Quá trình thu hồi hông kông của nước cộng hoà nhân dân trung hoa

Dới sự cai trị của thực dân Anh, với những chính sách tự do về kinh tế đã giúp Hồng Công nhanh chóng vơn lên trở thành một trong "bốn conrồng" của châu á, một trung tâm tài chính, thơng

Trờng đại học vinh

sĩ Văn Ngọc Thành Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành

đến các thầy, cô và Thầy giáo hớng dẫn đã giúp tôi hoàn thành khoá luận này.

Do khuôn khổ về mặt thời gian và năng lực có hạn, chắc chắn Khoá luận sẽ không tránh khỏi thiếu sót Mong nhận đợc sự chỉ bảo của các thầy, cô giáo, bạn đồng nghiệp để Khoá luận hoàn thiện hơn.

Mục lục

Trang

A Phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

3 Đối tợng và giới hạn phạm vi nghiên cứu của khóa luận

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

5 Bố cục của khoá luận

2.1 Cơ sở lý luận thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công

2.2 Bối cảnh lịch sử của cuộc đàm phán

2.3 Phơng thức thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công của CHND

Trung Hoa

2.4 Qúa trình đàm phán đi đến thu hồi chủ quyền của CHND

Trung Hoa

11233455

59

28

282834

37

2.5 Hồng Công trong thời kỳ qúa độ (1984-1997).

2.6 Lễ chuyển giao chính quyền Hồng Công cho nớc CHND Trung

Hoa của chính phủ Anh (01-7-1997)

Chơng 3: Hồng Công và Trung Quốc sau sự kiện 01-7-1997.

3.1 Hồng Công - Khu HCĐB của nớc CHND Trung Hoa

3.2 Trung Quốc với mô hình "Một nớc hai chế độ"

C Phần kết luận

Danh mục tài liệu tham khảo

Phụ lục

4655

585864747680

A phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài.

1.1 Thế kỷ XX là thế kỷ đầy biến động, đợc đánh dầu bằng những sựkiện lịch sử vĩ đại, diễn ra trên khắp các châu lục Trung Quốc cũng khôngnằm ngoài những biến động đó Một thế kỷ cũ đã khép lại với nớc CHNDTrung Hoa bằng nhiều biến cố, trong đó không thể không nói đến việc HồngCông đợc trao trả về cho Đại lục với t cách là Khu HCĐB của nớc CHNDTrung Hoa vào ngày 01-7-1997 Đây là một trong 10 sự kiện nổi bật nhấttrong năm 1997 Sự kiện này đã kết thúc vĩnh viễn sự tồn tại của chế độ thựcdân ở Hồng Công, đồng thời đánh dấu bớc ngoặt đối với sự phát triển củaHồng Công nói riêng và CHND Trung Hoa nói chung Trong thời đại ngàynay, khi xu hớng li khai xuất hiện ngày càng nhiều (ĐôngTimo), việc HồngCông (sau này là Ma Cao) trở về với Trung Quốc là biểu hiệu của sự hội nhập,thống nhất Tổ quốc, rất đáng đợc coi là sự kiện quan trọng không chỉ đối vớiTrung Hoa mà còn có ý nghĩa khu vực và quốc tế

1.2 Dới sự cai trị của thực dân Anh, với những chính sách tự do về kinh

tế đã giúp Hồng Công nhanh chóng vơn lên trở thành một trong "bốn conrồng" của châu á, một trung tâm tài chính, thơng mại và công nghiêp quốc tế

Từ sự thành công về kinh tế, một số nhà bình luận cho rằng: Nếu nh gọi là sựtăng trởng của các nớc, lãnh thổ NICs Đông á là những điều "thần kì", thìHồng Công là trờng hợp "thần kì của những điều thần kì" Chính sự phát triểnnhảy vọt đó đã đặt ra một câu hỏi lớn cho những ai quan tâm đến Hồng Công

đó là: Liệu dới sự cai của Nhà nớc Trung Hoa, Hồng Công có duy trì đợc sựphồn vinh về kinh tế hay không? Trả lời câu hỏi này, chúng ta sẽ tìm đợc lời

giải đáp trên thực tế của mô hình "một quốc gia hai chế độ" mà Đặng TiểuBình đa ra.

1.3 Sự phát triển ổn định của Hồng Công sau khi trở về với Đại lục, làmột bằng chứng hùng hồn chứng tỏ sự thành công của lí luận "một quốc giahai chế độ" trên thực tiễn Đây là một suy nghĩ mới mẻ cha từng có trong lịch

sử phong trào cộng sản quốc tế Chính điều này làm nên điểm độc đáo củaNhà nớc Trung Hoa về mặt chính trị trong thời hiện đại Vì tất cả những lí do

này, chúng tôi quyết định chọn đề tài "Quá trình thu hồi Hồng Công của nớc

Cộng hoà nhân dân Trung Hoa", làm khoá luận tốt nghiệp Đại học.

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Nh đã nói, việc Hồng Công trở về với Trung Hoa là một trong những sựkiện của thế giới hiện đại Vì thế, nó đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu củanhiều nhà sử học, chuyên viên ở các Viện, giảng viên của các trờng Đại họctrên cả nớc Có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề Hồng Công

đợc hoàn thành, các bài báo, tạp chí, các kỉ yếu hội thảo cũng đã tổ chức vớiquy mô lớn

Tác giả Vũ Thuỳ Dơng có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp Viện,cấp Bộ về vấn đề này:

- Bớc đầu tìm hiểu về lịch sử Hồng Công

- Hồng Công trên đờng phát triển

- Hồng Công - 2 năm sau khi Trung Quốc khôi phục chủ quyền

Tác giả Nguyễn Kim Nga chọn vấn đề: "Hồng Công trên đờng pháttriển và trở về Trung Quốc làm Luận án Thạc sĩ lịch sử

Viện Nghiên cứu Trung Quốc trong các tạp chí đã xuất bản đều có phầndành riêng bàn về vấn đề Hồng Công trong tiến trình lịch sử Việc Hồng Công

về với Đại lục đợc các tác giả đề cập một cách cụ thể:

- Nguyễn Huy Quý: "Hồng Công trớc ngày Trung Quốc khôi phục chủquyền", "Những dự đoán về triển vọng Hồng Công sau ngày chuyển giao chủquyền", "Hiện tình và triển vọng Hồng Công sau ngày Trung Quốc thu hồichủ quyền - Quan hệ Việt Nam - Hồng Công"…

- Tác giả Trờng lu đề cập đến "Tuyên bố chung của chính phủ CHNDTrung Hoa và chính phủ Vơng quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ai Len về vấn đềHồng Công"

- Tác giả Phạm Phú Thái có bài viết: "Một số suy nghĩ về tơng lai củaHồng Công"

- Tác giả Hồ Châu viết về: "Hồng Công sau tháng 7-1997 niềm vui vànỗi lo".

