Một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tượng trong môi trường tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi trên địa bàn tp vinh

Tuy nhiên, trên thực tế trong quátrình tổ chức cho trẻ làm quen với MTTN thì giáo viên thờng chỉ chú trọng đếnnhiệm vụ hình thành biểu tợng và rèn luyện, phát triển các kỹ năng, các năng

Khoa giáo dục tiểu học

-*** -Bùi thị thơm

Một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với

đối tợng trong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu

giáo 5 - 6 tuổi trên địa bàn thành phố vinh

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Ngành giáo dục mầm non

Vinh - 2009

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp chúng tôi đã nhận đợc rất nhiều ýkiến đóng góp và sự quan tâm giúp đỡ của Ban chủ nhiệm khoa, các thầy côgiáo trong khoa giáo dục tiểu học.

Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và những đóng góp quí báu đó

Đặc biệt là sự dẫn dắt tận tình của cô hớng dẫn Nguyễn Thị Thu Hạnh,

em vô cùng cảm ơn cô đã giúp đỡ em rất nhiều trong thời gian qua

Đây là lần đầu tiên tôi chính thức thực hiện công việc nghiên cứu khoahọc Do vậy chắc chắn sẽ có nhiều sai sót Qua đây rất mong nhận đợc sự dạybảo, đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để giúp tôi có đợc sự hiểu biết chínhxác, đầy đủ hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn! Vinh, 5/2009

Sinh viên: Bùi Thị Thơm

MTTN: M«i trêng tù nhiªn

MTXQ: M«i trêng xung quanh

MGL: MÉu gi¸o lín

MGN: MÉu gi¸o nhì

MGB: MÉu gi¸o bÐ

MG: MÉu gi¸o

A Phần mở đầu 1

I Lý do chọn đề tài 1

II Mục đích nghiên cứu 2

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu 3

IV Giả thuyết khoa học 3

V Nhiệm vụ nghiên cứu 3

VI Phơng pháp nghiên cứu 3

VII Phạm vi nghiên cứu 4

VIII Cấu trúc của luận văn 4

B Phần Nội dung 5

Chơng I: Cơ sở lý luận của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 5

1.1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu 5

1.1.2 Một số khái niệm 9

1.1.3 Bản chất hành vi của trẻ mầm non 14

1.1.4 Các yếu tố ảnh hởng đến sự phát triển hành vi của trẻ 15

1.1.5 Đặc điểm hành vi của trẻ 5-6 tuổi 15

1.1.6 Những biểu hiện hành vi phù hợp với môi trờng tự nhiên của trẻ 5-6 tuổi .18

Kết luận chơng I 19

Chơng II: Thực trạng của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 21

2.1 Vấn đề giáo dục hành vi với MTTN trong chơng trình chăm sóc giáo dục trẻ 5-6 tuổi 21

2.2 Thực trạng của việc giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 24

2.3 Thực trạng việc sử dụng các biện pháp để giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN chos trẻ MG 5-6 tuổi 31

2.2.3 Kết quả điều tra 32

Kết luận chơng 2 41

Chơng III: Một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi 42

3.1 Đề xuất một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi 42

3.1.1 Biện pháp giáo dục 42

3.1.2 Đề xuất một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ 5-6 tuổi 42

3.2.2 Các điều kiện s phạm của việc sử dụng các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi 55

3.3 Khảo nghiệm một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi 56

3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 56

3.3.2 Khách thể nghiên cứu 56

3.3.3 Nội dung khảo nghiệm 57

3.3.4 Tiến hành khảo nghiệm 57

Kết luận chơng III 63

Kết luận và kiến nghị s phạm 64

1 Kết luận 64

2 Kiến nghị 65

Tài liệu tham khảo 67

Phụ lục 1 69

Phụ lục 2 72

Phụ lục 3 74

A Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền văn minh nhân loại thì giáodục càng đợc coi là “quốc sách hàng đầu” của mỗi quốc gia Vai trò, sứ mệnhquan trọng của giáo dục là “Phát triển nhân lực, bồi dỡng nhân tài” “Nhân tài”trong thời đại ngày nay không đơn thuần là những con ngời có trí tuệ, có kĩnăng, có trình độ chuyên môn cao mà còn đòi hỏi con ngời phải có lý tởng, có

đạo đức, có hành vi văn hoá văn minh Một trong những nội dung của hành vivăn hoá tạo nên lối sống của mỗi ngời, đó là hành vi ứng xử Nó đợc thể hiệnhàng ngày, rất phong phú và đa dạng, diễn ra trong mối quan hệ giao tiếp giữacon ngời với con ngời và con ngời với thế giới tự nhiên

Phép ứng xử văn hoá là một trong những truyền thống tốt đẹp của dântộc ta Nó đợc thể hiện trong truyền thống gia đình: kính trên nhờng dới, trongquan hệ xóm làng: thuận hoà nhân ái, trong quan hệ bạn bè: yêu thơng, chiasẻ, Đó l nhà nh ững hành vi ứng xử phù hợp với đạo lý làm ngời Đối với thếgiới tự nhiên cũng vậy Con ngời là thực thể vừa mang tính tự nhiên vừa mangtính xã hội Con ngời tồn tại chịu ảnh hởng của thế giới tự nhiên Việc bảo vệ,giữ gìn môi trờng tự nhiên là hành vi ứng xử đúng đắn của con ngời với thiênnhiên Nó thể hiển trình độ văn hoá và tính nhân văn của mỗi con ngời, mỗiquốc gia

Do vậy, giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN là mộtnhiệm vụ quan trọng của mọi cấp học, ngành học Đặc biệt, giáo dục hành viphù hợp với MTTN phải đợc bắt đầu từ tuổi mầm non Bởi đó là độ tuổi nhâncách đợc hình thành, phát triển mạnh mẽ Nh các nhà tâm lý học và giáo dụchọc đã khẳng định: “Các phẩm chất đạo đức, các nét tính cách không phải do

di truyền mà chúng đợc hình thành trong quá trình hoạt động và giao lu dới tác

động của hoàn cảnh sống và giáo dục’’ Theo tinh thần đó, trong sự nghiệp đổimới, nghành giáo dục mầm non đã xác định mục tiêu giáo dục là: “…phátpháttriển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất cần thiết phù hợp với lứa tuổi nh:mạnh dạn, tự tin, tự lực, độc lập, sáng tạo, linh hoạt, tự giác, dễ hoà nhập, dễchia sẻ…pháthình thành nếp sống có văn minh, có hành vi ứng xử, giao tiếp theoqui tắc, chuẩn mực phù hợp với lứa tuổi…pháttạo điều kiện thuận lợi cho trẻ thamgia vào cuộc sống, chuẩn bị học tập ở bậc tiểu học và các bậc học sau có kếtquả” Do đó, giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ trở

Thực tiễn giáo dục mầm non cho thấy: Vấn đề giáo dục hành vi cho trẻmầm non đã đợc đặt ra trong chơng trình chăm sóc và giáo dục trẻ Nhiệm vụnày đợc thể hiện cụ thể nhất thông qua hoạt động tổ chức cho trẻ làm quen vớimôi trờng xung quanh Với ba mục tiêu chính đó là: Hình thành biểu tợng vềcác sự vật hiện tợng trong môi trờng xung quanh, rèn luyện và phát triển các

kỹ năng, các thao tác trí tuệ và giáo dục thái độ, hành vi ứng xử phù hợp vớimôi trờng xung quanh Giáo dục hành vi phù hợp không chỉ là mục tiêu mà

nó còn là một nhiệm vụ giáo dục cụ thể Tuy nhiên, trên thực tế trong quátrình tổ chức cho trẻ làm quen với MTTN thì giáo viên thờng chỉ chú trọng đếnnhiệm vụ hình thành biểu tợng và rèn luyện, phát triển các kỹ năng, các nănglực của t duy còn nhiệm vụ giáo dục hành vi ứng xử phù hợp với đối tợng thìcha thực sự đợc quan tâm Đặc biệt, đối với trẻ MG 5-6 tuổi, độ tuổi nhâncách đang dần đợc hoàn thiện, độ tuổi mà vấn đề tự ý thức có sự phát triểnmạnh mẽ cho phép trẻ có thể điều khiển đợc hành vi ứng xử của mình Đó làgiai đoạn thuận lợi để giáo viên thực hiện nhiệm vụ giáo dục hành vi ứng xử.Tuy nhiên, vì cha đợc quan tâm thoả đáng nên hiệu quả của nó đạt đợc còn

thấp Chính vì những lí do trên chúng tôi đã chọn đề tài: Một số biện pháp“

giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trên địa bàn thành phố Vinh” làm đề tài nghiên cứu cho khoá

luận tốt nghiệp

II Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đa ra các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đốitợng trong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi để góp phần nâng caohiệu quả của quá trình tổ chức cho trẻ làm quen với môi trờng xung quanh

III Khách thể và đối tợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình tổ chức cho trẻ làm quen với môi trờng tự nhiên thông quahình thức tiết học

3.2 Đối tợng nghiên cứu

Một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi ờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo lớn

tr-IV Giả thuyết khoa học

Các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tựnhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi sẽ có hiệu quả nếu nó đợc xác định dựa trênnguyên tắc thống nhất giữa giáo dục hành vi thể hiện bên ngoài và giáo dục ýthức bên trong cho trẻ

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

5.2 Thực trạng sử dụng các biện pháp nhằm giáo dục hành vi phù hợpvới đối tợng trong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi

5.3 Đề xuất một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợngtrong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

VI Phơng pháp nghiên cứu

6.1 Phơng pháp nghiên cứu lí thuyết

Phân tích và hệ thống hoá các vấn đề lí luận có liên quan đến đề tài nghiêncứu

6.2 Phơng pháp quan sát

- Quan sát sự thể hiện hành vi của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi làm quen với

đối tợng trong môi trờng tự nhiên

- Quan sát hoạt động của giáo viên mầm non trong quá trình tổ chức chotrẻ làm quen với đối tợng trong môi trờng tự nhiên để nắm đợc thực trạng giáodục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-

Sử dụng phiếu điều tra đối với giáo viên để tìm hiểu về nhận thức và việc

sử dụng các biện pháp nhằm giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi

trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

6.5 Phơng pháp nghiên cứu sản phẩm

Xây dựng bài tập yêu cầu trẻ thực hiện để đo mức độ biểu hiện hành vi phùhợp của trẻ với đối tợng trong MTTN

6.6 Phơng pháp thống kê toán học

Thu thập, xử lí và phân tích các kết quả nghiên cứu

VII Phạm vi nghiên cứu

Trong giới hạn đề tài này chúng tôi nghiên cứu một số biện pháp giáodục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-

6 tuổi thông qua hình thức tiết học trên địa bàn Thành phố Vinh (TrờngQuang Trung I, Quang Trung II, Hng Dũng I, Hoa Hồng)

