng với dạy học ở trên lớp, thì HĐGDNGLL là một bộ phận rất quantrọng và vô cùng cần thiết trong toàn bộ quá trình dạy học – giáo dục ở nhàtrường phổ thông Hai bộ phận này gắn bó hỗ trợ với nhau trong quá trìnhgiáo dục

HĐGDNGLL cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nóiriêng là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn học chính khóa.HĐGDNGLL là hoạt động nối tiếp và thống nhất hữu cơ với hoạt động giáodục trong giờ học trên lớp Nó là cầu nối giữa công tác giảng dạy trên lớp vớicông tác giáo dục học sinh ngoài lớp

+ Làm cơ sở để giúp học sinh tự so sánh bản thân với người khác.

+ Phát triển ở học sinh các kỹ năng cơ bản, cần thiết mà học sinh đãđược hình thành ở các lớp dưới phù hợp với sự phát triển chung của các em(kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tham gia các hoạt động tập thể, kỹ năng nhậnthức…)

+ Giúp học sinh hình thành và phát huy tính chủ thể và tính tích cực, tựgiác trong việc tham gia vào các hoạt động chính trị xã hội Trên cơ sở đó, bồidưỡng cho các em thái độ đúng đắn với các hiện tượng tự nhiên và xã hội, cótrách nhiệm đối với công việc chung

Điều đó chứng tỏ HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 là cầu nối giữa hoạtđộng giảng dạy và học tập ở trên lớp với giáo dục học sinh ở ngoài lớp thôngqua các hoạt động lao động, văn nghệ, xã hội, thể dục thể thao… Hay nói cụthể hơn đó là sự chuyển hóa giữa giáo dục với tự giáo dục, chuyển hóa nhữngyêu cầu về những chuẩn mực hành vi đã được quy định thành hành vi và thóiquen tương ứng Muốn cho sự chuyển hóa này diễn ra thì phải qua các hoạtđộng học tập, lao động, sinh hoạt tập thể, xã hội, vui chơi giải trí và qua giaolưu với bạn bè, với thầy cô giáo, với cha mẹ và mọi người xung quanh…Học sinh lớp tiểu học là lứa tuổi ngây thơ, hồn nhiên, sống bằng tìnhcảm Vì thế, HĐGDNGLL lại càng cần thiết và quan trọng nhằm giúp trẻ làmquen với các hoạt động, tích lũy dần dần những kinh nghiệm thực tiễn củacuộc sống; đồng thời, HĐGDNGLL cũng đáp ứng những nhu cầu, quyền lợicủa trẻ Và đây cũng là con đường để giúp trẻ hình thành và phát triển nhâncách [3]

- Là dịp, cơ hội để học sinh tự bộc lộ nhân cách toàn vẹn, từ đó tự khẳngđịnh vị trí của mình.

- Là môi trường nuôi dưỡng và phát triển tính chủ thể cho học sinh: chủđộng, tích cực, độc lập và sáng tạo

- Là dịp tốt để thu hút cả ba lực lượng giáo dục cùng tham gia giáo dục

Từ vị trí, vai trò quan trọng của HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 chúng

ta cần hiểu rõ hơn việc tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 thực sự làcần thiết, và là một bộ phận không thể thiếu của quá trình sư phạm tổng thể ởtrường tiểu học nói chung và đối với học sinh lớp 5 nói riêng Trường nàothực hiện HĐGDNGLL có nội dung, kế hoạch, biện pháp và có các phươngpháp đa dạng phong phú, trường đó sẽ đạt hiệu quả giáo dục cao Những chủnhân tương lai sẽ có tinh thần dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo đápứng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập được với

sự phát triển kinh tế trong khu vực và quốc tế [3]

1.3.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

Mục tiêu giáo dục tiểu học: “Giáo dục học sinh hình thành những cơ sởban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất,thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học sơ sở”(Trích Mục tiêu giáo dục tiểu học – Theo Nghị định số 43/2001/QĐ – BGD –