Ngoài ra, vấn đề Hồng Công còn đợc đăng tải trên nhiều tờ báo nh: BáoNhân Dân, Báo Hà Nội mới, Báo Tuổi trẻ…

Trên cở kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu trớc đó, khoá luận

sẽ đi sâu phân tích quá trình đàm phán, thu hồi chủ quyền đối với Hồng Côngcủa nớc CHND Trung Hoa Qua đó, tìm hiểu rõ hơn về sự độc đáo của môhình "một nớc hai chế độ" đang đợc thực thi ở Trung Quốc

3 Đối tợng và giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận: Tìm hiểu quá trình thu hồi HồngCông của nớc CHND Trung Hoa

Phạm vi nghiên cứu: Khoá luận nghiên cứu quá trình đàm phán chínhthức giữa chính phủ Trung Quốc và chính phủ Anh để giải quyết vấn đề HồngCông từ năm 1982 đến 1997

4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Nguồn t liệu: Để hoàn thành đề tài này, tôi đã sử dụng t liệu gốc từ cácvăn kiện viết về Đảng, Nhà nớc Trung Quốc, từ các công trình nghiên cứukhoa học về Hồng Công, một số cuốn t liệu ở Phòng t liệu Khoa Lịch sử Tr-ờng Đại học s phạm Hà Nội, Th viện Quốc gia, phòng đọc Bộ Ngoại giao vàtạp chí Nghiên cứu Trung Quốc thuộc Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc

Phơng pháp nghiên cứu: Để trình bày vấn đề này tôi đã sử dụng phơngpháp lịch sử và phơng pháp logic Cả hai phơng pháp này kết hợp nhuầnnhuyễn với nhau trong quá trình nghiên cứu Ngoài ra để hỗ trợ cho hai phơngpháp chủ yếu này, khoá luận còn sử dụng phơng pháp thống kê, tổng hợp…

5 Kết cấu của khoá luận.

Khoá luận gồm có ba phần: Phần mở đầu, phần nội dung và phần kếtluận

Phần nội dung gồm có ba chơng:

Chơng 1: Vài nét về Hồng Công và quá trình cai trị của thực dân Anh.Chơng 2: Quá trình thu hồi Hồng Công của nớc CHND Trung Hoa.Chơng 3: Hồng Công và Trung Quốc sau sự kiện 01-7-1997

Ngoài ra còn có bảng chữ viết tắt, danh mục các tài liệu tham khảo vàphần phụ lục

1.1.1 Vị trí địa lý - điều kiện tự nhiên

Hồng Công là một lãnh thổ ở phía Nam Trung Quốc, đợc bao bọc bởibiển Nam Trung Hoa, phía Đông cách áo Môn bởi cửa khẩu Sông Chu Giang,phía Tây là hai bờ eo biển Đài Loan, phía Bắc giáp với Trung Quốc lục địa

Đây là một đầu mối giao thông quan trọng giữa Thái Bình Dơng và ấn Độ

D-ơng

Hồng Công hiện nay là một phần lãnh thổ của Nhà nớc Trung Hoa Đó

là tên gọi chung cho một khu vực bao gồm Hơng Cảng (Hồng Công), bán đảoCửu Long, khu Tân Giới và khoảng 230 đảo nhỏ lân cận Toàn bộ lãnh thổ này

có diện tích rất khiêm tốn với 1074 km2 (bây giờ tăng lên khoảng 1092km2)

Đảo Hơng Cảng (Hồng Công) nằm ở phía nam hải cảng, có diện tích79,77 km2 Đây là nơi hoạt động thơng nghiệp diễn ra sôi động nhất, đợc đánhgiá là trung tâm kinh tế và chính trị của toàn bán đảo Bờ Bắc của đảo Hồng

tiếng có diện tích 6.000 ha, cảng này có thể đón 150 tàu thuyền cập bến đồngthời Ngoài ra còn có một số cảng khác nh: Cảng Cửu Long, Vịnh Hồng Cầu,Vịnh ái Thiết Tự góp phần tạo nên hoạt động giao lu kinh tế sôi nổi trêntoàn bán đảo Đảo này cũng chiếm vị trí chiến lợc hết sức quan trọng trêntuyến đờng thơng mại của khu vực Viễn Đông.

Nằm bên trái đảo Hồng Công là hòn đảo lớn nhất khu vực Hồng Công,mang tên Đại Dữ Sơn Trớc đây Đại Dữ Sơn không đợc chú ý lắm song hiệnnay thì vai trò trung tâm của nó ngày càng đợc tăng lên, khi mà nhiều dự ánxây dựng cơ sở hạ tầng nh: Sân bay quốc tế, đờng hầm xuyên biển đợc triểnkhai tại đây

Bán đảo Cửu Long gồm 2 khu vực: Nam Cửu Long và Bắc Cửu Long,Nam Cửu Long có diện tích là 11,14 km2 Hiện nay, bán đảo này cũng là mộttrung tâm hoạt động công nghiệp và là đầu mối giao thông quan trọng ở khuvực Hồng Công Trớc đây việc đi lại giữa Hơng Cảng và Cửu Long chủ yếubằng tàu biển, nhng hiện nay nhờ những tiến bộ của khoa học kỹ thuật mà đợcthay thế bằng đờng ngầm dới biển

Bắc Cửu Long về sau đợc gọi là Tân Giới Nó chiếm phần lớn đất đaicủa khu vực Hồng Công với 230 đảo nhỏ xung quanh Tổng diện tích của bán

đảo Tân Giới là 984,53 km2 (chiếm 92% tổng diện tích toàn khu vực), với62% c dân Hồng Công sống tại đây Tân Giới tập trung gần nh toàn bộ cáccông xởng, thành phố, thị trấn của lãnh thổ Hồng Công Đây là đầu mối giaothông quan trọng nhất đảm bảo liên hệ giữa Hồng Công và Đại lục

Không may mắn nh nhiều khu vực khác trên thế giới, Hồng Côngkhông đợc sự u đãi của thiên nhiên Phần lớn đất đai là đồi núi, đồng bằng rất

ít và thờng là đất chua mặn, lớp đất màu mỏng chỉ có số ít diện tích đất ở TânGiới có thể trồng trọt đợc Vì vậy, hàng năm có đến 80% nhu cầu thực phẩmcủa Hồng Công phải nhập khẩu Khoáng sản nghèo nàn, chỉ có ít quặng sắt,chì, thiếc thì quân đội Nhật khai thác gần hết trong thời kỳ chiếm đóng (1941-1945) Tất cả điều này giải thích tại sao con đờng phát triển của Hồng Cônglại dựa vào thơng mại và công nghiệp gia công Đất hẹp, ngời đông, nhà ởphải vơn cao mới có không gian, ngời Hồng Công cũng tìm cách "đào núi, lấpbiển" để tạo nên mặt bằng, nhng kết quả đa lại thờng rất hạn chế

