Mai thúc loan với khởi nghĩa hoan châu

Mai Thúc Loan - ngời con của đất Hoan Châu xa, ngời đã ghi đậm dấu ấn vàotruyền thống lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm giữ vững độc lập tự chủ cho vùng quê bêndòng sông Lam bằng một cuộ

Trờng đại học vinhKhoa lịch sử -

Nguyễn thị hoài hảo

Khoá luận tốt nghiệp đại họcMai thúc loan với khởi nghĩa hoan châu

Chuyên ngành Lịch sử Việt Nam

Vinh, 2009

Mục lục

Trang

Lời cảm ơn

a Mở đầu 1

b nội dung 6

Chơng 1: Mai Thúc Loan - thân thế và cuộc đời 6

1.1 Hoan Châu - mảnh đất địa linh nhân kiệt 6

1.1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội 6

1.1.2 Con ngời 10

1.2 Thân thế, cuộc đời Mai Thúc Loan 14

1.2.1 Quê hơng 14

1.2.2 Gia đình 16

1.2.3 Mai Thúc Loan và những năm đầu khởi nghiệp 24

Chơng 2: Cuộc khởi nghĩa hoan châu và sự nghiệp của mai thúc loan 29

2.1 Điều kiện phát sinh cuộc khởi nghĩa 29

2.1.1 Chính sách thống trị của nhà Đờng đối với An Nam đô hộ phủ 29

2.1.2 Đất Hoan châu dới thời thuộc Đờng 31

2.2 Diễn biến cuộc khởi nghĩa Hoan Châu 36

2.2.1 giai đoạn đầu: giai đoạn thắng lợi của cuộc khởi nghĩa 36

2.2.1.1 Chiếm cứ Hoan Châu, truy kích quân Đờng ra Tống Bình 36

2.2.1.2 Mai Thúc Loan xng đế, ổn định nội trị 43

2.2.2 Thời kỳ quyết chiến và sự bại vong của cuộc khởi nghĩa 60

2.2.2.1 Trận đánh Vạn An 60

2.2.2.2 Chiến trận ở Sa Nam 64

2.2.2.3 phòng thủ ở Hùng Sơn - cuộc khởi nghĩa thất bại 65

2.3 Nguyên nhân thất bại và ý nghĩa lịch sử 66

2.3.1 Nguyên nhân thất bại 66

2.3.2 ý nghĩa lịch sử 68

C - Kết luận 71

Lời cảm ơn

Thực hiện đề tài này, chúng tôi chân thành cảm ơn các tập thể: Th viện trờng

Đại học Vinh, Th viện tỉnh Nghệ An và các cá nhân đã giúp đỡ chúng tôi su tầm, xác minh t liệu đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học.

Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Thạc sĩ Đặng Nh Thờng đã nhiệt tình hớng dẫn đề tài khoa học, giúp đỡ, động viên bản thân tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khoá luận này Tuy nhiên, chắc rằng khoá luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đợc sự hậu thuẫn từ HĐKH, tập thể CBGD Khoa Lịch

sử Trờng Đại học Vinh.

Nhân dịp này, tôi cũng xin trân trọng cảm ơn BCN, CBGD Khoa Lịch sử Trờng

Đại học Vinh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập, rèn luyện, tu dỡng tại khoa và Nhà trờng.

Thành Vinh, tháng T, năm 2009.

Tác giả

Câu đối về vua mai và cuộc khởi nghĩa của ông

Nhất kỵ hồng trần phi tử tiếuVô nhân chi thị lệ chi lai.

Dịch nghĩa: Bụi hồng ngựa đuổi phi cời nụ

Vải tiến mang về ai biết đâu

******

Bắc địa sơng tàn đào lý điệpNam thiên vụ nhuận lệ chi hoa

Dịch nghĩa: Đào lý kho tàn trên đất Bắc

Lệ chi tơi tốt cõi trời Nam

Tụng tích chầu văn–

1 Hùng Sơn thiếu đế.

Sao dực chẩn hai ngôi chói chói.Vận Hồng Lam một cõi trơ trơNgàn thu hơng khói phụng thờTiếng thiêng vẫn để đến giờ còn thiêng

Tay kêu sớ làng truyền cổ lụcKhách anh hùng lắm lúc treo neoNhớ xa nội thuộc Đờng triềuGiang sơn cố cuộc nhiều điều ghê gai

Sâu quả vải vì ai vạch lá

Ngựa hồng trần kể đã héo honNgại ngùng mấy khúc quan sơnMây sầu núi Tản sóng vờn sông LôPhải vâng lệnh phù vua Mai thánhNhục sơn hà một gánh thẳng giang

Ra tay quét sạch bụi hồng

Xông pha Bắc địa vẫy vùng Nam thiênTay cung kiếm thay quyền tiêu phụBút hào hoa chiêu dụ Nam binhChiêm thành, Lâm ấp hai kinhMột triều tóm chặt đế đình nh mây

Ba mơi vạn tinh binh chiến sỹChí can trờng hồ thuỷ bốn phơng

Đôi phen đánh đổ giặc Đờng

Sở kia mất via nọ Dơng đoản hồnTiếng oanh liệt hãy còn thơm phứcMùi khói hơng thoả nức trời NamThờ vua hết dạ hân hoan

Trông gai xá quản, bùn gan xá nề

******

2 Quan tả thập binh

Thơm thức nức hơng dâng một triệnTrống tùng tùng cầu nguyện dâng lên

Chín lần ngọc bể tấu lên

Nhơn nhơn nh ở trớc đề tấu kinh

Đức đại vơng vốn tinh ngũ nhạcGiữa trần ai tác lạc phi thờng

Gặp cơn tào nổi Lý - Đờng

Riêng t đóng chiếm một phơng cõi ngoàiPhải vâng lệnh vua Mai đại đế

Tả tớng coi mời vạn tinh binh

Một trờng liệt liệt oanh oanh

Đánh tan hai mơi vạn tinh binh nớc tàuQuan tả đức kiêm hầu lại có đức quan hữu.Cũng tớng tài kiệt hảo kiên trinhTay gơm ba thớc đề binh

Quý phi nghe tiếng hồn kinh phách rời

Uy sấm sét vang trời Hoan ái

Bọn Sở – Khách sự hãi xa lui

Mời hai tớng tớng khôi khôi

Vạn An thành luỹ để ngôi cả đầuThanh sử chép ngàn thu cả đời

Đời đời phong sắc tặng đại vơngSơn lâm trải mấy quỳ sơng

Bao khuê chủ lễ nhiều phen uy quyềnTrớc miếu điện sơn xuyên thanh trìHậu Nam giang vạn cổ anh linh

3 Nậm Sơn thợng tớng

Non Hùng Lĩnh cao xanh thiên cổNớc Lam giang lố số ngàn thuVốn dòng khanh tớng công hầuGiúp vua mở Việt từ đầu đờng quânTài kiêm năng võ năng văn

Ngôi cao thập nhị triều thần ban quanCột đờng chống giữ Vạn An

Ra tay cứu vớt dân gian cõi trầnRồng mây gặp hội quần thầnTrời Nam trấn trị thôn dân thái bìnhNăng anh rồi lại năng linh

Sống làm danh tớng thác sinh danh thần

Tng bừng vợn hót thông reoTiếng chày văng vẳng xa kêu từ từGió đa tiếng trúc tiếng tơ

Chín lần ngọc bể xa đa tiếng lànhSắc phong tặng giành giành gian khách

Tài liệu tham khảo

1) Nguyễn Lơng Bích (1974), Những ngời trẻ tuổi làm nên lịch sử, Nxb ThanhNiên, Hà Nội

2) Quỳnh C (1999),Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên, Hà Nội

3) Trần Bá Chí (1998), Danh nhân Nghệ An, Nxb Nghệ An, Nghệ An

4) H LeBreton (2001) An Tĩnh cổ lục, Nxb Thế giới

5) Đinh Văn Hiến (2003), Mai Hắc Đế – Truyền thuyết và lịch sử, NxbNghệ An

6) GS.TS Kiều Thu Hoạch (26/10/2004), Bài Truyền thuyết và lịch sử“ ”, Tạpchí Thế giới mới, số 608 – 609

7) Trần Trọng Kim (1949), Việt Nam sử lợc, Nxb Tân Việt, Hà Nội

8) Phan Huy Lê, Trần Quốc Vợng, Hà Văn Tấn, Lơng Ninh (1983), Lịch sử

Việt Nam, Tập 1, Nxb ĐH & THCN, Hà Nội.

9) Ngô Sĩ Liên (1998), Đại Việt sử ký toàn th, Nxb KHXH, Hà Nội

13) Ngô Thì Sĩ (1997), Đại Việt sử ký tiền biên, Nxb KHXH, Hà Nội

14) Ngô Thì Sĩ (2001), Việt sử tiêu án, Nxb Thanh niên

15) Lê tung, Việt giám thông khảo tổng luận, Nxb KHXH, Hà Nội

16) Nguyễn Q Thắng, Nguyễn Bá Thế (1999), Từ điển nhân vật lịch sử Việt

Nam, Nxb Văn hoá, Hà Nội.

17) Võ Văn Trực (1976), Ngời anh hùng đất Hoan Châu (tráng ca), Nxb Thanhniên

18) Trần Quốc Vợng – Hà Văn Tấn (1960), Lịch sử chế độ phong kiến Việt

Nam, Tập 1, Nxb Giáo dục, hà Nội.