ĐT ngày 9 – 11 – 2001 của Bộ Giáo dục và Đào Tạo)

Từ mục tiêu giáo dục, mục tiêu HĐGDNGLL phải thực hiện các nhiệm

vụ sau:

+ Nhiệm vụ củng cố tăng cường nhận thức

+ Nhiệm cụ bồi dưỡng hệ thống thái độ

+ Nhiệm vụ hình thành hệ thống kỹ năng, hành vi

Nhiệm vụ củng cố, tăng cường nhận thức

Tri thức là kết quả của nhận thức hiện thực được kiểm tra bằng thực tiễn

và được phản ánh ở tư duy con người Tri thức cũng giúp người học hiểuđược thế giới xung quanh, biết cách cư xử đúng đắn với mọi người, biết cáchtiến hành công việc trong lao động, trong học tập, trong hoạt động nghệ thuật,trong rèn luyện sức khỏe…

Vì thế, làm bất cứ một việc gì, dù đơn giản đến đâu đi nữa thì tri thứcvẫn là cơ sở đầu tiên để xác định mục đích, nắm bắt một cách chính xác, cụthể, rõ ràng, trình tự hành động, và thao tác của công việc… Với ý nghĩa đó,

tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 trước hết phải nhằm giúp học sinhcủng cố các tri thức của các bộ môn học trên lớp Đồng thời bổ sung thêmnhững tri thức về tự nhiên, xã hội, con người mà trong các bài học trên lớpchưa có điều kiện mở rộng Chính từ những hoạt động đa dạng, phong phúnày mà các em có nhiều cơ hội tiếp xúc với khoa học kĩ thuật công nghệ mới,văn hóa nghệ thuật, thể thao, lao động, hoạt động xã hội, nền kinh tế tri thức

và kinh tế thị trường… Từ đó học sinh có điều kiện tìm hiểu các phát minhmới nhất của khoa học kỹ thuật công nghệ, các thành quả của lao động sángtạo, những nét tinh túy văn hóa của các nước trên thế giới cùng với các nétvăn hóa độc đáo của các dân tộc trên đất nước Việt Nam [3]

Nhiệm vụ bồi dưỡng thái độ, tình cảm

Tri thức là cơ sở, là nền tảng, là cội nguồn để hình thành niềm tin Trithức, thái độ và niềm tin là những thành phần cơ bản của ý thức con người nóichung và trẻ em tiểu học nói riêng Ý thức được tôi rèn trong hoạt động,chẳng hạn như việc tham gia vào các HĐGDNGLL sẽ làm bộc lộ hứng thú,sở trường, năng lực của các em, đồng thời thể hiện lòng tự tin, tự trọng, tôntrọng bạn bè và mọi người kể cả các em nhỏ tuổi hơn mình Trong lao động,học tập, vui chơi, thể thao, văn nghệ ở bất kỳ nơi nào các em cũng luôn chấphành nghiêm chỉnh quy định pháp luật, tôn trọng thuần phong mỹ tục, tôn

trọng chuẩn mực xã hội… Những hoạt động đó giúp trẻ phát triển hài hòagiữa tình cảm thẩm mỹ, tình cảm đạo đức, tình cảm trí tuệ, và hoạt động xãhội để tạo nên một nhân cách toàn diện.

Bồi dưỡng thái độ, tình cảm cho trẻ em là một nhiệm vụ hết sức quantrọng và phải thực hiện ngay từ lứa tuổi tiểu học Sự tham gia vào cácHĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 sẽ góp phần tạo nên sự thành công tronggiáo dục mà các nhà giáo đang mong đợi [3]

Nhiệm vụ hình thành hệ thống kỹ năng, hành vi

Hệ thống kỹ năng, hành vi là điều kiện quan trọng để thực hiện hoạtđộng có hiệu quả Nói đến hoạt động là phải nói đến hành vi, kỹ năng thựchiện hoạt động Vậy đối với học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nóiriêng đó là những hành vi, kỹ năng nào?

