Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Việc lựa chọn điểm nghiên cứu đóng vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài, vì nó không chỉ mang tính đại diện mà còn quyết định đến sự thành công của nghiên cứu Chúng tôi đã quyết định chọn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội làm địa bàn nghiên cứu.
- Đời sống dân cư đã và đang phát triển nhu cầu xây dựng ngày càng tăng;
Huyện Gia Lâm có mức phát triển kinh tế - xã hội trung bình so với các quận huyện khác trong thành phố, cho thấy tình hình phát triển không quá khó khăn nhưng cũng không hoàn toàn thuận lợi.
- Hệ thống Quản lý nhà nước về xây dựng đã được quan tâm tạo mọi điều kiện để hoạt động có hiệu quả.
Huyện Gia Lâm, Hà Nội, bao gồm 20 xã và 02 thị trấn, trong đó thị trấn Trâu Quỳ và Yên Viên là những khu vực bắt buộc phải xin phép xây dựng Với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại hai thị trấn này, việc nghiên cứu và quản lý Nhà nước về cấp giấy phép xây dựng tại Trâu Quỳ và Yên Viên trở nên đặc biệt quan trọng.
- Loại mẫu và số lượng mẫu:
+ Lãnh đạo UBND huyện phụ trách chọn 01 người
+ Cơ quan chuyên môn phòng Quản lý đô thị chọn 09 người.
Phòng Quản lý đô thị huyện là cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND huyện, có nhiệm vụ tham mưu và hỗ trợ UBND huyện trong việc cấp phép xây dựng.
Đội Thanh tra xây dựng huyện gồm 20 cán bộ lãnh đạo, là tổ chức trực thuộc Sở xây dựng Hà Nội Đội có nhiệm vụ phối hợp và tham mưu cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện trong công tác thanh tra, quản lý trật tự xây dựng và các lĩnh vực khác theo quy định của pháp luật.
+ Cán bộ, lãnh đạo làm công tác quản lý trật tự xây dựng tại UBND thị trấn Trâu Quỳ: 05 mẫu.
+ Cán bộ, lãnh đạo làm công tác quản lý trật tự xây dựng tại UBND thị trấn Yên Viên: 05 mẫu.
- Các hộ xây dựng: 40 mẫu.
Phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu này là phỏng vấn trực tiếp để thu thập ý kiến từ các cán bộ quản lý nhà nước về trật tự xây dựng tại địa phương, cùng với ý kiến của một số người dân.
Bảng 3.4 Tổng hợp số lượng mẫu điều tra
Số chủ hộ xin cấp phép XD
Cán bộ chuyên môn xã
Cán bộ chuyên môn huyện
Lãnh đạo huyện phụ trách
Cán bộ thanh tra huyện
3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu
Số liệu thứ cấp là những thông tin đã được công bố, được thu thập thông qua điều tra mẫu phiếu, khảo sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp với các quản lý cấp phép xây dựng cũng như chủ hộ xây dựng theo nội dung đã chuẩn bị sẵn.
- Thiết kế mẫu phiếu điều tra
Mẫu phiếu điều tra được thiết kế với các câu hỏi nhằm khảo sát cán bộ quản lý cấp giấy phép xây dựng và chủ hộ xây dựng tại huyện, đánh giá tác động của công tác này đến người dân cũng như tình hình kinh tế - xã hội của địa phương.
Phương pháp thu thập thông tin, số liệu đã công bố sẽ tập trung vào một số vấn đề sau:
- Thông tin quy chế, quy định trong công tác quản lý nhà nước về cấp giấy phép xây dựng.
- Thông tin hệ thống tổ chức công tác quản lý nhà nước xây dựng.
- Thông tin quản lý trật tự xây dựng theo quy hoạch.
- Thông tin cấp phép, phê duyệt trong quản lý trật tự xây dựng.
- Thông tin hướng dẫn trong quản lý nhà nước về trật tự xây dựng.
-Thông tin thanh tra, kiểm tra, xứ lý sai phạm trong quản lý trật tự xây dựng.
- Thông tin công tác tuyên truyền quản lý nhà nước về trật tự xây dựng.
- Thông tin nhận thức và hiểu biết của người dân về trật tự xây dựng.
- Thông tin năng lực, trình độ của cán bộ làm công tác quản lý cấp giấy phép xây dựng.
- Thông tin sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương.
