Một số biện pháp của hiệu trưởng về đổi mới công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn trường tiểu học quận 1 thành phố hồ chí minh

Để thực hiện tốt chứcnăng kiểm tra thì vai trò của Hiệu trưởng không thể thiếu được trong nhà trường.Hiệu trưởng phải lưu ý việc quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn của giáoviên sao ch

NGUYỄN VĂN NGHĨA

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Nhã Bản

T.P Hồ Chí Minh , 2010

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tôi đã nhậnđược sự động viên, khuyến khích và tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của các cấplãnh đạo, của các thầy giáo, cô giáo, anh chị em, bạn bè đồng nghiệp

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

- Các thầy cô lãnh đạo, các chuyên viên, thanh tra Phòng Giáo dục và Đàotạo Quận 1; Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường tiểu học Nguyễn TháiBình, Lương Thế Vinh, Trần Khánh Dư, Nguyễn Huệ, Đuốc Sống; các giáo viêncủa Quận 1

- Các thầy cô là lãnh đạo, các thầy cô ở khoa sau Đại học - Trường Đạihọc Vinh

- Các thầy giáo, cô giáo Khoa Giáo dục tiểu học, Khoa Tâm lý giáo dục,Khoa Quản lý giáo dục - Trường Đại học Vinh

- Cán bộ Phòng Tổ chức-Cán bộ trường Đại học Sài Gòn

Đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi nghiên cứu và hoàn thành luận vănnày Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới Giáo sư - Tiến sĩ NguyễnNhã Bản người trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Với thời gian nghiên cứu còn hạn chế, thực tiễn công tác lại vô cùng sinhđộng và có nhiều vấn đề cần giải quyết, chắc chắn luận văn không thể tránh khỏinhững thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong được sự đóng góp chân thành của cácgiáo sư, thầy giáo, cô giáo, các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc đểluận văn có thêm giá trị thực tiễn

Xin chân thành cám ơn!

Thành phố Hồ Chí Minh , năm 2010

NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu: 11

1.3 Kiểm tra hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường tiểu học 21

Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra chuyên môn trường tiểu học

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn trường tiểu

3.1 Cơ sở định hướng đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra chuyên

3.2 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn trường

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

SỬ DỤNG TRONG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Chất lượng giáo dục và đào tạo phụ thuộc vào nhiều yếu tố Một trongnhững yếu tố hàng đầu quyết định tới chất lượng giáo dục và đào tạo là chấtlượng hoạt động chuyên môn trong các trường học Để hoạt động chuyên môntrong các nhà trường được thực hiện tốt, điều then chốt là phải tăng cường côngtác quản lý của Hiệu trưởng trong hoạt động chuyên môn của nhà trường Trongnhiều khâu của công tác quản lý hoạt động chuyên môn, khâu kiểm tra đánh giá

có ý nghĩa rất quan trọng Nhờ kiểm tra đánh giá kịp thời chính xác mà hoạtđộng chuyên môn được điều chỉnh và có được những cải tiến đáng kể Vì lẽ đó,nói đến quản lý chuyên môn trong trường học là phải nói đến khâu kiểm trađánh giá hoạt động này Đây là một khâu, cũng là một chức năng của hoạt độngquản lý giáo dục của Hiệu trưởng trong các nhà trường

Theo điều 17, Điều lệ trường tiểu học, Hiệu trưởng trường tiểu học làngười chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dụccủa nhà trường Hiệu trưởng do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện bổ nhiệmđối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiểu học tư thục theo

đề nghị của Trưởng phòng giáo dục và đào tạo Nhiệm kì của Hiệu trưởng cônglập là 5 năm; hết nhiệm kì, Hiệu trưởng được luân chuyển đến một trường kháclân cận hoặc theo yêu cầu điều động Hiệu trưởng chỉ được giao quản lý mộttrường tiểu học Sau mỗi năm học, Hiệu trưởng trường tiểu học được cấp cóthẩm quyền đánh giá về công tác quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dụccủa nhà trường Còn quy chế về tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tragiáo dục đào tạo, điều 22 quy định “ Hiệu trưởng, thủ trưởng các cơ quan giáodục - đào tạo trong ngành có trách nhiệm sử dụng bộ máy quản lý và các cán bộđơn vị kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ kế hoạch của cánhân và các bộ phận thuộc quyền, xét và giải quyết các khiếu nại, khiếu tố vềcác vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý của mình”

Kiểm tra trường học là phương thức thu nhận thông tin về tình hình chấtlượng, về nội dung, về tổ chức của các hoạt động giáo dục Đó là hệ thốngnhững quan sát và so sánh xem lao động sư phạm thực tế có phù hợp với kếhoạch, tiêu chuẩn quy tắc… đã được dự kiến trước hay không Đó là sự vạch rõkết quả tác động chủ thể đến khách thể, vạch rõ những lệch lạc đã phạm phải sovới yêu cầu sư phạm và nguyên tắc tổ chức.

Nhà trường có mục tiêu cấp học chung, có tập thể giáo viên, tập thể họcsinh thì cần thiết phải có một người chỉ huy toàn bộ mọi hoạt động của nhàtrường Trọng tâm hoạt động nhà trường là dạy và học Để thực hiện tốt chứcnăng kiểm tra thì vai trò của Hiệu trưởng không thể thiếu được trong nhà trường.Hiệu trưởng phải lưu ý việc quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn của giáoviên sao cho đạt hiệu quả, giúp giáo viên rút đưọc kinh nghiệm và học tập nângcao trình độ chuyên môn “Trong nhà trường tiểu học, giáo viên là lực lượnggiáo dục chính, giữ vai trò chủ đạo trong mọi hoạt động giáo dục Giáo viên tiểuhọc là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và

cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học.”( Điều 30, Điều lệtrường tiểu học )[12, tr.23]

Giáo viên là người có vai trò quan trọng có tính quyết định của quá trìnhgiảng dạy và giáo dục, là người tổ chức mọi hoạt động của trẻ, đưa các em vàothế giới tri thức khoa học, văn hóa, nghệ thuật Giáo viên là tấm gương sáng chohọc sinh noi theo Bằng chính bản thân mình kết hợp với những giá trị chuẩnmực thể hiện trong nội dung các môn học, giáo viên tiểu học góp phần to lớntrong việc hình thành phát triển nhân cách của trẻ em Mặc dù để học tập có kếtquả thì học sinh phải biết chủ động tự giác học tập cùng người thầy biết tổ chức,định hướng sẽ giúp học sinh tìm tòi suy nghĩ, rèn luyện kỹ năng, củng cố và vậndụng kiến thức Nói cách khác, phương pháp và kết quả học tập của học sinhphần lớn là do ở tài năng và nghệ thuật sư phạm của giáo viên Vì vậy để đảmbảo chất lượng giáo dục, người quản lý phải tìm mọi cách để tác động vào người

thầy để chuẩn bị khả năng cho họ, tạo điều kiện cho họ và kiểm tra lao động của

họ Xã hội càng phát triển yêu cầu giáo dục ngày càng cao thì trình độ chuyênmôn của giáo viên cũng phải ngày càng được nâng lên Do đó, kiểm tra, bồidưỡng năng lực sư phạm cho giáo viên là một yêu cầu tất yếu trong quản lýtrường học Hiện nay, tình hình kiểm tra trình độ chuyên môn giáo viên ở cáctrường tiểu học còn hạn chế Cán bộ quản lý còn gặp không ít khó khăn, khôngchú ý tới công tác kiểm tra chuyên môn, giao khoán cho Phó hiệu trưởng phụtrách chuyên môn chỉ chú trọng tới công tác tài chánh, tổ chức hoặc còn lúngtúng khi tổ chức thực hiện công tác này Qua việc kiểm tra trình độ chuyên môngiáo viên, ta có thể đánh giá, nhận xét bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môngiáo viên

Thực tế chưa có công trình nào nghiên cứu đề cập tới vấn đề này ở góc độcủa Hiệu trưởng trường tiểu học Vì những lý do trên, tôi chọn đề tài “Một sốbiện pháp của Hiệu trưởng về đổi mới công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn

ở trường tiểu học Quận 1-Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ.

2 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng hoạt động kiểm tra chuyên môn của Hiệutrưởng một số trường tiểu học và đề xuất một số biện pháp đổi mới quản lý hoạtđộng kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng trường tiểu học trên điạ bàn Quận 1,Thành phố Hồ Chí Minh góp phần nâng cao hiệu lực quản lý của Hiệu trưởng

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

+ Tìm hiểu thực trạng công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn của Hiệutrưởng một số trường tiểu học tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

+ Đề xuất biện pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động chuyên môncủa Hiệu trưởng trường tiểu học

4 Khách thể , đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra chuyên môn của Hiệutrưởng trường tiểu học Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh.