19) Lý Tế Xuyên (1972), Việt điện u linh, Bản dịch Nxb Văn học, Hà Nội.20) Quốc sử quán triều Nguyễn (1970), Đại Nam nhất thống chí, Tập 1, NxbKHXH, Hà Nội

21) Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Việt sử thông giám cơng mục, Tập 1,Nxb Giáo dục, Hà Nội

22) Nam Đàn xa và nay (2000), Nxb Văn hoá - Thông tin

23) Thiên Nam ngữ lục (1958), Nxb Văn hoá, Hà Nội

24) Tài liệu hội thảo Mai Thúc Loan với khởi nghĩa Hoan Châu“ ” (2008),Vinh

25) www.Mai Hac Đe.vl.wikipedia.org/wiki/Maihacde

26)www.namdan.gov.vn/Danhnhan/Maihacde/tabid/10814/Default.asfx

27)www.beta.bamoi.com/ h ome/Giaoduc/www.tienphong.vn/Nhamlanquanhieuthekydaduocsuachua/2246601.epi

a - mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

Mai Thúc Loan - ngời con của đất Hoan Châu xa, ngời đã ghi đậm dấu ấn vàotruyền thống lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm giữ vững độc lập tự chủ cho vùng quê bêndòng sông Lam bằng một cuộc nổi dậy đầy vẻ vang chống lại ách đô hộ của nhà Đờng.chiến công của ngời anh hùng đợc sử sách ghi lại với đầy lòng ngỡng mộ Con ngời củanhững truyền thuyết, những huyền thoại cuộc đời và sự nghiệp của ông đang bị che mờbởi một lớp bụi thời gian, nó đang cần đợc hé mở và nhất thiết phải hé mở để những thế hệ

sau biết đợc khúc tráng ca về ngời anh hùng giải phóng dân tộc vang danh trong suốtchiều dài của lịch sử.

Hơn thế, từ lâu việc tìm hiểu nguồn gốc lịch sử của đất nớc, địa phơng và các nhânvật lịch sử đã trở thành nhu cầu cần thiết của các tầng lớp nhân dân những nghiên cứu,tìm hiểu ấy đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng lịch sử dân tộc, giữ gìn và lu truyềnnhững truyền thống tốt đẹp, phát huy những mặt tích cực và rút ra đợc nhiều bài học kinhnghiệm quý báu cho quá trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

với lý do nh vậy, chúng tôi chọn đề tài “Mai Thúc Loan với Khởi nghĩa Hoan

Châu” làm đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học, trớc hết, để thể hiện một ý thức tìm hiểu

lịch sử các nhân vật nổi tiếng, làm rõ những điều mình đang tò mò và sau nữa là để đónggóp chút tài liệu, hiểu biết của mình vào việc xác minh một vấn đề lớn trong khoa học lịch

sử, đó là: Mai Thúc Loan và cuộc khởi nghĩa Hoan Châu do ông lãnh đạo

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Mai Thúc Loan và cuộc khởi nghĩa Hoan Châu do ông lãnh đạo đã đợc nhiều nhànghiên cứu, nhiều hội thảo đề cập đến Gần đây nhất là hội thảo “Mai Thúc Loan vớiKhởi nghĩa Hoan Châu” tại Trờng Đại học Vinh Đúng nh mong đợi, hội thảo này đã gópphần sửa chữa những sai sót của lịch sử, đã giúp lịch sử quét đi chút lớp bụi thời gian chelấp một truyền thuyết hào hùng về “ông vua đen” Mai Hắc Đế và sự nghiệp đầy tiếng vangcủa ông

Thế nhng, cho đến hiện nay vẫn còn rất nhiều nghi vấn xung quanh vấn đề này vàcha có một công trình nào viết về Mai Thúc Loan và khởi nghĩa Hoan Châu do ông lãnh

đạo một cách cụ thể hoàn chỉnh

Trong các cuốn sử gốc nh: Đại Việt sử ký toàn th chép Mai Thúc Loan là một tớnggiặc, chiếm giữ Giao Châu xng là Hắc Đế ; còn cuốn Việt giám thông khảo tổng luậncủa Lê Tung đã sửa quan điểm và ngợi ca Mai Thúc Loan là một bậc vua hào kiệt Bêncạnh đó còn rất nhiều cuốn sử xa khác viết về ông vua họ Mai này và về sau thì đều choMai Thúc Loan là một ngời anh hùng.

Để góp phần tìm hiểu lịch sử, những cuốn sách nh Danh nhân Nghệ Tĩnh đã đề cập

đến nguồn gốc, thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của Mai Thúc Loan Đồng thời cung cấpnhững t liệu mới về ngời anh hùng đất Hoan Châu

Đặc biệt cuốn Tân đính hiệu bình Việt điện u linh của Ch Cát Thị đã xác định lạinăm khởi nghĩa là năm 713 chứ không phải năm 722, đồng thời cung cấp thêm t liệu về bố

mẹ Mai Thúc Loan

Hay nhiều cuốn sách khác nh: Nghệ An ký, Danh nhân quân sự, cũng đã đề cập

đôi chút đến con ngời, sự nghiệp của Mai Hắc Đế

Đặc biệt gần đây với nhiều bài viết đóng góp cho hội thảo “Mai Thúc Loan vớiKhởi nghĩa Hoan Châu” tại Nghệ An thì nhiều vấn đề đã đợc xác minh, khẳng định nh lànăm diễn ra khởi nghĩa, quê hơng của Mai Hắc Đế Đây là cơ sở để thúc đẩy việc nghiêncứu, tìm hiểu về con ngời anh hùng của đất châu Hoan

Để góp phần vào việc nghiên cứu, chúng tôi tìm hiểu đề tài “Mai Thúc Loan vớikhởi nghĩa Hoan Châu” chủ yếu trên tinh thần đề xuất những ý kiến và bàn lại những vấn

đề đợc nêu ra trong hội thảo gần đây nhất tại Trờng Đại học Vinh Qua đó, chúng tôimuốn đóng góp chút ít t liệu nhằm xác minh, khẳng định lại một số vấn đề về nhân vậtlịch sử Mai Thúc Loan và cuộc khởi nghĩa do ông lãnh đạo

Trong khuôn khổ một khoá luận tốt nghiệp, chúng tôi cố gắng hệ thống những t liệu

su tầm đợc nhằm tái dựng cuộc đời, thân thế của nhân vật lịch sử Mai Thúc Loan cũng nhvinh quang trong sự nghiệp của ông với cuộc khởi nghĩa Hoan Châu chống ách đô hộthống trị của nhà Đờng

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

Với đề tài này, đối tợng chúng tôi đề cập đến chủ yếu là nhân vật lịch sử Mai ThúcLoan, làm rõ vấn đề thân thế và cuộc đời ông Qua việc khai thác, tìm hiểu những vấn đềxung quanh nhân vật này, chúng tôi đi sâu tìm hiểu thêm về sự nghiệp cứu nớc giải phóngdân tộc của ông Đó là cuộc khởi nghĩa Hoan Châu xảy ra vào năm 713 do ông lãnh đạo

4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu.

4.1 Nguồn t liệu.

Để nghiên cứu đề tài “Mai Thúc Loan với khởi nghĩa Hoan Châu”, chúng tôi đã sửdụng nhiều nguồn t liệu khác nhau:

+ Trớc hết là nguồn t liệu gốc: Đại Việt sử ký toàn th của Ngô Sĩ Liên, Việt sử

thông khảo tổng luận của Lê Tung, Việt điện u linh của Lý Tế Xuyên, Việt sử tiêu án của

Ngô Thì Sĩ, Đại Nam nhất thống chí do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn

+ Bên cạnh đó, chúng tôi còn khai thác thêm những t liệu lịch sử trong các cuốn sửnh: Danh nhân Nghệ Tĩnh, Nam Đàn xa và nay Những cuốn địa lý - lịch sử nh: Nghệ

An ký của Bùi Dơng Lịch, An Tĩnh cổ lục của Le Breton

+ Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các bài viết trong các Hội thảo, tạp chí, báo điệntử

4.2 Phơng pháp nghiên cứu.

Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu đề tài, chúng tôi đã sử dụng một số phơngpháp nghiên cứu bộ môn: phơng pháp lịch sử, phơng pháp logic Ngoài ra chúng tôi còn sửdụng một số phơng pháp nghiên cứu liên ngành nh: Phơng pháp điền dã, phơng pháp quansát, phơng pháp điều tra - phỏng vấn

5 Đóng góp của đề tài.

Từ việc thu thập những nguồn tài liệu hiện có, chúng tôi đã phân tích, xác minh viếtthành một bài khoá luận mang tính chất tổng hợp những ý kiến của các nhà nghiên cứu,qua đó nhằm:

+ Hệ thống lại những nguồn t liệu về Mai Thúc Loan và cuộc khởi nghĩa HoanChâu do ông lãnh đạo làm cơ sở để thúc đẩy việc nghiên cứu, tìm hiểu về con ngời và sựnghiệp của ngời anh hùng họ Mai

+ Khẳng định một số vấn đề về gia đình, cuộc đời của Mai Thúc Loan qua đó tìmhiểu vai trò, vị trí của gia đình, quê hơng đối với sự nghiệp của ông

+ Thể hiện ý thức tìm hiểu lịch sử dân tộc, góp phần phát huy truyền thống và rút ranhững bài học kinh nghiệm quý báu cho công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc.

6 Bố cục của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài đợcchia làm 2 chơng:

Chơng 1: Mai Thúc Loan - thân thế và cuộc đời

Chơng 2: Cuộc khởi nghĩa Hoan Châu và sự nghiệp của Mai Thúc Loan

B - Nội dung

Chơng 1: Mai THúc Loan - Thân thế và cuộc đời

1.1 Hoan Châu - mảnh đất địa linh nhân kiệt.

1.1.1 Vài nét về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội.

* Điều kiện tự nhiên.