VIII Cấu trúc của luận văn

A Phần mở đầu

B Phần nội dung

Chơng I Cơ sở lí luận của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợngtrong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Chơng II Thực trạng của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối t ợngtrong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi

Chơng III Một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợngtrong môi trờng tự nhiên cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

C Phần kết luận và kiến nghị s phạm

B Phần Nội dung

Chơng ICơ sở lý luận của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi1.1.1 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu

Giáo dục hành vi của trẻ đối với MTTN là một trong những nội dung hếtsức quan trọng trong quá trình giáo dục để hình thành và phát triển toàn diệnnhân cách trẻ Do vậy, vấn đề này đã đợc các nhà giáo dục, các nhà nghiêncứu trong và ngoài nớc quan tâm

ở nớc ngoài : Nhiều tài liệu khoa học của các nhà tâm lý học và giáo dục

học đã đi sâu tìm hiểu chỉ ra bản chất của sự phát triển hành vi, của hành vi ứng

xử, các nội dung và hình thức giáo dục, các phơng pháp và phơng tiện giáo dục.Trong các quá trình nghiên cứu của mình, nhiều nhà tâm lý học và giáo dục họcnổi tiếng ở Liên Xô nh (L.X.Vgôtxki, Rubinstein, A.N.Lêonchiev, C.Mariencô,B.M.Kôrôtop, I.A.Đôrônkhơn, L.D.Iaxơnnhicova, T.A.Ilina, Makarenco) đã chỉ

ra lý luận khoa học của hành vi và giáo dục hành vi đạo đức nói chung, hành viứng xử phù hợp với môi trờng xung quanh nói riêng Hành vi ứng xử phù hợp vớimôi trờng xung quanh đợc nghiên cứu nh một phần của nội dung nhân cách

Tựu trung lại các tác giả đã nghiên cứu dới nhiều khía cạnh nh sau:

- Nghiên cứu vai trò, chức năng của môi trờng xung quanh trong sự phát triển của trẻ em : Các tác giả đã quan tâm đến việc tạo điều kiện dẫn dắt

trẻ hoà nhập vào cuộc sống, có cơ hội cho trẻ gần gũi với môi trờng tự nhiên.Nhằm hình thành ở trẻ phơng pháp suy nghĩ, thái độ, quan hệ tích cực, cáchứng xử đúng đắn với xung quanh, qua đó mà trẻ học làm ngời

I.O.Hanhenrich Pextalodi (1746 – 1827) nhà giáo dục nhân đạo dânchủ Thụy Sỹ, trong cuốn “Dành cho các bà mẹ” ngay ở chơng đầu tiên ông đãnhấn mạnh vai trò của thiên nhiên đối với sự phát triển năng lực, trí tuệ và sự

tồn tại của con ngời Ông khuyên rằng sự chăm sóc đầu tiên với đứa con củamình là dạy nó biết quan sát các đối tợng xung quanh và tập nói.

Thuyết duy tâm trong cái gọi là “định mệnh do hoàn cảnh” đã khẳng

định vai trò quyết định của môi trờng (nhất là môi trờng tự nhiên) trong việchình thành và phát triển nhân cách con ngời

Theo quan điểm duy vật biện chứng thì con ngời khác con vật ở chỗ conngời có ý thức Bản chất của ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan và mộttrong những điều kiện để hình thành ý thức là phải có thế giới vật chất (cómôi trờng) Điều này đã đợc chứng minh qua sự kiện về hai bé Amala vàCamala do bác sĩ Xing (ấn Độ) tìm ra trong hang sói năm 1920

A.N.Lêônchiev (1930 – 1979) nhà tâm lý học xuất sắc, nhấn mạnh đếnnhững mối quan hệ với thế giới xung quanh mà đứa trẻ tham gia vào, theo ôngxét về tính chất đó gọi là quan hệ xã hội Vì vậy, mỗi hành vi của trẻ biểu hiệnkhông chỉ quan hệ của nó với chính đối tợng mà còn thể hiện những quan hệxã hội hiện tại nữa

- Nghiên cứu vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng xung quanh cho trẻ:

Theo quan điểm của dòng phái nguồn gốc xã hội thì cho môi trờng lànhân tố tiền định sự phát triển của trẻ em Môi trờng xung quanh nh thế nàothì nhân cách của con ngời, những cơ chế hành vi, những con đờng phát triểncủa hành vi cuối cùng cũng sẽ nh thế

Trong “hệ t tởng Đức” C.Mác đã từng nhận xét là “hoàn cảnh sáng tạo

ra con ngời cũng theo mức độ mà con ngời sáng tạo ra hoàn cảnh” Vì thếkhoa học giáo dục tiên tiến cần phải cải tạo môi trờng song mặt khác phải pháthuy cao độ vai trò của các cá nhân, của định hớng đúng đắn của xã hội, củacác nhà giáo dục Thì sự hoàn thành và phát triển nhân cách mới đúng đắn vàtốt đẹp

S.Freud (1856 – 1939) bác sĩ tâm thần học ngời áo cho rằng: Tínhcách và hành vi của con ngời chủ yếu do phần vô thức quyết định, có hiểu đợccái vô thức, mới hiểu đợc con ngời Những cấm đoán, mệnh lệnh, khuyên bảocủa ngời lớn dần đợc nhập tâm, biến thành vô thức chi phối hành vi của trẻ

Các tác giả T.A.Nhicôla, O.X.Bôđannôva, X.V.Pêchênina cho rằng giáodục hành vi ứng xử cho trẻ chỉ đạt hiệu quả mong muốn nếu xác định đợc nộidung cụ thể, phù hợp với đặc điểm và khả năng của lứa tuổi Do vậy, cần dựa

dục trẻ có hiệu quả là tổ chức các hoạt động đa dạng và gần gũi với chúng nhvui chơi, học tập (làm quen với môi trờng xung quanh)

Các tác giả Tarawinterton, David Warder, A.S.Charles đã quan tâm đếnviệc phát triển các yếu tố ảnh hởng đến sự phát triển hành vi của các em nh:Môi trờng, gia đình, cộng đồng…phát Ngoài ra, họ còn đề cao vai trò của môi tr-ờng tự nhiên đối với việc giáo dục hành vi cho trẻ E.Xmirnôva coi trọng vấn

đề hành vi có ý thức cho trẻ mẫu giáo

Ngoài ra còn một số tác giả (A.V.Dapôrôdet, T.A.Marcôva,V.G.Nhechieva…) tuy họ không trực tiếp nghiên cứu về vấn đề giáo dục hành

vi ứng xử phù hợp với đối tợng trong MTTN nhng các kết quả nghiên cứu của

họ về việc giáo dục đạo đức cho trẻ là mặt bên trong với biểu hiện bên ngoàicủa hành vi, xác định quá trình giáo dục hành vi ứng xử phù hợp với đối t ợngtrong môi trờng tự nhiên cho trẻ trong mối quan hệ với quá trình giáo dục hành

vi đạo đức cho trẻ mầm non

ở Việt Nam: Giáo dục Việt Nam ngày càng quan tâm đến việc giáo

dục đạo đức và hành vi ứng xử với đối tợng trong MTXQ cho ngời học:

- Nghiên cứu về vấn đề giáo dục môi trờng: Nhà nớc Việt Nam coi giáo

dục môi trờng là một bộ phận hữu cơ của sự nghiệp giáo dục và là một sựnghiệp của toàn dân nói chung Để thực hiện giáo dục môi trờng, nhà nớc có

hệ thống tổ chức từ Trung Ương đến địa phơng và đến cơ sở giáo dục Giáodục môi trờng là một nội dung bắt buộc trong chơng trình giáo dục - đào tạo

và đã có những chơng trình nghiên cứu về giáo dục môi trờng cho học sinhthông qua các môn học

- Nghiên cứu về vấn đề giáo dục hành vi ứng xử: Có rất nhiều công trình

nghiên cứu chủ yếu về các biện pháp giáo dục hành vi đạo đức, hành vi ứng xử

có văn hóa cho học sinh

Các tác giả Lu Thu Thuỷ, Võ Nguyên Du đã đa ra kết luận về quy trìnhgiáo dục, nội dung, phơng pháp giáo dục và cách tổ chức quá trình giáo dụchành vi

Ngoài ra còn có các tác giả: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Phạm Viết ợng, các tác giả này đề cập đến vấn đề hành vi đạo đức và giáo dục hành vi

V-đạo đức cho học sinh, tuy nhiên chỉ dừng lại ở chỗ xem hành vi V-đạo đức là mộtyếu tố cấu thành của con ngời

Tác giả Hoàng Thị Phơng trong luận án tiến sĩ đã nghiên cứu về giáodục hành vi ứng xử có văn hóa cho trẻ mầm non

Khi phân tích các vấn đề lớn từ các tài liệu khoa học và các công trìnhnghiên cứu của các tác giả nói trên thì chúng tôi nhận thấy rằng:

Vấn đề giáo dục hành vi nói chung, giáo dục hành vi cho trẻ mầm nonnói riêng đã đợc quan tâm từ lâu Đó là việc giáo dục những tính cách tích cực

về các giá trị chuẩn mực xã hội và biểu thị bằng hành vi tơng ứng ở các mốiquan hệ trong xã hội nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp của ngời côngdân tơng lai

Ngày nay, xã hội càng văn minh, càng phát triển thì mối quan hệ giữangời - ngời, ngời - MTTN càng trở nên phức tạp Do vậy đòi hỏi nghiên cứuvấn đề “hành vi ứng xử phù hợp’’ ngày càng trở nên cấp thiết trong nhiều lĩnhvực nh: Kinh tế, chính trị, giáo dục…phát Điều đó đòi hỏi các nhà nghiên cứuquan tâm nhiều hơn, đặc biệt trong vấn đề giáo dục hành vi ứng xử phù hợpvới MTTN Đây là vấn đề quan trọng có tính cấp thiết trong việc giáo dục,hoàn thiện nhân cách cho trẻ mầm non

Ngoài ra nội dung và phơng thức thể hiện hành vi ứng xử phù hợpkhông những do thực tiễn cuộc sống và truyền thống văn hoá qui định mà cònkhông ngừng biến đổi cùng với sự phát triển của môi trờng xung quanh, đặcbiệt là trong giai đoạn hiện nay Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trongMTTN cho trẻ mẫu giáo là vấn đề rộng và phức tạp, đòi hỏi phải đầu t nhiều

về trí tuệ và thời gian.Trong phạm vi đề tài nghiên cứu chúng tôi chỉ tập trungnghiên cứu một số biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trongMTTN cho trẻ 5-6 tuổi Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao chất lợnghành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ, chuẩn bị tốt hơn cho trẻ vàohọc ở phổ thông

Cụm từ ứng xử nếu tách riêng từ sẽ đợc 2 từ ứng và xử:

- ứng đối: ứng đáp, ứng khẩu, ứng khó, ứng biến.

