Tai lieu tap huan pho thong dan toc noi tru

Nội dung quản lý HĐDH ở trường phổ thông DTNT gồm: Quản lý thực hiện nội dung chương trình; quản lý HĐGD của giáo viên; quản lý HĐHT của học sinh; ứng dụng công nghệ thông tin vào qu[r]

Chuyên đề QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ

TS Mai C«ng Khanh

Hµ Néi, th¸ng 7 n¨m 2013

Néi dung

1 Phần lý thuyết: Quản lý hoạt động dạy học

ở Trường phổ thông Dân tộc Nội trú

2 Phần thực hành: Ứng dụng công nghệ thông tin đổi mới phương pháp dạy học

Phần lý thuyết: Quản lý hoạt động dạy học

ở Trường phổ thông Dân tộc Nội trú

Mục đích yêu cầu

1 Mục đích giúp học viên nắm được cơ sở lý luận về quan niệm hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường; nắm được nội dung và yêu cầu quản lý hoạt động dạy học ở trường phổ thông dân tộc nội trú, theo yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi, vùng sâu, vùng

xa, vùng biên giới, hải đảo.

2 Trên cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn; học viên nghiên cứu vận dụng vào đổi mới quản lý hoạt động dạy học, quản

lý trường phổ thông dân tộc nội trú một cách khoa học và hiệu quả

1 Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

1.1 Hoạt động dạy học

1.1.1 Quan niệm về hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm chi phối các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường, là con đường thuận lợi để học sinh lĩnh hội được tri thức một cách có hệ thống Giúp học sinh phát triển tư duy, hình thành những năng lực cơ bản về nhận thức và hành động; hình thành thế giới quan khoa học, lòng yêu nước, yêu dân tộc, yêu Chủ nghĩa xã hội

1.1.1 Quan niệm về hoạt động dạy học

HĐDH có tính hai chiều gồm: Hoạt động giảng dạy (HĐGD) của giáo viên và hoạt động học tập (HĐHT) của học sinh là hai mặt của một quá trình tác động và

bổ sung cho nhau, phối hợp chặt chẽ thống nhất giữa người dạy và người học Trong đó, hoạt động dạy đóng vai trò chủ đạo, điều khiển, hướng dẫn; hoạt động học đóng vai trò chủ động tích cực tự giác và sáng tạo để thực hiện mục tiêu giáo dục đã xác định

1.1.2 Ý nghĩa của hoạt động dạy học

Dạy học là con đường để giáo dục học sinh phát triển toàn diện Trong quá trình dạy học, giáo viên không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học, kiến thức văn hoá mà còn bồi dưỡng hành vi đạo đức,

kỹ năng, thẩm mỹ cho học sinh, thông qua “dạy chữ”

để “dạy người” Dạy học là một hoạt động đặc thù

được xã hội phân công, do đó, dạy học không có nghĩa giáo viên và học sinh chỉ hoạt động bó hẹp trong khuôn khổ nhà trường mà dạy học phải gắn với hoạt động thực tiễn đời sống xã hội

1.1.3 Bản chất của hoạt động dạy học

Nghiên cứu bản chất của HĐDH là nghiên cứu quá trình dạy học thông qua các mặt: Nhận thức luận, tâm lý học, giáo dục học, điều khiển học…Việc nhìn nhận quá trình dạy học trên nhiều mặt, sẽ cho một biểu tượng hoàn chỉnh về HĐGD của giáo viên và HĐHT của học sinh; giúp chủ thể nhận thức, giải quyết các vấn đề về lý thuyết và thực tiễn trong quản lý dạy học đúng đắn hơn Bản chất của HĐDH là một hệ tương tác được sơ đồ hoá như sau:

1.1.3 Bản chất của hoạt động dạy học

Nội dung dạy học

Hoạt động Dạy Hoạt động Học

Truyền đạt Điều khiển

Tư vấn/Hỗ trợ

Lĩnh hội

Tự điều khiển Vận dụng Phát triển

Cộng tác

Mục tiêu dạy học

Phương pháp

1.1.4 Nhiệm vụ của hoạt động dạy học

- Nhiệm vụ 1 Tổ chức điều khiển học sinh nắm vững

hệ thống tri thức phổ thông cơ bản, phù hợp với thực tiễn của đất nước, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo tương ứng