Phương pháp tiếp cận có sự tham gia của người dân được thực hiện thông qua phỏng vấn trực tiếp, sử dụng bộ câu hỏi đã được thiết kế sẵn Qua đó, các số liệu thu thập được sẽ được thống nhất và phân tích một cách hiệu quả.
Huyện Gia Lâm bao gồm 20 xã và 02 thị trấn, trong đó tôi sẽ tập trung nghiên cứu hai thị trấn điển hình là Trâu Quỳ và Yên Viên, nhằm phân tích công tác quản lý Nhà nước về trật tự xây dựng tại địa phương.
3.2.3 Phương pháp xử lý thông tin
Chúng tôi đã nhập các số liệu thu thập được vào phần mềm Excel để tổng hợp và hệ thống hóa các tiêu thức cần thiết, đồng thời thể hiện chúng qua đồ thị và bảng biểu.
3.2.4.1 Phương pháp thống kê mô tả, thống kê so sánh
Phương pháp nghiên cứu hiện tượng kinh tế - xã hội thông qua việc mô tả và phân tích số liệu thu thập được, sử dụng các chỉ tiêu như số tương đối, số tuyệt đối, số bình quân và phương pháp phân tổ Điều này giúp đánh giá tình hình kinh tế - xã hội tại địa phương một cách hiệu quả.
Phương pháp này được áp dụng để tham khảo ý kiến từ các cán bộ có nhiều năm kinh nghiệm trong quản lý nhà nước về xây dựng Họ đề xuất những giải pháp nhằm cải thiện và hoàn thiện công tác quản lý trật tự xây dựng tại địa phương.
3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
Công tác quản lý cấp giấy phép xây dựng tên địa bàn huyện Gia Lâm qua một thời gian nghiên cứu tôi áp dụng 03 nhóm chỉ tiêu như:
Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy trình cấp phép của cơ quan chức năng, bao gồm độ khó dễ của thủ tục, thời gian hoàn tất cấp phép và những kiến nghị từ người dân, tổ chức về công tác này.
Nhóm chỉ tiêu này phản ánh thực trạng công tác quản lý xây dựng, bao gồm cách phát hiện các công trình xây dựng không phép và sai phép, số lượng đợt thanh tra, kiểm tra, cùng với số vi phạm trong lĩnh vực xây dựng và các sai phạm khác.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Đánh giá thực trạng công tác quản lý cấp phép tại huyện gia lâm
4.1.1 Tổng quan về công tác quản lý cấp phép xây dựng
Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nội thành
Huyện Gia Lâm, Hà Nội, đang trải qua quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và phát triển hạ tầng giao thông kỹ thuật Từ năm 2011 đến tháng 6/2013, huyện đã triển khai khoảng 298 dự án với tổng đầu tư trên 1.925,7 tỷ đồng, chủ yếu tập trung vào hạ tầng kỹ thuật và xã hội, như cải tạo trường học, nâng cấp đường giao thông và chương trình nước sạch Sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương đã dẫn đến nhu cầu xây dựng tăng cao từ các hộ dân và doanh nghiệp, với sự xuất hiện của nhiều khu đô thị mới và siêu thị Điều này đặt ra yêu cầu cao cho chính quyền địa phương trong việc nâng cao hiệu quả cấp phép xây dựng và kiểm soát phát triển đô thị theo quy hoạch.
Trong thời gian gần đây, công tác cấp phép xây dựng tại huyện Gia Lâm đã có những cải thiện rõ rệt, với số lượng giấy phép xây dựng gia tăng qua các năm Tuy nhiên, số lượng giấy phép này vẫn còn thấp hơn nhiều so với số lượng công trình xây dựng diễn ra hàng năm tại hai thị trấn và một số tuyến đường chính mà huyện được phân cấp cấp phép.
Bảng 4.1: Bảng kết quả công tác cấp phép xây dựng trong giai đoạn 2012-2015
Cấp phép nhà ở gia đình
Cấp phép cho Doanh nghiệp Gia hạn giấy phép
Cấp giấy phép đào hè đường
Nguồn: Báo cáo tổng kết công tác cấp phép xây dựng của Phòng Quản lý Đô thị huyện Gia Lâm (2012-2015)
Trong giai đoạn 2011-2015, huyện cấp khoảng 277 giấy phép xây dựng mỗi năm, trong khi trung bình có khoảng 550 công trình xây dựng được thực hiện tại 2 thị trấn và một số tuyến đường chính Điều này cho thấy ý thức xin phép xây dựng của người dân còn thấp, và công tác tuyên truyền pháp luật về cấp phép xây dựng của chính quyền địa phương chưa được chú trọng Hơn nữa, công tác kiểm tra và xử lý các công trình xây dựng không phép của Thanh tra xây dựng huyện chưa nghiêm, không đủ sức răn đe đối với người dân.