4.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạtđộng chuyên môn của Hiệu trưởng trường tiểu học

4.3 Phạm vi nghiên cứu:

+ Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu về biện pháp đổi mới kiểm tra hoạtđộng chuyên môn của Hiệu trưởng

+ Giới hạn khách thể điều tra:

- Địa bàn nghiên cứu: Trường tiểu học Nguyễn Thái Bình; Trường tiểuhọc Lương Thế Vinh; Trường tiểu học Trần Khánh Dư; Trường tiểu họcNguyễn Huệ; Trường tiểu học Đuốc Sống Quận 1 TP HCM

- Số người được điều tra: Lãnh đạo, thường trực thanh tra, cán bộchuyên trách của Phòng Giáo dục ( 5 người); cán bộ quản lý ( 10 người); Giáoviên tiểu học ( 50 người)

5 Các phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận:

Đọc tài liệu phân tích các tài liệu có liên quan: về hoạt động quản lý, quản

lý giáo dục, quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: quan sát, điều tra viết, tổng kếtkinh nghiệm, lấy ý kiến chuyên gia…

+ Quan sát bằng cách dự giờ trên lớp: vạch kế hoạch quan sát có chủđộng những biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởngtrường tiểu học theo từng góc độ để thu thập thông tin và số liệu trong công táckiểm tra chuyên môn

+ Điều tra các đối tượng cần thiết liên quan đến đề tài ( Dùng phiếuđiều tra)

6 Giả thuyết khoa học:

Hoạt động kiểm tra chuyên môn ở trường tiểu học hiện nay còn hạnchế, máy móc, hành chánh Nếu xác định được nội dung cơ bản của công táckiểm tra chuyên môn của Hiệu trưởng và đề xuất được biện pháp cải tiến đối vớicông tác này thì hiệu quả hoạt động chuyên môn trong nhà trường sẽ được nângcao.

7 Những đóng góp của luận văn:

Phát hiện thực trạng và đề xuất một số biện pháp đổi mới quản lý nhằmtăng cường công tác kiểm tra chuyên môn giáo viên tiểu học

8 Cấu trúc của luận văn gồm:

+ Mở đầu;

+ Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu;

+ Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra chuyên môn trường tiểuhọc quận 1, thành phố Hồ Chí Minh;

+ Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn trườngtiểu học;

Kết luận và kiến nghị Ngoài ra còn có Danh mục; Tài liệu tham khảo;Phụ lục

Tác giả Hà Sỹ Hồ trong cuốn “ Những bài giảng về quản lý trường học”,

đã cho rằng: “ Chức năng kiểm tra đặc biệt quan trọng vì quá trình quản lý đòihỏi những thông tin, chính xác, kịp thời về thực trạng của đối tượng quản lý, vềviệc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức là đòi hỏi những liên hệ ngược chínhxác, vững chắc giữa các phân hệ quản lý…” Ông khẳng định: “ Quản lý màkhông kiểm tra thì quản lý sẽ ít hiệu quả và trở thành quản lý quan liêu” [17;tr.26] Tác giả cho rằng trong quản lý, nếu chức năng kế hoạch hoá quan trọng ởchỗ nó tạo cơ sở cho việc thực hiện các công việc, thì kiểm tra quan trọng ở chỗ

nó làm cho người quản lý biết rõ công việc đã được thực hiện thực tế ra sao, cóphù hợp với quyết định không, từ đó xác định được tính hiệu quả của các quyếtđịnh quản lý, giúp cho người quản lý thu nhận được những thông tin xác thực vềphẩm chất, năng lực của người thực hiện để có kế hoạch bồi dưỡng, sử dụng tốthơn

Tác giả Thái Văn Thành trong cuốn “ Quản lý giáo dục và quản lý nhàtrường” cho rằng: “ chức năng kiểm tra là chức năng cuối cùng của một quátrình quản lý, có vai trò giúp cho chủ thể quản lý biết được mọi người thực hiệncác nhiệm vụ ở mức độ như thế nào, tốt, vừa, xấu, đồng thời cũng biết đượcnhững quyết định quản lý ban hành có phù hợp với thực tế hay không, trênnhững cơ sở đó điều chỉnh các hoạt động, giúp đỡ hay thúc đẩy các cá nhân, tậpthể đạt được các mục tiêu đề ra Như vậy, chức năng kiểm tra thể hiện rõ vai tròcung cấp thông tin và trợ giúp các cá nhân và đơn vị hoàn thành nhiệm vụ theomục tiêu và kế hoạch đã xác định.” [25, tr.20]

Gần đây nhất năm 2001, Viện khoa học giáo dục Việt Nam đã cho xuấtbản tuyển tập Giáo dục học - một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Hà ThếNgữ Thông qua việc trình bày về đối tượng nghiên cứu và cấu trúc của khoahọc quản lý giáo dục và dạy học Trong tuyển tập cũng đã đề cập nhiều đến vaitrò hoạt động công tác kiểm tra giáo dục, xem đây là yếu tố rất quan trọng trongviệc phát hiện sai lệch và điều chỉnh quá trình dạy học đạt mục tiêu đã định Khi

nghiên cứu về các chức năng quản lý, các tác giả đều nhấn mạnh tầm quan trọngcủa chức năng kiểm tra Trong quản lý giáo dục, chức năng kiểm tra cũng được

đề cao và là một trong những nội dung quan trọng trong công tác quản lý trườnghọc Nội dung này được thể hiện cụ thể ở công tác kiểm tra chuyên môn trườnghọc

Kế thừa những nghiên cứu lý luận này, đã có một số công trình nghiêncứu của các học viên về chức năng kiểm tra trong quản lý giáo dục; những tàiliệu đã dẫn viết về công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục của cácnhà nghiên cứu giáo dục là những tư liệu quý, thiết thực giúp chúng tôi thamkhảo trong quá trình thực hiện đề tài; nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạngcông tác quản lý hoạt động kiểm tra chuyên môn một số trường tiểu học củaQuận 1 Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý côngtác này nhằm góp phần thực hiện thắng lợi những mục tiêu giáo dục trong giaiđoạn mới

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Khái niệm quản lý được các nhà lý luận cũng như thực hành nghiên cứu

và đưa ra dưới nhiều góc độ khác nhau Có người cho rằng quản lý là các hoạtđộng thực hiện nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua nổ lực của ngườikhác Nhưng cũng có tác giả lại cho rằng quản lý là công tác phối hợp có kết quảhoạt động của những người cộng sự khác nhau trong một tổ chức

“ Quản lý là hệ thống xã hội tác động đến tập thể người thành viên của

hệ, làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt mục đích dự kiến”, quản lý nhằm phốihợp nỗ lực của nhiều người sao cho mục tiêu từng cá nhân biến thành nhữngthành tựu xã hội.” [19, tr.45]

Nguyễn Văn Lê định nghĩa “ Quản lý một hệ thống xã hội là khoa học vànghệ thuật tác động vào hệ thống đó mà chủ yếu là vào những con người nhằmđạt hiệu quả tối ưu theo mục tiêu đề ra” [20, tr 5]

Theo Hà Thế Ngữ “ Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình cómục tiêu, quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạtđược những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng tháimới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [21, tr 24].

Phân tích những định nghĩa đó có thể thấy những dấu hiệu chung củaquản lý:

Từ những dấu hiệu chung này, chúng ta có quan niệm : “ Quản lý là sự tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.” [25, tr.5].