- Đối xử: Xử sự, xử thế, xử trí …phátv.v

Nghĩa rộng: ứng xử chỉ dùng đợc hiểu là những từ phản ứng thể hiện

Nghĩa hẹp: ứng xử dùng để chỉ những phản ứng thể hiện thái độ của

con ngời trong tình huống có vấn đề nào đó diễn ra trong quá trình giao tiếpứng xử

Tiến sĩ Ngô Công Hoàn cho rằng: “ứng xử là phản ứng hành vi của con

ngời nảy sinh trong quá trình giao tiếp, do những rung cảm của cá nhân kíchthích nhằm lĩnh hội, truyền đạt những tri thức, vốn kinh nghiệm, vốn sống củacá nhân trong những tình huống nhất định”

PTS Lê Thị Bừng cho rằng: “ứng xử là phản ứng của con ngời với sự tác

động của ngời khác đến mình trong một tình huống cụ thể nhất định Nó thểhiện ở chỗ con ngời không chủ động trong giao tiếp mà chủ động trong phảnứng có sự lựa chọn có tính toán thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ cách nóinăng, tuỳ thuộc vào tri thức kinh nghiệm và nhân cách của mỗi ngời nhằm đạthiệu quả cao nhất”

ứng xử đặc trng bởi các dấu hiệu:

- ứng xử đợc thể hiện bởi các cá nhân, mỗi cá nhân đều có đặc điểm khíchất khác nhau nên mỗi cá nhân thể hiện hành vi phản ứng theo tốc độ, cờng

độ, nhịp điệu, thái độ và tình cảm khác nhau

- ứng xử đợc qui định bởi các chuẩn mực xã hội

- ứng xử là sự giao thoa có tính nghệ thuật giữa “cái tự nhiên” và “cáixã hội” trong bản chất con ngời

Từ những đặc trng trên chúng tôi đa ra định nghĩa: ứng xử đó là sự phản ứng của cá nhân Sự phản ứng đó đợc thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng tuỳ thuộc vào nhận thức và nhân cách của từng cá nhân

Hành vi và ứng xử đều đợc thực hiện bởi các cá nhân khác nhau và chịu

sự chế ớc bởi các chuẩn mực xã hội Nhng hành vi là quá trình một chuỗinhững phản ứng, phản ứng ấy có mối liên hệ nhân quả với những biến đổi bênngoài, ứng xử là quá trình tiếp nhận kích thích ngoại giới và phản ứng đáp lạikích thích, là nội dung tâm lý biểu hiện qua thái độ, hành vi của cá nhân Thớc

đo của hành vi đợc biểu hiện qua ứng xử

1.1.2.2 Hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN

Thuật ngữ hành vi đợc xem xét ở nhiều khía cạnh khác nhau Các nhàsinh học đại diện là E.F Toocđai (1874 - 1949) xem xét hành vi với t cách làcách sống và hoạt động trong một môi trờng nhất định dựa trên sự thích nghicủa cơ thể với môi trờng Hành vi của con ngời bó hẹp trong các hoạt động

thích nghi của cơ thể với môi trờng để đảm bảo sự tồn tại của cá thể trong môitrờng đó.

Theo chủ nghĩa hành vi, bao gồm chủ nghĩa hành vi cổ điển (G.Oat-xơn1878-1958), chủ nghĩa hành vi mới (Tôn-men 1886 – 1958) và Hô-lơ (1884– 1952), chủ nghĩa hành vi bảo thủ (B.Ph.Ski-nơ), thì mọi hành vi đều đợcbiểu thị bằng công thức nổi tiếng S ->R ( kích thích->phản ứng ) Hành vi đợcthực hiện không có sự tham gia cơ bản của chủ thể, của nhân cách

Quan điểm của chủ nghĩa hành vi và các nhà sinh vật đều cho rằnghành vi là tất cả những gì phản ứng hay những cách thức để con ngời thích ứngvới môi trờng Chủ nghĩa hành vi quan niệm con ngời không chỉ phản ứng vớikích thích có tính sinh học mà còn phản ứng với các kích thích khác (môi tr-ờng xã hội)

Luận điểm cơ bản nhất của thuyết hành vi là coi con ngời chỉ có khảnăng phản ứng thụ động và vì vậy hoàn toàn lệ thuộc vào kích thích tác độnglên con ngời, không cần biết giữa kích thích và phản ứng có gì, không côngnhận có tâm lý, ý thức trong việc con ngời thích nghi với môi trờng Cũng nhvậy, thuyết Ghe-stan (đại diện là Vec-hây-me 1880-1934), V.Côlơ (1887-1967) và K.Côpca (1886-1941) đã xét đến bản chất của hành vi mà không tínhtới tích cực của chủ thể, chỉ coi môi trờng là cái quyết định của hành vi

Tâm lý học Mac-xit quan niệm hành vi con ngời là “cuộc sống’’, “lao

động’’, “thực tiễn’’ tức là hoạt động Hành vi con ngời là biểu hiện bên ngoàicủa hoạt động đợc điều chỉnh bởi cấu trúc tâm lý bên trong của chủ thể, củanhân cách

Theo L.X.V-gôt-xki, hành vi con ngời đợc hiểu là quá trình nắm lấy cácchức năng tâm lý xã hội của bản thân, tức là hành vi đợc hiểu là hoạt độngnhằm vào bản thân để tổ chức hành vi của mình, đồng thời tham gia vào hoạt

động bên ngoài, tác động lên các đối tợng bên ngoài ấy rồi “chuyển vàotrong’’ thành tâm lý, ý thức Điều đó cho thấy, hoạt động bên ngoài vào bêntrong có cùng cơ cấu duy nhất Cấu trúc chung ấy là cơ sở quan trọng cho cácquá trình chuyển hoá: “từ ngoài vào trong”, “từ trong ra ngoài’’

Đồng thời, L.X.V-gôt-xki chỉ rõ công thức hành vi ngời và động vậthoàn toàn khác nhau “ở động vật, chỉ có hai loại hành vi kinh nghiệm ditruyền và kinh nghiệm di truyền kết hợp tự tạo; còn ở ngời, ngoài hai loại kinhnghiệm đó còn có kinh nghiệm kép (lao động), kinh nghiệm lịch sử, kinhnghiệm xã hội’’ Hành vi ngời có công thức bao gồm kinh nghiệm lịch sử,

ngời Còn ý thức đợc coi là thực tại khách quan có chức năng điều chỉnh đốivới hành vi và cùng với hành vi, ý thức là một mặt của hoạt động.

Nh vậy, nguyên tắc trực tiếp của hành vi đợc thay thế bằng nguyên tắcgián tiếp: S R Đó là nét đặc trng cho hoạt động của con ngời

X

Nhờ có nguyên tắc này, con ngời có thể điều khiển đợc hoạt động củabản thân, thoát khỏi tác động trực tiếp của dòng kích thích và hành vi ngờikhông còn đơn thuần là hành vi phản ứng mà trở thành hành vi tích cực

Khi đặt vấn đề tích cực của chủ thể, Đ.N Udơnatde đã giải thích quá trìnhhình thành những hành vi nh sau: Nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu của mình,chủ thể hớng ra thực tại xung quanh, trong khi tác động trực tiếp lên chủ thể, thựctại ấy chuẩn bị cho chủ thể sẵn sàng hành động lên đối tợng cần thiết để thoả mãnnhu cầu Trên cơ sở đó, chủ thể thực hiện đầy đủ những tác động có tính mục đíchcủa hành vi Có nghĩa là hành vi có tính mục đích và có nghĩa, tức là cùng một lúctính đến cả chủ thể lẫn thực tại của đối tợng nào đó

Dựa vào phân tích trên, chúng tôi xác định nội hàm của khái niệm

“Hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN’’ trong phạm vi nghiên cứu của đềtài nh sau:

Hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN:

- Là biểu hiện bên ngoài của hoạt động, nhng đợc điều chỉnh bởi cấu trúc tâm lý bên trong của chủ thể, của nhân cách.

- Đợc thực hiện bởi các chủ thể có ý thức, với mục đích nhất định, thể hiện ở các mặt: nhận thức, thái độ cảm xúc, ngôn ngữ, biểu hiện bằng hành

động đối với đối tợng trong MTTN.

- Chịu sự quy định của các chuẩn mực xã hội, đợc xây dựng từ hệ thống những giá trị xã hội do một nền văn hoá lựa chọn để định hớng.

Các kết quả nghiên cứu trên cho phép xác định một số vấn đề đối vớiviệc giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN nh sau:

- Hành vi con ngời là biểu hiện bên ngoài của hoạt động đợc điều chỉnhbởi cấu trúc bên trong của chủ thể, của nhân cách Cho nên nhà giáo dục phải

đặt vấn đề giáo dục cả hình thức bên ngoài lẫn bên trong của hành vi Tức là

vấn đề hình thành hành vi cần đợc xem là hai mặt thống nhất của một quátrình giáo dục.

- Hành vi con ngời có tính mục đích và có nghĩa, tức là cùng một lúctính đến cả chủ thể lẫn thực tại Điều đó cho thấy con ngời chịu tác động củamôi trờng sống bên ngoài nên nhà giáo dục không đợc coi nhẹ vấn đề hìnhthành khả năng thích nghi với môi trờng ở đứa trẻ Tuy vậy, yếu tố quyết địnhhành vi là ở chủ thể Con ngời với ý thức của mình có thể tác động lại vớinhững kích thích, chứ không chỉ chịu sự tác động của chúng Vì vậy, có thểgiáo dục ý thức trong việc con ngời thích nghi với môi trờng

- Hành vi có cơ sở là tâm lý, nẩy sinh khi có nhu cầu và hoàn thành thoảmãn yêu cầu Quá trình hình thành hành vi vì thế, cần đợc bắt đầu từ giáo dụcnhu cầu và tạo điều kiện cho trẻ sẵn sàng hành động lên đối tợng cần thiết đểthoả mãn nhu cầu của chúng

1.1.3 Bản chất hành vi của trẻ mầm non

Đối với trẻ mầm non, do những hạn chế lứa tuổi về đặc điểm t duy vàmức độ phát triển ý thức nên quá trình hình thành hành vi phù hợp cho trẻ cómột số điểm khác biệt so với lứa tuổi khác Cụ thể:

Thứ nhất, động cơ hành vi thờng không đợc trẻ ý thức ngay từ đầu, nhng

nó vẫn đợc phản ánh vào tâm lý dới hình thức những sắc thái xúc cảm và cókhả năng thúc đẩy hoạt động Xúc cảm đóng vai trò tín hiệu bên trong, làmcho các quá trình diễn ra bên trong đợc điều chỉnh và sự trải nghiệm trực tiếpsinh ra từ bên trong là động cơ thúc đẩy hành vi