Kết quả cấp phép xây dựng trên địa bàn có tăng hàng năm nhưng con số
Mặc dù số lượng giấy phép xây dựng hàng năm còn thấp, chất lượng giấy phép và tỷ lệ hồ sơ không được cấp phép vẫn đáng lo ngại, cùng với tiến trình giải quyết hồ sơ xin phép xây dựng chậm trễ Do đó, huyện Gia Lâm cần cải thiện hiệu quả trong công tác cấp phép xây dựng, tập trung vào việc tăng cường số lượng, nâng cao chất lượng và rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.
4.1.2 Thực trạng công tác quản lý cấp phép xây dựng tại huyện Gia Lâm
4.1.2.1 Về bộ máy tổ chức thực thi quản lý cấp phép xây dựng
Hệ thống tổ chức quản lý nhà nước quản lý cấp giấp phép xây dựng trên địa bàn huyện Gia Lâm được thể hiện như sau
Các Phòng, ban liên quan (4)
Phòng Quản lý đô thị
UBND các xã, thị trấn
(5) Đội Thanh tra xây dựng huyện (3)
Người dân, tổ chức xin cấp phép xây dựng
Sơ đồ 4.1: Bộ máy quản lý cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn
Nguồn: Báo cáo của Phòng Quản lý đô thị huyện Gia Lâm
Theo sơ đồ, các đơn vị quản lý nhà nước về cấp phép xây dựng bao gồm: UBND huyện, phòng Quản lý đô thị, đội Thanh tra xây dựng, các phòng ban liên quan và UBND cấp xã.
(1) Ủy ban nhân dân huyện Gia Lâm
UBND huyện Gia Lâm là cơ quan quản lý nhà nước tại huyện, có nhiệm vụ tổ chức và chỉ đạo việc thực hiện Hiến Pháp, Luật, cũng như các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên, đồng thời giải quyết các vấn đề theo quyết định của hội đồng nhân dân cùng cấp.
UBND huyện có trách nhiệm ra quyết định và chỉ thị trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của luật Đồng thời, UBND huyện tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thi hành các văn bản này.
Về nhiệm vụ và quyền hạn
Quản lý nhà nước tại địa phương đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ, văn hóa xã hội, y tế, khoa học kỹ thuật, công nghệ và môi trường, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng.
- Tuyên truyền giáo dục pháp luật
-Bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội
-Phòng chống thiên tai, bảo vệ tài sản nhà nước
-Quản lý công tác tổ chức biên chế, lao động tiền lương
-Tổ chức và chỉ đạo công tác thi hành án
-Tổ chức thực hiện thu chi ngân sách
-Thực hiện quản lý địa giới hành chính
(2) Phòng Quản lý đô thị
Phòng Quản lý đô thị được thành lập vào tháng 3 năm 2005, theo quyết định số 201/2004/QĐ-UB ngày 30/12/2004 của UBND thành phố Hà Nội, nhằm tách biệt chức năng của phòng Địa chính - Nhà đất và đô thị tại các quận huyện.
Phòng Quản lý đô thị là cơ quan chuyên môn thuộc UBND quận, huyện, hoạt động dưới sự hướng dẫn chuyên môn của Sở, Ngành thành phố Phòng có tư cách pháp nhân và được phép sử dụng con dấu riêng theo quy định của Nhà nước.
Phòng Quản lý đô thị thuộc UBND huyện Gia Lâm có 13 cán bộ, trong đó 11 cán bộ biên chế và 2 cán bộ hợp đồng, tất cả đều có trình độ đại học và sau đại học phù hợp với chuyên môn Đội ngũ lãnh đạo phòng gồm một Trưởng phòng phụ trách chung, một Phó phòng phụ trách quy hoạch và cấp phép xây dựng, cùng một Phó phòng phụ trách giải phóng mặt bằng.