Đó là kỹ năng thực hiện các cộng việc lao động đơn giản, các kỹ năngsáng tạo nghệ thuật, thực hiện các bài thể dục, các môn thể thao, các trò chơi,các hành vi ứng xử đối với mọi người trong gia đình, trong nhà trường vàtrong xã hội Những kỹ năng tham gia hoạt động tập thể, kỹ năng tổ chức cáchoạt động chung cùng nhau, biết phối hợp cùng mọi người để thực hiện hoạtđộng chung, nâng cao ý thức tự chủ, tự tin, chủ động và kỹ năng giao tiếp vớimọi người Dựa vào những hành vi, kỹ năng này để rèn luyện những kỹ xảo,thói quen đạo đức bền vững và những kỹ năng tự quản trong sinh hoạt tập thể.Làm được như vậy chúng ta đã góp phần tích cực vào công cuộc xây dựngchiến lược con người cho tương lai của đất nước

Nhiệm vụ củng cố, tăng cường nhận thức góp phần phát triển năng lựctrí tuệ, năng lực tư duy và hình thành thế giới quan khoa học Thái độ, tìnhcảm được hình thành dựa trên cơ sở, nền tảng của thế giới quan và niềm tincủa con người Nhiệm vụ này thực hiện tốt sẽ có tác dụng tốt, có tính chấtquyết định đối với sự hình thành thái độ, tình cảm đạo đức, tình cảm trí tuệ,

tình cảm thẩm mỹ và hoạt động xã hội.

Nhận thức, ý nghĩ của con người được thể hiện, bộc lộ qua thái độ, tìnhcảm Thái độ, tình cảm được biểu hiện ở hành vi Thông qua các hoạt độngsống hằng ngày tạo thành các kỹ năng, thói quen phù hợp với các giá trị cuộcsống Hệ thống thái độ, kỹ năng, hành vi, thói quen được hình thành trở thànhphương tiện, công cụ hữu hiệu nhất cho việc bổ sung, tăng cường nhận thức,mở rộng tầm hiểu biết ở mức độ cao và sâu sắc hơn

Sự kết hợp giữa kiến thức, tình cảm, niềm tin, và biểu lộ ở thói quen vàhành vi lối sống của con người trong mọi mối quan hệ xã hội chính là thước

đo, là hiệu quả của hoạt động giáo dục

Ba nhiệm vụ này có mối quan hệ hữu cơ, gắn kết, bổ sung lẫn nhau vàlàm tiền đề cho nhau để thực hiện tốt mục tiêu HĐGDNGLL cho học sinh lớp

5 [3]

1.3.3 Nội dung giáo dục của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

Xuất phát từ nội dung giáo dục của HĐGDNGLL ở trường tiểu học:

- Phản ánh cuộc sống học tập, sinh hoạt và rèn luyện của học sinh tiểuhọc ở nhà trường, gia đình và xã hội

- Thông tin cập nhật trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hộiphù hợp với nhận thức của học sinh tiểu học

- Tạo cơ hội để học sinh tiểu học phát triển các khả năng của mình trongcác HĐGDNGLL [3, tr22]

Nội dung giáo dục của HĐGDNGLL dành cho học sinh lớp 5 cũng đượcthể hiện ở những loại hình hoạt động sau:

Hoạt động văn hóa – nghệ thuật

Đây là một loại hình hoạt động quan trọng, không thể thiếu được trongsinh hoạt tập thể của trẻ em, nhất là học sinh ở bậc tiểu học Hoạt động này

bao gồm nhiều thể loại khác nhau : Hát, múa, thơ ca, kịch ngắn, kịch câm, tấuvui, độc tấu, nhạc cụ, thi kể chuyện, vẽ…

Nội dung hoạt động này giúp các em thư giãn, tiếp xúc và cảm thụ đượccái hay, cái đẹp của cuộc sống, tự nhiên và con người giúp giáo dục tình cảmthẩm mỹ ở học sinh

Hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao

- Vui chơi giải trí là nhu cầu thiết yếu của trẻ, đồng thời là quyền lợi củacác em Nó là một loại hoạt động có ý nghĩa giáo dục to lớn đối với học sinhtiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng

- Hoạt động này làm thỏa mãn về tinh thần cho trẻ em sau những giờ họccăng thẳng

- Góp phần rèn luyện một số phẩm chất: Tính tổ chức, kỹ thuật, nâng caotinh thần trách nhiệm, tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái…

- Ở nội dung hoạt động thể dục thể thao các em được rèn luyện thể lực,tăng cường sức khỏe

Hoạt động xã hội

- Bước đầu đưa các em vào các hoạt động xã hội để giúp các em nângcao hiểu biết về con người, đất nước, xã hội nhằm giáo dục tình cảm đối vớiquê hương đất nước, con người…

- Các hình thức hoạt động: Tham gia công tác từ thiện, quỹ nhi đồng,đóng góp ủng hộ cho nạn nhận chất độc màu gia cam, làm vệ sinh sạch đẹpmôi trường

Hoạt động lao động công ích

- Là một loại hình đặc trưng của HĐGDNGLL Thông qua lao độngcông ích sẽ giúp trẻ gắn với đời sống xã hội

- Lao động công ích góp phần làm cho trẻ hiểu thêm về giá trị của laođộng, từ đó giúp trẻ có ý thức lao động lành mạnh

- Lao động công ích giúp trẻ vận dụng kiến thức vào đời sống như: Trựcnhật, vệ sinh lớp học, sân trường, làm sạch vườn hoa, cây cảnh cho đẹptrường lớp.

Hoạt động tiếp cận khoa học – kỹ thuật

- Là hoạt động giúp các em tiếp cận được những thành tựu khoa học –công nghệ tiên tiến Điều đó sẽ tạo cho các em sự say mê, tìm tòi, kích thíchcác em học tập tốt hơn Nội dung của hoạt động này nhằm bồi dưỡng sự hứngthú của học sinh ở những phát minh sáng chế, các thành tựu khoa học kỹ thuậtcủa con người

- Những hoạt động này có thể là sưu tầm những bài toán vui, tham giasinh hoạt câu lạc bộ khoa học, hội vui khoa học, tìm hiểu các danh nhân, cácnhà bác học…

Tóm lại: Ngoài 5 hoạt động đã nêu trên, HĐGDNGLL cho học sinh lớp

5 còn có những hoạt động khác đa dạng, phong phú phù hợp với lứa tuổi,trình độ của trẻ em tiểu học Học sinh lớp 5 là học sinh ở bậc cuối của bậctiểu học, về năng lực và thể chất phát triển hơn học sinh các lớp dưới nên nộidung giáo dục của HĐGDNGLL có thể phức tạp, có đòi hỏi cao hơn các lớpdưới Ngoài ra khi lựa chọn nội dung cần chú ý đến các yếu tố khác như điềukiện cơ sở vật chất, con người cụ thể, thời gian, không gian cho thích hợp [3]

1.3.4 Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

Phương pháp nói chung là một khái niệm rất trừu tượng Ở đây, chúng ta

có thể hiểu phương pháp là cách thức, là con đường nhằm đạt được mục tiêu

đề ra

Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 rất đa dạng vàphong phú Ở đây có sự phối hợp giữa phương pháp giáo dục với phươngpháp dạy học, trên cơ sở đó giáo viên vận dụng cho phù hợp với nội dung và

hình thức hoạt động đã lựa chọn Chúng ta có thể sử dụng mấy phương pháp

cơ bản sau:

- Phương pháp thảo luận: Thảo luận là một dạng tương tác nhóm đặc biệt

mà trong đó các thành viên cùng tham gia giải quyết một vấn đề cùng quantâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung Thảo luận tạo ra một môi trườngthuận lợi để học sinh kiểm chứng ý kiến của mình, có cơ hội làm quen vớinhau, để hiểu nhau hơn Khác với dạy học, thảo luận trong HĐGDNGLL làdựa vào trao đổi ý kiến giữa học sinh với nhau về một chủ đề nào đó