Hồng Công nằm trong khu vực gió mùa á nhiệt đới, mùa hè không nónglắm (nhiệt độ dao động từ 270C đến 290C, lúc cao nhất lên tới 350C), còn mùa

kiện khí hậu ôn hoà tạo cho Hồng Công trở thành nơi nghỉ mát lý tởng đối với

du khách quốc tế Bởi vậy mà du lịch, thơng nghiệp dịch vụ đợc xem là nhữngngành kinh tế phát đạt ở Hồng Công Tuy nhiên, Hồng Công cũng phải chịunhững thiên tai do khí hậu gió mùa á nhiệt đới đem lại, đó là có bão từ tháng 7

đến tháng 9 hạn chế các hoạt động kinh tế, nhất là trong ngành giao thông ờng thuỷ, đờng hàng không, mùa ma từ tháng 5 đến tháng 9 với lợng ma trungbình thấp, nớc sinh hoạt phải vận chuyển từ Đại lục sang

đ-Với vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên nh vậy, Hồng Công chiếm một vịthế quan trọng trong giao thông, thơng mại, quân sự của khu vực Nằm sátmột cửa biển sầm uất của Trung Quốc là sông Châu Giang, có cảng nớc sâulớn thứ 3 thế giới (Victoria), có nhiều vũng vịnh tạo thuận lợi cho tàu bè buônbán Hồng Công tuy là một đảo nằm giữa đại dơng nhng lại rất gần đất liền, vìvậy rất dễ bảo vệ, và dễ quan hệ với Trung Quốc - một thị trờng lớn Hơn nữaviệc nằm ở phía Đông Nam bờ biển Trung Hoa, Hồng Công cùng với Mianma

có thể tạo nên hành lang từ duyên hải Arakan Tây Nam Miama qua eo biểnMalacra, Singgapo, Borueo để kiểm soát con đờng biển nối ấn Độ Dơng vàThái Bình Dơng Nó góp phần tạo nên sự phát triển vợt bậc của giao thông,vận tải, thông tin liên lạc, thiết lập hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại phục vụcho hoạt động các ngành kinh tế ở Hồng Công

Vị trí u việt của Hồng Công cũng làm lợi cho hoạt động thị trờng tiền

tệ Thị trờng tiền tệ lớn của thế giới là Newyork, Hồng Công, Luân Đôn hoạt

động liên tục 24/24 giờ, 3 trung tâm này luân phiên thay nhau đóng cửa và mởcửa

Có thể nói, điều kiện tự nhiên khó khăn của Hồng Công đã đợc bù lạibằng vị trí địa lý hết sức đặc biệt và thuận lợi Đây đợc xem là nguyên nhânbên trong tạo nên sự phát triển cho Hồng Công ở hiện tại và tơng lai

1.1.2 Lịch sử - xã hội Hồng Công trớc khi thực dân Anh xâm lợc

Hồng Công vốn là phiên âm của tên do ngời Anh đặt theo tiếng địa

ph-ơng gọi xứ sở thuộc địa của mình, còn phiên âm từ tiếng Hán gọi là "XengCảng" (Cảng thơm, cửa biển thơm), phiên âm Hán - Việt là Hơng Cảng Cónhiều kiến giải khác nhau về nguồn gốc của tên gọi này nhng đa số các nhànghiên cứu đều cho rằng: Do ở đây ngày xa là cảng vận chuyển mua bán hơngnên cửa biển này còn gọi là Cửa Hơng

Về dân c: Với việc tìm ra những di vật khoảng 6000 năm tuổi và nhiềuchứng tích về sự tồn tại của con ngời nh: các công cụ gọt cắt từ thời đại đồ đá

mới, những mảnh khí cụ bằng đồng… các nhà sử học Trung Quốc đã kết luận:

"từ thời thợng cổ đã có con ngời c trú ở Hồng Công"

Theo truyền thuyết, dới triều Thơng đã có một bộ tộc sinh sống tại luvực sông Châu Giang bằng nghề đánh cá, bộ tộc này sinh sôi nảy nở thànhnhiều bộ tộc khác gọi chung là "Bách Việt" Năm 214 TCN, quân Tần từ ph-

ơng Bắc tràn xuống đã chinh phục Bắc Việt Sau khi thống nhất Trung Quốc,Tần Thuỷ Hoàng lập ra 3 quận là: Nam Hải, Quế Lâm, Tơng Quận và đem 50vạn ngời gồm cả thơng nhân và phạm nhân, đến đây để khai khẩn Từ đó vănminh Trung nguyên đợc truyền bá vào vùng này, và cũng từ đây Hồng Công

đặt dới sự cai trị của các triều đại phong kiến Trung Quốc (Hán, Tần, Tuỳ, Đ ờng, Ngũ đại, Tống, Minh), cho đến trớc khi thực dân Anh đặt gót giày xâm l-

-ợc lên đây

Về kinh tế: Các sách cổ chép về Hồng Công đều có xác nhận chung là

xứ này có truyền thống về ngành hàng hải Đờng bờ biển khúc khuỷu có nhiềuvũng vịnh là nơi tập kết trú ngụ cho thuyền bè Có thể kể đến một số cảngvịnh nh: Đồn Môn, Cửu Long, Victoria… Vịnh Hồng Công cũng có điều kiệntốt cho việc phát triển nghề cá, nghề muối

Buôn bán đối ngoại đã nhộn nhịp ở thành Quảng Châu từ thời nhà ờng Hàng năm từ tháng 5 đến tháng 8, những phiên bách (thuyền nớc ngoài)

Đ-từ các xứ Arập, Nam dơng (Inđônêxia ngày nay) lại lũ lợt kéo đến để muabán, xong xuôi tàu thuyền còn trú ngụ tại đây, đợi đến tháng 10 khi có giómùa Đông Bắc, mới xuôi thuyền về quê hơng bản quán Vị trí của Hồng Côngngày càng trở nên quan trọng trong việc giao lu với thế giới bên ngoài Vì vậy

mà các triều đại phong kiến đều đa quân đồn trú đến đây (nhà Đờng, nhàTống) Đến thời nhà Minh lần đầu tiên Hồng Công đợc đa vào danh sáchphòng vệ biển Quảng Đông, sau đó nhà Thanh cũng đa quân đến đây để tránh

sự quấy nhiễu từ bên ngoài

Lịch sử hiện đại Hồng Công đợc bắt đầu cùng với bớc chân đi tìm kiếmthuộc địa, thị trờng của CNTB vào thế kỷ XVII nhất là thế kỷ XVIII, XIX.CNTB tìm cách xâm nhập vào Trung Quốc rộng lớn, khi đó đợc ví nh "conrồng ngủ" và cách tốt nhất là thông qua Hồng Công - một hải cảng có điềukiện tự nhiên tốt, thuận lợi, buôn bán sầm uất