Thời Trung Đờng, năm Kỷ Mão (679) Giao châu đổi thành An Nam đô hộ phủ,

đóng đô ở Giao châu, thay đổi khu vực chia ra 12 châu và 59 huyện Nớc ta gọi là An Namkhởi nguồn từ đó 12 châu đó gồm: Giao châu, Lục châu, Phúc Lộc châu, Phong châu,Thang châu, Trờng châu, Chi châu, Võ Nga châu, Võ An châu, ái châu, Hoan châu,Diễn châu [18, 131]

Châu Hoan - tức phần đất phía Nam Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh bây giờ, là một vùng

đất đẹp nổi tiếng:

Đất Hoan nổi tiếng từ bao đời Phong lu thành thị khác nào đế đô.

Vùng đất này phía Nam giáp Quảng Bình, phía Bắc giáp Thanh Hoá, phía Tây giáp

Ai Lao, phía đông giáp biển Nam bắc và Tây đông đều cách nhau hơn 500 dặm

Khoảng 2 - 3 thế kỷ trớc công nguyên, đây là trung tâm của một bộ tộc trải dàisuốt từ Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh đến Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế ngàynay Sau này, qua những biến thiên lịch sử, cho đến những năm Mai Thúc Loan chào đời(cuối thế kỷ VII) thì nơi đây đã trở thành một châu rất quan trọng về kinh tế, văn hoá,quân sự nằm ở cực biên phía nam Tổ quốc

Hoan Châu khí hậu ôn hoà, tuy đã vào tiết tháng 10 vẫn ấm áp nh thờng Mỗi nămcày cấy hai mùa, tháng 11 cấy lúa, tháng 4 gặt; tháng 6 cấy lúa, tháng 10 gặt Gió đến thì

ma, gió đi thì tạnh, thay đổi suốt ngày

trong bức họa đồ xứ Nghệ, mảnh đất Sa Nam nổi lên nh một bức tranh đẹp nhất bởiphong cảnh sơn thuỷ hữu tình Những dãy núi bao bọc “một thung lũng bằng phẳng, phìnhiêu, màu mỡ, làm biên giới thiên nhiên nơi đây tựa nh ba bức tờng thành vây quanh vựathóc lớn của nhân dân trong vùng: Dãy Thiên Nhẫn ở phía nam, dãy Đại Huệ ở phía bắc

và đông bắc, núi Đụn ở phía tây bắc nơi mẹ Mai Thúc Loan chọn làm quê hơng thứ haicủa mình” [5, 16] Tô điểm cho bức tranh sơn thuỷ hữu tình là dòng sông Lam Sông xuấtphát từ Lào, chảy qua nhiều huyện ở phía tây, đến địa phận Sa Nam, nh một con rồngmàu lam, sông uốn mình nhiều khúc, lợn giữa một bên là Đụn Sơn bờ trái, một bên là núiThiên Nhẫn bờ phải, rồi trải dài trên một cánh đồng rộng theo hớng đông bắc về tâynam trớc khi ra khỏi huyện

Châu Hoan không những đẹp mà còn là một miền đất giàu tiềm năng, và có nhiều

đầu mối giao thông thuỷ bộ đi đến các nơi trong và ngoài nớc Hoan Châu có mấy đờngthông thơng sang các tỉnh phía đông nớc Lào và các tỉnh phía bắc Chăm Pa bên kia ĐèoNgang Riêng Sa Nam, muốn đi đến các huyện khác trong Châu Hoan cũng đều thuận lợi

Đây là điều kiện để Mai Thúc Loan thực hiện việc liên kết lực lợng trong cuộc khởi nghĩaHoan Châu

Qua nguồn th tịch, dã sử, khảo sát thực địa cho chúng ta thấy trên mảnh đất HoanChâu, mỗi khúc sông, con suối, mỗi ngọn núi, cánh đồng, thôn xóm, đều ghi dấu nhữngchiến tích hào hùng đáng khâm phục nhng cũng có khi lại là bi kịch đau thơng Mỗi tên

đất, tên làng, tên huyện đều gắn liền với lịch sử quê hơng Nơi đây đã hun đúc nên trongngời dân Hoan Châu lòng yêu nớc, thơng dân sâu sắc, dám xả thân vì đại nghĩa, đặt nềnmóng cho các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

* Kinh tế - xã hội.

Con đờng tiến hoá cơ bản tự phát đa đến không ít thành tựu và thay đổi về sức sảnxuất trong cả nớc và ở các địa phơng trên lĩnh vực kinh tế Trong sự phát triển chung của

An Nam, vùng đất Hoan Châu trở thành một điểm tập trung về kinh tế với nhiều ngànhnghề, nhiều sản phẩm đa dạng, phong phú.

Về nông nghiệp, cây lúa trở thành nông sản hàng năm hai vụ Khoai sắn, rau màu,bầu, bí, ngô, đậu… dần phổ biến Chăn nuôi gia súc, gia cầm, chài lới phát triển theo nhucầu tự túc, tự cấp

Về thủ công nghiệp, công cụ kim loại xuất hiện ngày càng nhiều đa đến thêm nhiềuhoạt động sản xuất chuyên nghiệp: nông cụ, đồ mộc, dệt tằm tơ, đan lát, may mặc, gạchngói, đay chiếu, thực phẩm, vàng bạc, trang sức…

Trong các ngành nghề nh trên, có những ngành nghề trở thành chuyên nghiệp củalàng này, làng kia… Sự phát triển của mạng lới các chợ trong đó nhiều chợ họp có phiêntheo lịch làm cho thơng nghiệp và giao thông vận tải cả đờng bộ và đờng thuỷ hoạt độngtăng dần lên, nối liền các điểm lẻ với những trung tâm tơng đối nhộn nhịp, nhất là những lị

sở, châu quận với nhau, và cả giữa các trung tâm ấy với trung tâm lớn nhất là Tống Bình

Về văn hoá, những thay đổi trong văn hoá dân gian cổ truyền do sự du nhập củaKhổng giáo, Phật giáo, Lão giáo từ đời Hán về sau càng ngày càng tăng cả bề rộng lẫn bềsâu Nếp sinh hoạt có ngày tháng năm theo lịch Tàu từ các quan nha đô hộ toả rộng ra cácnơi Điều này cho thấy sự ảnh hởng, sự quản lý của chính quyền đô hộ đã xuống tậnnhững nơi thôn cùng ngõ hẻm và ăn sâu trong nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống.Trong các làng, nhất là những trung tâm đô hội nói chung đều có những đình chùa, đềnmiếu, có những thầy đồ, thầy lang, thầy tu, thầy số, thầy địa

Trên cơ sở những hoạt động của một số ngành kinh tế nảy sinh một số hình thứchoạt động văn hoá tơng ứng Trong hoạt động giao thông đờng thuỷ có điệu hò, điệu hát

đò đa trên sông nớc; trong hoạt động bông sợi tằm tơ thì có những điệu phờng vải, hát ví,hát dặm Hàng năm, mỗi kì Tết, lễ, hội hè là một dịp trăm hoa đua nở trong văn hoá dângian

Nhịp điệu và mức độ phát triển của cả An Nam nói chung và của Hoan Diễn nóiriêng làm cho các thiên triều phải chú ý thi hành những sửa đổi nhất định trong bộ máy cai

trị của chúng Bộ máy cai trị từ đời Hán đến đời Đờng, nhất là ở đời Ngô, vừa trải rộngtrên bề mặt, vừa cắm chặt xuống chiều sâu Các quan lại đô hộ đợc phái sang sau đời Hán

đông hơn trớc thời Mã Viện Khảo cổ học ngày nay đã phát hiện đợc nhiều hài cốt củanhững con ngời quý tộc phơng Bắc ở các xã Nam Thợng, Nam Tân… Đi đôi với việc tăng

số quan lại đô hộ, số chức dịch những ngời Giao Chỉ, Cửu Chân hay những ngời bản địaDiễn Châu, Hoan Châu đợc tuyển dụng không ít

Chính sách cai trị lấn sâu vào từng nếp sống, nếp sinh hoạt của ngời dân Đáng chú

ý nhất là sự du nhập các họ từ Trung Hoa cổ đại sang Không thể biết trớc kia, ở nhữngthời xa xôi tiền sử, tổ tiên của chúng ta có những họ gì và bắt đầu có họ ở thời điểm nào.Một điều rõ ràng là trong các họ còn lại cho đến nay thì tuyệt đại bộ phận gần nh có thểnói là tất cả đều là những họ gốc Hán, chỉ trừ một số ngoại lệ không đến 1% là họ gốcVăn Lang - Âu Lạc, hoặc gốc Lâm ấp, Chân Lạp

Trên nền tảng công xã nông thôn, các con đờng phát triển của thủ công nghiệp,

th-ơng nghiệp và văn hoá cũng đa tới sự xuất hiện những gia tộc lớn nổi lên trong nhữngvùng nhất định với những con ngời tiêu biểu có ảnh hởng và có thế lực để tập hợp quầnchúng tham gia vào những sự nghiệp lớn Mai Thúc Loan là một trờng hợp ở trong gia tộc

bố nuôi mà vơn lên

Cũng do sự phát triển của các ngành thủ công nghiệp và thơng nghiệp gặp nhau ởnhững điểm tập trung thuận tiện, các điểm từ hoàn toàn tự phát đến tự giác ít nhiều đều trởthành những trung tâm phồn hoa náo nhiệt Sa Nam là một nơi nh thế và nó trở thành điểmnổi bật nhất về mặt kinh tế của thời kì đó

Sinh ra trung nghĩa biết bao ngời.