Nếu chỉ nói đến hoạt động giáo dục ở trong ngành giáo dục thì lúc đóquản lý giáo dục sẽ được hiểu là quản lý một cơ sở giáo dục ( là quản lý nhàtrường) và quản lý một hệ thống các cơ sở giáo dục ở một địa phận hành chínhnào đó ( xã - phường, huyện - thị xã, tỉnh - thành phố) mà ta gọi là quản lý một

hệ thống giáo dục

Qua những thành tựu giáo dục và qua các điển hình tiên tiến của ngànhgiáo dục đều khẳng định về vai trò quản lý của Hiệu trưởng nói riêng và Bangiám hiệu nói chung và tất cả các cán bộ quản lý trong nhà trường

Khi xã hội chuyển từ cơ chế “ quan liêu bao cấp” sang “ cơ chế thịtrường” Đặc biệt là trong giai đoạn đất nước phát triển hiện nay và xu thế pháttriển của xã hội thì vai trò của quản lý càng trở nên quan trọng ( thậm chí làquyết định) cho sự phát triển của một cơ sở giáo dục

Cũng như quản lý xã hội nói chung, quản lý giáo dục là hoạt động có ýthức của con người nhằm đeo đuổi những mục đích của mình Quan niệm vềquản lý giáo dục có nhiều khái niệm khác nhau :

- Quản lý giáo dục thực chất là tác động khoa học đến nhà trường, làmcho nó tổ chức được tối ưu quá trình dạy học, theo đường lối và nguyên lý giáodục của Đảng, quán triệt được tính chất nhà trường tiểu học từ đó tiến tới mụctiêu dự kiến, tiến lên trạng thái chất lượng mới

- Quản lý giáo dục là những tác động tự giác ( có ý thức, có mục đích, có

kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật) của chủ thể quản lý đến tất cả các mắt xíchcủa hệ thống nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáodục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục

- Quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huyđộng, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát một cách có hiệu quả các nguồnlực giáo dục phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu pháttriển kinh tế xã hội

Cụ thể hơn quản lý giáo dục là quản lý các thành tố trong hệ thống giáodục, là sự vận dụng các chức năng quản lý của chủ thể quản lý vào quá trìnhthực hiện các nguyên lý giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dụcnhằm đạt đến mục tiêu giáo dục

Chúng tôi thống nhất với khái niệm quản lý giáo dục dưới đây :

- Quản lý giáo dục nằm trong quản lý văn hóa – tinh thần.

- Quản lý hệ thống giáo dục có thể xác định là tác động của hệ thống

có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống ( từ Bộ đến Trường) nhằm mục

đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức

và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em.[25,tr.7]

* Chức năng của Quản lý giáo dục

- Chức năng kế hoạch hoá trong quản lý giáo dục

Là việc xây dựng mục tiêu, chương trình hành động, xác định từng bước

đi, các điều kiện, phương tiện cần thiết trong một thời gian nhất định của cả hệthống quản lý và bị quản lý có ý nghĩa làm cho mọi người biết nhiệm vụ củamình, biết phương pháp hoạt động nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu của tổchức

- Chức năng tổ chức trong quản lý giáo dục

Là việc thiết kế cơ cấu các bộ phận sao cho phù hợp với mục tiêu của tổchức, giúp cho mọi người cùng làm việc với nhau có hiệu quả, các hoạt độngcủa từng cá thể riêng biệt đều phải nằm trong một hệ thống hay nói khác kết quảcủa nhà trường đạt được cuối năm học là của tập thể hội đồng sư phạm củatrường đó, trong đó chức năng quản lý đóng vai trò quyết định

- Chức năng điều khiển trong quá trình quản lý giáo dục

Là quá trình sử dụng quyền lực quản lý để tác động đến các đối tượngquản lý một cách có chủ đích nhằm phát huy hết tiềm năng của họ hướng vàoviệc đạt mục tiêu chung của hệ thống

- Chức năng kiểm tra trong quản lý giáo dục

Là hoạt động nhằm thẩm định, xác định một hành vi cá nhân hay một tổchức trong quá trình thực hiện quyết định Chức năng này xuyên suốt trong quátrình quản lý và chức năng của mọi cấp quản lý, nó bao gồm các bước sau : Xâydựng các tiêu chuẩn; Đo đạc việc thực hiện; Điều chỉnh các sai lệch nhằm làmcho toàn bộ hệ thống đạt được mục tiêu đã định

1.2.3 Quản lý trường học

* Khái niệm quản lý trường học

Trường học với tư cách là một thể chế nhà nước - xã hội, trực tiếp đào tạogiáo dục thế hệ trẻ và là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáo dục nào từ TWđến địa phương Trường học nói chung là khách thể cơ bản của tất cả các cấpquản lý giáo dục Xét đến cùng, quản lý hệ giáo dục là nhằm mục đích cho sựvận hành thuận lợi, đạt mục tiêu, kế hoạch của nhà trường.

Như vậy quản lý trường học được hiểu là hệ thống những tác động hướngđích có chủ định của chủ thể quản lý nhà trường đến các đối tượng quản lý ( Cán

bộ - giáo viên - công nhân viên; cơ sở vật chất và toàn bộ các hoạt động khác cóliên quan và xảy ra trong phạm vi giáo dục của nhà trường) nhằm khai thác tối

đa các tiềm năng của cá nhân và tổ chức nhà trường qua đó đạt được các mụctiêu giáo dục

“ Trong nội dung quản lý trường học, quản lý hoạt động dạy và học là nộidung quan trọng Quản lý hoạt động dạy và học tức là làm sao đưa các hoạtđộng đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để tiến đến mục tiêu giáo dục.” [ 19, tr.34]

Nói cách khác quản lý dạy học là tác động hợp quy luật của chủ thể quản

lý dạy học bằng các giải pháp phát huy tác dụng của các phương tiện quản lýdạy học như : các quy định pháp lý về giáo dục đào tạo, bộ máy tổ chức và nhânlực dạy học, nguồn lực và thông tin môi trường dạy học nhằm đạt được mục tiêuquản lý dạy học

Quản lý trường học là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trường học làm cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục tiêu kế hoạch đào tạo của nhà trường, góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục; nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

* Mục tiêu quản lý trường học

Mục tiêu quản lý trường học là những chỉ tiêu cho mọi hoạt động của nhàtrường được dự kiến trước khi triển khai những hoạt động đó Mục tiêu quản lýtrường học thường được cụ thể hoá trong kế hoạch năm học và được chi tiết hoátrong kế hoạch tháng tuần của nhà trường.

Mục tiêu quản lý nhà trường phải đảm bảo các yêu cầu : Phải khả thi, phảikiểm chứng được, phải thông đạt và phải được mọi người chấp nhận, danh sáchmục tiêu không được quá dài

1.2.4 Kiểm tra

Chúng ta cần nghiên cứu một số khái niệm liên quan tới kiểm tra và hoạtđộng kiểm tra của người Hiệu trưởng

* Kiểm tra ( khái niệm rộng)

Kiểm tra là quá trình xem xét kết quả đã đạt được đối chiếu với yêu cầu

để đánh giá hiện trạng của đối tượng, từ đó điều chỉnh kịp thời

Kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khíchcái tốt, phát hiện những lệch lạc và điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đãđặt ra và góp phần đưa toàn bộ hệ thống quản lý tới một trình độ cao hơn Nhưvậy một hệ thống kiểm tra bao gồm những con người, phương pháp, công cụ đểthực hiện nhiệm vụ cơ bản như : giám sát sự hoạt động, đo lường kết quả, điềuchỉnh sai lệch

Kiểm tra vừa là điều tra xem xét, đánh giá một quá trình hoạt động, vừa tựkiểm tra đánh giá các quyết định của người quản lý Chức năng kiểm tra khôngchỉ tiến tới xếp loại bình bầu mà còn nhằm xác định phương hướng mục tiêuđiều chỉnh kế hoạch cho một quyết định mới

Kiểm tra là một hoạt động khoa học, không phải ai cũng tiến hành kiểmtra được mà phải có nghiệp vụ khoa học, chuyên ngành Không phải lúc nàocũng kiểm tra tùy tiện được mà phải có tổ chức, kế hoạch và có thời gian

* Phân biệt các khái niệm kiểm tra, kiểm soát, thanh tra và giám sát

- Thanh tra : Là kiểm tra về mặt nhà nước công việc của các cấp trong bộ

máy, thực chất là kiểm tra quá trình thực hiện nhiệm vụ, nhằm phát hiện sai sótngười ta tổ chức thanh tra khi cần, hỗ trợ cho công tác kiểm tra

- Giám sát : Là theo dõi hoạt động của bộ máy suốt quá trình nó vận

hành Thực chất là kiểm tra liên tục nhằm phát hiện ngăn ngừa các sai sót có thể

có, bảo đảm cho bộ máy hoạt động có hiệu quả

- Điểm giống nhau : Cơ bản là các hoạt động này đều nhằm kiểm tra,

theo dõi, giám sát phát hiện các hoạt động ở hai mặt : đúng và sai, nhằm độngviên và giúp các đối tượng hoàn thành nhiệm vụ Bản chất của các hoạt độngnày đều thực hiện mối liên hệ ngược giữa người quản lý và đối tượng được quảnlý