- Phương pháp đóng vai: Đóng vai rất có tác dụng trong việc phát triển

“kỹ năng giao tiếp” của học sinh Đóng vai là phương pháp thực hành của họcsinh trong một số tình huống ứng xử cụ thể nào đó trên cơ sở óc tưởng tượng

và ý nghĩ sáng tạo của các em Nó mang đến cho học sinh cơ hội thực tập kỹnăng trong một môi trường được đảm bảo Đóng vai thường không có kịchbản cho trước, mà học sinh tự xây dựng trong quá trình hoạt động

- Phương pháp giải quyết vấn đề: Thường vận dụng khi học sinh phảiphân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự việcnảy sinh trong quá trình hoạt động Giải quyết vấn đề giúp học sinh có cáchnhìn toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảy sinh trong hoạt động,trong cuộc sống hàng ngày Để phương pháp này thành công thì vấn đề đưa raphải sát với mục tiêu của hoạt động, kích thích học sinh tích cực tìm tòi cáchgiải quyết Đối với tập thể lớp, khi giải quyết vấn đề phải coi trọng nguyên tắctôn trọng và bình đẳng, tránh gây ra căng thẳng không có lợi cho việc giáodục học sinh

- Phương pháp giao nhiệm vụ: Đây là phương pháp thường được dùngtrong nhóm các phương pháp giáo dục Giao nhiệm vụ là đặt học sinh vào vịtrí nhất định buộc các em phải thực hiện trách nhiệm cá nhân Giao nhiệm vụ

là tạo cơ hội để học sinh thể hiện khả năng của mình, là dịp để các em được

rèn luyện nhằm tích lũy kinh nghiệm cho bản thân Trong việc tổ chứcHĐGDNGLL, giao nhiệm vụ cho đội ngũ cán sự lớp sẽ tạo nên thế chủ độngcho các em khi điều hành hoạt động Cán sự lớp sẽ chủ động hơn trong việcphân công nhiệm vụ cho từng tổ, nhóm, cá nhân với phương châm “lôi cuốntất cả mọi thành viên của lớp” vào việc tổ chức thực hiện hoạt động Vì thế,muốn giao nhiệm vụ có kết quả, giáo viên cần hình dung được những việcphải làm, gợi ý cho học sinh và yêu cầu các em phải hoàn thành tốt Khi giaonhiệm vụ, cố gắng đảm bảo phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, với khả năng củacác em, không yêu cầu quá mức gây lo lắng, hoang mang trong học sinh.

- Phương pháp trò chơi: Trong các xu hướng phát triển của giáo dục hiệnđại, người ta đang nghiên cứu để giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹxảo và các kỹ năng hoạt động sáng tạo điển hình Trò chơi được sử dụngtrong các HĐGDNGLL ở tiểu học có nhiều loại Tùy theo nội dung củaHĐGDNGLL mà giáo viên có sự lựa chọn, kết hợp các trò chơi một cáchthích hợp Trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học nhẹ nhàng, hấp dẫn, dễdàng lôi cuốn, thu hút học sinh tham gia vào các HĐGDNGLL một cách tíchcực, thích thú

1.4 Chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

1.4.1 Sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

Nước ta đang trong quá trình thức hiện CNH – HĐH để đổi mới nềnkinh tế đất nước, trước yêu cầu này đòi hỏi phải có một nguồn nhân lực cónăng lực Vì vậy, việc đầu tư cho giáo dục để nâng cao trình độ dân trí, đàotạo nguồn nhân lực được ưu tiên hàng đầu HĐGDNGLL là một trong hai nộidung giáo dục chính ở trường tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng giáodục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Chính từ những

hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạt động xã hội đã góp phần rấtlớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh Giúp các em biết tự giáodục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình.