Con ngời xứ Nghệ nổi tiếng với chí học hành mộng thi cử, lập nghiệp, lập thân,

đóng góp cho đời Tinh thần hiếu học tô đậm thêm sắc thái văn hoá nơi đây, làm nổi trộithêm đặc điểm văn hoá xứ Nghệ Sách Đại Nam nhất thống chí viết: “ Đất xấu dân nghèo,tập tục cần kiệm, nhà nông chăm chỉ ruộng nơng, học trò a chuộng học hành” [20, 165]

Xứ Nghệ từ xa đến nay đợc biết đến là mảnh đất hiếu học, mảnh đất từng sinh ranhững bậc anh tài, mảnh đất đợc mệnh danh là “địa linh nhân kiệt” Trong suốt tiến trìnhcủa lịch sử dân tộc, tinh thần đó đợc nuôi dỡng, phát huy, dù cơm không đủ ăn, áo không

đủ mặc nhng ai cũng cho con học chữ làm ngời

Ngời Nghệ An khí chất chất phác đôn hậu, tính tình từ tốn chậm chạp không sắcsảo cho nên làm việc gì cũng giữ cẩn thận, bền vững ít khi bị xao động bởi những lợi hạitrớc mắt Là nơi đất xấu dân nghèo thua xa tứ trấn, nhng nhờ vậy mà ngời dân chịu khổnhẫn nại, cần cù

Trong suốt tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc, nhân dân Hoan Châu (Nghệ An

nay) đã góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ độc lập dân

tộc lập nên những kì tích

Suốt mấy thế kỉ đấu tranh, nơi đây đã trở thành một vùng đất hào hùng trong sựnghiệp chiến đấu bảo vệ bờ cõi chung của cả nớc, xây dựng mở mang và giữ gìn bản sắcvăn hoá truyền thống tốt đẹp của quê hơng, cùng nhân dân cả nớc đánh đuổi ngoại xâm

Chính truyền thống yêu nớc nồng nàn từ bao đời đã hun đúc nên trong mỗi ngời dânHoan Châu tinh thần xả thân vì nghiệp lớn Là mảnh đất ơm mầm những hạt giống đấutranh, tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng một căn cứ tập hợp lực lợng tụ nghĩa dới lá cờchống quân Đờng của Mai Thúc Loan giành lại độc lập cho đất nớc

Không phải ngẫu nhiên mà khi Triệu Đà chiếm mất kinh đô Cổ Loa, Thục An

D-ơng VD-ơng đã cùng con gái hớng về Châu Hoan chạy nạn, tính kế phục thù mà không hớng

về bất kỳ một vùng nào khác của Tổ quốc mặc dù có thể lánh đến các nơi khác dễ dàng

hơn là vào Châu Hoan Dới con mắt của vị quân vơng thì tinh thần yêu nớc của ngời dângiàu nghĩa khí nơi đây sẽ là một chỗ dựa vững chắc cho ngài, giúp ngài phục thù cứu nớc.

Nhân dân nơi đây từ xa xa đã có truyền thống yêu nớc, siêng năng, cần cù hay lamhay làm, chịu kham khổ, khéo tay nhng thiên nhiên khắc nghiệt cùng với sự đô hộ hà khắccủa phong kiến phơng Bắc với lệ cống nạp ngọc trai, ngà voi, vàng bạc, châu báu cùngnhiều loại nông sản quý khiến cho đời sống nhân dân cơ cực lầm than

Chính sách vơ vét đến tận xơng tuỷ của nhà Đờng tại Hoan Châu khiến cho kinh tếkiệt quệ và làm tăng thêm sự căm phẫn trong nhân dân Nó hình thành trong mỗi con ngời

ý thức đấu tranh chống lại bọn quan quân đô hộ nhà Đờng ý thức đó đợc thể hiện trongcuộc khởi nghĩa do Mai Thúc Loan lãnh đạo, nó tiêu biểu cho ý chí vơn lên và bản lĩnhvững vàng của nhân dân Hoan Châu và nhân dân cả nớc Nếu coi công cuộc đấu tranhchống ngoại xâm bảo vệ độc lập tổ quốc của dân tộc ta là bức tranh hoành tráng vĩ đại thìcuộc khởi nghĩa do Mai Thúc Loan lãnh đạo là nét vàng rạng rỡ trong bức tranh ấy Trongnhà Hạ điện của đền Mai Hắc Đế còn lu giữ một bài thơ chữ Hán, ghi trong Tiên chân

bảo huấn tâm kinh nhằm ca ngợi công đức của Mai Hắc Đế nh sau:

Cát cứ Hoan Châu địa nhất phơng Vạn An thành luỹ Vạn An vơng

Tứ phơng hởng ứng hô Mai Đế Bách chiến uy thanh nhiếp Lý Đờng Lam nguyệt giang thanh thanh lang ngạc Hùng phong sơn tịnh tịnh yên lang

Lệ chi tuyệt cống đờng nhi hậu Dân đáo vu kim thụ tứ trờng.

Dịch nghĩa:

Hùng cứ Hoan Châu đất một phơng Vạn An thành luỹ Vạn An vơng Bốn phơng dậy tiếng hô Mai Đế Trăm trận sức d át Lý Đờng Lam nguyệt nớc trong không bóng ngạc Hùng Sơn gió lặng vắng hình lang

Đờng đi cống vải từ đây dứt

Đất nớc đời đời hởng phúc chung.

Nhà sử học Lê Tung đầu thế kỉ XVI trong bài tổng luận của mình có viết: “Mai Hắc

Đế nổi lên từ Hoan Châu, căm giận chính lệnh tàn ngợc của Sở Khách, cất quân tiến đánh,phía Nam giữ đất Hải Lĩnh, phía Bắc chống lại nhà Đờng, có thể gọi là bậc vua hào kiệt”.Mai Thúc Loan là niềm tự hào cho nhân dân cả nớc và nhân dân xứ Nghệ Mảnh đất HoanChâu đã nuôi dỡng tinh thần, ý chí ngời anh hùng, nh đất mẹ chắt chiu khoáng chất baotháng bao năm uơm mầm cho cây con lớn lên ra hoa kết trái Đất nào sẽ sinh ra loại cây

ấy, hoa ấy và tất nhiên phải trải qua thời gian chắt lọc, pha nhuyễn Hoa càng đẹp, càngthơm thì việc chắt lọc của cây và đất càng dài, càng nhiều công lao Mai Thúc Loan làbông hoa đầy hơng sắc trong vờn hoa xứ Nghệ Hoa trái là kết tinh của cây và đất MaiThúc Loan và khởi nghĩa của ông trên đất Hoan Châu là kết tinh của lịch sử lâu dài của đất

và ngời xứ Nghệ trớc đó [5, 7]

Ngòi dân nơi đây bao đời lam lũ, sống nghèo khổ, cam chịu nay vùng lên đi theongời anh hùng, thực hiện hoài bão lớn đánh đuổi giặc đô hộ nhà Đờng đòi lại độc lập tựchủ, gây dựng cuộc sống ấm no

1.2 Thân thế, cuộc đời Mai Thúc Loan.

1.2.1 Quê hơng.

Theo các nguồn sử liệu hiện có, quê mẹ Mai Thúc Loan ở làng Mai Phụ, huyệnThạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh Căn cứ vào truyền thuyết, địa danh lịch sử và thần tích địa phơng,Mai Phụ là một địa danh vẫn tồn tại nh một đơn vị hành chính cơ sở cho đến thời Nguyễn(G.S Phan Huy Lê) Nó là đơn vị hành chính thuộc tổng Vĩnh Luật, huyện Thiên Lộc, phủ

Đức Quang, trấn Nghệ An Qua nhiều thay đổi về địa giới hành chính, tên gọi và lãnh thổcủa làng Mai Phụ đã không còn nh trớc

Năm 1831, Minh Mạng chia đặt lại các tỉnh trong đó có tỉnh Hà Tĩnh gồm hai phủ

Hà Hoa và Đức Quang Năm 1853, vua Tự Đức bỏ tỉnh Hà Tĩnh và lập đạo Hà Tĩnh gồmcác huyện Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh Năm 1875, vua lập lại tỉnh Hà Tĩnh nh cũ,huyện Thiên Lộc năm 1861 đổi tên thành Can Lộc Trong Đồng Khánh địa d chí lợc biênsoạn thời Đồng Khánh (1866 - 1888), Mai Phụ đổi tên là xã Mai Lâm thuộc tổng VĩnhLuật, huyện Can Lộc, phủ Đức Thọ, tỉnh Nghệ An Thời Pháp thuộc, cắt hai tổng CanhHoạch và Vĩnh Luật của huyện Can Lộc nhập vào huyện Thạch Hà Từ đó làng Mai Phụthuộc huyện Thạch hà, tỉnh Hà Tĩnh Sau cải cách ruộng đất, Mai Phụ đổi tên là MaiThuỷ, rồi Mai Lâm thuộc xã Thạch Bắc, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, từ năm 2008 là xãMai Phụ, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh [24]

Mai Phụ có thể dịch là “Gò Mơ” cũng có thể dịch là “Gò họ Mai” nh một loại địadanh chỉ các điểm tụ c gắn với một dòng họ c trú lâu đời hoặc duy nhất hoặc giữ vai tròchi phối nh Mạc Xá, Cao Xá, Dơng Xá, Đàm Gia Loan Trong trờng hợp này, Mai Phụ đ-