- Khác nhau : Giữa các hoạt động này có sự khác biệt ở hình thức tổ

chức, phương thức hoạt động, các nguyên tắc và quyền hạn xử lý của ngườikiểm tra

1.2.5 Hoạt động chuyên môn

Hoạt động chuyên môn trong nhà trường được hiểu là những hoạt độnggiáo dục theo nghĩa rộng Những hoạt động này được diễn ra trong những giờlên lớp nội khóa là chủ yếu, song còn hoạt động ngoại khóa và các hoạt độngngoài giờ lên lớp khác để phục vụ cho mục đích giáo dục và mục tiêu quản lý

Trong hoạt động chuyên môn, hoạt động dạy học cùng với nó và các hoạtđộng hỗ trợ phục vụ tốt cho dạy học là hoạt động cơ bản nhất Để đảm bảo đượcchất lượng hiệu quả của quá trình dạy học phải thông qua hai hình thức : tổ chứcdạy học trên lớp và ngoài giờ lên lớp Cần phải tổ chức thực hiện kế hoạch đàotạo một cách hợp lý, coi trọng chất lượng là trên hết Chính vì thế nội dung quản

lý của Hiệu trưởng là quản lý các hoạt động quay quanh việc dạy học, hay còngọi là quản lý quá trình dạy học

Hiệu quả quản lý giáo dục được đánh giá trên cơ sở hiệu quả hoạt độngcủa các tổ chức giáo dục, cho nên cần phải xem xét mọi yếu tố nâng cao hiệu

quả hoạt động dạy học để từ đó nhận biết được hiệu quả quản lý phụ thuộc vàonhững yếu tố nào Dạy học luôn luôn bị chi phối bởi yếu tố môi trường xã hội,các điều kiện khác.

Hoạt động chuyên môn chủ yếu của giáo viên hay còn gọi là quá trình

lao động sư phạm của người giáo viên gồm các khâu :

* Soạn bài

Nghiên cứu tài liệu, soạn bài, thông qua bài soạn ở chuyên môn, bổ sungbài soạn sau khi có góp ý của tổ chuyên môn và thực tiễn giảng dạy trên lớp, …Thiết lập nội dung bài soạn : Mục đích và yêu cầu về ôn luyện kiến thức cũ, xácđịnh đúng trọng tâm bài dạy, tổ chức học sinh lĩnh hội kiến thức mới, mở rộng

và nâng cao hợp lý kiến thức mới, rèn luyện kỹ năng và hình thành thái độ, vậndụng vào thực tế đời sống phù hợp với nội dung bài học … Lựa chọn cácphương pháp, chuẩn bị các đồ dùng dạy học và dự kiến các tình huống có thểxảy ra trên lớp

* Giảng bài trên lớp

Quy trình thực hiện một tiết học, việc vận dụng các phương pháp dạy họctheo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh, lựa chọn phương phápthích hợp, vận dụng nhuần nhuyễn các phương pháp

Việc vận dụng phương pháp phải đạt các yêu cầu sau đây :

- Trình bày rõ ràng, ngôn ngữ (nói và viết bảng) chính xác, trongsáng, có củng cố khắc sâu

- Sử dụng đồ dùng dạy học hợp lý

- Biết hướng dẫn phương pháp học tập cho học sinh

- Biết tổ chức cho học sinh làm việc nhiều trên lớp Mọi học sinhđều được làm việc theo khả năng của mình

- Biết gợi mở hướng dẫn học sinh tự tìm tòi kiến thức, có nhiềubiện pháp phát huy tính chủ động của học sinh

- Quan tâm đến các đối tượng khác nhau trong việc giao bài tập vềnhà

- Tiến trình tiết học hợp lý, thu hút được sự chú ý của mọi học sinh,phân phối thời gian thích hợp cho các phần, các khâu, giữa hoạt động của thầy

và trò

- Quan hệ thầy trò thân ái

* Đánh giá kết quả dạy học

Nguyên tắc đánh giá và nội dung đánh giá, nội dung kiểm tra và việc ra đềkiểm tra phù hợp với yêu cầu chương tình, kiểm tra học sinh đủ theo số lần điểmqui định, chấm bài kiểm tra kịp thời, chữa bài chu đáo, nhận định của giáo viênkhi trả bài kiểm tra, chính xác, công bằng, đánh giá đúng trình độ học sinh, giảiđáp những thắc mắc khiếu nại của học sinh

1.3 Kiểm tra hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường tiểu học

1.3.1 Công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn của Hiệu trưởng trường tiểu học

* Vị trí kiểm tra hoạt động chuyên môn

- Kiểm tra là một trong những chức năng cơ bản của quản lý Đó là công

việc - hoạt động nghiệp vụ mà người quản lý ở bất kỳ cấp nào cũng phải thựchiện để biết rõ những kế hoạch, mục tiêu đề ra trên thực tế đã đạt được đến đâu

và như thế nào Từ đó đề ra những biện pháp động viên, giúp đỡ, uốn nắn vàđiều chỉnh nhằm thúc đẩy các cá nhân và tổ chức phát triển

- Kiểm tra nội bộ trường học là một dạng hoạt động nghiệp vụ và quản lý

của Hiệu trưởng Đó là hoạt động xem xét và đánh giá diễn biến cũng như kếtquả các hoạt động giáo dục trong phạm vi nội bộ nhà trường nhằm mục đíchphát triển sự nghiệp giáo dục nói chung, phát triển nhà trường và người giáoviên nói riêng

* Kiểm tra nội bộ trường học thực chất gồm hai hoạt động

- Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra công việc, hoạt động, mối quan hệ củacác thành viên, bộ phận và những điều kiện, phương tiện phục vụ dạy học vàgiáo dục trong nhà trường.

- Việc tự kiểm tra của các bộ phận, cá nhân trong trường và tự kiểm tracông tác quản lý của Hiệu trưởng

* Mục đích của việc kiểm tra

Kiểm tra nhằm mục đích xác nhận thực tiễn, phát huy nhân tố tích cực,phòng ngừa ngăn chặn sai phạm, giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ,đồng thời giúp cho nhà quản lý điều khiển và điều chỉnh hoạt động quản lý đúnghướng đích Kiểm tra giúp cho nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục - đàotạo

* Chức năng của kiểm tra chuyên môn trường tiểu học trong quản lý

- Kiểm soát, phát hiện

Kiểm soát và phát hiện là chức năng đầu tiên của hoạt động kiểm tranhằm phát hiện thực chất, hiệu quả giáo dục Kiểm soát đúng sẽ phát hiện đượccác mặt ưu, khuyết điểm của từng đối tượng quản lý giúp cho Hiệu trưởng làmtốt công tác điều khiển, định hướng trong chỉ đạo Hoạt động kiểm soát pháthiện một khi được tiến hành thường xuyên giúp cho Hiệu trưởng không mắcbệnh quan liêu

- Động viên, phê phán

Động viên phê phán mang thuộc tính tâm lý xã hội, kiểm tra thường

xuyên mới nắm được đầy đủ tư tưởng, tình cảm, tài năng, đức độ của thầy vàtrò Mọi ý kiến giáo dục, động viên, phê phán đều xuất phát từ khâu kiểm tra,đánh giá

Bản thân hoạt động kiểm tra đã mang tính chất động viên, phê phán đốitượng quản lý Khi được kiểm tra giáo viên và học sinh chắc chắn phải nỗ lựclàm việc, bộc lộ tài năng và phẩm chất của họ

- Đánh giá và xử lý cần thiết

Đánh giá trong kiểm tra nhằm đo lường, xác định hiệu quả của lao động

sư phạm, xác định trình độ thực hiện kế hoạch, xác định phẩm chất của thầy trò

và cán bộ công nhân viên

Đánh giá còn nhằm thẩm định những yếu tố chủ quan khách quan, nhữnglệch lạc, sơ hở để giúp cho Hiệu trưởng uốn nắn, điều chỉnh các quyết định đảmbảo quy trình quản lý liên tục và đạt hiệu quả cao

- Thu thập thông tin

Thu thập thông tin là chức năng trung tâm của hoạt động kiểm tra chuyên

môn trường học Chỉ có kiểm tra mới có thông tin đáng tin cậy Tạo lập kênhthông tin phản hồi vững chắc, cung cấp thông tin đã được xử lý chính xác giúpcho Hiệu trưởng tác động kịp thời vào các tổ chức, điều chỉnh mục tiêu, ra cácquyết định cho chu trình quản lý mới và hoạt động quản lý có hiệu quả

* Các nguyên tắc kiểm tra hoạt động chuyên môn

Nguyên tắc kiểm tra hoạt động chuyên môn trường học tuân thủ nhữngnguyên tắc cơ bản của kiểm tra trong quản lý như :