Phòng có nhiệm vụ tư vấn cho UBND huyện trong việc thực hiện quản lý nhà nước về quy hoạch, kiến trúc, xây dựng nhà ở và công sở, cũng như các lĩnh vực giao thông và bưu chính viễn thông.
- Phòng là cơ quan thực hiện việc cấp phép xây dựng, hiện tại phòng có
Số lượng cán bộ hiện tại chỉ có 13 người, trong khi khối lượng công việc của huyện khá lớn, dẫn đến tình trạng quá tải và hồ sơ tồn đọng nhiều tháng Giải quyết các hồ sơ này đúng hạn trở thành một thách thức lớn Thiếu hụt cán bộ là một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến công tác cải cách hành chính và quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn.
- Phòng có nhiệm vụ chủ yếu sau:
+ Thứ nhất: Quản lý quy hoạch kiến trúc
UBND huyện chịu trách nhiệm phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị theo phân cấp từ Thành phố Đồng thời, huyện cũng cần lập kế hoạch và theo dõi việc thực hiện các kế hoạch, quy hoạch xây dựng, sửa chữa nhà ở, cũng như xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật và giao thông đô thị tại địa phương.
Quản lý các mốc lộ giới, chỉ giới, và cốt xây dựng theo quy hoạch đã được xác định trên địa bàn là rất quan trọng Cần công bố quy hoạch chi tiết xây dựng đã được phê duyệt tại địa phương, đảm bảo thông tin này được công khai tại trụ sở của UBND huyện và trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Giải pháp nâng cao công tác quản lý cấp phép xây dựng trên địa bàn huyện
Dựa trên nghiên cứu về tình hình quản lý cấp phép xây dựng tại huyện Gia Lâm, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng công tác này trong tương lai.
4.2.1 Rà soát, điều chỉnh các văn bản pháp luật về cấp giấy phép xây dựng cho phù hợp với thực tế
Hệ thống văn bản pháp luật đóng vai trò quan trọng trong quá trình cấp phép xây dựng, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng đô thị Việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến cấp giấy phép xây dựng bao gồm việc cải thiện các luật, nghị định, thông tư hướng dẫn và quy định hành chính cần thiết.
Để công tác thực hiện đạt hiệu quả cao, việc soạn thảo các văn bản chính sách phải phù hợp với thực tế, đồng bộ, nhất quán và chi tiết, tránh rườm rà với các thủ tục không cần thiết Hơn nữa, khi văn bản được thực thi, cần công bố rộng rãi cho nhân dân Hệ thống văn bản pháp luật cần phải phản ánh đúng tình hình thực tế.
Tính khả thi của văn bản là yếu tố quan trọng trong việc soạn thảo, đặc biệt là trong lĩnh vực xây dựng Một văn bản thiếu tính khả thi không chỉ phản ánh sự yếu kém của hệ thống pháp luật mà còn cản trở tiến trình thực hiện Do đó, các cơ quan hành chính nhà nước cần chú ý đến tính khả thi khi soạn thảo văn bản Để đảm bảo điều này, cần có phần dự thảo và trước khi ban hành văn bản chính thức, nên tham khảo ý kiến chuyên gia và công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng để lấy ý kiến từ người dân, những người có lợi ích liên quan.
Thứ hai là phải có tính nhất quán
Hệ thống văn bản pháp luật cần có tính nhất quán cao từ trung ương đến địa phương, giúp dễ dàng áp dụng vào thực tế và tránh chồng chéo Để đạt được điều này, các cơ quan ban hành luật cần rà soát hệ thống văn bản hiện có và đảm bảo rằng các quy định mới phải dễ áp dụng, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ ba: Tính chi tiết, cụ thể của văn bản
Trong các văn bản pháp lý, cần quy định rõ ràng từng điều khoản cho các trường hợp cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ chuyên ngành trong việc giải quyết công việc dựa trên cơ sở pháp lý Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thực thi nhiệm vụ mà còn giúp người dân hiểu rõ các quy định, từ đó giảm thiểu tranh chấp và khiếu nại liên quan đến thủ tục hành chính không rõ ràng.
Thứ tư : Văn bản phải được công khai
Việc triển khai một văn bản trong thực tế, đặc biệt trong lĩnh vực cấp phép, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của nhiều người dân Do đó, cần thực hiện công khai, minh bạch văn bản này trước nhân dân thông qua nhiều hình thức như công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng, đài phát thanh, báo chí, Internet, và dán thông báo tại các bản tin của huyện, xã, cũng như bộ phận Một cửa.