Xâm nhập đầu tiên vào Hồng Công phải kể đến những thơng nhân Bồ

Đào Nha Vào thế kỷ XVI (1521), họ đã xâm chiếm các khu vực Thanh Sơn,Quỳ Dũng, Đại Kỳ Sơn của Hồng Công, xây dựng doanh trại, giết ngời, cớp

thuyền nhng cuối cùng phải rút chạy do sự chống cự của nhân dân địa phơng

và quân đồn trú nhà Minh

Sang thế kỷ XVII (1623), thực dân Hà Lan có ý định xâm chiếm HồngCông khi cho ba tàu Hà Lan xâm nhập vào nớc Phật Đờng Môn nhng ý đồ nàykhông thành

Hồng Công là một khu vực nằm xa các trung tâm quyền lực chính trịBắc Kinh, Nam Kinh nên vào năm 1685 nhà Thanh cho mở cửa Quảng Châu

để buôn bán với bên ngoài nhng giữ thái độ khinh miệt và ngờ vực Tuy vậy,cho đến cuối thế kỷ XVIII, thơng nhân Anh, Pháp, Đan Mạch, Hà Lan, Thụy

Điển, Mỹ đều đã buôn bán với Trung Quốc thông qua Quảng Châu

Nh vậy, cho đến trớc khi thực dân Anh xâm lợc Hồng Công, dựa vào

điều kiện tự nhiên, đặc biệt là vị trí địa lý, tại Hồng Công đã có sự cai quảncủa triều đình phong kiến và nền kinh tế - văn hoá đã có bớc phát triển nhất

định

1.2 Quá trình xâm chiếm Hồng Công và chính sách cai trị của thực dân Anh ở Hồng Công.

1.2.1 Thực dân Anh xâm lợc Hồng Công.

1.2.1.1 Bớc đầu của quá trình xâm lợc.

Thế kỷ XVII, nớc Anh tiến hành xong cuộc cách mạng t sản và 100năm sau đã hoàn thành luôn cuộc cách mạng công nghiệp (sớm nhất thế giới).Vì vậy, đến cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, Anh bớc vào giai đoạn hngthịnh nhất Vào thời điểm này Anh đợc xem là "công xởng thế giới" với nhữngsản phẩm công nghiệp đứng đầu nh: Thép, hàng dệt, len, dạ, đóng tàuthuyền Sự phát triển của CNTB nói chung và t bản Anh nói riêng đã đặt rayêu cầu có tính chất "tồn tại" đó là: Thị trờng, nguyên liệu và nhân công, yếu

tố này càng thuận lợi bao nhiêu càng đảm bảo cho sự phát triển bấy nhiêu

Nhằm đáp ứng điều đó, cũng nh nhiều nớc t bản khác, CNTB Anh đãkhông ngừng phát động chiến tranh xâm lợc thuộc địa trên phạm vi toàn thếgiới Những u thế về vũ khí, kỹ thuật đóng tàu, kinh nghiệm đi biển cùng với

sự khéo léo trong ngoại giao đã làm cho thuộc địa của Anh ngày càng mởrộng, tiềm lực kinh tế - quân sự - chính trị ngày một lớn Ngời ta từng nói:

"Mặt trời không bao giờ lặn trên đất Anh" ngầm chỉ phạm vi thuộc địa rộnglớn khắp năm châu của Anh

Trong khi đó Trung Quốc vào các thế kỷ XVII, XVIII, XIX có thể đápứng đủ điều kiện cho t bản Anh đó là dân đông, tài nguyên giàu có, chế độphong kiến bớc vào giai đoạn suy thoái Trung Quốc trở thành một thị trờng

hết sức hấp dẫn Với ý đồ ban đầu là tìm kiếm một ''điểm bám'' làm bàn đạptấn công vào Trung Quốc, Hồng Công đã trở thành lựa chọn đầu tiên của ngờiAnh.

Tháng 12-1635, Vua Anh trao quyền cho thợng tá hải quân Waiter dẫn

4 chiến thuyền có vũ trang đến Trung Quốc để tìm cơ hội buôn bán Lần đầutiên trong lịch sử, nớc Anh đa tàu buôn có vũ trang đến Trung Quốc Với sựdẫn đờng của "chiến thuyền pháo hạm", tàu của Anh đã đến thẳng QuảngChâu bán hàng hoá và chở những sản phẩm từ đây về Anh quốc Nhận thấy lợiích này nên trong một báo cáo đệ trình lên Vua Anh, Waiter đã đề nghị "nênlấy một khoảng đất để phát triển mậu dịch với Trung Quốc và dần biến nóthành thuộc địa" Vua Anh tỏ ra đồng ý, nên liên tiếp cử ngời đến đây thơngthuyết nhằm thiết lập quan hệ ngoại giao và buôn bán với Trung Quốc

Vào cuối thế kỷ XVIII, chính phủ Anh cử một phái đoàn sang TrungQuốc xin triều đình Mãn Thanh lập quan hệ ngoại giao nhng bị từ chối Đồngthời với hành động này các thuyền lẻ của Anh tiến và Trung Quốc do thám thuthập tình báo ở Đại Dữ Sơn và có những ghi chép tỉ mỉ về vùng đất này Ngay

từ năm 1806 đến năm 1819 ngời Anh đã có những hiểu biết rất cặn kẽ vềHồng Công Đến 1919 phái đoàn thứ 2 của Anh đến Trung Quốc nhng cũng

đành thất bại Tuy vậy họ đã khẳng định đợc rằng: Hồng Công là một hải cảngtuyệt vời ''có một không hai'' trên thế giới

Năm 1830, do áp lực của thơng nhân Anh đang buôn bán trong vùng,chính phủ Anh lần thứ ba cử đại diện sang Trung Quốc và hy vọng có thể có

đợc một hải đảo ở ven biển Trung Quốc để bảo hộ ngời Anh buôn bán tại đây,nhng Trung Quốc vẫn một mực khớc từ Con đờng thâm nhập Trung Quốc củaAnh bằng biện pháp "hoà bình" đã đi vào bế tắc Trong điều kiện đó, ở phíaTây bán cầu, năm 1787 Hợp chủng Hoa Kỳ ra đời khiến cho nớc Anh mất đimột thị trờng lớn và càng thôi thúc thực dân Anh đẩy mạnh việc tìm kiếmnhững vùng đất mới ở các khu vực đang trong giai đoạn phong kiến suy yếu(châu á) hay bớc đầu xã hội có giai cấp và nhà nớc (nh châu Phi)

Thuộc địa ngày càng trở thành vấn đề cấp bách trong đờng lối chính trị

đối ngoại của Anh Bằng mọi cách Anh phải thâm nhập vào Trung Quốc, đó làmục tiêu trong chính sách đối ngoại của Anh lúc bấy giờ Thực ra quan hệbuôn bán giữa nhà Thanh với chính phủ Anh đã có bớc phát triển, nhng nókhông đợc nh mong muốn của t bản Anh Nền kinh tế tự nhiên khép kín củaTrung Quốc có nhu cầu ít đối với các hàng dệt len, dệt vải, đồng hồ của Anh,ngợc lại Anh cần có số lợng tơ lụa và chè Nhằm đạt đợc lợi ích trong hoạt

động thơng mại, những thơng nhân hám lợi có đầu óc thực dân của Anh đãngang nhiên chà đạp lên chủ quyền của Trung Quốc, tiến hành hoạt độngbuôn bán thuốc phiện với quy mô lớn.