- Nguyên tắc pháp chế : Kiểm tra được tổ chức và hoạt động trên cơ sở

pháp luật và không ai có thể can thiệp và không thể có tùy tiện trong tổ chức vàhoạt động kiểm tra

- Nguyên tắc tập trung dân chủ : Nguyên tắc tập trung dân chủ được

quán triệt trong kiểm tra, chủ thể quản lý có quyền quyết định chương trình, kếhoạch kiểm tra và có quyền phủ quyết những kết luận của những bộ phận, cánhân tham gia lực lượng kiểm tra Mặt khác các tổ chức, cá nhân có quyền khiếunại, đề xuất, kiến nghị để các tổ chức xem xét giải quyết

- Nguyên tắc khách quan : Kiểm tra phải đảm bảo tính khách quan, trung

thực công khai, công bằng, kiểm tra đánh giá phải căn cứ vào chuẩn mực đã quyđịnh, tránh áp đặt, chủ quan của người kiểm tra

- Nguyên tắc tính hiệu quả : Hoạt động kiểm tra phải đạt được mục tiêu

đã đặt ra với mọi chi phí ít nhất ( chi phí thời gian, vật chất, sức lực)

- Nguyên tắc kế hoạch : Nguyên tắc tính kế hoạch đòi hỏi hoạt động kiểm

tra phải được xác định trong toàn bộ năm học hỗ trợ tích cực cho việc triển khaicác chức năng quản lý khác Mặt khác kiểm tra phải có kế hoạch triển khai cụthể phù hợp với từng giai đoạn nhằm đạt tới mục tiêu đề ra

- Nguyên tắc giáo dục : Cơ sở khoa học của nguyên tắc này là lòng nhân

ái; kiểm tra là để hiểu biết công việc, là để giúp đỡ con người Kiểm tra phảimang tính thiện chí, tính giáo dục bộc lộ ở mục đích, nội dung, phương phápkiểm tra Bảo đảm tốt nguyên tắc này sẽ tạo được quá trình kiểm tra thành tựkiểm tra

* Nội dung kiểm tra chuyên môn trường tiểu học

Hiệu trưởng có trách nhiệm kiểm tra toàn bộ các công việc, hoạt động,mối quan hệ, kết quả của toàn bộ quá trình dạy học - giáo dục và những điềukiện, phương tiện của nó không loại trừ mặt nào Song trên thực tế, kiểm trahoạt động chuyên môn trường học cần tập trung vào các nội dung chính khôngtách rời nhau mà luôn liên quan chặt chẽ với nhau

Thực hiện kế hoạch phát triển giáo dục và phổ cập giáo dục

- Thực hiện chỉ tiêu về số lượng học sinh từng khối lớp và của toàn trường: duy trì sĩ số, tỷ lệ học sinh bỏ học, lên lớp, lưu ban

- Thực hiện chỉ tiêu, kế hoạch về số lượng và chất lượng phổ cập và chấtlượng phổ cập đúng độ tuổi ở từng khối lớp và toàn trường

Thực hiện các nhiệm vụ của kế hoạch đào tạo

- Thực hiện nội dung chương trình dạy học và giáo dục

- Chất lượng dạy học và giáo dục gồm :

+ Chất lượng đạo đức, lối sống :

Thực hiện đúng chương trình giảng dạy, giáo dục Đạo đức ở các khối lớp,thông qua các giờ lên lớp, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, công tác chủnhiệm lớp Việc đánh giá đạo đức thông qua xếp loại hạnh kiểm học sinh

+ Chất lượng giáo dục văn hoá, khoa học kỹ thuật :

- Thực hiện chương trình, sách giáo khoa của từng khối lớp.

- Thực hiện quy chế chuyên môn, nề nếp dạy học : Giờ giấc, thời khoábiểu, kiểm tra, chấm bài, sửa bài cho điểm, …

- Đổi mới phương pháp dạy của thầy, phương pháp học của trò

- Kết quả học tập của học sinh ( Kiến thức, kỹ năng, thái độ) so với đầuvào

+ Chất lượng giáo dục thể chất, vệ sinh, quốc phòng

+ Chất lượng giáo dục thẩm mỹ

*Xây dựng đội ngũ

- Tổ, nhóm chuyên môn

Hoạt động của các tổ, nhóm chuyên môn : Sinh hoạt tổ, nhóm chuyên

môn, dự giờ thăm lớp, hội giảng, sử dụng và phân công giáo viên, nhân viên.Công tác tự bồi dưỡng và bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ của các thành viêntrong tổ, nhóm chuyên môn Vấn đề thực hiện chế độ chính sách, quy chếchuyên môn, cải thiện đời sống giáo viên …

- Giáo viên

Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tay nghề, ý thức trách nhiệm,

thực hiện kỷ cương nề nếp, đảm bảo kết quả giảng dạy và giáo dục, tham giađầy đủ các mặt công tác khác

* Xây dựng, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

- Đảm bảo các tiêu chuẩn của lớp học : bàn ghế, bảng đen, ánh sáng, vệsinh …

- Bảo quản và sử dụng có chất lượng thiết bị, đồ dùng dạy học, dụng cụthể dục thể thao, thư viện, …

- Khuôn viên, cảnh quan sư phạm nhà trường

* Tự kiểm tra công tác quản lý của Hiệu trưởng

- Công tác kế hoạch hóa : Xây dựng, chỉ đạo và thực hiện kế hoạch

chung và của từng bộ phận cho cả năm học, từng kỳ, từng tuần Hiệu trưởng tự

kiểm tra đánh giá công tác kế hoạch của mình gồm các công việc : thu thập, xử

lý thông tin, xác định mục tiêu, tìm phương án, giải pháp thực hiện mục tiêu,soạn thảo, thông qua và truyền đạt kế hoạch

- Công tác tổ chức nhân sự : Hiệu trưởng tự kiểm tra đánh giá về xây

dựng, sử dụng cơ cấu bộ máy, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, sựphối hợp và quan hệ từng bộ phận, cá nhân Lựa chọn, phân công cán bộ giáoviên cung cấp kịp thời những điều kiện, phương tiện cần thiết, khai thác tiềmnăng của tập thể sư phạm và cá nhân cho việc thực hiện kế hoạch đã đề ra

- Công tác chỉ đạo : Hiệu trưởng tự kiểm tra, đánh giá về các mặt nắm

quyền chỉ huy, hướng dẫn cách làm, điều hoà phối hợp, kích thích động viên,bồi dưỡng cán bộ, giáo viên về : Dạy học và giáo dục; Hành chính quản trị; Thiđua khen thưởng; Quy chế dân chủ ở cơ sở; …

- Công tác kiểm tra : Thực hiện kiểm tra hoạt động chuyên môn trường

tiểu học và kiểm tra một cách thường xuyên, định kỳ theo kế hoạch để phát hiện,theo dõi, kiểm soát, động viên, uốn nắn giúp đỡ kịp thời

* Hình thức kiểm tra

Các hình thức kiểm tra rất phong phú, có thể phân loại dựa theo các dấuhiệu sau :

- Theo thời gian

+ Kiểm tra đột xuất+ Kiểm tra định kỳ

- Theo nội dung

+ Kiểm tra toàn diện : Một tổ chuyên môn, một giáo viên, một lớphọc sinh, một học sinh, …

+ Kiểm tra chuyên đề : Hồ sơ giáo viên, sổ điểm giáo viên, vở họctập của học sinh, giờ dạy của một giáo viên, trang trí lớp, hoạt động ngoài giờlên lớp…

- Theo phương pháp :

+ Kiểm tra trực tiếp.