Trong thời đại công nghệ hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là hệ thống thông tin địa lý (GIS), vào quản lý cấp phép xây dựng đã mang lại hiệu quả cao Người dân không còn phải xếp hàng chờ đợi mà chỉ cần truy cập Internet, điền thông tin trên website của Phòng Quản lý Đô thị và gửi hồ sơ trực tuyến Hệ thống cho phép người tiếp nhận hồ sơ dễ dàng quản lý thông tin liên quan như mã số hồ sơ, ngày giao nhận, vị trí đất và diện tích xây dựng thông qua giao diện trực quan Mặc dù vậy, các cán bộ vẫn cần kiểm tra hiện trường trước khi cấp phép Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp rút ngắn thời gian cấp phép và tạo sự thuận tiện cho người dân trong quá trình xin phép xây dựng.
Cụ thể, UBND huyện Gia Lâm cần:
Tiến hành soạn thảo và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý sử dụng đất, quy hoạch và cấp phép xây dựng là cần thiết để giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn trong quản lý trật tự xây dựng.
Hàng năm, tiến hành rà soát và thống kê các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành trong từng lĩnh vực cụ thể, bao gồm cả các quy định đã được thay thế hoặc không còn hiệu lực, nhằm công khai thông tin cho các tổ chức và cá nhân trên địa bàn biết.
UBND huyện có trách nhiệm ban hành văn bản chỉ đạo và hướng dẫn quản lý quy hoạch xây dựng cho UBND các xã, thị trấn Trong trường hợp xảy ra tình huống thực tế cần xin ý kiến từ cấp trên, cần thực hiện chỉ đạo kịp thời và phân công rõ ràng trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân theo phân cấp của Thành phố, nhằm tránh tình trạng mơ hồ và vi phạm pháp luật.
4.2.2 Rà soát, điều chỉnh quy hoạch, đẩy mạnh công tác lập quy hoạch chi tiết 1/500 và tăng cường công tác quản lý xây dựng theo quy hoạch, công khai quy hoạch Để phủ kín quy hoạch chi tiết 1/500 trên địa bàn huyện Gia Lâm cần phải có sự chỉ đạo thống nhất từ trung ương xuống địa phương, sự kết hợp giữa các ban ngành liên quan như : Viện quy hoạch, Sở Quy hoach- Kiến trúc, Sở xây dựng, Sở Tài nguyên Môi trường, Phòng Quản lý Đô thị huyện, Phòng Tài nguyên Môi trường huyện… để có thể đưa ra một giải pháp tối ưu nhằm đẩy nhanh tốc độ lập quy hoạch chi tiết 1/500 trên địa bàn.
UBND huyện Gia Lâm cần sớm xin ý kiến chỉ đạo của UBND Thành phố
Hà Nội đang tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan để thúc đẩy công tác lập quy hoạch chi tiết 1/500, đặc biệt là tại hai thị trấn Trâu Qùy và Yên Viên Việc này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công tác cấp phép xây dựng, đồng thời tham mưu cho Viện quy hoạch, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Sở Xây dựng và Sở Tài nguyên Môi trường trong quá trình triển khai.
UBND huyện Gia Lâm cần chỉ đạo các phòng ban phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Xây dựng để lập đồ án quy hoạch tỷ lệ 1/2000, làm cơ sở cho quy hoạch chi tiết 1/500 Huyện cần chủ động đẩy nhanh tiến độ thực hiện kế hoạch đến năm tới.
Năm 2015, quy hoạch tỷ lệ 1/2000 cho thị trấn Yên Viên và các tuyến đường trục chính đã hoàn thành Huyện Gia Lâm cần ưu tiên huy động nguồn đầu tư cho quy hoạch chi tiết 1/500, nhằm tạo cơ sở cho các dự án đầu tư và quản lý đất đai UBND huyện Gia Lâm cần đẩy mạnh tổ chức thẩm định và phê duyệt quy chế quản lý quy hoạch đô thị, đặc biệt cho những tuyến phố có lộ giới nhỏ hơn 12m Khi xây dựng quy hoạch, huyện cần chú trọng khảo sát thực tế và khuyến khích sự tham gia của người dân thông qua ý kiến trên website, báo chí, và các cuộc thi, nhằm nâng cao chất lượng đồ án quy hoạch.