Thuốc phiện là mặt hàng chủ lực đợc Anh chọn để đa vào thị trờngTrung Quốc Nó đợc trồng ở ấn Độ và nhập vào Trung Quốc qua cảng HồngCông Trong thời gian từ 1811 đến 1821, trung bình có 340 tấn thuốc phiệnchở đến Trung Quốc mỗi năm Đến thời kỳ 1829-1839, con số đó là 184tấn/năm Chỉ dụ cấm thuốc phiện của nhà Thanh đợc ban bố vào các năm

1729, 1868 nhng không làm giảm đợc số ngời nghiện Đến 1830 Trung Quốc

có đến 10 triệu ngời nghiện, và đau xót thay cây thuốc phiện còn đợc đa vàotrồng ở Vân Nam, Giang Nam Triều đình Mãn Thanh đã nỗ lực tìm giải pháp

để hạn chế con nghiện kể cả biện pháp vũ lực và vô nhân đạo nh sẽ xử tử ainếu trong 1 năm không cai đợc, nhng kết quả đa lại không đáng là bao Cho

đến năm 1839, thuốc phiện chiếm vị trí số 1 trong số hàng hoá nhập khẩu vàoTrung Quốc Điều này làm cho xã hội Trung Quốc bị phá hoại một cáchnghiêm trọng đến nổi Lâm Tắc Từ phải thốt lên rằng: nếu cứ kéo dài nh thếnày, thì quốc khố không có hạt thóc bỏ bụng, quốc gia không có lính chốnggiặc

Cuộc chiến tranh thuốc phiện lần thứ nhất bùng nổ khi mà nhà Thanhcho phá huỷ một lợng lớn thuốc phiện của thơng nhân Anh vào năm 1840

1.2.1.2 Cuộc Chiến tranh thuốc phiện lần thứ nhất (1840-1842).

Tình hình đất nớc ngày càng trở nên nguy kịch do nạn thuốc phiện lantràn vào Trung Quốc đã buộc triều đình Mãn Thanh phải có chính sách cứngrắn hơn Ngày 31-12-1838, vua Đạo Quang đã phái Lâm Tắc Từ làm Khâmsai đại thần tại Quảng Châu để cấm thuốc phiện một cách triệt để Mùa xuânnăm 1839 ông đến Quảng Châu, vừa đa ra yêu cầu buộc thơng nhân Anh nộpthuốc phiện, vừa tăng cờng công tác phòng thủ bảo vệ Tổ quốc Đáp trả lại, th-

ơng nhân Anh đã khiêu khích quân đồn trú nhà Thanh ở Xuyên Ty, Cửu Long,Quan Dũng nhng đều bị đánh dẹp Hai trong ba cuộc hải chiến đầu tiên xảy ra

ở Hồng Công (Cửu Long, Quan Dũng) chứng tỏ bức màn của chiến tranhthuốc phiện đợc vén lên từ Hồng Công

Do thái độ kiên quyết của Lâm Tắc Từ và quần chúng nhân dân mà

th-ơng nhân Anh phải nộp thuốc phiện với số lợng hơn 2 vạn hòm Ngày

3-6-1839, tại Hổ Môn Lâm Tắc Từ đã cho thiêu đốt số thuốc phiện trên và sốthuốc đó cháy trong 20 ngày mới hết Sự kiện này đụng chạm đến lợi ích củathơng nhân Anh, vì vậy họ yêu cầu chính phủ Anh phải có thái độ cứng rắn

hơn đối với Trung Quốc Ngời Anh nhận thức đợc rằng cơ hội đã đến và họkhông thể bỏ qua Ngay ngày 20-2-1840, chính phủ Anh thông qua sắc lệnh

cử Sáclơ Elliốt - đại thần ngoại giao Anh làm Đại diện toàn quyền, đa quânviễn chinh xâm lợc Trung Quốc

Tháng 4-1840, Quốc hội Anh thông qua quyết định phát động chiếntranh với Trung Quốc Tháng 6-1840, đội quân viễn chinh với 15.000 ngời vàhơn 40 tàu chiến đã đến Quảng Châu, tấn công vào Giang Triết, Định Hải

Đến tháng 8-1840, thực dân Anh cho quân lên Trực Lệ, uy hiếp Thiên Tân,triều đình nhà Thanh hoảng sợ vội cử tổng đốc Trực Lệ là Kỳ Thiện (Xixan)

đàm phán với Anh Đại diện đàm phán cho Anh là Elliốt rất gian tráo, xảoquyệt, trắng trợn đa ra yêu cầu đòi chiếm đóng Hồng Công Ngày 24-1-1841,trong khi đang đàm phán, quân Anh đợc lệnh chiếm Hồng Công Phía TrungQuốc hoảng sợ chấp nhận bồi thờng nhng không đồng ý cắt đất Nhằm hợppháp hoá việc chiếm Hồng Công, ngày 27-01-1841, Elliốt đa ra dự thảo điều -

ớc trong đó có nội dung cắt nhợng Hồng Công cho Anh, đó là cái gọi là "Điều

ớc Xuyên Ty" Kỳ Thiện không đồng ý và đến ngày 05-02-1841 đa ra dự thảo

có sửa đổi đó là chấp nhận cho ngời Anh đi lại buôn bán và cho "ở gửi" một

địa phơng Hồng Công thuộc huyện Tân An chứ không phải "cắt nhợng" toàn

bộ bán đảo Hồng Công

Tháng 4-1841, chính phủ Luân Đôn nhận đợc bản dự thảo "Điều ớcXuyên Ty" nhng do không đạt đợc ý đồ nên đã ra lệnh cho những ngời Anh ởTrung Quốc ngừng đàm phán và mở rộng chiến tranh: Ngày 26-8-1841 choquân đánh chiếm Hạ Môn, Định Hải, Ninh Ba Đến tháng 6-1842, đa thêmquân và phơng tiện chiến tranh vào Trung Quốc Với uy thế hơn hẳn, quânAnh nhanh chóng có đợc thắng lợi ở Ngô Tùng, Thợng Hải, Bảo Sơn, tiếnhành bắn phá Trấn Giang, khống chế hạ lu sông Trờng Giang Đến đây triều