+ Kiểm tra gián tiếp

- Theo số lượng của đối tượng kiểm tra

+ Kiểm tra toàn bộ+ Kiểm tra có lựa chọnNgoài ra còn phân chia các hình thức kiểm tra thành ba loại dựa trên thờiđiểm thực hiện việc kiểm tra :

+ Kiểm tra lường trước : Được tiến hành trước khi hoạt động

diễn ra Mục đích của nó là tiên liệu các vấn đề có thể phát sinh để tìm cáchngăn ngừa trước

+ Kiểm tra đồng thời : Xảy ra trong khi hoạt động đang được tiến

hành Với hình thức kiểm tra này nhà quản lý có thể điều chỉnh các sai sót mộtcách kịp thời

+ Kiểm tra phản hồi : Được thực hiện sau khi hoạt động đã xảy

ra, Nó giúp cho nhà quản lý tự đánh giá về quyết định của mình để rút kinhnghiệm Nó cung cấp cho mọi người trong tổ chức những thông tin cần thiết đểnâng cao công tác trong tương lai

* Phương pháp kiểm tra

Để thu thập và có được những thông tin đáng tin cậy, khách quan về nhàtrường, về các hoạt động sư phạm trong nhà trường cần sử dụng nhiều phươngpháp kiểm tra khác nhau Việc lựa chọn và sử dụng phương pháp nào là tùythuộc đặc điểm đối tượng, mục đích, nhiệm vụ, thời gian và tình huống cụ thểtrong kiểm tra

Những phương pháp phổ biến là :

+ Phương pháp quan sát : Đây là phương pháp quan trọng nhất của kiểm

tra giáo dục Chẳng hạn như : quan sát cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, dựgiờ thăm lớp, quan sát các hoạt động của thầy và trò, …

Có hai loại quan sát : quan sát tĩnh và quan sát động

Điểm lưu ý khi sử dụng phương pháp này là quan sát phải có mục đích, kếhoạch và hệ thống, lựa chọn đúng đắn đối tượng quan sát Trong phương phápnày có thể sử dụng các phương tiện kỹ thuật nghe nhìn nên các kiểm tra viênphải có kỹ năng sử dụng phương tiện kỹ thuật và sự tinh tế sư phạm cần thiết.

+ Phương pháp phân tích tài liệu sản phẩm : Phương pháp này cho phép

kiểm tra viên có thể phân tích nhiều loại tài liệu sản phẩm khác nhau trong quátrình kiểm tra Chẳng hạn như : các loại kế hoạch, giáo án, sổ chủ nhiệm, cácloại biên bản, sổ giao ban, các bản sơ kết, tổng kết, vở ghi của học sinh, sổ điểm,bài kiểm tra của học sinh, đồ dùng dạy học tự làm của giáo viên, …

+ Các phương pháp tác động trực tiếp đối tượng bao gồm :

- Điều tra bằng phiếu

- Phỏng vấn

- Kiểm tra ( miệng, viết) …

+ Phương pháp tham dự các hoạt động giáo dục cụ thể : Chẳng hạn

tham dự các sinh hoạt, hoạt động trong và ngoài lớp, ngoài trường, …

Chỉ có sử dụng nhiều phương pháp kiểm tra khác nhau và biết phối hợptối ưu giữa chúng mới cho phép rút ra được những kết luận có căn cứ, chuẩn xác

để đánh giá đúng đắn, khách quan việc thực hiện nhiệm vụ của đối tượng kiểmtra

1.3.2 Đặc điểm kiểm tra hoạt động chuyên môn của Hiệu trưởng trường tiểu học

Hoạt động kiểm tra trong nhà trường là yêu cầu có tính chất pháp chế doNhà nước quy định, Hiệu trưởng cần phải nắm vững cơ sở lý luận của công táckiểm tra trong nhà trường, thành lập và ra quyết định ban kiểm tra hoạt động sưphạm giáo viên ( bao gồm Hiệu trưởng làm trưởng ban, Phó hiệu trưởng phóban; thành viên gồm Khối trưởng các khối và Giáo viên dạy lâu năm có kinhnghiệm), lập kế hoạch kiểm tra và đầu tư thời gian thích đáng cho hoạt độngkiểm tra

Kiểm tra hoạt động chuyên môn là thực hiện toàn bộ quá trình kiểm tra hệthống các công việc hoạt động chuyên môn diễn ra trong nhà trường ở từng thờiđiểm nhất định.

Hiểu một cách tổng quát kiểm tra trường học mà nhiệm vụ chính là kiểmtra hoạt động chuyên môn được thể hiện như sau :

- Kiểm tra trường học là một chức năng quản lý của người Hiệu trưởngnhằm kiểm tra theo dõi, xem xét, đánh giá các hoạt động sư phạm trong phạm vinội bộ một nhà trường xác định kết quả giáo dục có phù hợp với mục tiêu kếhoạch, nội dung, quy chế đã đề ra hay không

- Đánh giá toàn bộ các hoạt động dạy và học trong nội bộ nhà trường, xácđịnh lệch lạc, sơ hở, nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý, đưa nhà trườngtiếp cận với mục tiêu giáo dục

- Hiệu trưởng trường học là người ra quyết định tổ chức và kiểm tra, đánhgiá, đưa hoạt động kiểm tra tiến tới hiệu quả cao nhất Hiệu trưởng kiểm tratrong nhà trường cũng chính là tự kiểm tra hoạt động quản lý của chính mình

* Khái niệm về thanh tra giáo dục, phân biệt giữa thanh tra giáo dục

và kiểm tra hoạt động chuyên môn trường học

+ Khái niệm về thanh tra giáo dục

Thanh tra giáo dục là kiểm tra mang tính chất nhà nước của hệ thốngthanh tra giáo dục đối với các cơ quan trường học và cá nhân cấp dưới vớinhiệm vụ đánh giá việc thực hiện, phát hiện những thành tích cũng như nhữngsai lệch và điều chỉnh nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng hoàn thành nhiệm

vụ góp phần duy trì trật tự kỷ cương trong quản lý giáo dục và đưa toàn bộ hệthống tới trình độ cao hơn

+ Phân biệt các khái niệm thanh tra giáo dục, kiểm tra hoạt động

chuyên môn

Trong thực tiễn giáo dục thường tồn tại hai hoạt động : Kiểm tra hoạt

động chuyên môn trường học ( kiểm tra nội bộ trường học) và thanh tra giáodục Cần phân biệt hai hoạt động này và tìm ra mối quan hệ giữa chúng :

Về các mặt tính chất ( Chủ yếu là tư cách pháp nhân), tổ chức, hoạt động,

đối tượng và cách xử lý cũng có những nét khác nhau

Các mặt hoạt động trên có sự thống nhất nhưng không đồng nhất vớinhau Trong thực tiễn quản lý giáo dục cần nắm và phân biệt được mối quan hệgiữa cái phổ biến và cái đặc thù Tuy nhiên kiểm tra hoạt động chuyên môn vàthanh tra giáo dục có mối quan hệ với nhau : Kiểm tra hoạt động chuyên môncung cấp thông tin tin cậy cho thanh tra giáo dục, thanh tra giáo dục sử dụng sốliệu, kết luận, đánh giá của kiểm tra nội bộ - đó là những cứ liệu cần thiết quantrọng của hoạt động thanh tra giáo dục Đồng thời thanh tra giáo dục lại cungcấp những nội dung và chuẩn mực đánh giá là chỗ dựa để kiểm tra nội bộ tiếnhành có chất lượng và hiệu quả

Ta có bảng so sánh giữa thanh tra giáo dục, kiểm tra nội bộ và kiểm tra thiđua của nhà trường như bảng 1 sau :

Nét

khác nhau

Thanh tra giáo dục Kiểm tra thi đua Kiểm tra

nội bộ Tính chất

Tính chất

- Hành chánh-phápchế nhà nước

- Kiểm tra của cấp

- Động viên phongtrào thi đua laođộng của quần

- Có tính chất

tổ chức quản lýtrong nội bộ là

trên đối với cấpdưới

chúng

- Kiểm tra đánhgiá xếp loại phongtrào lao động củatập thể và cá nhân

chủ yếu (songvẫn mang tínhchất hành chínhnhà nước)

Tổ chức

- Là hệ thống tổchức nhà nước, dopháp luật quy định,cấp trên bổ nhiệm

có tính ổn định gồm

3 cấp chính: Bộ, Sở,Phòng

- Khi có nhu cầuthì tổ chức đểkiểm tra phongtrào

- Tổ chức mangtính tập thể, không

ổn định

- Do thủ trưởng

cơ quan trựctiếp quyết địnhthành lập tổchức thực hiện

- Tổ chứckhông ổn định

Hoạt động

- Chỉ tuân theo phápluật không ai đượccan thiệp trái luật

- Hoạt động từngoài hệ

- Mang tính tậpthể

- Hoạt động có thể

từ ngoài hệ hoặctrong hệ

- Theo kếhoạch nội bộ

- Hoạt động từtrong hệ

Đối tượng

- Cơ quan, tổ chức,

cá nhân cấp dướivới những công việc

và hoạt động củahọ

- Tập thể, cá nhânthường là diệnrộng, đồng loạtvới những hoạtđộng toàn diện,từng mặt hay chủđề

- tập thể, cánhân trong nội

bộ với nhữngcông việc, hoạtđộng và mốiquan hệ của họ

Xử lý

Xử lý

- Có tính chất vàhiệu lực pháp lýcao, buộc đối tươngphải thực hiện

- Có thể biểu

- Biểu dươngthành tích khenthưởng

- Có thể chỉ ranhững yếu kém,

- Xem xét, pháthiện, uốn nắn,điều chỉnh vàgiúp đỡ nội bộ

- Có khen

dương, đề nghị cấptrên khen thưởng,trách phạt.