ợc hiểu là “Gò họ Mai” cho thấy họ Mai đã định c ở đây lâu đời và là dòng họ lớn

Mai Phụ là một làng ven biển, có nghề làm muối Theo truyền thuyết, mẹ Mai ThúcLoan vì ma

ng thai không chồng nên bị ruồng bỏ, phải trốn tránh lên vùng núi Ngọc Trừnghuyện Nam Đờng, nay thuộc Nam Thái, Nam Đàn, Nghệ An Bà sinh sống bằng nghề lao

động vất vả nh hái củi, làm thuê

Về địa danh làng Ngọc Trừng, T.S Nguyễn Quang Hồng đã có phát hiện mới dựatrên những t liệu lịch sử Chẳng hạn nh ông chỉ ra trong sách Nam Đàn xa và nay, làng

Ngọc Trừng thuộc xã Đông Liệt (1810) đến năm 1892 đổi thành thôn Đông Liệt, tên gọinày tồn tại cho đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 Đầu năm 1946, thôn Đông Liệt đổithành xã Đồng Xuân; cho đến năm 1954 mới đổi thành xã Nam Thái và tồn tại cho đếntận ngày nay Làng Ngọc Trừng là nơi mẹ Mai Thúc Loan chọn làm quê hơng thứ hai củamình, nơi vị hoàng đế của chúng ta ra đời, lớn lên, vợt qua bao nỗi đắng cay, tủi nhục củamột đứa trẻ mồ côi và trở thành thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa.

Cồn Chèn, cồn Sui, cồn cù, núi Dẻ, núi Ngọc Trừng tạo thành một hệ thống đồinúi thấp chạy theo nhiều hớng khác nhau trên địa phận một số xóm của xã Nam Tháithuộc dãy Ngũ Liên Châu trải rộng trên địa bàn các xã: Nam Thái, Nam Nghĩa, Nam Hng,Vân Diên, Nam Thanh nối liền từ dãy Hùng Sơn (rú Đụn) nằm sát sông Lam ở phía Nam

và Tây nam cho đến tận dãy Đại Huệ ở phía Bắc và Tây bắc Dãy Ngũ Liên Châu đợc ví

“nh muôn nghìn muông thú đang nô đùa dới ánh trăng” dới chân núi Ngọc Trừng là cảmột vùng ngập nớc về mùa ma lũ bao quanh Ngời ta chỉ có thể cày cấy mỗi năm một vụ

Theo phát hiện của T.S Nguyễn Quang Hồng, núi Dẻ nơi Mai Thúc Loan sinh ra và

là nơi yên nghỉ của thân mẫu ông cách đại bản doanh Vạn An khoảng 6 - 7 km Điều đặcbiệt là từ động Cồn Chèn, đi qua đồng Cựa theo một con đờng nhỏ ngợc lên hớng Đôngnam khoảng 800 m là đến núi Hùng Sơn (rú Đụn), nơi tuổi thơ Mai Thúc Loan cùng mẹ

ông và c dân trong vùng thờng lên lấy củi, lấy măng về đổi gạo, muối Khi ông lớn lên,

đây cũng chính là địa bàn mà ông và các thợ săn trong vùng thờng hay đi săn thú rừng,nhờ đó ông thông thạo mọi thung lũng, khe suối để ngay khi dựng cờ khởi nghĩa ông đãchọn nơi đây làm khu rèn luyện quân sĩ, tích trữ lơng thảo [24]

1.2.2 Gia đình.

Từ trớc đến nay có rất nhiều t liệu ghi chép về thân thế của vị anh hùng đất HoanChâu - Mai Thúc Loan, các nhà khoa học đã nghiên cứu và đa ra các kết luận dựa trênnhững tài liệu sử học cũ, những truyền thuyết lu truyền trong dân gian, tập trung ở một sốquan điểm nh sau

Sách Việt sử thông giám cơng mục do Quốc sử quán triều Nguyễn chép: “Mai ThúcLoan ngời làng Mai Phụ, huyện Thiên Lộc, thuộc Hoan châu (nay thuộc huyện Can Lộc,

Hà Tĩnh)” [21, 187] Qua nhiều đổi thay về địa giới hành chính đến thời Nguyễn làng Mai

Phụ đổi tên là làng Mai Lâm Đến nay làng Mai Lâm đổi tên thành thôn Mai Thuỷ thuộcxã Thạch Bắc - Thạch Hà - Hà Tĩnh Làng gần sông Hộ Độ, gần vùng Luật Hải, gần cánhnúi Quỳnh Viên

Theo truyền thuyết, mẹ Mai Thúc Loan trái lệ làng có thai nên bị đày lên NgànHống rồi lu lạc đến thôn Ngọc Trừng thuộc huyện Nam Đờng (Nam Đàn ngày nay) Cũng

nh vậy sách Thiên Nam ngữ lục chép: ngời đàn bà nghèo khó đến xem nấu muối, bị mộtlàn khói ngũ sắc bao lấy mình rồi mang thai “Tự nhiên phải khí dơng âm Nớc trăng từ ấy

ai cầm chẳng ra” [ 23,147] Bị dân làng cời chê bà xấu hổ nuốt nớc mắt bỏ làng trốn đi vàphiêu dạt tới thôn Ngọc Trừng Theo quan điểm này thì Mai Thúc Loan là con mồ côi

Cuốn Nam Đàn xa và nay thu thập t liệu viết rằng: Một phụ nữ là dân làm muối từmột nơi gọi là Đồi Mơ (làng Mai Phụ thuộc đất huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh về sau).Sau nhiều ngày tháng tha phơng cầu thực, bà đã đến vùng núi Dẻ (xóm Ngọc Trừng, xã

Nam Thái ngày nay) ở đậu một thời gian dới mấy cây mai rồi sinh ra một ngời con trai

Đ-ợc dân địa phơng thơng tình giúp đỡ, hằng ngày bà vào rừng kiếm củi hái rau và xuống ao

mò cua bắt ốc nuôi con Mấy năm sau bà mất Có ngời khá giả đem cậu bé về nhà nuôi,cho lấy họ Mai và đặt tên là Mai Thúc Loan Lớn lên Mai Thúc Loan là một thanh niênvạm vỡ, khoẻ mạnh, cần cù làm việc làng, việc xóm [22, 511 - 547]

Nh vậy, dựa trên những t liệu gốc và truyền thuyết thì Mai Thúc Loan là một ngời

mồ côi Kết luận này phù hợp với những kết cấu về thân thế của các nhân vật nổi tiếngtrong lịch sử Tuy nhiên cũng có một vài ý kiến khác hẳn cho rằng Mai Thúc Loan là mộthào trởng ý kiến này không phải là không có căn cứ Nếu là con mồ côi có thể đợc làmhào trởng không, khi mà sự phân biệt xã hội đã hình thành Và khi vua Mai dựng cờ khởinghĩa đã có rất nhiều ngời tụ nghĩa, đó là những ngời có thế lực trong nớc, nh anh em họ

Phan, họ Nguyễn cùng gia quyến Nếu không phải là ngời có thế lực có ảnh hởng lớn trong

đời sống An Nam thì chắc gì đã đợc ngời ngời đi theo Chúng tôi nghĩ từ “gia quyến” ở đây

là những ngời làm việc trong gia đình này, có thể họ là những dân binh sống trong nhà củanhững ngời khá giả vừa lao động vừa tham gia bảo vệ gia thất Phải là một ngời có uy tín,

có ảnh hởng ở An Nam thì khi khởi nghĩa ông mới nhận đợc sự ủng hộ của nhiều ngời nhvậy và phải có điều kiện về gia đình thì ông mới có thể đi khắp nơi và thiết lập các mốiquan hệ với những hào trởng ở miền Bắc nớc ta

Thế nhng, cuốn Việt điện u linh trong th tịch cổ Việt Nam kể rằng: Vào thời đất nớc

ta đang đắm chìm trong đêm dài Bắc thuộc (nhà Đờng cuối thế kỉ VII), ở một thôn làmmuối có tên là Gò Mơ ven biển Thiên Lộc có một đôi trai gái yêu nhau tha thiết Chàng làMai Sinh, nàng tên là Vơng Thị, tới một ngày khi tình yêu kết nụ đơm hoa, để tránh mọitục lệ hà khắc, hơng ớc, gia phong, d luận hai ngời đã rời khỏi Gò Mơ tìm đến một vùng

đất mới để sinh sống Nơi vợ chồng định c là thôn Ngọc Trừng thuộc huyện Sa Nam (nay

thuộc thôn Ngọc Trừng, xã Nam Thái, huyện Nam Đàn) Đến đây, trong một đêm nọ,

V-ơng Thị bỗng nằm mơ thấy một thiếu phụ, một mình mặc áo đỏ tự xng là Xích Y sứ giả,tay cầm viên ngọc bích to hơn quả trứng gà và nói rằng: “Cho con viên Kê Sơn bích nêndùng làm vật báu” Vơng thị thấy viên ngọc hình nh quả trứng to hơn năm sắc óng ánh loécả mắt bèn giơ tay đón lấy, bỗng nhiên cầm hụt ngọc rơi xuống đất vỡ tan Tiếng động làmnàng giật mình tỉnh giấc Sau lần đó nàng sinh ra một con trai ở đùi bên trái đứa bé cómột vết xanh đen giống nh một đồng tiền Nàng đem chuyện nằm mộng nói với chồng.Chàng lấy làm lạ, suy nghĩ rồi đoán rằng: Ngọc nhận ở tay bỗng nhiên rơi xuống đất vỡtan, tung toé, có tiếng kêu vang, đó là cái ý tiếng tăm vang dậy, chấn động ngời đời, còncon gà thì đứng đầu loài có cánh, lại thêm năm sắc loé mắt dùng để làm báu vật, cái điềmlành con linh điểu mang năm đức tốt Do đó, ông bàn cùng bà đặt tên con là Phợng tự làLoan Loan Phợng là tên một loài gà rừng quý nhất, đẹp nhất, nằm trong bốn loài vật đợc

tôn thờ là “long, ly, quy, phợng” [19, 126] Theo quan điểm này, Mai Thúc Loan khôngphải là con mồ côi.