- Nhiệm vụ 2 Tổ chức điều khiển học sinh hình thành,

phát triển năng lực và phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy độc lập sáng tạo

- Nhiệm vụ 3 Tổ chức điều khiển học sinh hình thành

cơ sở thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức và phát triển nhân các

1.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

1.2.1 Quản lý nhà trường

Nhà trường là một hệ thống xã hội, quản lý nhà trường thực chất là quản lý một hệ thống xã hội, với chức năng là truyền thụ những kinh nghiệm của lịch sử cho thế hệ trẻ Tham gia vào hệ thống này có hai lực lượng chính, các nhà giáo dục (giáo viên) và người được giáo dục (học sinh) Nội dung của quản lý nhà trường bao gồm: Quản lý thực hiện chế định giáo dục; quản lý HĐDH; quản lý nhân sự; quản lý hành chính; quản lý tài chính; quản lý CSVC; quản

lý thông tin môi trường và quản lý các nguồn lực Trong

1.2.1 Quản lý nhà trường

Giáo sư, Phạm Minh Hạc khẳng định: "Quản lý

trường học là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục,

để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh"

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

- Quản lý thực hiện chế định giáo dục và đào tạo.

Chế định GD&ĐT là các yếu tố: Luật pháp, nghị định, quyết định, chiến lược phát triển giáo dục, quy chế của ngành và nội quy của mỗi cơ sở giáo dục; giúp chủ thể quản lý có cơ sở để lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và đánh giá kết quả dạy học

Quản lý HĐDH trong nhà trường phải thông qua quản lý thực hiện chế định GD&ĐT; quản lý HĐGD của giáo viên; quản lý HĐHT của học sinh; quản lý các nguồn lực,

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

- Quản lý hoạt động giảng dạy và hoạt động học tập.

Quản lý HĐDH là quản lý các thành tố cấu trúc của quá trình dạy học, các thành tố được thực hiện một cách đồng bộ, hợp quy luật, đúng nguyên tắc của quy trình dạy học Quy trình dạy học được thực hiện theo một chu trình khoa học và được bắt đầu từ khâu soạn bài, tiếp theo là khâu giảng dạy trên lớp và kết thúc là khâu KT - ĐG kết quả giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

- Quản lý các nguồn lực, vật lực phục vụ hoạt động dạy hoc.

Yếu tố tài chính, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, được gọi chung là các nguồn lực, vật lực phục vụ HĐDH Các yếu tố này chính là phương tiện tạo ra sự phát triển chung của các thành tố trong quá trình dạy học, để giáo viên và học sinh thực hiện nội dung chương trình, cải tiến phương pháp, tổ chức hình thức dạy học Phương tiện vật chất là nguồn tri thức chứa đựng và chuyển tải thông tin, làm tăng giá trị lượng thông tin, giúp quản

lý nắm bắt nhanh và hiệu quả Các yếu tố nguồn lực, vật lực là phương tiện tác động trực tiếp đến HĐDH góp phần nâng cao chất lượng dạy học và quản lý HĐDH trong nhà trường.

1.2.2 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

- Quản lý thông tin và môi trường phục vụ hoạt động dạy học.

Yếu tố thông tin và môi trường: Đó là các nhận biết của chủ thể quản lý dạy học để thực hiện nội dung chương trình; đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; đổi mới phương thức

KT - ĐG; khả năng đáp ứng nguồn lực, vật lực phục vụ HĐDH Những tác động thuận hoặc bất thuận của thông tin và môi trường sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học và hiệu quả quản lý HĐDH trong nhà trường.

Như vậy, yếu tố thông tin và môi trường cũng chính là điều kiện là phương tiện cần thiết để hiệu trưởng quản lý HĐDH tốt hơn.

2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở Trường

Phổ thông Dân tộc Nội trú.