- Có thể đình chỉhoạt động khi cầnthiết

- Giúp đỡ sửa chữa,uốn nắn sai lầm

thiếu sót và cùngnhau rút kinhnghiệm đánh giá

thưởng, trách

dương ngườitốt, việc tốt

[22,tr.8] “ Nguồn: Chuyên đề thanh tra giáo dục Trường Đại học 2009”

Vinh-* Yêu cầu kiểm tra hoạt động chuyên môn

Để đáp ứng được được yêu cầu chung cho các hoạt động chuyên môntrong nhà trường công tác quản lý chuyên môn phải được coi trọng một cách đềuđặn, nghiêm túc trong suốt cả năm học Hiệu trưởng nhà trường không đượcgiao khoán việc quản lý chuyên môn cho Phó Hiệu trưởng hoặc khối trưởng màphải trực tiếp điều hành

Công tác kiểm tra hoạt động chuyên môn trong trường tiểu học có tácdụng giúp cho quá trình thực hiện nhiệm vụ năm học được đúng hướng

- Đảm bảo thực hiện các Quy chế đào tạo của Bộ GD - ĐT ban hành, Điều

lệ trường tiểu học, thực hiện phân phối chương trình, thực hiện nhiệm vụ nămhọc Đảm bảo sự thống nhất vận dụng một cách nghiêm túc các quy chế GD -

ĐT của nhà nước vào đặc thù của trường tiểu học

- Đảm bảo chế độ cử giáo viên đi học các lớp bồi dưỡng, chuyên môn và

tự bồi dưỡng cho bản thân đối với giáo viên của nhà trường

- Đảm bảo kịp thời nắm bắt các nguồn thông tin và xử lý nhanh chóngchính xác các nguồn thông tin đó Đảm bảo kiểm tra, đánh giá đúng chất lượngđội ngũ giáo viên, Cán bộ quản lý và học sinh Giúp cho phân công giảng dạy vàsắp xếp công việc hợp lý cho giáo viên

Thống nhất việc kiểm tra hoạt động chuyên môn trong nhà trường nhằmtăng cường công tác giáo dục, theo nội dung kế hoạch, mục tiêu giáo dục đề ra.Được thể hiện qua các hoạt động chuyên môn sau :

- Hoạt động chuyên môn để thực hiện kế hoạch năm học; làm tốt quá trìnhdạy học; thực hiện chương trình

- Hoạt động chuyên môn dẫn tới sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động củacác bộ phận, thành tố trong nhà trường

- Hoạt động chuyên môn phải luôn chú trọng tới nội dung phương phápgiáo dục, dạy học Nó giúp giáo viên chọn được nội dung và phương pháp đểdạy tốt Quan tâm cải tiến nội dung phương pháp dạy học phù hợp thì mới giúpcho học sinh nắm được trí thức một cách thông minh sáng tạo

- Hoạt động chuyên môn sẽ huy động được các nguồn lực (tài lực, vật lực)với sự nghiệp giáo dục theo tinh thần xã hội hoá công tác giáo dục

- Hoạt động chuyên môn trong nhà trường nói chung, trường tiểu học nóiriêng nhằm tác động đến chất lượng nhà trường, giúp nhà trường thực hiện tốtviệc dạy học

* Kiểm tra hoạt động sư phạm của giáo viên

Là hoạt động kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy - giáodục và thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên theo yêu cầu của chươngtrình và nội quy nhà trường

+ Yêu cầu kiểm tra hoạt động sư phạm của giáo viên

Mục đích :

- Đánh giá khách quan, toàn diện chất lượng hoạt động sư phạm của giáoviên để tư vấn biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy; đôn đốc việc tuân thủquy chế chuyên môn; giữ vững kỷ luật, khuyến khích sự cố gắng của giáo viên

- Đánh giá chính xác trình độ tay nghề của giáo viên để giúp Hiệu trưởng

và các cấp quản lý sử dụng, bồi dưỡng, đãi ngộ giáo viên một cách hợp lý

- Kết hợp với việc đánh giá của Hiệu trưởng về việc thực hiện các mặtcông tác khác của giáo viên đó Chủ yếu xem xét hoạt động sư phạm của giáoviên trong năm học được kiểm tra, đồng thời có tham khảo quá trình từ lần kiểmtra trước, hoặc năm học trước.

Yêu cầu :

- Kiểm tra và đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy của giáo viên đốichiếu với quy định của chương trình, nội dung, phương pháp và kế hoạch giảngdạy

- Xem xét hoạt động của giáo viên phát hiện các tiềm năng, hạn chế, yếukém, giúp phát triển các khả năng, sở trường vốn có và khắc phục hạn chế, thiếusót

Cơ sở pháp lý :

- Luật Giáo dục, mục tiêu, kế hoạch đào tạo bậc tiểu học

- Điều lệ trường tiểu học

Nhiệm vụ kiểm tra :

Khi tiến hành kiểm tra toàn diện một giáo viên, kiểm tra viên thực hiệncác nhiệm vụ sau : kiểm tra - đánh giá - tư vấn - thúc đẩy

- Kiểm tra : Xem xét việc giáo viên thực hiện nhiệm vụ nhà giáo và các

văn bản hướng dẫn của cấp trên Xem xét chất lượng hoạt động sư phạm củagiáo viên để tư vấn biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giảng dạy; đôn đốcviệc tuân thủ quy chế chuyên môn; xác định một trong những căn cứ quan trọngphục vụ cho việc bố trí sử dụng, đào tạo bồi dưỡng và đãi ngộ giáo viên mộtcách hợp lý

- Đánh giá : Xác định mức độ đạt được của việc thực hiện các nhiệm vụ

theo quy định phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh để xếp loại lao động sưphạm giáo viên

- Tư vấn : Nêu những nhận xét, gợi ý giúp cho giáo viên nâng cao trình

độ chuyên môn nghiệp vụ, hoàn thiện nhà giáo và nâng cao kết quả học tập, rènluyện của học sinh

- Thúc đẩy : Động viên, khuyến khích, phát hiện và phổ biến các kinh

nghiệm tiên tiến, các định hướng mới Xác định nội dung giáo viên cần được bồidưỡng và tự bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáoviên, góp phần phát triển hệ thống giáo dục quốc dân

Nội dung kiểm tra (Theo hướng dẫn số: 43/2006/TT của Bộ Giáo dục và

Đào tạo, ngày 20 tháng 10 năm 2006)

+ Trình độ nghiệp vụ sư phạm :

- Trình độ nắm yêu cầu của chương trình, nội dung giảng dạy, nắm kiếnthức, kỹ năng cần xây dựng cho học sinh

- Trình độ vận dụng phương pháp giảng dạy, giáo dục

+ Việc thực hiện qui chế, qui định chuyên môn:

- Thực hiện chương trình, kế hoạch giảng dạy, giáo dục

- Soạn bài, chuẩn bị bài theo quy định

- Kiểm tra và chấm bài theo quy định

- Bảo đảm thực hành thí nghiệm

- Bảo đảm các hồ sơ chuyên môn theo quy định

- Tự bồi dưỡng và tham dự các hình thức bồi dưỡng nghiệp vụ

- Tuân thủ quy định về dạy thêm, học thêm

+ Kết quả giảng dạy :

- Điểm kiểm tra hoặc kết quả đánh giá các môn học thường xuyên và định

kì ( có môn học không cho điểm, chỉ đánh giá bằng nhận xét) của học sinh từđầu năm học đến thời điểm kiểm tra

- Kết quả kiểm tra khảo sát chất lượng học sinh của cán bộ kiểm tra.