Thứ hai, bản chất của việc hình thành hành vi có ý thức là khắc phục sự phụ thuộc của trẻ vào hoàn cảnh cụ thể trực quan “Hoạt động của trẻ lứa tuổi

này thờng do hoàn cảnh xung quanh chứ không phải bản thân trẻ làm chủ và

điều khiển’’ Để ý thức đợc động cơ đã thúc đẩy hành động buộc trẻ phải đitheo con đờng vòng, qua hoạt động vui chơi Trong các trò chơi này hàm ýnhân cách dễ phơi bày ra và động cơ của hoạt động cũng dễ lộ ra hơn Thôngqua hoạt động vui chơi, các tín hiệu trải nghiệm, các “dấu ấn’’ cảm xúc đốivới các biến cố sẽ định hớng cho chủ thể Tức là, các hành vi đợc hình thànhtrong hoạt động của đứa trẻ Giáo dục sẽ có hiệu quả nếu nó đợc tổ chức dớidạng hoạt động vui chơi - là hoạt động chủ đạo ở tuổi mẫu giáo

Thứ ba, hành vi có ý thức ở trẻ đợc hình thành dựa trên cơ sở củng cố

biểu tợng đúng về hành vi cho trẻ Trẻ sẽ có ý thức hơn trong việc thực hiệnhành vi khi từng bớc đợc cung cấp những tri thức sơ đẳng về hành vi, hiểu biếtngày càng đầy đủ hơn về phơng thức thực hiện hành vi, ý nghĩa xã hội củahành vi và đợc tích cực tham gia vào bài kiểm tra, đánh giá và biết tự đánh giácác hành vi này trong cuộc sống và các hoạt động hàng ngày

Do vậy, việc giáo dục hành vi phù hợp với MTXQ cho trẻ MG 5-6 tuổi

đòi hỏi nhà giáo dục phải quan tâm đến yếu tố môi trờng và hoạt động cá nhâncủa trẻ Hơn nữa, quá trình hình thành hành vi này cho trẻ 5 - 6 tuổi phải dợcbắt đầu từ việc giáo dục tình cảm, nhận thức, giúp trẻ cảm nhận đợc hành vi có

ý nghĩa đối với chúng; hình thành kỹ năng, thói quen tạo điều kiện cho trẻ cókhả năng sẵn sàng thực hiện hành vi và giáo dục ý thức giúp trẻ thực hiện hành

vi một cách tự giác

1.1.4 Các yếu tố ảnh hởng đến sự phát triển hành vi của trẻ

- Nguồn gốc hành vi ở ngoài đứa trẻ, trong môi trờng văn hoá xã hội mà

đứa trẻ đang sống Đó là toàn bộ kinh nghiệm lao động, lịch sử, xã hội của loàingời, là nguồn gốc chuyển thành bản chất tâm lý hành vi của trẻ

- Điều kiện của sự phát triển hành vi bao gồm: trớc hết, đó là những tiền

đề vật chất (các giác quan, hệ thần kinh, bộ óc phát triển bình thờng) - là cơquan tiếp nhận, tu chỉnh, giữ gìn những hình ảnh từ bên ngoài đợc phản ánhvào trong óc Nhng điều kiện quyết định của sự phát triển là quan hệ của trẻvới môi trờng

- Động lực của sự phát triển: chính là hoạt động của bản thân đứa trẻ.Bản thân trẻ phải gia nhập những quan hệ nhất định, tác động đến những đối t-ợng nhất định mới tạo ra tính tích cực thúc đẩy nó nắm lấy nội dung các quan

hệ, vơn tới chiếm lĩnh những đối tợng đó, nhờ vậy sẽ tiếp thu một cái gì đómới, làm bản thân biến đổi và phát triển lên

Hoạt động của đứa trẻ do ngời lớn tổ chức Vì vậy, giáo dục giữ vai tròquan trọng đối với sự phát triển của trẻ nói chung, sự phát triển hành vi của trẻnói riêng Nhà giáo dục lựa chọn những kinh nghiệm cần cho cuộc sống củatrẻ để trao cho chúng (xác định nội dung giáo dục) và tổ chức các hoạt động

để trẻ lĩnh hội đợc các nội dung đó (sử dụng các biện pháp giáo dục)

Tóm lại, muốn phát triển đợc hành vi cá thể mới, đứa trẻ phải tiếp nhận

đợc kinh nghiệm lịch sử xã hội loài ngời, phải có một nền tảng di truyền bình

thờng có mối quan hệ với môi trờng sống, bớc vào quan hệ với ngời lớn tronghoạt động tích cực của bản thân chúng.

1.1.5 Đặc điểm hành vi của trẻ 5-6 tuổi

Độ tuổi MGL là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở tuổi mầm non, tức làlứa tuổi trớc khi đến trờng phổ thông ở giai đoạn này những cấu tạo tâm lý

đặc trng của con ngời đã đợc hình thành trớc đây, đặc biệt là trong độ tuổi mẫugiáo nhỡ vẫn tiếp tục phát triển mạnh Với sự giáo dục của ngời lớn, nhữngchức năng tâm lý đó sẽ đợc hoàn thiện về mọi phơng diện của hoạt động tâm

lý (nhận thức, tình cảm, ý chí) để hoàn thành việc xây dựng cơ sở đầu tiên vềnhân cách con ngời

Lên 5-6 tuổi, trẻ đạt đợc một số thành tựu phát triển quan trọng: Trẻ đã

có thể sử dụng một cách thành thạo tiếng mẹ đẻ trong cuộc sống hàng ngày,biết thực hiện một số kỹ năng nh: Kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng tham gia vàoquá trình học Nhng thành tựu quan trọng nhất vẫn là sự tự ý thức (ý thức bảnngã) để khẳng định bản thân mình là một con ngời riêng biệt, một cá nhân.Từ

đây đứa trẻ hình thành phát triển nhân cách, nhờ đó hành vi của trẻ đạt đếnmột trình độ khác hẳn so với trớc đây: Từ hành vi bột phát chuyển thành hành

vi có ý thức, phù hợp với chuẩn mực, những qui tắc xã hội, từ đó mà hành vicủa trẻ mang tính xã hội, tính nhân cách đậm nét hơn trớc Sự tự ý thức (ý thứcbản ngã) đợc xác định rõ ràng còn cho phép trẻ thực hiện các hành động mộtcách chủ tâm hơn nhờ đó các quá trình tâm lý mang tính chủ động rõ rệt Đặc

điểm của trẻ mẫu giáo là rất thích học hỏi, tìm tòi và mong muốn đợc làm nhngời lớn, trẻ thích khen ngợi và rất hứng thú nhận thức về một vấn đề nào đókhi nó thích Dựa vào đặc điểm đó, trong quá trình cho trẻ làm quen với môitrờng tự nhiên giáo dục hành vi ứng xử phù hợp cho trẻ sẽ giúp trẻ có tâm hồntrong sáng, hồn nhiên, cởi mở, nhân hậu, có tình cảm yêu thơng, giúp trẻ biếtyêu quí và bảo vệ thiên nhiên Đồng thời hình thành cho trẻ những cảm xúctích cực, tích luỹ tri thức, kinh nghiệm của cuộc sống: Có hành vi ứng xử phùhợp với sự phát triển của môi trờng, chăm sóc cây cối, động vật, tiết kiệm n-

ớc…phát Đó là hành vi của trẻ với đối tợng trong MTTN, trẻ làm quen với môi ờng tự nhiên có tác động mạnh với sự phát triển hành vi Chính vì vậy, hành vicủa trẻ mẫu giáo lớn mang nét độc đáo với những đặc điểm sau đây:

tr Hành vi mang tính chủ quan, ngây thơ: Ngôn ngữ của trẻ MGL đã pháttriển đến trình độ có thể sử dụng một cách thành thạo tiếng mẹ đẻ trong cuộcsống hàng ngày, kéo theo sự phát triển của quá trình tâm lý đặc biệt là t duy,

khác hẳn với tâm lý của động vật, nếu ở tuổi MGN phát triển kiểu t duy trựcquan - hình tợng, thì sang tuổi MGL t duy trực quan hình tợng vẫn phát triểnmạnh mẽ nh trớc đây, còn xuất hiện kiểu t duy trực quan – sơ đồ, biết nghĩthầm trong óc Có nghĩa là đứa trẻ đã chuyển từ t duy bình diện bên ngoài vào

t duy bình diện bên trong Nhờ đó trẻ có trẻ có thể suy luận, phán đoán vềnhững hiện tợng xung quanh Tuy nhiên trẻ vẫn còn giải thích hiện tợng xảy raxung quanh theo cách nghĩ của mình đó là cách nghĩ theo t duy trực quan cảmtính Trẻ thờng lấy ý thức của mình để giải thích hiện tợng xung quanh màcha phân biệt đợc đâu là chủ quan (ý nghĩa, tình cảm, nhu cầu của bản thân)

đâu là khách quan (những sự vật bên ngoài và những ngời xung quanh) Điềunày dẫn tới hành vi của trẻ vẫn mang tính chủ quan, ngây thơ, chẳng hạn trẻbắt mèo vào ổ gà cho mèo ấp trứng vì nghĩ rằng gà ấp trứng đợc thì mèo cũng

ấp trứng đợc

- Hành vi mang tính động cơ: Tuổi mẫu giáo bé trong hành vi cuả trẻ đãxuất hiện hành vi mang tính động cơ, nhng những động cơ ấy hãy còn mờnhạt, yếu ớt và tản mạn, chẳng hạn nh vừa vâng lời cô không vứt giấy kẹo rasân thì liền ngay sau đó lại vứt đồ chơi ra khắp lớp Sang đến tuổi MGL thìnhững động cơ này gắn liền với việc lĩnh hội có ý thức về những chuẩn mực vềqui tắc đạo đức hành vi trong xã hội, chẳng hạn hỏi trẻ tại sao con không đợc

đánh nhau với bạn trẻ sẽ trả lời: “ Không đợc đánh bạn, vì cô giáo dạy phảiyêu thơng bạn’’ Vì vậy khen ngợi và củng cố những hành vi tốt là một phơngpháp hữu hiệu giúp cho những hành vi đúng của trẻ trở nên bền vững hơn

Động cơ của trẻ thờng mang nhiều màu sắc, nhiều dáng vẻ Có thể kể đến nh :

Động cơ tự khẳng định, động cơ tự nhận thức, muốn khám phá thế giới xungquanh, động cơ thi đua, động cơ xã hội… trong những động cơ đó có thể phatrộn mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực, nhất là những động cơ xã hội Do đó cầnphải quan tâm đến nội dung động cơ của trẻ, cần phải phát huy động cơ tíchcực và uốn nắn động cơ tiêu cực

- Hành vi mang tính xã hội: Lúc đầu trẻ thực hiện những qui tắc hành vichỉ là phơng tiện để duy trì mối quan hệ qua lại tích cực giữa mình với ngờilớn về xung quanh Về sau trẻ thực hiện đợc những hành vi của chúng có thểmang lại lợi ích và niềm vui cho những ngời khác và vì thế trẻ có thể tự giácthực hiện các yêu cầu của ngời lớn Chẳng hạn nh khi có một em ở lớp MGBchạy sang lớp MGL, khi hỏi trẻ “Anh chị nào có thể đa em về lớp MGB củamình” lập tức có rất nhiều trẻ giơ tay sẵn sàng bỏ chơi để giúp bé Sự hìnhthành hành vi mang tính xã hội MGL đã đánh dấu một bớc trởng thành so với

lứa tuổi trớc, và giúp trẻ MGL điều khiển và điều chỉnh hành vi của mình chophù hợp với những chuẩn mực, những qui tắc xã hội.