Nh vậy, đã có một quan điểm khác biệt về xuất thân của Mai Hắc Đế Không nhữngthế, một số t liệu mới lại nghi vấn Mai Thúc Loan có dòng máu của ngời Chăm Th.SHoàng Quốc Tuấn (Trờng ĐH Vinh) đã trình bày trong bài viết tham gia hội thảo khoahọc về “Mai Thúc Loan với Khởi nghĩa Hoan Châu” những t liệu mới thu thập nh: Trong

Lâm ấp và Chăm Pa di sản hay Đờng về cội nguồn Chăm Pa, T.S Nguyễn Đức Hiệp cho

rằng cha của Mai Thúc Loan là một ngời Chăm Còn PGS TS Nguyễn Văn Huy trong bàiviết “ Tìm hiểu cộng đồng ngời Chăm ở Việt Nam”, tuy không phân tích, lý giải nhngcũng chủ trơng Mai Thúc Loan là ngời Chăm (thuộc loại hình nhân chủng Nam Đảo /Malayo - Polinnesien) Ông viết: “Một lấn cấn khó chịu là trong suốt thời Bắc thuộc, đại

bộ phận giới quý tộc Lạc Việt (Lạc hầu và Lạc tớng) và ngời Kinh bị khuất phục bởi vănminh và văn hoá do ngời Hán mang lại đã hợp tác với ngời Hán trong việc cai quản đất n-

ớc, đơng nhiên ở những địa vị thấp hơn Những cuộc nổi dậy chống lại chính sách cai trị hàkhắc và muốn tách khỏi văn minh và văn hoá ngời Hán, phần lớn đều do ngời Mờng (Hai

Bà Trng năm 42 và Bà Triệu năm 248) và ngời Nam Đảo (Mai Thúc Loan năm 722) khởixớng” Căn cứ vào đâu để đa ra một nhận định nh vậy?

Để vấn đề có tính thuyết phục thì trong bài viết của mình Th.S Hoàng Quốc Tuấn đã

đa ra những nguồn sử liệu về địa lý hành chính Chẳng hạn nh: Làng Mai Phụ, huyệnThạch Hà - quê hơng bà Mai mẫu, thời Hán thuộc huyện Hàm Hoan; thời Ngô, thời Tấnthuộc quận Tỷ ảnh; thời thuộc Đờng thuộc châu Phúc Lộc, “bấy giờ giáp giới với đấtChăm ở bên kia dải núi Nam Giới” Núi Nam Giới (dân gian gọi là rú Bể, theo Nghệ An

kí: Núi Nam Giới nằm trên bờ biển xã Dơng Luật, huyện Thạch Hà Ngày trớc phía nam

nớc ta giáp với nớc Chiêm Thành, nên đặt tên là núi Nam Giới, nằm vắt ngang trên bờ biểnphía Nam cửa Sót (còn có những tên gọi khác nh cửa Nam Giới, cửa Dơng Luật, nay thuộc

địa phận xã Thạch Kim, huyện Lộc Hà) Ngày xa những sản phẩm nghề biển của c dân

vùng Thạch Hà - Hà Tĩnh chủ yếu đợc chở bằng thuyền ngợc theo sông Sót lên sông Cày,sông Nghèn theo nhánh Đò Trai qua Trung Lơng đổ ra sông La, từ đó sang đất Nghệ An,

đến các chợ Sa Nam (Nam Đàn), chợ Rổ (Thanh Chơng) Từ khảo sát địa lý này ngời tacho rằng rất có thể đây cũng chính là con đờng mà bà Mai mẫu đã đi khi rời khỏi làng MaiPhụ đến thôn Ngọc Trừng

Tiếp tục tìm hiểu và nghiên cứu ngời ta phát hiện ra rằng trên vùng đất ven biểnthuộc các huyện Nghi Xuân, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh (Hà Tĩnh) đã có sự hiện diệncủa ngời Chăm kéo dài qua nhiều thế kỉ, mãi cho đến tận những năm 60 của thế kỉ VII.Phần lớn những ngời trong số họ đều sống bằng nghề đánh cá, c ngụ ngay ở trên thuyền vàtập trung đông nhất là vùng cửa Sót (Thạch Kim) Dân địa phơng gọi họ là ngời Bồ Lô (cóthể bắt nguồn từ chữ Pu - Lô) Phải chăng đó là những ngời Chăm cổ, định c từ thời Bắcthuộc và lâu dần họ đã hoà nhập vào dân Việt Sự cộng c lâu dài nh vậy không chỉ dừng lại

ở những tiếp xúc, giao lu về kinh tế, văn hoá mà có thể còn cả hôn nhân Cùng với điều

đó là các triều vua ngời Chăm (thế kỉ IV - thế kỉ IX) đã đem quân đánh chiếm và làm chủvùng đất từ Cửu Chân trở vào, đòi ngời Hán quyền cai quản cả vùng Nhật Nam, phá châuthành của nhà Đờng, xây luỹ trên Hoành Sơn Do vậy sự tập trung của binh lính và c dânnguời Chăm ở vùng đất ven biển phía nam Hà Tĩnh là điều tất yếu Nói nh vậy nghĩa làxuất xứ của Mai Hắc Đế có thể có gốc tích từ ngời Chăm [24]

Qua nhiều tài liệu đã đợc tổng hợp, chúng ta thấy rằng nguồn gốc xuất xứ của MaiThúc Loan cha đợc khẳng định rõ ràng và ở đây chúng tôi chỉ trình bày những điều cơ bản

để làm rõ nhận định của mình đối với vấn đề này Quan điểm cho rằng vị vua họ Mai làcon mồ côi có vẻ phù hợp với xuất thân của những nhân vật lịch sử nổi tiếng Tuy nhiên,quan điểm trong Việt điện u linh lại là một sự khác biệt trong truyền thuyết giữa các vùng

mà sự xác minh không dễ dàng, thậm chí có thể coi nh đặc trng lu truyền với những biếnthái mang tính địa phơng của loại hình văn học dân gian Đó là tính truyền miệng

Nh vậy có thể nói rằng, những t liệu về Mai Hắc Đế trong lịch sử phần nhiều dotính chủ quan của tác giả Các tác giả đã su tầm và có phần chỉnh sửa để đa ra quan niệmcủa mình ở đây, chúng tôi cũng xin bày tỏ suy nghĩ của mình về vấn đề này Chúng tôithiên về quan điểm cho rằng Mai Thúc Loan là con mồ côi, chính sự trải nghiệm gian khổ

từ cuộc sống khốn khó đã hun đúc nên một con ngời đầy bản lĩnh, đầy ý chí để từ đó tậphợp lực lợng làm nên cuộc khởi nghĩa đầy tiếng vang Tuy nhiên, quan điểm cũng chỉ làquan điểm, muốn chứng minh còn cần phải tìm hiểu, nghiên cứu nhiều t liệu để có kếtluận chính xác Cho đến cuộc hội thảo gần đây về Mai Thúc Loan và Khởi nghĩa HoanChâu điều này cũng cha đợc khẳng định

Có thể nói rằng cả cuộc đời Mai Thúc Loan gắn liền với truyền thuyết Từ khi sinh

ra, lớn lên cả tuổi thơ của ông cũng là những chuyện kể nh thật vì chúng gắn với cuộcsống lao động hằng ngày nhng lại nhuốm đẫm màu sắc huyền thoại Theo lời kể của các

cụ già ở Nam Đàn, thuở nhỏ Mai Thúc Loan vô cùng hiếu động nh đa phần các cậu bécùng trang lứa Cậu thích chơi vật lộn, bơi thi, bắn nỏ là những trò chơi đòi hỏi sức khoẻ.Thờng sau những trò chơi đó, cậu luôn là ngời chiến thắng

Sống trên mảnh đất hiếu học, Mai Thúc Loan đã đợc thừa hởng đức tính quý báu

đó Mặc dầu lọt lòng ra trong hoàn cảnh đói khổ và chịu sự nuôi dỡng cơ cực, bữa no bữa

đói nhng Mai Thúc Loan vẫn chóng lớn, khoẻ mạnh và thông minh Tới tuổi nh trẻ khác

đ-ợc cắp sách đi học, thì Mai Thúc Loan đi theo mẹ vào rừng kiếm củi bán lấy tiền, mẹ connuôi nhau Không ham chơi nh nhiều chú bé khác, cậu rất ham học Sau những lúc chơibời, cậu quay về nhà, “đứng ở chỗ góc vờn, chỗ giáp với nhà Thổ Hào - nơi đặt lớp học,cẩn thận, chăm chỉ lắng nghe những lời giảng dạy, lén nhìn những nét chữ viết mẫu củathầy trong lớp cho học sinh, rồi khi bọn bạn không đến lớp Mai lại nhờ chúng cho mợn vở

ôn tập, củng cố” [5, 30]