Tầm quan trọng của HĐGDNGLL còn được khẳng định qua Quyết định 51/2007/QĐ-BGDĐT ngày 31 tháng 8 năm 2007 của Bộ GD-ĐT, tại Điều 26

đã chỉ rõ: “Hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trên lớp và hoạt độngngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện đạo đức, phát triển năng lực, bồi dưỡngnăng khiếu, giúp đỡ học sinh yếu kém phù hợp đặc điểm tâm lý, sinh lý lứatuổi học sinh tiểu học Hoạt động giáo dục trên lớp được tiến hành thông quaviệc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn Hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp bao gồm hoạt động ngoại khoá, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao,tham quan du lịch, giao lưu văn hoá; hoạt động bảo vệ môi trường; lao độngcông ích và các hoạt động xã hội khác”

Đối với học sinh lớp 5 là lớp học cuối của bậc tiểu học, các em cần phải

có một số kỹ năng cần thiết trong cuộc sống HĐGDNGLL giúp các em bổsung kiến thức, phát triển kỹ năng sống, bồi dưỡng tình cảm thái độ đạo đứccho học sinh Ngoài ra còn giúp các em thư giãn, nâng cao thể chất Vì vậycần nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

1.4.2 Những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 5

1.4.2.1 Nhận thức của các lực lượng về HĐGDNGLL

Lực lượng tham gia vào HĐGDNGLL bao gồm: các đoàn thể, các tổchức xã hội trong và ngoài nhà trường, cán bộ quản lí, giáo viên, học sinh vàphụ huynh học sinh

Nhận thức đúng đắn về HĐGDNGLL sẽ giúp cho các lực lượng liênquan ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình và có sự phối hợp chặt chẽcùng nhau trong các HĐGDNGLL

Nhận thức của các lực lượng giáo dục về HĐGDNGLL rất quan trọng,chất lượng HĐGDNGLL chỉ được nâng cao khi các lực lượng giáo dục nhậnthức được sự cần thiết của HĐGDNGLL ở trường Tiểu học Nhận thức đúngđắn về các HĐGDNGLL sẽ giúp các lực lượng giáo dục đi đúng hướng trongviệc tổ chức, thực hiện HĐGDNGLL, xác định được mục tiêu, nội dung,phương pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh lớp 5.

1.4.2.2 Nội dung chương trình của HĐGDNGLL

Nội dung chương trình HĐGDNGLL là một thành tố hết sức quan trongcủa HĐGDNGLL Nội dung chương trình HĐGDNGLL qui định toàn bộ nộidung hoạt động của giáo viên và học sinh trong suốt quá trình thực hiệnHĐGDNGLL

Nội dung chương trình phải đáp ứng được yêu cầu về mục tiêu giáo dụctrong các HĐGDNGLL Nội dung chương trình cần xây dựng phù hợp vớikhả năng của học sinh lớp 5 để thu hút các em tham gia tích cực vào cácHĐGDNGLL, kích thích được sự hứng thú của học sinh khi tham gia vào cácHĐGDNGLL cho học sinh lớp 5 Nếu nội dung nhàm chán, đơn điệu sẽkhông kích thích được sự thích thú, ham học hỏi của học sinh

1.4.2.3 Hình thức tổ chức HĐGDNGLL

HĐGDNGLL ở trường Tiểu học rất phong phú và đa dạng Giáo viêncần có sự lựa chọn, kết hợp nhiều hình thức khác nhau để thu hút học sinhtích cực tham gia HĐGDNGLL, giúp HĐGDNGLL đạt chất lượng cao

Hiện nay, ở các trường tiểu học thường vận dụng một cách hợp lý cáchình thức, trò chơi trên truyền hình vào các giờ HĐGDNGLL cho các em:Rung chuông vàng, chiếc nón kì diệu… Đây cũng là một cách làm rất hiệuquả, hấp dẫn được nhiều học sinh tham gia vào các HĐGDNGLL

Hình thức tổ chức HĐGDNGLL nếu được sử dụng, thay đổi một cáchlinh hoạt, hợp lý, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh lớp 5 sẽ góp

phần nâng cao chất lượng HĐGDNGLL, phát huy được hiệu quả giáo dục củaHĐGDNGLL cho học sinh lớp 5