- Hành vi mang tính nhân cách: Ngay từ khi lứa tuổi MGB trẻ đã xuấthiện hành vi mang đậm tính nhân cách, chứng tỏ sự ý thức và tự ý thức của trẻ

đợc phát triển, đến tuổi MGL hành vi của trẻ so với MGB có một bớc tiến

đáng kể có nghĩa ý thức và tự ý thức đợc phát triển lên nh một trình độ mới,trẻ đã thực hiện các hành động mang tính chủ định rõ rệt Sự tự ý thức của trẻMGL thể hiện rõ nhất trong sự thành công hay thất bại của mình, về những ukhuyết điểm của bản thân, về những khả năng và cả sự bất lực ý thức đợc xác

định rõ ràng giúp trẻ điều khiển và điều chỉnh hành vi của mình từ đó màhành vi của trẻ mang đậm tính nhân cách hơn trớc, chẳng hạn khi cho trẻ làmquen với nghề nghiệp, hỏi trẻ sau này cháu thích làm nghề gì? Bé trai sẽ trảlời “cháu thích làm công an, bộ đội bảo vệ đất nớc”, còn bé gái sẽ trả lời “cháu thích làm cô giáo”

1.1.6 Những biểu hiện hành vi phù hợp với môi trờng tự nhiên của trẻ 5-6 tuổi

Trẻ mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) nhận thức của trẻ đã phát triển mạnh, t duytrực quan hình tợng đã đợc phát triển một bớc mới và dần chuyển sang t duylogic, t duy trực quan sơ đồ Trẻ thờng bộc lộ những tình cảm, hiểu biết bằngcác hành động, hành vi bên ngoài Vì vậy, có thể nhận biết mức độ nhận thức

về giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ theo các dấuhiệu sau đây

- Trẻ có những thói quen tốt đẹp, tình cảm thân thiện với môi trờng, thậtthà, trung thực, dũng cảm, yêu lao động, quí trọng sản phẩm lao động, có ýthức trách nhiệm, từ đó có cách sống hài hoà, thân thiện với môi trờng tựnhiên

`- Trẻ hiểu đúng đắn vai trò của môi trờng tự nhiên với cuộc sống củacon ngời, trẻ tự giác trong vấn đề giữ gìn, bảo vệ môi trờng, quí trọng và làmtheo lẽ phải

- Trẻ thích thú đợc góp công sức của mình vào việc bảo vệ môi trờng,giúp đỡ ngời lớn những công việc vừa sức Có kỹ năng thành thạo khi hoạt

động với môi trờng xung quanh

- Trẻ thể hiện ý thức tự giác Tự biết đợc vai trò, ý nghĩa của các đối ợng trong môi trờng tự nhiên đối với con ngời và ngợc lại

t Trẻ sáng tạo đa ra những ý kiến, hàng động tích cực, phù hợp để chămsóc, bảo vệ, sử dụng…phát đối tợng trong môi trờng tự nhiên.

Nh vậy hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên của trẻ 5

- 6 tuổi cũng có những dấu hiệu chung thể hiện nét tính cách, phẩm chất vànhững đặc điểm riêng do hạn chế về mặt lứa tuổi Đó cũng là cơ sở để chúngtôi xác định nội dung, tiêu chí đánh giá và đa ra những biện pháp nhằm giáodục hành vi phù hợp với MTXQ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Kết luận chơng I

Qua nghiên cứu lí luận chúng tôi rút ra kết luận: Hành vi phù hợp với

đối tợng trong MTTN là biểu hiện bên ngoài của chủ thể hoạt động và đợc

điều chỉnh bởi cấu trúc tâm lý bên trong của chủ thể, của nhân cách Hành viphù hợp với đối tợng trong MTTN đợc thực hiện bởi các chủ thể có ý thức, vớimục đích nhất định đợc thể hiện ở các mặt: nhận thức, thái độ cảm xúc, ngônngữ, hành động với đối tợng trong MTTN Chịu sự qui định của chuẩn mực xãhội, đợc xây dựng từ hệ thống những giá trị xã hội do nền văn hóa lựa chọn

định hớng

Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ phải đợcbắt đầu ngày từ lứa tuổi mầm non Bởi đó là độ tuổi nhân cách đ ợc hìnhthành và phát triển mạnh mẽ Đặc biệt, đối với trẻ MG 5-6 tuổi, độ tuổi nhâncách đang dần đợc hoàn thiện, độ tuổi mà vấn đề tự ý thức phát triển mạnh mẽcho phép trẻ có thể điều khiển hành vi của mình Đó là giai đoạn thuận lợi đểgiáo dục hành vi phù hợp cho trẻ, hoàn thiện nhân cách cho trẻ Do vậy trongquá trình giáo dục trẻ chúng ta không chỉ chú trọng đến việc giúp trẻ lĩnh hộinhững kiến thức hiểu biết về đối tợng mà quan trọng hơn là phải giúp trẻ có cơhội trải nghiệm, vận dụng những hiểu biết đó và có những hành vi phù hợp với

đối tợng

Chơng IIThực trạng của vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với

đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2.1 Vấn đề giáo dục hành vi với MTTN trong chơng trình chăm sóc giáo dục trẻ 5-6 tuổi

* Mục tiêu giáo dục mầm non:

Theo quyết định số 55 /QĐ ngày 3/2/1990 của Bộ GD và đào tạo, quy

định mục tiêu nhà trẻ – mẫu giáo, Hà Nội

Trong sự nghiệp đổi mới, giáo dục mầm non giữ một vị trí quan trọng: “Giáo dục mầm non góp phần đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thànhcác phẩm chất mới của con ngời Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hoá,hiện đại hóa đất nớc: chủ động, thích ứng, sáng tạo, hợp tác” Từ đó, giáo dụcmầm non đã xác định mục tiêu cụ thể là: “Phát triển một số nét giá trị, nét tínhcách phẩm chất cần thiết phù hợp với lứa tuổi nh: Mạnh dạn, tự tin, dễ hoànhập, dễ chia sẻ, hình thành nếp sống văn minh, có hành vi ứng xử, giao tiếptheo quy tắc, chuẩn mực, phù hợp với lứa tuổi tạo điều kiện thuận lợi cho trẻtham gia vào cuộc sống, chuẩn bị học tập ở tiểu học và các bậc học sau có kếtquả” Nh vậy, giáo dục trẻ có hành vi ứng xử phù hợp với MTTN là một trongnhững mặt quan trọng trong mục tiêu của chơng trình chăm sóc giáo dục trẻmầm non

Nội dung, yêu cầu cho trẻ làm quen với MTTN:

- Bớc đầu cho trẻ làm quen với các yếu tố môi trờng xung quanh gần gũivới trẻ: Đất, nớc, không khí, sinh vật, động vật, thực vật và mối quan hệ giữachúng với nhau, giữa chúng với con ngời

- Trẻ hiểu ý nghĩa, tác dụng của MTTN, từ đó trẻ yêu mến thiên nhiên,nhận biết sự cần thiết phải bảo vệ và chăm sóc vật nuôi, cây trồng

Nhận biết cần giữ gìn vệ sinh trong ăn uống, sinh hoạt, giữ gìn môi tr ờng xung quanh sạch đẹp

Góp phần hình thành nề nếp sinh hoạt vệ sinh và hành vi phù hợp với

đối tợng trong môi trờng tự nhiên

- Nội dung giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mầm non:

- Môi trờng tự nhiên là tập hợp các điều kiện bên ngoài nh các yếu tốsinh thái, ánh sáng, khí hậu, và điều kiện sinh vật nói chung (con ngời là mộtthực thể của tự nhiên)

Môi trờng tự nhiên rất đa dạng và phong phú đầy những điều lý thú màcon ngời luôn muốn tìm tòi khám phá

- Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên làtrang bị cho trẻ có ý thức trách nhiệm đến sự phát triển bền vững của môi tr-ờng xung quanh một khả năng biết đánh giá vẻ đẹp của thiên nhiên, một giá trịngời cần khắc sâu bởi một nền tảng đạo lý về MTXQ

- Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cũng có nghĩa làgiáo dục hành vi ứng xử có văn hóa của trẻ với MTXQ Đó là việc hình thành,rèn luyện cho trẻ thái độ và hành vi phù hợp với đối tợng trong MTXQ Hành

vi đó phải mang tính nhân văn, phù hợp với qui tắc, chuẩn mực đạo đức của xãhội

- Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong môi trờng tự nhiên là mộtchủ thể mang tính xuyên suốt trong sự hoà nhập với các môn học khác, giáodục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN mang lại cho trẻ em cơ hội hiểubiết về các quyết định về hành vi với môi trờng của con ngời Giáo dục cũngtạo ra cơ hội để sử dụng tất cả các kỹ năng liên quan đến cuộc sống hôm nay

và ngày mai của trẻ Giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN chotrẻ mẫu giáo là quá trình giáo dục trong đó trên cơ sở những tri thức sơ đẳng

về MTTN mà hình thành ở trẻ nhận thức, thái độ c xử phù hợp: Thái độ ứng xửnhân ái với thiên nhiên, là tình cảm gần gũi, gắn bó, chăm sóc, bảo vệ

- Đối với thế giới thực vật: Trẻ phải biết các yếu tố giúp cây phát triển,biết ý nghĩa của thế giới thực vật với đời sống con ngời từ đó trẻ biết yêu quí,chăm sóc và bảo vệ cây xanh: Tới nớc, bắt sâu, không bứt rễ, bẻ cành, biết chếbiến, ăn nhiều rau…phát

Ví dụ: Trong tiết học “Cây xanh và môi trờng sống” , thông qua việclàm quen, tìm hiểu một số loại cây xanh, trẻ sẽ có đợc những kiến thức cơ bản

về cây xanh: Tên gọi, các bộ phận chính, nơi sống giáo dục cho trẻ biết vai tròquan trọng của cây xanh (cung cấp oxi, làm sạch không khí, che bóng mát,biết ý nghĩa của thế giới thực vật với đời sống con ngời) Từ đó hình thành chotrẻ những tình cảm tích cực, hành vi ứng xử đúng đắn nhằm bảo vệ cây xanhbảo vệ môi trờng sống nh: Tới nớc, bắt sâu, không hái hoa, bẻ cành…phát

- Đối với thế giới động vật: yêu cầu trẻ phải có thái độ, hành vi đúngmực: yêu thơng chăm sóc, không đánh đập, bảo vệ các con vật có ích, tránh xacác con vật có hại.