2.1 Trường phổ thông dân tộc nội trú

2.1.1 Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú

Trường phổ thông DTNT là trường chuyên biệt dành cho học sinh các dân tộc thiểu số, bản thân và gia đình thường trú ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo Trường là nơi hội tụ Thanh niên, Thiếu niên ưu tú các dân tộc trên khắp mọi miền của đất nước

2.1.1 Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú

Hiện nay, cả nước có 7 Trường phổ thông DTNT Trung ương, 47 Trường phổ thông DTNT tỉnh, 226 Trường phổ thông DTNT huyện và cụm xã Chất lượng đào tạo ngày càng được nâng cao Hệ thống Trường phổ thông DTNT

đã đóng góp vai trò quan trọng trong việc tạo nguồn đào tạo cán bộ người dân tộc thiểu số, trong công cuộc xây dựng phát triển KT - XH

2.1.1 Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú

Luật giáo dục ghi: “Nhà nước thành lập trường phổ

thông dân tộc nội trú, trường phổ thông dân tộc bán trú, trường Dự bị đại học cho con em dân tộc thiểu số, con em gia đình các dân tộc định cư lâu dài tại vùng

có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nhằm góp phần tạo nguồn đào tạo cán bộ cho các vùng này”[10, Điều 61]

2.1.1 Nhiệm vụ của trường phổ thông dân tộc nội trú

Nhiệm vụ của Trường phổ thông DTNT là tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi, vùng dân tộc; 100% học sinh ở nội trú; trường quản lý HĐHT của học sinh ba buổi trong ngày (một buổi học trên lớp, còn hai buổi học trên thư viện hoặc ở ký túc xá); có sự quản lý, hướng dẫn của giáo viên bộ môn, hoặc giáo viên trực

2.1.2 Đặc điểm học sinh phổ thông dân tộc nội trú

- Đặc điểm chung:

Học sinh trường PT DTNT ở độ tuổi trưởng thành,

là đoàn viên, thanh niên, tính năng động và tính độc lập cao hơn so với học sinh trung học cơ sở; hứng thú học tập của học sinh gắn với khuynh hướng nghề nghiệp có tính lựa chọn; thái độ học tập của học sinh gắn với động cơ học tập HĐHT của học sinh chịu sự chi phối của môi trường SP và môi trường XH

2.1.2 Đặc điểm học sinh phổ thông dân tộc nội trú

- Đặc điểm kinh tế - xã hội:

Xuất thân trong cộng đồng các dân tộc thiểu số, sinh sống ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo Kinh tế khó khăn, giáo dục chậm phát triển, tỷ lệ hộ nghèo đói cao, ảnh hưởng đến sự phát triển về thể chất và tinh thần Trình độ học vấn thấp, tiếng phổ thông hạn chế, sử dụng không thành thạo ảnh hưởng đến học tập, giao lưu và tiếp thu khoa học công nghệ

2.1.2 Đặc điểm học sinh phổ thông dân tộc nội trú

- Đặc điểm tâm lý:

Học sinh về trường phổ thông DTNT học tập, sống trong môi trường nội trú, thay đổi hình thức hoạt động, xa rời thói quen sinh hoạt hàng ngày, hẫng hụt tình cảm gia đình Trong quá trình học tập, chịu ảnh hưởng của các điều kiện

KT - XH, phong tục tập quán, lối sống cộng đồng; các nét tâm lý như ý chí rèn luyện, tính kiên trì, tính kỷ luật không cao, động cơ học tập chưa được xác định…

2.1.2 Đặc điểm học sinh phổ thông dân tộc nội trú

- Đặc điểm tư duy:

Đặc điểm nổi bật trong tư duy của học sinh là thói quen lao động trí óc không bền, ngại suy nghĩ, ngại động não Trong học tập nhiều học sinh không biết lật đi lật lại vấn đề, suy nghĩ một chiều, thụ động dễ thừa nhận ý kiến của người khác, không đi sâu tìm hiểu nguyên nhân, ý nghĩa diễn biến của sự vật hiện tượng Do sống ở khu vực miền núi vùng dân tộc, ít va chạm, ngại giao tiếp, khả năng tư duy độc lập,

tư duy sáng tạo của học sinh hạn chế

2.1.2 Đặc điểm học sinh phổ thông dân tộc nội trú

Từ những đặc điểm trên, quản lý HĐDH ở Trường phổ thông DTNT cần đổi mới theo yêu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ cho miền núi vùng dân tộc, gắn với

"Chiến lược phát triển giáo dục 2011- 2020".

2.1.3 Đặc điểm giáo viên trường phổ thông dân tộc

là những thành tố quan trọng tạo nên chất lượng đội ngũ giáo viên

2.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học

2.2.1 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học

- Hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch dạy học bộ môn.