1.4.2.4 Sự đánh giá về kết quả HĐGDNGLL

Đánh giá là một hoạt động không thể thiếu trong quá trình thực hiệnchương trình Hoạt động đánh giá giúp giáo viên và học sinh xác định đượcnhững điều đã làm được và những điều chưa làm được nhằm tìm hướng điềuchỉnh thích hợp trong các hoạt động sau Sự đánh giá đúng, kịp thời giúp nhàgiáo dục nhìn lại quá trình tiến hành HĐGDNGLL để khắc phục được nhữngkhuyết điểm cũng như khích lệ, phát huy được những mặt tích cực của họcsinh

1.4.2.5 Cơ sở vật chất để thực hiện chương trình

Cơ sở vật chất để tổ chức HĐGDNGLL cũng là một yếu tố quan trọnggóp phần vào sự thành công của HĐGDNGLL Cơ sở vật chất là điều kiện đểgiúp HĐGDNGLL đạt hiệu quả cao và còn là tăng tính hấp dẫn củaHĐGDNGLL Để tổ chức một HĐGDNGLL cho học sinh Tiểu học nói chung

và học sinh lớp 5 nói riêng cần chuẩn bị đầy đủ các trang thiết bị cần thiếtgiúp chương trình được thực hiện thuận lợi

Hiện nay, ở các trường Tiểu học trong thành phố Đà Nẵng cũng đã có sựđầu tư kinh phí cho các HĐGDNGLL nhưng còn chưa nhiều, đặc biệt là vấn

đề về sân bãi nên cũng ảnh hưởng đến chất lượng của các HĐGDNGLL.Những vấn đề về cơ sở vật chất để thực hiện HĐGDNGLL nếu khôngđược giải quyết kịp thời sẽ gây nhiều khó khăn cho HĐGDNGLL

1.4.2.6 Năng lực của người tổ chức HĐGDNGLL

Trong HĐGDNGLL năng lực tổ chức HĐGDNGLL giữ vai trò rất quantrọng Chủ thể thực hiện HĐGDNGLL ở trường Tiểu học chủ yếu do giáoviên chủ nhiệm phụ trách nên để nâng cao chất lượng HĐGDNGLL thì ngườigiáo viên cần có cần có năng lực tổ chức HĐGDNGLL

Trong HĐGDNGLL, người giáo viên cần giữ được vai trò chủ đạo, cốvấn hoạt động giúp học sinh phát huy được tính tích cực, sáng tạo của mình.Hơn nữa người giáo viên phải có khả năng tiếp cận và phối hợp với các lựclượng giáo dục khác cùng tham gia vào HĐGDNGLL cũng như khả năng huyđộng sử dụng hợp lý các nguồn kinh phí, phương tiện…

HĐGDNGLL có ngoài vai trò mở rộng kiến thức, bồi dưỡng tình cảm,thái độ cho học sinh còn có vai trò hình thành các kỹ năng, kĩ xão cần thiếtcho học sinh nên đòi hỏi người giáo viên phải thường xuyên tìm hiểu, cậpnhật các thông tin mới, và phải có sự hiểu biết trong nhiều lĩnh vực khác nhaucủa cuộc sống

Trong thực tế hiện nay, giáo viên chưa được đào tạo bài bản để tổ chứcHĐGDNGLL Vì vậy còn nhiều hạn chế trong kinh nghiệm tổ chứcHĐGDNGLL cho học sinh Nhiều người chưa coi trọng HĐGDNGLL dẫn tới

tư tưởng ngại làm, ngại suy nghĩ tìm tòi, kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế.Chính những vấn đề này gây nên sự hạn chế trong việc tổ chức cácHĐGDNGLL

Tiểu kết chương 1

Trong quá trình đổi mới giáo dục hiện nay, HĐGDNGLL là một hoạtđộng bắt buộc trong trường tiểu học