Ví dụ: Trong tiết học “Một số loại côn trùng”, thông qua việc tìm hiểumột số loại côn trùng, trẻ sẽ có một số kiến thức cơ bản về các loại côn trùng:tên gọi, có ích hay có hại (ong giúp thụ phấn cho hoa và làm ra mật ngọt, cònchâu chấu phá hoại mùa màng…phát.), qua đó giáo dục hành vi phù hợp cho trẻphải biết bảo vệ và chăm sóc côn trùng có lợi, tránh xa, tiêu diệt các loại côntrùng gây hại

- Với các yếu tố tự nhiên nh nớc: Giáo dục cho trẻ biết tầm quan trọngcủa nớc đối với sự sống trên trái đất, nếu thiếu nớc con ngời và cây cối trêntrái đất sẽ không tồn tại, dạy trẻ biết tác dụng của nớc dùng để uống, để tắm vàtới cây…phát.Từ đó giáo dục hành vi phù hợp cho trẻ: Dạy trẻ phải biết sử dụngtiết kiệm nớc (mở vòi nớc vừa phải, sử dụng xong phải tắt vòi nớc), không làm

ô nhiễm nguồn nớc (không vứt rác bừa bãi ra các ao, hồ, sông, suối, biển…phát.)

2.2 Thực trạng của việc giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2.2.1 Thực trạng về mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

2.2.1.1 Mục đích điều tra

Chúng tôi tiến hành khảo sát nhằm tìm hiểu mức độ biểu hiện hành viphù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ MG 5-6 tuổi tại một số trờng mầmnon hiện nay

2.2.1.2 Vài nét về khách thể điều tra

Chúng tôi tiến hành tìm hiểu 70 trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở các trờng mầmnon: Quang Trung II (5A), Hoa Hồng (5B) Trẻ ở các lớp này đều có sức khỏetốt, khả năng nhận thức, điều kiện chăm sóc và giáo dục tơng đơng nhau

Các trờng mầm non trên đều là những trờng đợc đánh giá cao về chất ợng chăm sóc và giáo dục của Thành phố Vinh – Tỉnh Nghệ An Tất cả cáclớp đều đang thực hiện chăm sóc giáo dục trẻ theo chơng trình Mầm non mới

l-2.2.1.3 Thời gian tiến hành điều tra

Tiến hành điều tra từ tháng 2/2009 đến tháng 3/2009

2.2.1.4 Nội dung điều tra

- Tìm hiểu mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTNcủa trẻ MG 5-6 tuổi thông qua các chủ đề: Thế giới thực vật, thế giới động vật,nớc và một số hiện tợng thiên nhiên Mỗi chủ đề chọn một đề tài cụ thể để tiếnhành khảo sát mức độ thể hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN củatrẻ MG 5-6 tuổi.

1 “Cây xanh và môi trờng sống” (Chủ đề thế giới thực vật)

2 “Một số loại côn trùng” (Chủ đề thế giới động vật)

3 “Sự kỳ diệu của nớc” (Chủ đề nớc và một số hiện tợng thiên nhiên)

2.2.1.6 Kết quả điều tra

- Tiêu chí 1: Về mặt nhận thức của trẻ với đối tợng

- Tiêu chí 2: Trẻ thể hiện hành vi với đối tợng

Mỗi tiêu chí đợc đánh giá theo 3 mức độ, cụ thể là:

Tiêu chí 1: Về mặt nhận thức của trẻ với đối tợng.

- Mức độ 1 (4 điểm): Trẻ thể hiện sự tập trung, chú ý yêu thích tìm hiểu

về đối tợng, trẻ có hiểu biết về đối tợng một cách chính xác đầy đủ

- Mức độ 2 (3 điểm): Trẻ có tập trung chú ý, hứng thú với đối tợng nhngkhông bền, không liên tục Có đợc hiểu biết cơ bản về đối tợng nhng cha sâusắc, cha đầy đủ

- Mức độ 3 (1 điểm): Trẻ thờ ơ, không chú ý hoạt động và cha có hiểubiết cơ bản về đối tợng.

Tiêu chí 2: Trẻ thể hiện hành vi với đối tợng.

- Mức độ 1 (6 điểm): Trẻ có hành vi mang tính chủ động, tích cực, sángtạo, phù hợp với đối tợng

- Mức độ 2 (4 điểm): Trẻ thực hiện các hành vi tơng đối phù hợp nhng

ch-a có tính chủ động, chch-a tích cực và phụ thuộc vào sự hớng dẫn, gợi ý củch-a giáoviên

- Mức độ 3 (1 điểm): Trẻ không có hành vi hoặc có hành vi nhng cha phùhợp với đối tợng

Mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN đợc xếpthành 3 loại sau:

- Loại 1: Hành vi phù hợp: Là những trẻ đạt số điểm từ 8-10 điểm Đây là

số trẻ trong hoạt động có sự tập trung, phấn chấn, hào hứng, yêu thích hoạt

động trẻ có hiểu biết, nắm đợc các kiến thức một cách sâu sắc, hệ thống với

đối tợng và thể hiện hành vi, tích cực, chủ động, sáng tạo và phù hợp với đối ợng

t Loại 2: Hành vi tơng đối phù hợp: Là những trẻ đạt số điểm từ 5t 7 điểm(không có điểm 6) Đây là số trẻ trong tiết học có sự tập trung, hào hứng hoạt

động với đối tợng nhng không bền, không liên tục, mau chán nản, trẻ có hiểubiết cơ bản về đối tợng nhng cha sâu sắc, cha đầy đủ hệ thống và trẻ thực hiệncác hành vi phù hợp với đối tợng nhng cha có tính chủ động, sáng tạo, cha tíchcực, còn phụ thuộc vào sự hớng dẫn của giáo viên

- Loại 3: Hành vi không phù hợp: Là những trẻ đạt số điểm từ 2- 4 điểm

Đây là số trẻ trong tiết học tỏ ra thờ ơ, không hào hứng hoạt động với đối tợng

và cha nắm đợc kiến thức cơ bản về đối tợng, trẻ không có hành vi hoặc cóhành vi nhng cha phù hợp với đối tợng

Từ tiêu chí đánh giá chung về hành vi đã nêu trên chúng tôi đa ra tiêu chí

đánh giá từng chủ đề:

Chủ đề: Cây xanh và môi tr“ ờng sống”

Yêu cầu:

* Về nhận thức:

- Trẻ biết tên gọi, các bộ phận chính, nơi sống, biết phân biệt chúng quacác dấu hiệu đặc trng (cấu tạo, hình dáng, kích thớc, hơng vị, màu sắc…phát)

- Trẻ biết ích lợi của cây xanh và quá trình phát triển của cây Biết câyxanh cung cấp ôxi, làm sạch không khí, che bóng mát, làm thuốc…phát

- Biết sử dụng tiết kiệm nớc, không làm ô nhiễm nguồn nớc

* Cách đo mức độ hành vi của trẻ với đối tợng trong MTTN theo các chủ đề đã chọn:

+ Cách đo nhận thức: thông qua quan sát các tiết học

+ Cách đo hành vi của trẻ với đối tợng: Chúng tôi xây dựng bài tập chomỗi chủ đề để đo

Chủ đề Cây xanh và môi tr“ ờng sống :” Chuẩn bị 3 luống rau Luống rau

số 1 tơi tốt, luống rau số 2 nhiều cỏ mọc và rau kém tơi tốt hơn, luống rau số 3

đất khô cằn và rau khô héo Cho trẻ quan sát và sau đó cho trẻ nhận xét và đa

ra cách giải quyết (thực hiện hành vi phù hợp với đối tợng)

- Quan sát trẻ thực hiện bài tập, dựa vào các tiêu chí đã đa ra và đánh giáhành vi của trẻ với đối tợng

- Một bức tranh về vòi nớc đang chảy: có 5 hình ảnh, hình ảnh 1 em bé

đến vặn vòi nớc lại, hình ảnh 2 em bé đến vòi nớc và nghịch nớc, hình ảnh 3lấy chậu hứng nớc và thả lá cây, cát vào chậu nớc để chơi Hình ảnh 4, 1 em bé

đến vặn vòi nớc nhng vẫn để vòi nớc chảy nhỏ giọt Hình ảnh 5, 1 em bé lấychậu hứng nớc nhng vẫn để nớc tràn ra ngoài

+ Thực hiện: Cho trẻ gạch nối hành vi đúng

- Quan sát trẻ thực hiện bài tập, dựa vào các tiêu chí đã đa ra và đánh giáhành vi của trẻ với đối tợng

* Kết quả điều tra:

Sau khi khảo sát 70 trẻ ở cả 3 tiết học của 3 chủ đề trên, chúng tôi xử lý

và thu đợc kết quả sau:

Bảng 1: Kết quả điều tra thực trạng về mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng của trẻ MG 5-6 tuổi ở từng tiết (n = 70)

Tiết Xếp loại

Hành vi phù hợp 14 20 15 21,43 16 22,86Hành vi tơng đối

phù hợp 34 48,57 32 45,71 33 47,14Hành vi không phù hợp 22 31,43 23 32,86 21 30Tổng hợp cả 3 tiết chúng tôi thu đợc kết quả nh sau:

Bảng 2: Thực trạng về mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ MG 5-6 tuổi (n = 70)

Xếp loại

N

Hành vi phù hợp

Hành vi

t-ơng đối phù hợp

Hành vi không phù hợp

X

5,73

Kết quả này đợc biểu diễn bằng biểu đồ sau:

Hình 1: Biểu đồ biểu diễn thực trạng mức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ MG 5-6 tuổi.