Nhờ đức tính ham học, nhờ vào bộ óc thần đồng, và cũng nhờ “khí thiêng giang sơnhun đúc”, Mai Thúc Loan đã sớm có nhận thức hơn ngời Khác với những cậu bé cùng

tuổi chỉ biết ăn, học, biết ham mê những trò chơi con trẻ, Mai thúc Loan đã nghĩ đếnnhững điều cao cả, những hoài bão lớn lao chỉ có thể là của những bậc anh hùng, nhữngbậc quân tử Có thể chính lòng căm thù giặc Đờng, tìm mọi cách đập tan chế độ cai trị,cứu nớc, cứu dân là động lực giúp ông vợt qua mọi khó khăn vất vả của tuổi thơ mồ côi

Là một ngời con hiếu thảo, ngay từ nhỏ Mai Thúc Loan đã sớm biết giúp mẹ làmnhững công việc gia đình nh mò cua, xúc tép, lớn hơn tí nữa thì vào rừng lấy củi, gánh n-

ớc Những gánh củi cậu kiếm đợc to và nặng hơn một gánh củi của ngời lớn

Mai Thúc Loan không những t chất thông minh mà sức vóc cũng hơn ngời, càng lớncàng khoẻ Truyền thuyết thờng nói đến sức khoẻ phi thờng ngay từ lúc còn nhỏ của ngờianh hùng đất Hoan Châu, nh chuyện kể cậu đã ghé vai dựng dậy một cây đa to đổ ngáng

đờng qua lại Cũng theo truyền thuyết miêu tả, Mai Thúc Loan là ngời “có chí lớn, đầu hổ,mắt rồng, tay vợn, dũng cảm, đa tài, vợt ra ngoài sự tởng tợng của ngời ta” Từ lúc mớilớn, Thúc Loan đã nổi tiếng giỏi vật Thanh niên trai tráng trong khắp vùng tới đấu vật với

ông đều bị thua Có thể ông còn là một tay thiện xạ bắn giỏi [2, 180]

Thế nhng cuộc sống thờng không u ái cho những ngời tài giỏi Cảnh gia đình ấmcúng không đợc bao lâu, mẹ Mai Thúc Loan bị hổ vồ, đau xót và thơng mẹ, cậu bé quyếtgiết chết con hổ Số phận mồ côi đã sớm đến với cậu Trong nỗi thơng đau chất chồng, cậu

bé Mai Thúc Loan đã biết vợt lên khó khăn, vợt lên đau khổ, trụ vững gắng gợng để bắt

đầu bớc đi trên con đờng mới, con đờng độc lập mò mẫm mà không có bàn tay dìu dắt của

đấng sinh thành Và kỳ thay, chính những bớc đi trong những tháng ngày này lại là bớcchuyển của cả cuộc đời, những bớc chuyển rừng rung núi, lay động giang sơn, những bớc

đi của một con ngời bắt tay chuẩn bị cho quốc gia đại sự

Theo truyền thuyết, Mai Thúc Loan đợc một ngời bạn của cha đa về nuôi nhờ sựdìu dắt của ngời cha nuôi, Mai đã càng có cơ hội để bộc lộ những tố chất của một ngời cóchí lớn

Nh vậy, ta thấy con ngời Mai Thúc Loan hội tụ đủ những yếu tố của một bậc anhhùng, có sức khoẻ, có tài trí, có ý chí, có lòng căm thù giặc, yêu thơng con ngời Tất cảnhững điều đó đủ để dân chúng nể phục và đi theo lời kêu gọi cùng thực hiện ớc mơ giành

no ấm cho ngời dân lao động

1.2.3 Mai Thúc Loan và những năm đầu khởi nghiệp.

Mai Thúc Loan từ nhỏ đã sớm bộc lộ những t chất thông minh của ngời anh hùng sẽlàm nên nghiệp lớn

Năm Mai Thúc Loan lên 10 tuổi, mẹ đi hái củi, bị hổ vồ, ít lâu sau bố cũng mất

Ông đợc ngời bạn của bố là Đinh Thế đem về nuôi, sau gả con gái Ngọc Tô cho [5, 9].Sinh thời, Mai Thúc Loan là một ngời rất khoẻ mạnh, giỏi vật, ông cũng học rất giỏi và làmột ngời có chí lớn Có thể hoài bão cứu nớc cứu dân của ông đã bắt nguồn từ ngay khi

ông ý thức đợc nỗi thống khổ mà ngời dân nớc mình phải gánh chịu dới ách thống trị củaphong kiến nhà Đờng Trong những chuyến đi phu cống vải, ông cơng quyết bênh vựcnhững bạn phu của mình chống lại những ngợc đãi hành hạ của bọn thống trị Các bạn phu

đều quý mến, tín phục ông Họ cử ông làm đầu phu tức ngời đứng đầu đoàn phu để lãnh

đạo và bảo vệ họ trên đờng đi cống vải Từ sự tín nhiệm ban đầu đó, Mai Thúc Loan quyếttâm thực hiện mong muốn tập hợp lực lợng để đánh giặc của mình Lực lợng nghĩa quânbuổi ban đầu là những đoàn ngời lang thang sau mùa bão, chịu đau đớn, khổ nhục dới roivọt, gót giày đô hộ của quan quân nhà Đờng “rét nổi da gà, mi mắt buông tối…” nhng vìdân tộc, vì no ấm của đồng loại họ đã về đây tụ nghĩa dới lá cờ của ngời anh hùng đấtHoan Châu Tất cả chung một lòng bền gan, thề nguyện giết giặc Đờng làm rạng rỡ núisông

Để thực hiện hoài bão đó, ông đã bắt đầu bằng việc mở lò vật, lập phờng săn, chiêu

mộ trai tráng trong vùng mu việc lớn Vợ ông giỏi việc nông tang, nhờ đó “gia sản ngàymột nhiều, môn hạ ngày một đông” Từ những bớc chuẩn bị ban đầu đó, Mai ThúcLoan và những ngời cùng chí hớng với ông đã đi khắp đất nớc chiêu mộ hào kiệt, xâydựng căn cứ

Quá trình chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa đợc Mai thúc Loan tiến hành rất công phu,lâu dài và mở rộng ra cả nớc Để xây dựng lực lợng tại chỗ, khi còn trẻ, với sức khoẻ phithờng, Mai Thúc Loan là một đô vật lừng danh và là một thợ săn giỏi, có uy tín trongvùng ông đã kết nạp hàng trăm thợ săn và thanh niên trai tráng, mở lò vật để tuyển mộnghĩa sĩ, luyện tập chuẩn bị lực lợng Với con mắt sắc sảo của một ngời thông minh, nhìn

xa trông rộng, Mai Thúc Loan đã lợi dụng sự đi lại hợp pháp của những chuyến phu vải từ

Sa Nam (Nam Đàn) đến Tống Bình (Hà Nội) rồi sang tận Tràng An nhà Đờng để bí mậtliên lạc với các hào kiệt, thủ lĩnh ở các vùng, các địa phơng trong cả nớc nhằm kết giao,chuẩn bị lực lợng cho sự liên kết đấu tranh sau này [24]

Hiện nay, sau nhiều kiểm chứng t liệu lịch sử và truyền thuyết, sau nhiều khảo sát

về địa giới hành chính, một số quan điểm trình bày về quá trình chuẩn bị lực lợng của MaiThúc Loan có liên quan đến việc ông xây dựng gia đình Ngoài ngời vợ là Ngọc Tô ở quêhơng thì Mai Thúc Loan còn xây dựng gia đình với Phạm Thị Uyển là cháu ngoại ruột của

cụ Phùng Hạp Khanh, quan lang đạo ở châu Đờng Lâm và là cha đẻ của ba anh em PhùngHng, Phùng Hải, Phùng Dĩnh là những lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Phùng Hng sau này.Không những vậy, ông còn gả con gái của mình ra vùng Điều Yêu (Hải Phòng) để chuẩn

bị cho cuộc đấu tranh

Một điểm đáng chú ý và đang cần kiểm chứng đó là việc Mai Thúc Loan cho ngời

đi giao kết với nớc ngoài là Lâm ấp và Chăm Pa để liên kết lực lợng chống lại phong kiếnnhà Đờng Trong điều kiện lúc bấy giờ mà làm đợc nh vậy chứng tỏ suy nghĩ của ông rấtsâu sắc, mối quan hệ ngoại giao của Mai Thúc Loan là rất rộng lớn, có tầm nhìn chiến lợc

Sự cố gắng của ông đợc đền đáp bằng việc các nớc này đã đa quân đội giúp đỡ ông trongcuộc khởi nghĩa: “Mai Thúc Loan chiếm giữ châu , xng là Hắc Đế, bên ngoài liên kết vớingời Lâm ấp, Chân Lạp, số quân nói là 30 vạn” [9, 43]

Sự vận động thu phục để xây dựng lực lợng là bớc khởi đầu cho một quá trìnhchuẩn bị mọi điều kiện cho một cuộc nổi dậy trên địa bàn rộng lớn

Nhờ chí du ngoạn, lại đợc vợ hết lòng ủng hộ, Mai Thúc Loan kết thân với nhiềuhào kiệt sau này trở thành những tớng tài tụ nghĩa dới lá cờ của ông nh Phòng Hậu, ThôiThặng, Đàm Dụ Vân, Mai Hoành, Tùng Thụ, Tiết Anh, Hoắc Đan, Khổng Qua, Cam Hề,

Sỹ Lâm, Bộ Tân Những con ngời này đại diện cho sức mạnh của nhân dân đã làm nênmột cuộc Khởi nghĩa Hoan Châu vang dội, khiến cho quân đô hộ một phen khiếp đảm vìnghĩa dũng của dân An Nam