- Kết quả kiểm tra chất lượng các lớp giáo viên dạy so với chất lượngchung của toàn trường, của địa phương trong năm học đó

- So sánh kết quả học tập các năm học trước : tỉ lệ lên lớp, tốt nghiệp, họcsinh giỏi và mức độ tiến bộ so với lúc giáo viên mới nhận lớp

+ Việc thực hiện các nhiệm vụ khác:

Hiệu trưởng đánh giá giáo viên bằng một phiếu về công tác chủ nhiệm lớp( nếu có) và các công tác khác được phân công, xếp làm 4 loại (Tốt, Khá, Đạtyêu cầu, Chưa đạt yêu cầu)

* Đánh giá chung và xếp loại khi kết thúc kiểm tra

Nguyên tắc đánh giá : Xếp loại theo nguyên tắc tổng hợp, không lấy mặt

này bù mặt kia, nếu có mặt đạt tốt thì được ghi nhận và biểu dương Giáo viênxếp loại nào thì cả hai nội dung 1 (Phẩm chất chính trị, đạo đức,lối sống dựa trên

cơ sở phiếu nhận xét và xếp loại viên chức hàng năm do hiệu trưởng cung cấp)

và nội dung 2 (Kết quả công tác được giao) đều phải được xếp từ loại đó trở lên

Xếp loại cụ thể :

- Tốt : các nội dung 1 và 2 đều đạt tốt

- Khá : các nội dung 1 và 2 đều đạt 1 giỏi, 1khá trở lên

- Đạt yêu cầu : các nội dung 1 và 2 đều đạt yêu cầu trở lên

- Chưa đạt yêu cầu : các trường hợp còn lại

Tóm lại, Kiểm tra hoạt động chuyên môn trong nhà trường tiểu học là một trong bốn chức năng của Hiệu trưởng Quản lý công tác nhà trường vừa

là khoa học vừa là nghệ thuật, trong đó công tác kiểm tra trong nhà trường càng phải mang tính khoa học cao, đòi hỏi Hiệu trưởng trường tiểu học phải nắm vững những vấn đề cơ bản của khoa học về công tác kiểm tra trong quản lý Nắm vững hệ thống nhiệm vụ, mục tiêu, các nguyên tắc và quy trình kiểm tra hoạt động chuyên môn trong nhà trường Trên cơ sở đó vận dụng

linh hoạt sáng tạo trong quá trình quản lý công việc của mình, nhằm tổ chức hoàn thiện quy trình kiểm tra trong nhà trường vận hành nhịp nhàng, phù hợp quy luật khách quan, để hoạt động của nhà trường đi đến mục tiêu giáo dục đề ra.

CHƯƠNG 2THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN 1 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Thực trạng về giáo dục tiểu học tại Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1 Thực trạng chung

Quận 1 nằm ở trung tâm thành phố Hồ Chí Minh; phía Bắc giáp quậnBình Thạnh, quận Phú Nhuận, lấy rạch Thị Nghè làm ranh giới và giáp quận 3,lấy đường Hai Bà Trưng và đường Nguyễn Thị Minh Khai làm ranh giới; phíaĐông giáp quận 2, lấy sông Sài Gòn làm ranh giới Phía Tây giáp quận 5, lấyđường Nguyễn Văn Cừ làm ranh giới; phía Nam giáp Quận 4, lấy rạch BếnNghé làm ranh giới.

Diện tích Quận 1 là 7,71 km2, chiếm 0,35% diện tích thành phố, diện tíchsông rạch chiếm 8,1%, diện tích xây dựng chiếm 57,2% diện tích quận và thuộcloại hàng đầu so với các quận huyện khác

Kinh chiếm 89,3% và người Hoa chiếm 10,2%, các dân tộc khác chiếm 0,5%

Về tổ chức hành chánh, quận có 10 phường : Bến Nghé, Bến Thành, ĐaKao, Nguyễn Thái Bình, Cầu ông Lãnh, Cô Giang, Cầu kho, Nguyễn Cư Trinh,Phạm Ngũ Lão, Tân Định

2.1.2 Thực trạng về giáo dục Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

Thực hiện nghị quyết TW 2 khóa VIII, nghị quyết Đại hội Đảng toànquốc lần thứ IX, nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ VII, và nghịquyết Đại hội Đại hội Đảng bộ quận lần thứ VII, ngành giáo dục Quận 1 đã cónhững bước phát triển toàn diện đúng hướng Trình độ dân trí, hiệu quả giáo dục

và hiệu suất đào tạo cao Những thành quả về xóa mù chữ, phổ cập tiểu học vàTHCS được củng cố và duy trì tốt trong suốt 5 năm qua, năm 2004 Quận đãđược công nhận đạt chuẩn quốc gia về phổ cập giáo dục trung học phổ thông.Trẻ em trong độ tuổi được tạo mọi điều kiện thuận lợi để chăm sóc và giáo dụcngày càng tốt hơn Công tác huy động và vận động trẻ 6 tuổi vào lớp Một luônđạt 100% Tỉ lệ học sinh tôt nghiệp tiểu học hàng năm đạt bình quân 99,72%,THCS đạt 98,8%, THPT đạt bình quân trên 95%, hiệu suất đào tạo được giữvững ở mức cao thành phố, đến năm 2004 khối tiểu học đạt 98%, THCS đạt

94%, THPT đạt trên 90% Số lượng học sinh giỏi cấp thành phố luôn đứng đầuthành phố về chất lượng và số lượng.

Thực hiện chính sách xã hội hoá giáo dục, 5 năm qua Quận đã chuyển sanghình thức bán công 4 trường mầm non, 2 trường tiểu học công lập tự chủ tàichánh, 2 trường THCS và 1 trường THPT công lập tự chủ tài chánh, nâng tỉ lệtrường học ngoài công lập khối mầm non lên 45%, khối THCS là 36% và THPT

là 40%, đồng thời tạo điều kiện phát triển hệ thống dân lập phục vụ cho nhu cầuhọc tập Ngoài ra, trong các năm qua Quận 1 đã có những chủ trương huy độngnguồn lực phụ huynh học sinh đóng góp xây dựng cơ sở vật chất, huy động mọithành phần kinh tế tài trợ cho việc khuyến tài, khuyến học Sử dụng nguồn vốnvay kích cầu để xây dựng mới các trường với qui mô hiện đại, thực hiện dự ánxây dựng phòng Multimedia nhằm ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy vàhọc Quy mô phát triển mạng lưới trường lớp cho đến nay có 10/10 phường đều

có trường mầm non, tiểu học và 10/10 phường có trường THCS Hiện nay Quận

1 có 19 trường Tiểu học, 10 trường Trung học cơ sở, 4 trường Trung học phổthông Chất lượng giáo dục toàn diện ở các ngành học, bậc học từng bước đượcquan tâm phát triển, các hoạt động văn thể mỹ, tham quan dã ngoại, hướngnghiệp được đẩy mạnh đều khắp ở các trường Các trường đã tích cực đổi mớiphương pháp dạy học, phát huy vai trò chủ động tiếp thu kiến thức của học sinh,

số lượng giáo viên đọc chép trong nhà trường giảm đi, các phòng thực hành bộmôn, phòng nghe nhìn, phòng Multimedia được đưa vào sử dụng ở hầu hết cáctrường Các chương trình tăng cường ngoại ngữ như tiếng Anh, tiếng Pháp,tiếng Nhật, tiếng Hoa được phát triển ở các trường Quận 1

2.2 Thực trạng công tác thanh tra - kiểm tra của Quận 1 năm học 2008 – 2009

2.2.1 Đặc điểm tình hình

+ Thuận lợi:

- Sự quan tâm và tạo mọi điều kiện thuận lợi về mọi mặt của Ban Lãnhđạo Phòng Giáo dục, Hiệu trưởng các trường tiểu học đối với công tác thanh tra

- kiểm tra cũng như sự quán triệt nhận thức đầy đủ được ý nghĩa về công tácthanh tra - kiểm tra giáo dục của các cấp quản lý giáo dục đã góp phần nâng caochất lượng hiệu quả công tác thanh tra của ngành, của các trường Tiểu học

- Tổ chức thanh tra ở cấp quận và kiểm tra tại các trường đã được sự quantâm đầy đủ về số lượng và chất lượng đảm bảo đủ chuẩn phục vụ công tác thanhtra

- Đội ngũ làm công tác thanh tra - kiểm tra đã được bồi dưỡng nghiệp

vụ công tác thanh tra kiểm tra đủ sức đảm đương thực hiện công tác thanh tra kiểm tra giáo dục

Các trường đều có quyết định thành lập Ban kiểm tra chuyên môn ( bankiểm tra nội bộ) của từng năm học và được sự tín nhiệm của đa số đồng nghiệp

và nhân viên trong trường

+ Khó khăn :

- Đa số thanh tra viên kiêm nhiệm đều là cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyênmôn nên ít nhiều ảnh hưởng đến công tác thanh tra là do phụ trách nhiều côngviệc chuyên môn tại đơn vị

- Biên chế nhân sự Phòng Giáo dục hạn chế không đủ cán bộ làm công tácthanh tra chuyên môn theo dõi từng ngành học nên hạn chế phần nào về chiềusâu công tác thanh tra