0 5 10

C: Hành vi không phù hợp

Nh vậy qua điều tra thực trạng chúng tôi thấy số lợng trẻ có biểu hiệnhành vi phù hợp với đối tợng (đạt 8-10 điểm) rất thấp chỉ có 15/70 trẻ (chiếm21,43%) Đây là những trẻ đợc coi là có ý thức trong các tiết học, các trẻ nàytập trung chú ý, yêu thích tìm hiểu về đối tợng, trẻ có hiểu biết về đối tợng mộtcách chính xác, đầy đủ Trẻ có biểu hiện hành vi ứng xử phù hợp, chủ động,tích cực với đối tợng, luôn thực hiện đúng các yêu cầu của giáo viên và luôn

đạt kết quả cao trong hoạt động Nh vậy, đa số những trẻ có biểu hiện hành viphù hợp đều yêu thích tìm hiểu đối tợg, trong học tập luôn tập trung, chú ý,tuy nhiên trẻ thực hiện các yêu cầu của giáo viên mà cha thật sự chủ động để

có những hành vi phù hợp với đối tợng

Số trẻ đạt ở mức hành vi tơng đối phù hợp là 33/70 trẻ (chiếm 47,14%)

Đây là số trẻ đạt từ 5-7 điểm, đa số những trẻ này có tập trung chú ý, hứng thúvới đối tợng nhng không bền, không liên tục Có đợc hiểu biết cơ bản về đối t-ợng nhng cha sâu sắc, cha đầy đủ Trẻ thực hiện hành vi tơng đối phù hợp nh-

ng cha có tính chủ động, cha tích cực và còn phụ thuộc vào sự hớng dẫn củagiáo viên

Điều đáng lo ngại là thực trạng số trẻ biểu hiện hành vi không phù hợpvới đối tợng trong MTTN chiếm tỷ lệ khá cao, có đến 22/70 trẻ (chiếm31,43%) trẻ trong tiết học không chú ý hoạt động, có thái độ thờ ơ, và cha cóhiểu biết cơ bản về đối tợng, không có biểu hiện hành vi hoặc có nhng hành vibiểu hiện cha phù hợp với đối tợng

Nh vậy, qua phân tích khảo sát thực trạng chúng tôi thấy mức độ biểuhiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN là rất thấp Chỉ có 21,43% trẻbiểu hiện hành vi phù hợp, có 47,14% trẻ biểu hiện hành vi tơng đối phù hợp,

có tới 31,43% trẻ không có biểu hiện của hành vi hoặc có biểu hiện hành vinhng cha phù hợp với đối tợng Điểm trung bình chỉ đạt: X =5,73

Tóm lại, qua khảo sát thực trạng chúng tôi thấy trong giờ học về MTTNmức độ biểu hiện hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN của trẻ đạt đợc rấtthấp, biểu hiện hành vi của trẻ cha phù hợp và cha đáp ứng đợc mục đích –yêu cầu về giáo dục hành vi đã đề ra Kết quả là trẻ biểu hiện hành vi với đối t-ợng trong MTTN còn cha phù hợp, trẻ không nắm đợc ý nghĩa và hành vi thểhiện của mình với đối tợng, không vận dụng đợc nhận thức của mình vào đối t-ợng thực tiễn

2.3 Thực trạng việc sử dụng các biện pháp để giáo dục hành vi phù

2.3.1 Mục đích điều tra

Chúng tôi tiến hành khảo sát nhằm tìm hiểu nhận thức và thực trạng việc

sử dụng các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN chotrẻ MG 5-6 tuổi của các giáo viên mầm non

2.3.2 Vài nét về đối tợng điều tra

Qua điều tra bằng phiếu Ankét trên 20 giáo viên đang trực tiếp giảngdạy lớp MG 5-6 tuổi ở một số trờng mầm non trên địa bàn thành phố Vinh,Tỉnh Nghệ An (các trờng mầm non: Quang Trung II, Hoa Hồng, Bình Minh,Quang Trung I)

Tổng số giáo viên giỏi các cấp: Có 14/20 giáo viên (chiếm 70%) Kếtquả điều tra cho thấy toàn bộ giáo viên đợc điều tra đã đợc đào tạo chuyênngành mầm non có trình độ từ trung cấp trở lên, trong đó có 85% giáo viên đạtchuẩn, có thâm niên nghề cao, đây là đội ngũ giáo viên nòng cốt của các trờng

MN Đa số có chuyên môn khá cao, tâm huyết với nghề, có kinh nghiệm và

đạt nhiều thành tích trong công tác giảng dạy (70% giáo viên giỏi từ cấp trờngtrở lên) và tất cả các trờng điều tra đều thực hiện theo chơng trình đổi mới

2.2.3 Kết quả điều tra

* Trả lời câu hỏi 1: Theo chị giáo dục hành vi phù hợp với MTTN cho trẻ

là gì?

Có 13/20 giáo viên (chiếm 65%) trả lời với nội dung là: “Giáo dục hành

vi phù hợp với MTTN là những biểu hiện có ý thức, có thái độ hành động đúngvới đối tợng trong MTTN” Có 4/20 giáo viên (chiếm 20%) cho rằng “Giáodục hành vi phù hợp với MTTN là giáo dục cho trẻ những hiểu biết, nhận thức

đúng đắn trong MTTN” Số còn lại trả lời chung chung, hoặc lệch sang hớngkhác, “Giáo dục hành vi phù hợp với MTTN trong tất cả các hoạt động, trongtất cả các tiết học đợc lồng ghép, tích hợp để cho trẻ phát triển toàn diện vềnhân cách…phát”

Nh vậy, đối với câu hỏi này có 65% giáo viên trả lời đạt yêu cầu, tuynhiên còn cha thật đầy đủ Nhng qua đó cũng cho thấy họ đã hiểu đợc rằng

“hành vi phù hợp với MTTN” bao gồm cả nhận thức và biểu hiện hành vi với

đối tợng trong MTTN, số còn lại chỉ trả lời đúng một ý “hành vi phù hợp vớiMTTN” là biểu hiện nhận thức hoặc trả lời lệch lạc

* Trả lời câu hỏi 2: Theo chị giáo dục hành vi phù hợp với MTTN có vai trò nh thế nào đối với sự phát triển nhân cách của trẻ?

Có 15/20 giáo viên (chiếm 75%) chọn rất quan trọng, 5/20 giáo viên

trọng của giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN đối với sự pháttriển nhân cách trẻ.

* Trả lời câu hỏi 3: Trong tất cả các tiết học làm quen với MTTN, giáo dục hành vi là một nội dung, nhiệm vụ không thể thiếu?

Có 20/20 giáo viên (chiếm 100%) chọn đúng Điều đó cho thấy các giáoviên mầm non đều xác định đợc nhiệm vụ quan trọng, không thể thiếu trongcác tiết về MTTN là phải giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng cho trẻ

* Trả lời câu hỏi 4: Theo chị những biểu hiện nào sau đây thể hiện hành

2 Trẻ hiểu ý nghĩa của đối tợng đối

với cuộc sống con ngời 7 35

3 Trẻ biết hành động để chăm sóc,

4 Trẻ biết sử dụng, vận dụng kiến thức

để áp dụng vào thực tiễn 18 90

5 Những biểu hiện khác 1 5

Nhìn vào số liệu thống kê ở bảng 3 cho thấy đa số giáo viên cho rằngnhững biểu hiện của hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN là: Trẻ tậptrung chú ý, thích thú, hào hứng hoạt động với đối tợng có 14/20 giáo viên(chiếm 70% lựa chọn); Trẻ biết hành động để chăm sóc bảo vệ đối tợng có20/20 giáo viên (100% lựa chọn); Trẻ biết sử dụng, vận dụng kiến thức để ápdụng vào thực tiễn có 18/20 giáo viên (90% lựa chọn) Tuy nhiên, những biểuhiện về nhận thức, thái độ với đối tợng nh: Trẻ hiểu ý nghĩa của đối tợng đốivới cuộc sống con ngời chỉ có 7/20 giáo viên (chiếm 35% lựa chọn) Qua đóchúng ta nhận thấy sự nhận thức thiếu hụt, cha đầy đủ cảo giáo viên về vấn đềrất đáng quan tâm Đây là lý do dẫn đến việc đánh giá mức độ biểu hiện hành

vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ thiếu chính xác, dẫn đến việc khó

có thể đa ra những biện pháp hữu hiệu để giáo dục hành vi phù hợp với đối ợng trong MTTN cho trẻ

t-* Trả lời câu hỏi 5: Trong quá trình tổ chức cho trẻ làm quen với MTTN chị thờng sử dụng những biện pháp nào để giáo dục hành vi phù hợp với MTTN cho trẻ?

Bảng 4: Bảng tổng hợp ý kiến giáo viên về việc sử dụng các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ

STT Các biện pháp giáo dục hành vi phù hợp

với đối tợng trong MTTN

3 Nêu gơng động viên khuyến khích 15 75 2

4 Sử dụng đồ dùng trực quan: hình ảnh, máy

chiếu…phát

13

65 3

5 Nêu tình huống có vấn đề 4 20 6

6 Cá biệt hóa đối tợng 1 5 7

7 Sử dụng trò chơi 12 60 4

8 Các biện pháp khác 0 0 8 Qua khảo sát cho thấy, những biện pháp mà chúng tôi đa ra đa số giáoviên lựa chọn, họ cho rằng đó là những biện pháp tơng đối phổ biến và họ

đánh giá đây là những biện pháp quan trọng để giáo dục hành vi phù hợp với

đối tợng trong MTTN cho trẻ Tuy nhiên ở mỗi biện pháp thì mức độ sử dụngkhác nhau

- Biện pháp dùng lời (trò chuyện, giải thích…phát) có 20/20 (chiếm 100%)giáo viên sử dụng trong các tiết học, mức độ sử dụng thờng xuyên chiếm vị trí

chọn các biện pháp dùng lời (trò chuyện, giải thích…phát), biện pháp nêu gơng

động viên khuyến khích, biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan Các biện phápcòn lại thì mức độ lựa chọn rất thấp

Những biện pháp mà chúng tôi đa ra để giáo dục hành vi phù hợp với

đối tợng trong MTTN cho trẻ không phải hoàn toàn mới lạ, thực tế cho thấygiáo viên đã biết đến Tuy nhiên vấn đề ở đây là sử dụng nh thế nào để pháthuy tối đa hiệu quả của các biện pháp đó Vì sao giáo viên đã biết đến các biệnpháp này, họ đã đánh giá đúng đắn ý nghĩa của các biện pháp đó nhng vẫnkhông khai thác đợc hiệu quả của các biện pháp này trong quá trình giáo dụchành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ? Qua quan sát trực tiếp việc

tổ chức các tiết học “Cây xanh và môi trờng sống”, “Một số loại côn trùng”,

“Sự kỳ diệu của nớc” chúng tôi đã tìm ra đợc câu trả lời đó

Biện pháp đợc sử dụng thờng xuyên nhất là biện pháp dùng lời (tròchuyện, giải thích…phát), biện pháp này đợc 100% giáo viên lựa chọn, chiếm vị trí

số 1 Sở dĩ biện pháp này đợc sử dụng một cách triệt để trong các tiết học vì đó

là phơng pháp dạy học truyền thống, giáo viên thờng trò chuyện và cố gắnggiải thích thật nhiều cho trẻ nghe, trẻ lắng nghe nhng thực sự rất khó hiểu, ví

dụ trong tiết học “Cây xanh và môi trờng sống” thay vì những câu hỏi kíchthích, gợi mở kích thích t duy trẻ là việc giải thích “Cây xanh cần có nớc, cókhông khí, có ánh sáng…phát mới có thể lớn lên đợc, cây xanh cung cấp oxi chocon ngời, mang lại không khí trong lành Vì vậy các con phải yêu quí câyxanh! Yêu quí cây xanh các con phải làm gì? Đa phần trẻ sẽ trả lời là yêu quícây xanh là phải chăm sóc, bảo vệ cây…phát.”, nhng trẻ không hiểu việc chăm sóc

và bảo vệ cây là làm gì? Thực tế công việc giáo dục hành vi không phải chỉlắng nghe mà quan trọng là chủ thể phải tích cực hoạt động để tự lĩnh hộinhững hành vi phù hợp với đối tợng