Đi đôi với việc tổ chức xây dựng lực lợng, Mai Thúc Loan còn chú trọng việc chọn

vị trí để lập căn cứ ông dựa vào thế núi sông của vùng Sa Nam để lập căn cứ đại bảndoanh của cuộc khởi nghĩa, lập các chiến lũy, bố trí lực lợng, luyện tập nghĩa quân, sảnxuất, cất trữ lơng thực, rèn đúc vũ khí [24]

Ngoài hệ thống đồn luỹ ở Sa Nam, Mai Hắc Đế còn cho xây dựng khu chiến đấu ởphía Nam Hồng Lĩnh (Ngàn Hống) làm nhiệm vụ đánh chặn quân Đờng từ biển vào ChâuHoan Theo khảo sát thì hiện nay di tích còn lại ở đây có động Can Mai là nơi chỉ huy sở,núi Tháp Cờ là nơi cắm cờ hiệu, núi cụ Hắc là nơi vua ngự, nền Lầu Voi, khe Ngựa Tắm lànơi đóng quân của nghĩa quân Phía nam của dãy Hồng Lĩnh còn có khe Nhà Đờng, tơngtruyền nơi đây nghĩa quân Mai Thúc Loan đánh nhau với quân của Dơng T Húc nhà Đờng[24]

Quy mô rộng lớn của cuộc khởi nghĩa đã cho thấy rằng, Mai Thúc Loan không chỉxây dựng lực lợng, xây dựng căn cứ ở quê hơng mà ông đã có sự chuẩn bị thấu đáo ngay

từ lúc đầu khi cho mở rộng căn cứ ra các vùng phía Bắc đất nớc

Nhờ những chuyến đi phu vải, Mai Thúc Loan đã kết giao với những anh hùng hàokiệt bốn phơng, những ngời có lòng căm thù giặc, cùng chí hớng đứng lên chống lại ách

đô hộ của nhà Đờng Do đó, ông đã thực hiện việc xây dựng các căn cứ bên ngoài “nhằm

hỗ trợ Sa Nam khi khởi sự nh: Căn cứ Điều Yêu ở Hải Phòng, hiện nay có nhà thờ Mai ThịCầu và Mai Kỳ Sơn - hai ngời con của Mai Thúc Loan, ở xã Quốc Tuấn, huyện An Lão

Đây là địa bàn trọng yếu chiến lợc có lợi cho cả ta và địch” [24]

Căn cứ lớn thứ hai mà ông vua họ Mai xây dựng là vùng Đờng Lâm, quê bà PhạmThị Uyển, vợ thứ hai của ông Đây là vùng bán sơn địa, giàu truyền thống chống giặcngoại xâm, nằm sát ngay phía tây, cách thủ thành Tống Bình độ hai mơi dặm (nay thuộc

thị xã Sơn Tây - Hà Nội).

Những căn cứ mà Mai Thúc Loan xây dựng đều có tính chiến lợc, thể hiện dụng ýcủa ngời anh hùng đất Hoan Châu về quân sự

Căn cứ ở Điều Yêu là vùng đất kiểm soát mấy cửa sông lớn, những con đờng thuỷ

có thể giúp nghĩa quân dễ dàng theo đờng biển tiến quân ra bắc giải phóng vùng Tây bắclàm bàn đạp tiến lên giải phóng phủ Tống Bình và cả nớc Đồng thời, quân xâm lợc phơngBắc cũng có thể theo đờng này tiến vào nớc ta và cũng là con đờng rút lui của chúng khi bị

ta tấn công Hơn thế nữa, đây còn là vùng đông dân c, nhiều thóc gạo, là kho ngời, khothóc dự trữ to lớn của nghĩa quân

Những chuẩn bị của Mai Thúc Loan cho cuộc khởi nghĩa mà lịch sử kiểm chứng lại

đã cho ta thấy rằng, Khởi nghĩa Hoan Châu không phải là một cuộc bạo động từ việc bấtbình của đoàn phu gánh vải mà là một mu toan đợc chuẩn bị kỹ càng công phu, có sự địnhliệu Qua đó, ta cũng thấy đợc vai trò to lớn của Mai thúc Loan đối với việc thành bại củacuộc khởi nghĩa này Ông thực sự là vị thủ lĩnh tối cao, đầy mu lợc và có óc quân sự sángsuốt

Chơng 2: khởi nghĩa hoan châu và sự nghiệp

của mai thúc loan 2.1 Điều kiện phát sinh cuộc khởi nghĩa.

2.1.1 Chính sách thống trị của nhà Đờng đối với An Nam đô hộ phủ.

Sau khi Lý Phật Tử xin thần phục nhà Tuỳ ở Trung Hoa để chịu ách Bắc thuộc lầnthứ ba, Giao châu lệ thuộc vào nhà Tuỳ (589 - 617) vào năm 603 Khi Đờng Thái Tônglập nên triều đại nhà Đờng (618 - 907), trong thì dùng Phòng Huyền Linh, Đỗ Nh Hối,Ngụy Trng; ngoài thì dùng Lý Tính, Lý Tích để thu tóm bốn phơng về một mối Vào đầuthế kỉ VIII, sau thời gian Võ Tắc Thiên giữ ngôi, lấy quốc hiệu là Chu, Lý Long Cơ lập lạivơng triều Đờng đa thân phụ lên ngôi hoàng đế là Đờng Duệ Tông vài năm sau, ngôi báu

đợc nhờng cho Lý Long Cơ là Đờng Huyền Tông Thời Trung Đờng năm Kỷ Mão (679),Giao châu đổi thành An Nam đô hộ phủ, đóng đô ở Giao Châu thay đổi khu vực chia ra

12 châu và 59 huyện Nớc ta gọi là An Nam khởi nguồn từ đó [18, 131] Và trong thờigian đó An Nam luôn phải chịu ách thống trị tàn bạo của nhà Đờng

Các tài liệu An Nam chí, Đại Việt sử kí toàn th, Đại Việt sử kí tục biên cho thấyvào đầu thế kỉ VIII, các nghề nông nghiệp, thủ công nghiệp nớc ta rất phát triển từ làmruộng, làm muối, đánh bắt hải sản, đến làm đồ mây, đồ gốm, chế tác vàng bạc đá quý Tuykinh tế - xã hội phát triển song quyền lợi các tầng lớp nhân dân tiếp tục bị chà đạp tàn bạobởi quan lại đô hộ Sau khi thay nhà Tuỳ, nhà Đờng thi hành các hình thức và thủ đoạn caitrị xảo quyệt, hà khắc, ngu dân Chúng khống chế đất nớc ta một cách chặt chẽ, tinh vihơn trên tất cả các mặt

Về bộ máy cai trị, đứng đầu An Nam đô hộ phủ là một viên Đô hộ hay Kinh lợc sứ,

đứng đầu các châu là Thứ sử Những chức vụ không phải chủ chốt ở châu, huyện thì nhà

Đờng có chủ trơng mở rộng cho tầng lớp hào trởng ngời An Nam tham dự, hớng tới xâydựng bộ máy tay sai là ngời bản địa Đây thực chất chỉ là biện pháp mua chuộc, thu nạp

các hào trởng với hy vọng có thể làm mai một, đi đến dập tắt ý chí đấu tranh giành độc lậpcủa nhân dân ta.

Về kinh tế, nhà Đờng duy trì phơng thức bóc lột truyền thống là bắt dân ta phảicống nạp các loại lâm thổ sản quý (ngà voi, sừng tê, đồi mồi, vàng bạc, chuối, cau ) vàsản phẩm thủ công địa phơng (tơ lụa, sa, the, đồ mây, đồ gốm ) Nhà Đờng ra sức cớp

đoạt ruộng đất của nông dân các làng xã, bóc lột tô thuế Hình thức bóc lột chính là tô,dung, điệu Đó là cha kể bọn quan lại đô hộ ở An Nam phần lớn đều tham nhũng, lợi dụngvơ vét, bóc lột của nhân dân

Chính sách cai trị tàn bạo của nhà Đờng đã làm cho ngời dân An Nam phẫn nộ, trớckhởi nghĩa của Mai Thúc Loan đã có nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra nh cuộc khởinghĩa của Thái thú Lê Cốc, của Lý Tự Tiên

Nớc mất thì ở nơi nào trên đất nớc cũng có giặc, nhà Đờng đặt ách đô hộ Giao Châu

từ năm 679, chúng vơ vét của ngon vật lạ mang về nớc, thi hành chính sách thống trị hàkhắc bóp nghẹt đời sống ngời dân An Nam Tội ác của giặc đô hộ nhà Đờng thật ghê thay.Trớc sự đau khổ của nhân dân, Mai thúc Loan đau đớn, sôi sục căm hờn Trong bối cảnhcả nớc nh vậy thì Châu Hoan cũng không ngoại lệ

2.1.2 Đất Hoan châu dới thời thuộc Đờng.

Châu Hoan lúc bấy giờ luôn bị giặc Chà Và (JaVa), Côn Lôn (Malaysia) cớp phá,nhất là ách đô hộ tàn bạo của nhà Đờng Đặc biệt là nạn cống vải (quả vải) rất nặng nề Sử

cũ nói rằng nguyên nhân khiến Mai Thúc Loan dấy binh khởi nghĩa là vì bất bình với quanquân nhà Đờng khi gánh vải đi cống

Nguyên do Dơng Quý Phi thời Đờng thích ăn quả lệ chi của vùng Hoan châu.Nhà thơ thời Đờng Đỗ Mục đã miêu tả:

Nhất kị hồng trần phi tử tiếu