đình Mãn Thanh dờng nh đã bó tay, chuẩn bị đầu hàng Ngày 10-8-1842, quânAnh tiến sát Nam Kinh, hoàng đế Đạo Quang vội phái đại thần Kỳ Anh đi

đàm phán và kết quả là "Điều ớc Nam Kinh" đợc ký kết vào ngày 29-8-1842

"Điều ớc Nam Kinh" bao gồm 12 điều khoản, trong đó nổi bật các vấn

đề sau:

- Trung Quốc "cắt nhờng vĩnh viễn" đảo Hồng Công thuộc huyện Tân

An phủ Quảng Châu cho vơng quốc Anh

Khoản 3 viết: "Vì thơng thuyền Đại Anh vợt biển đờng xa, thờng bị hhại, thấy cần một nơi ven biển để sửa chữa tàu thuyền và lấy vật liệu đồ dùng

cần thiết Nay Đại Hoàng đế đồng ý để đảo Hồng Công cho Vơng quốc ĐạiAnh cùng Hoàng hậu và con cháu kế nghiệp cai quản theo pháp luật".[20;21]

- Trung Quốc phải mở 5 cửa biển cho tự do thông thơng gồm: QuảngChâu, Phúc Châu, Ninh Ba, Hạ Môn, Thợng Hải

- Bồi thờng chiến phí cho Anh: 21 triệu lạng bạc

- Thuế xuất - nhập khẩu do hai bên bàn bạc

- Anh đợc hởng quyền lãnh sự tài phán ở Trung Quốc

Tháng 6-1843, hai bên trao đổi "Điều ớc Nam Kinh" Đây là hiệp ớc

đầu hàng đầu tiên của Trung Quốc Với hiệp ớc này Anh đã bớc đầu thànhcông trong quá trình xâm nhập vào lãnh thổ Hồng Công và Hồng Công dần trởthành một khu vực phụ thuộc vào "con s tử già nua" Anh

1.2.1.3 Chiến tranh thuốc phiện lần thứ 2 (1856-1860).

Do cần nhiều tiền để bồi thờng chiến phí, triều đình nhà Thanh tăng ờng bóc lột Đó là nguyên nhân bùng nổ phong trào nông dân Thái Bình ThiênQuốc Lợi dụng tình hình rối ren đó, quân Anh đa ra những yêu sách mới nh:cho ngời Anh đi lại tự do trên toàn lãnh thổ Trung Quốc, mở cửa biển ThiênTân, công nhận thuốc phiện là mặt hàng hợp pháp… Hơn ai hết, ngời Anhhiểu rằng tất cả những yêu sách này chỉ đợc chấp thuận qua một cuộc chiến

c-Để tạo nguyên cớ cho việc phát động chiến tranh, chính phủ Anh đãcho nhiều tàu buôn chở đầy thuốc phiện đến Quảng Châu và tất yếu quânThanh phải bắt giữ Cuộc Chiến tranh thuốc phiện lần thứ 2 bùng nổ vào năm

1856 Đến năm 1857 liên quân Anh - Pháp đánh Quảng Châu, năm 1858 đánh

Đại Cô chiếm Thiên Tân, ''Điều ớc Thiên Tân'' đợc ký (25-6-1858) với nộidung nh: Trung Quốc bồi thờng cho Anh, Pháp; cho chúng phái sứ thần đếnkinh đô; đợc tự do đi lại; mở thêm hải cảng; thực hiện quyền lãnh sự tàiphán Cha thoả mãn, đến tháng 6-1867 Anh - Pháp lại đánh vào Đại Cô,tháng 10-1860 tiến vào Bắc Kinh, cớp bóc và tàn phá buộc triều đình nhàThanh một lần nữa phải xin hàng

Ngày 24-10-1860, "Điều ớc Bắc Kinh" khắt khe hơn và nhục nhã hơn

đ-ợc ký kết Ngoài những nội dung trong ''Điều ớc Thiên Tân'', "Điều ớc BắcKinh" còn nói đến một số vấn đề sau: Cắt vùng Cửu Long cho Anh, mở thêmcửa biển Thiên Tân, bồi thờng 8 triệu lạng bạc cho Anh - Pháp

Cuộc Chiến tranh thuốc phiện lần 2 kết thúc bằng "Điều ớc Bắc Kinh"

đã giúp ngời Anh gần nh đạt trọn vẹn mục đích đặt ra ban đầu cuộc chiến

Ng-ời Anh có địa vị pháp lý hơn, đợc hởng nhiều u đãi hơn ở Trung Quốc

Sau khi chiếm xong bán đảo Cửu Long, Anh bắt đầu thực hiện mu đồxâm chiếm nốt bán đảo Tân Giới Lợi dụng vào kết quả cuộc chiến tranhTrung - Nhật (1894-1895), mà thất bại thuộc về Trung Quốc, Chính phủ Anhbuộc Trung Quốc phải đàm phán với mình về việc thuê Tân Giới Ngày 02-4-

1898, cuộc đàm phán bắt đầu và đến ngày 06-8-1898 đợc ký kết với tên gọi:

"Điều ớc mở rộng địa giới Hồng Công" Đại diện cho Trung Quốc là Lý HồngChơng và Hứa ứng Quỳ còn đại diện cho Anh là Donall Cái cớ lớn nhất buộctriều đình Mãn Thanh phái ký điều ớc này đó là đảm bảo "yêu cầu phòng ngự"trong trờng hợp Nhật Bản có thể tấn công trở lại Trung Quốc, Hồng Công

Theo nội dung của Điều ớc, Anh đợc thuê phần đất phía Bắc bán đảoCửu Long và 230 đảo và vùng nớc hai vịnh Đại Bàng, Thâm Quyến trongvòng 99 năm (ít lâu sau quân Anh phải rút khỏi Thâm Quyến) toàn bộ lãnhthổ này về sau gọi là Tân Giới Điều ớc này có hiệu lực từ 01-7-1898

Nh vậy, với việc ký kết 3 điều ớc: "Điều ớc Nam Kinh", "Điều ớc BắcKinh", "Điều ớc mở rộng địa giới Hồng Công", đã khép lại quá trình xâmchiếm Hồng Công của thực dân Anh Kể từ đó khu vực Hồng Công bao gồm:Bán đảo Tân Giới, Cửu Long và đảo Hồng Công nằm dới sự cai trị của Anhquốc với thời gian trên 150 năm

1.2.2 Chính sách cai trị của thực dân Anh ở Hồng Công

Cũng nh bất kỳ vùng đất nào, sau khi đã làm chủ đợc Thực dân Anh

đều đa ra những chính sách cai trị riêng biệt nhằm thu lợi nhuận cao nhất

đồng thời tăng cờng đợc địa vị độc tôn tại thuộc địa và Hồng Công không phải

tự thiết lập bộ máy hành chính, vai trò của Toàn quyền trong việc điều hành

bộ máy chính quyền, việc bãi nhiệm, bổ nhiệm các nghị sĩ ''Huấn lệnhHoàng Gia'' thực chất là "Sắc lệnh của Hoàng đế Anh'' đợc bổ sung thêm

Căn cứ vào hai văn kiện trên, cơ cấu chính quyền ở Hồng Công baogồm Toàn quyền Hồng Công và hệ thống cơ quan t vấn.