Biện pháp tổ chức lao động thực tiễn xếp vị trí thứ 5 trong hệ thống cácbiện pháp Trong khi đó theo tinh thần chơng trình mầm non đổi mới, trẻ đóngvai trò là trung tâm của tiết học, trẻ phải đợc trải nghiệm, đợc hoạt động với

đối tợng để lĩnh hội tri thức, nhng trên thực tế chỉ có 9/20 (chiếm 45%) giáoviên sử dụng biện pháp này để giáo dục hành vi cho trẻ, trong số đó đa phầncác giáo viên này đều lồng ghép nhiệm vụ giáo dục hành vi cho trẻ khi trẻtham gia hoạt động lao động, chứ không hẳn là giáo dục hành vi phù hợp với

đối tợng trong MTTN thông qua lao động thực tiễn, ví dụ khi chúng tôi tiếnhành quan sát giáo viên tổ chức cho trẻ lao động, giáo viên thờng giao cho mộtnhóm trẻ lau lá cây cảnh, một nhóm trẻ khác làm nhiệm vụ tới cây, nhổ cỏ cho

cây, hoặc bắt các loại sâu có hại cho cây…phát trẻ thực hiện nhiệm vụ nhng coi

đó nh một hình thức lao động A.S Mackarenkô đã từng nói “…phátSự cố gắngtrong lao động chung, sự giúp đỡ của con ngời lao động mới có thể tạo ra conngời có thái độ, hành vi đúng đắn…phát” Chính vì vậy thông qua lao động thựctiễn sẽ là biện pháp hàng đầu để giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trongMTTN, vậy mà trong thực tế biện pháp bày cha đợc quan tâm

Biện pháp nêu gơng động viên khuyến khích có 15/20 (chiếm 75%) lựachọn của giáo viên, qua trao đổi chúng tôi đợc biết đa phần các giáo viên đềucho rằng biện pháp nêu gơng, động viên khuyến khích dễ sử dụng, trẻ khi đợckhen sẽ hào hứng, phấn khởi hơn Nhng trên thực tế, những trẻ thờng đợc khenngợi là những trẻ khá, hay phát biểu, số trẻ này chiếm tỷ lệ khiêm tốn tronglớp, và hầu hết đều đợc khen ngợi trong các hoạt động khác Chính vì vậy, đôikhi những trẻ khác không đợc khen thì cho rằng những bạn đợc khen đó họcgiỏi đợc khen là chuyện đơng nhiên Muốn đợc cô khen phải học tập bạn, nh-

ng những trẻ kém trong lớp thờng ít đợc gọi lên thể hiện Chính vì vậy, dù trẻnhận thức đợc mình cần học tập bạn, nhng không có cơ hội thể hiện hành vi,

và trẻ sẽ nhanh chóng quên ngay những hành vi đúng đắn đó khi tiết học kếtthúc

Biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan: Hình ảnh, máy chiếu…phátlà biệnpháp đợc sử dụng khá thờng xuyên, đứng vị trí thứ 3 trong lựa chọn các biệnpháp của giáo viên Sở dĩ biện pháp này đợc sử dụng thờng xuyên vì tính đơngiản, tiện dụng của nó, trên thực tế giáo viên thờng sử dụng các tranh gạch cáchành vi đúng sai…phát., còn các phơng tiện hỗ trợ nh: đèn chiếu, máy vi tính là rấthiếm khi Biện pháp sử dụng tranh và mô hình thờng đợc sử dụng để trẻ trigiác đối tợng Ví dụ tiết học “một số loại côn trùng”, giáo viên cho trẻ xemtranh về con muỗi đang đốt ngời, và giải thích cho trẻ : “ Muỗi đẻ trứng trongnớc, trứng nở thành bọ gậy, bọ gậy phát triển thành muỗi và đốt ngời, gâybệnh sốt sốt huyết cho ngời, vì vậy chúng ta phải tiêu diệt các loại muỗi,không để nớc đọng làm nơi sinh sản cho muỗi…phát.” Cách giáo dục nh vậy th-ờng sáo rỗng, không kích thích đợc hứng thú với đối tợng cho trẻ, để trẻ có thểbiểu đợc hiện hành vi phù hợp

Việc tạo ra những tình huống có vấn đề để kích thích trẻ giải quyếtnhững vấn đề còn rất hạn chế Chỉ có 4/20 (chiếm 20%) lựa chọn của giáo viên

sử dụng biện pháp này nhằm khêu ngợi trí tò mò của trẻ Qua quan sát chúngtôi thấy: Việc tạo ra những tình huống phù hợp để kích thích trẻ thể hiện hành

hớng dẫn giải thích quá tỉ mỉ, dẫn đến thực trạng trẻ rất thụ động, thiếu sángtạo trong việc thể hiện hành vi Đối với hoạt động giáo dục hành vi phù hợpvới đối tợng trong MTTN cho trẻ, việc tổ chức cho trẻ làm những thí nghiệm

đơn giản là vô cùng cần thiết, bởi đó là biện pháp hữu hiệu để giúp trẻ hiểubản chất của đối tợng, từ đó trẻ biết vận dụng những hiểu biết của mình để trảinghiệm vào cuộc sống thể hiện hành vi cho phù hợp Tuy nhiên đây là một kỹnăng phức tạp, đòi hỏi sự đầu t công phu của giáo viên vì thế giáo viên thờngkhông mấy quan tâm đến biện pháp này

Qua khảo sát thực trạng cho thấy, biện pháp cá biệt hóa đối tợng rất ít

đ-ợc sử dụng Chỉ có 1/20 giáo viên lựa chọn biện pháp này, chiếm tỷ lệ 5%.Việc tiến hành chăm sóc – giáo dục trẻ đợc tiến hành đơn thuần theo kiểu

đồng loạt, cứng nhắc theo một kiểu có sẵn Đa phần giáo viên chỉ chú ý đếnnhững trẻ tích cực, còn những trẻ khác thì không mấy khi đợc quan tâm đến.Vì vậy số trẻ đợc hoạt động là rất ít ỏi

Dạy học thông qua trò chơi là phơng pháp dạy học rất đợc quan tâm Có12/20 (chiếm 60%) giáo viên lựa chọn phơng pháp này trong giờ học để giáodục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN cho trẻ Mặc dù trò chơi đợc sửdụng thờng xuyên nhng nội dung trò chơi còn sơ sài, đa phần trẻ cha tích cựchào hứng trong hoạt động chơi Trò chơi thờng xuyên bị biến thành nhiệm vụhoạt động đối với trẻ Ví dụ: khi muốn củng cố lại hành vi nào là đúng với đốitợng đợc học, giáo viên chia lớp thành ba đội chơi, có một trẻ làm đội trởng(thờng là trẻ khá giỏi) gạch hành vi đúng sai theo tranh cô phát cho trẻ, nh vậytrẻ làm đội trởng sẽ hoạt động nhiều hơn, những trẻ kém thờng thụ động, dựadẫm vào bạn đội trởng tìm những hành vi đúng mà không tham gia thực hiệnnhiệm vụ cùng cả đội Đặc biệt những trò chơi để kích thích t duy của trẻ rấthiếm hoi, đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trẻ chỉ tíchcực thể hiện hành vi khi đợc giao nhiệm vụ, và sự hớng dẫn của giáo viên

* Trả lời câu hỏi 6: Trong quá trình giáo dục hành vi phù hợp với MTTN cho trẻ chị thờng gặp những khó khăn gì?

Qua khảo sát cho thấy để giáo dục hành vi phù hợp với MTTN cho trẻgiáo viên thờng gặp một số khó khăn nhất định, cụ thể là:

- Có 11/20 giáo viên (chiếm55%) trả lời khó khăn vì hạn chế về cơ sở vậtchất

- Có 17/20 giáo viên (chiếm 85%) trả lời khó khăn vì số lợng trẻ quá

đông

- Không có giáo viên nào cho rằng mình gặp khó khăn về hạn chế củabản thân.

Từ những khó khăn đó, họ cho rằng trờng mầm non cần tạo điều kiện vềcơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, sắp xếp số lợng trẻ trong một lớp vừaphải…phát.để việc tổ chức giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN chotrẻ thực sự mang lại hiệu quả

Nh vậy, quá trình khảo sát thực trạng việc tổ chức giáo dục hành vi phùvới đối tợng trong MTTN cho trẻ MG 5-6 tuổi cho thấy giáo viên cha thực sựquan tâm đến vấn đề này Mặc dù giáo viên đã nhận thức đợc vai trò quantrọng của việc giáo dục hành vi cho trẻ trong vấn đề phát triển toàn diện nhâncách trẻ, nhng khi tổ chức hoạt động giáo dục với đối tợng thì họ cha thực sựquan tâm đến vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối tợng trong MTTN chotrẻ Vì thế, hành vi thể hiện của trẻ với đối tợng đạt đợc rất thấp Tìm hiểunguyên nhân dẫn tới thực trạng này chúng tôi thấy nổi rõ các nguyên nhânsau:

+ Về chơng trình: Tuy thực hiện việc chăm sóc – giáo dục trẻ theo

ch-ơng trình đổi mới nhng nhìn chung đó chỉ là hình thức, thực hiện hình thứctheo chủ đề, chủ điểm, còn nội dung so với chơng trình cũ vẫn không khác làmấy Một nguyên nhân cần phải khắc phục đó là ở khâu kiểm tra đánh giá thìyếu tố giáo dục hành vi cho trẻ vẫn đang bị xem nhẹ, nếu trong tiết học thiếuphần giáo dục hành vi thái độ cũng chỉ bị phê bình nhắc nhở, trong khi đó giáodục chiếm một vị trí quan trọng trong phần mục đích- yêu cầu cầu của bàidạy Họ chỉ coi trọng đến yêu cầu của chơng trình, việc chuẩn bị đồ dùng, đồchơi, tác phong lên lớp của giáo viên, còn phần giáo dục hành vi phù hợp với

+ Về năng lực giáo viên: Qua quan sát các tiết học chúng tôi thấy đaphần giáo viên không chú trọng đến vấn đề giáo dục hành vi phù hợp với đối t-ợng trong MTTN cho trẻ, việc sử dụng các biện pháp nhằm giáo dục hành vicho trẻ còn sơ sài Và đặc biệt họ thờng thực hiện thiếu sự đầu t thỏa đáng

Mặc dù vậy, nếu giáo viên nhận thức đầy đủ và sâu sắc rằng: Hành vi