Kế hoạch dạy học phải phản ánh được HĐGD của giáo viên và HĐHT của học sinh; sau khi xây dựng xong kế hoạch dạy học, tổ chuyên môn góp ý, hiệu trưởng nghiên cứu phê duyệt để thực hiện.

2.2.1 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học

- Quản lý thời gian dạy học.

Thời gian dạy học đã được Bộ GD&ĐT quy định trong biên chế năm học, hiệu trưởng không được sử dụng thời gian dạy học của giáo viên vào những hoạt động khác, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện dạy đúng, dạy đủ thời gian quy định

2.2.1 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học

- Quản lý thực hiện nội dung chương trình.

Hiệu trưởng tăng cường quản lý hệ thống hồ sơ giáo

án, sổ báo giảng, sổ ghi đầu bài, sổ điểm, sổ dự giờ, thời khóa biểu; tăng cường dự giờ thăm lớp, góp ý giờ dạy, kịp thời ngăn chặn những hiện tượng cắt xén nội dung chương trình; tăng cường KT - ĐG việc thực hiện; phân tích góp ý giờ dạy theo hướng tiếp cận hệ thống, chú ý ưu điểm nhược điểm và tìm hướng giải quyết cho từng bài cụ thể trong chương trình; khắc phục tình trạng dự giờ hình thức, đánh giá giờ dạy chung chung thiếu tính khách quan

2.2.1 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học

- Quản lý thực hiện nội dung chương trình

Thông qua các hoạt động quản lý xem xét điều chỉnh những vấn đề liên quan ảnh hưởng đến việc thực hiện nội dung chương trình Chương trình dạy học là

"bản thiết kế ” của một công trình, HĐDH của giáo viên là sự "thi công công trình” hiệu trưởng là "tổng

công trình sư, giám sát điều hành thi công đúng thiết

kế, đúng tiến độ" đảm bảo chất lượng

2.2.2 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

- Quản lý soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp.

Soạn bài là khâu quan trọng chuẩn bị cho giờ lên lớp, là lao động sáng tạo thể hiện sự lựa chọn của giáo viên về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học; lựa chọn thiết bị dạy học phù hợp nội dung bài dạy, đúng yêu cầu, sát đối tượng học sinh và phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường

2.2.2 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

- Quản lý giờ dạy của giáo viên

HĐDH ở trường phổ thông DTNT được thực hiện thông qua nhiều hình thức Trong đó, dạy học trên lớp là hình thức chủ yếu, vì giờ dạy của giáo viên quyết định chất lượng dạy học, học sinh thu nhận kiến thức một cách có hệ thống Hiệu trưởng tìm mọi biện pháp tác động trực tiếp đến giờ dạy; xây dựng các quy định quản

lý giờ dạy, dựa trên những quy định chung của ngành và đặc điểm riêng của trường để xây dựng giờ chuẩn lên lớp Hiệu trưởng sử dụng chuẩn giờ lên lớp để KT - ĐG,

tư tưởng chỉ đạo quản lý giờ dạy của giáo viên là tác động trực tiếp vào giờ dạy trên lớp càng nhiều càng tốt

2.2.2 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

- Quản lý phương pháp dạy học.

Phương pháp dạy học (PPDH) là cách thức hoạt động của giáo viên trong việc tổ chức dạy học PPDH bao gồm cách thức dạy của giáo viên và cách thức học của học sinh PPDH có quan

hệ chặt chẽ với các thành tố của quá trình dạy học (mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, kiểm tra, đánh giá…), các thành tố này tương tác với nhau tạo thành một chỉnh thể Trong đổi mới giáo dục, sự đổi mới nội dung đòi hỏi phải đổi

mới PPDH Định hướng đổi mới PPDH hiện nay là: “Khắc phục

lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương tiện tiên tiến và

2.2.2 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

- Quản lý hồ sơ chuyên môn.

Hồ sơ chuyên môn là phương tiện phản ánh khách quan, giúp hiệu trưởng quản lý HĐDH của giáo viên, đây là một nội dung quan trọng trong quản lý HĐDH Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên, hiệu trưởng thực hiện theo Điều 25, Điều 27, Thông tư, Số 12/2011/TT-BGDĐT, ngày 28 tháng 3 năm 2011 của

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường trung học phổ thông có nhiều cấp học