Quan Toàn quyền (Tổng đốc) Hồng Công là "hiện thân" của quyền lựcAnh tại Hồng Công, là ngời thay mặt Nữ hoàng Anh nắm toàn quyền cai trịHồng Công, ''quyền lực của Quan Toàn quyền chỉ đứng sau thợng đế'', chỉ thịToàn quyền đa ra có hiệu lực hơn cả luật pháp, toà án không có quyền canthiệp, các cơ quan, lập pháp, hành pháp, t pháp đều đặt dới sự cai quản củaToàn quyền

Giúp việc cho Toàn quyền là hệ thống các cơ quan t vấn:

1- Cơ quan t vấn gồm có Cục hành chính và Cục lập pháp do Toànquyền đứng đầu Cục hành chính là cơ quan t vấn quan trọng nhất để Toànquyền tham khảo ý kiến đa ra các quyết sách, mọi quyết định của Toàn quyềnphải đợc sự đồng ý của Cục hành chính (trừ trờng hợp đặc biệt khẩn cấp hoặctối mật) Cục hành chính cùng với Toàn quyền là trung tâm quyền lực ở HồngCông

Bên cạnh Cục hành chính là Cục lập pháp, nhiệm vụ của Cục lập pháp

đó là giúp Toàn quyền trong việc lập pháp, tham gia các cuộc thảo luận, thôngqua luật pháp Ngoài ra còn có chức trách thảo luận và giám sát chi tiêu ngânsách chính quyền, chất vấn bàn luận các chính sách của chính quyền, các vấn

đề mà quần chúng quan tâm Nghị viên tham gia Cục lập pháp có thể đợc chỉ

Sở liêm chính: Là cơ quan độc lập, trực thuộc Toàn quyền có nhiệm vụ

điều tra chống tham nhũng trong chính quyền, đợc thành lập vào tháng 1974

Sở Tố tụng hành chính: Phụ trách điều tra, tố cáo, kiến nghị của ngờidân

Ban kiểm tra tài chính: Phụ trách việc kiểm tra sử dụng ngân sách và tàikhoản của các cơ quan, đoàn thể, cung cấp các báo cáo tài chính cho Toànquyền, ngoài ra còn có sở T pháp và các cơ quan hữu quan

4- Cơ quan t pháp: Gồm có Ty án sát, toà án các cấp Đây là cơ quan cótính chất độc lập tơng đối, chịu trách nhiệm trớc pháp luật, chính quyền không

đợc phép can thiệp vào

5- Cơ quan quân sự: Trực thuộc Bộ quốc phòng Anh và Bộ t lệnh Anhtại Hồng Công

Từ cơ cấu chính quyền nêu trên ta có thể thấy rằng: Chính quyền Anhmuốn thiết lập một chế độ độc tài ở Hồng Công, do Toàn quyền đứng đầunhằm bảo đảm lợi ích về kinh tế - chính trị - quân sự - ngoại giao cho Anhquốc Vì vậy, Toàn quyền có quyền lực nhất định (về tài chính) nhng ngoạigiao, quân sự Anh lại nắm chặt Trong thể chế chính trị ở Hồng Công, sự tồntại của các tổ chức t vấn là điều hợp pháp Vì vậy, có ngời cho rằng đặc điểmthể chế chính trị ở Hồng Công là ''Độc tài Toàn quyền và sự dân chủ của cơquan t vấn''

Khách quan mà nói chế độ cai trị của thực dân Anh đã đảm bảo cho sựphát triển ổn định và bền vững cho Hồng Công suốt 150 năm qua Trongkhoảng thời gian của thời kỳ quá độ (1984-1997), trớc khi Hồng Công trở vềvới Trung Quốc, có nhiều vấn đề mới nảy sinh về chính trị Vì vậy Toànquyền cuối cùng là Patten viện lí do để ''cải cách dân chủ'' nhằm thay đổi thểchế chính trị ở Hồng Công nhng đã vấp phải sự phản đối từ phía Trung Quốc

Thứ hai là về kinh tế:

Chính sách cai trị Hồng Công về kinh tế của thực dân Anh có thể thấy

rõ ràng qua "Chính sách cảng tự do" và "Chính sách can dự có giới hạn"

Đặc điểm nổi bật của chính sách cảng tự do đó là: mức độ tự do và mởcửa cao Phạm vi cảng tự do Hồng Công bao gồm cả khu vực Hồng Công,hàng hoá bình thờng ra vào không phải đóng thuế, đợc gia công sản xuất tạichỗ, c dân và du khách có thể tự do mua bán hàng hoá tại đây, t bản tự do đầu

t Cảng này chức năng nhiều, khả năng lớn: ban đầu đơn thuần chỉ là mậu dịchchuyển khẩu, sau đó phát triển thành trung tâm của nhiều lĩnh vực: tiền tệ,mậu dịch, vận tải biển, du lịch, thông tin

"Chính sách can dự có giới hạn" có nghĩa là chính phủ chỉ trực tiếpquản lý những khu vực kinh tế có liên quan trực tiếp đến đời sống hàng ngàycủa c dân nh: đất đai, lơng thực, nhà ở và một số công trình công cộng còn cácngành kinh tế: thơng mại, công nghiệp giao thông hoàn toàn để mặc cho vậnhành theo sự điều tiết của cơ chế thị trờng và chỉ khi nền kinh tế có dấu hiệuxuất hiện những rối loạn, những nguy cơ tổn hại đến nền kinh tế vĩ mô, chínhquyền mới tìm cách can thiệp một cách thận trọng, có mức độ, khéo léo kếthợp sự điều tiết của chính quyền với các quy luật của nền kinh tế thị trờng (tức

là dùng "bàn tay hữu hình" của chính quyền, phối hợp với "bàn tay vô hình"của kinh tế thị trờng")

Chính sách thống trị kinh tế Hồng Công của thực dân Anh nhằm biếnHồng Công trở thành khu vực có nền kinh tế tự do nhất thế giới và mang bộmặt của nền kinh tế "thuộc địa- t bản": yếu tố kinh tế thuộc địa và kinh tế tbản phối hợp nhuần nhuyễn, hỗ trợ và bổ sung cho nhau Điều này góp phầntạo nên một Hồng Công phát triển mà chúng ta đã từng biết đến trong nhiềuthập kỷ qua, một ''hiện tợng Hồng Công'' về kinh tế.

1.2.3 Sự chuyển biến của xã hội Hồng Công trong thời kỳ thuộc địa (1842-1997)

1.2.3.1 Về kinh tế.

Trớc khi trở thành thuộc địa của Anh, Hồng Công chỉ là một làng chàihẻo lánh với trên 1000 dân, tài nguyên hầu nh không có gì ngoài đá hoa cơng.''Một hòn đảo khô cằn hiếm thấy một ngôi nhà trên đó'', đến nớc ngọt cũngkhông có, hàng chục năm sau chiến tranh, dân chúng Hồng Công vẫn cònsống rải rác trên các đỉnh núi và sờn đồi, cả hàng đoàn quân thất nghiệp, hànhkhất lang thang Ngời ta có cảm giác chỉ có lòng từ thiện và sự giúp đỡ lớn từbên ngoài thì c dân ở đây mới có thể tồn tại đợc, thế nhng với triết lý "để mặc

họ làm" ngời Anh tạo nên những cơ hội cho sự phát triển kinh tế Hồng Công,biến nơi này thành "quốc gia thành thị" với những vị trí quan trọng trong nềnkinh tế của thế giới hiện đại, đó là trung tâm của nhiều lĩnh vực: tài chính,mậu dịch, công nghiệp nhẹ, giao thông, thông tin

Chúng ta có thể xem xét cụ thể ở các khía cạnh sau đây:

Thứ nhất: Hồng Công là khu vực có mức tăng trởng kinh tế nhanh Sauchiến tranh thế giới thứ hai trong suốt 48 năm (1947-1994), chỉ duy nhất cónăm 1952 là Hồng Công có mức tăng trởng âm, bình quân mức tăng trởngkinh tế đạt trên 7,5% Trong thời kỳ này GDP tăng 663 lần (từ 1,535 tỉ HKD

đến 1019,228 tỉ HKD) Tính từ 1947 đến 1987, GNP bình quân đầu ngời tănggấp 10 lần Để có mức tăng trởng nh vậy nớc Anh phải trải qua 200 năm(1750-1950), nớc Mỹ qua 120 năm (1840-1960) mà GNP chỉ tăng có 8 lần.Với mức GNP vào năm 1990 là 125000 USD, Liên Hiệp Quốc buộc phải xoátên Hồng Công trong danh sách các nớc đang phát triển và đa vào danh sáchcác quốc gia phát triển Đến 1994, GNP đạt 21.760 USD/ ngời, vợt qua nhiềunớc nh Anh, Canada, Italia, đứng thứ 3 châu á (sau Nhật Bản và Brunây).Theo điều tra của một tờ báo, năm 1994 trong số những ngời có tài sản trên1tỷ USD trên thế giới, Hồng Công có 13 ngời; trên 5,8 tỷ USD Hồng Công có

đến 3 ngời Tính theo số dân, đây là những con số cao nhất thế giới

Thứ hai: Hồng Công là một trung tâm buôn bán quốc tế quan trọng

Th-ơng mại là một ngành kinh tế chủ đạo của Hồng Công, tỷ trọng xuất khẩuchiếm 70% GDP, tăng trởng mậu dịch hàng năm của Hồng Công khôngngừng gia tăng, nhờ đó mà tổng kim ngạch mậu dịch năm 1989 tăng 410 lần

so với 1947, năm 1994 tổng khối lợng xuất khẩu của Hồng Công đứng thứ 7thế giới (314 tỷ USD) Hiện nay khối lợng mậu dịch của Hồng Công chỉ đứngsau EU, Mỹ, Nhật Bản, Canada Hồng Công là bạn hàng của nhiều nớc nh:Singgapo, Hàn Quốc, Mỹ, Nhật, EU, Đài Loan có trên 180 quốc gia đặtquan hệ thơng mại với Hồng Công

Thứ ba: Hồng Công là trung tâm vận chuyển quốc tế hàng đầu

Hồng Công có cảng Victoria là cảng nớc sâu tự nhiên u việt số 1 thếgiới, đồng thời là cảng hiện đại vào bậc nhất Hiện nay Hồng Công có hơn 300công ty tàu thuyền đang hoạt động thờng xuyên ra vào hải cảng Năm 1994,Hồng Công đã xử lý thành công tới 11 triệu thùng hàng tiêu chuẩn, chuyênchở 141 triệu tấn hàng hoá cùng với trên 21 triệu khách quốc tế

Sân bay quốc tế Koikak (Khải Đức) là sân bay quốc tế hiện đại hoạt

động rất nhộn nhịp ở đây có 50 công ty hàng không quốc tế đặt trụ sở bay,nối Hồng Công với trên 90 thành phố lớn trên thế giới Hồng Công đứng thứhai trên thế giới về số lợng hành khách và đứng thứ ba về khối lợng hàng hoávận chuyển

Thứ t: Hồng Công là trung tâm sản xuất và xuất khẩu công nghiệp nhẹ.Sản phẩm ban đầu của ngành dệt, may chỉ là đồ lót rẻ tiền, cà vạt, nơ Sau đóphát triển dần biến Hồng Công thành một trong 10 trung tâm về quần áo maysẵn Từ 1960 đến 1980, giá trị sản lợng của ngành dệt, may đã tăng 20 lần.Cùng với dệt, may ngành sản xuất chất dẻo và các sản phẩm từ chất dẻo cũng

đợc đầu t Thời gian đầu là sản xuất các dụng cụ nhà bếp, hoa nhân tạo, sau đó

là đồ chơi và búp bê Khi thế giới chuyển sang đồ chơi điện tử, Hồng Côngvẫn đuổi kịp và đứng đầu thế giới về xuất khẩu đồ chơi, rồi ngành làm tóc giảcũng đạt đợc những kết quả không thể phủ nhận

Đến những năm 70 của thế kỷ XX, với sự đầu t của t bản Mỹ, côngnghiệp điện tử nhanh chóng đợc triển khai ở Hồng Công Có nhiều sản phẩmnh: rađiô, phụ kiện, các thiết bị viễn thông, máy tính Sự nhạy bén của giớilãnh đạo Hồng Công qua từng thời kỳ đã tạo cho Hồng Công một bộ mặt mớitrong nền công nghiệp nhẹ thế giới; đứng đầu thế giới về quần áo may sẵn,giầy dép, đồng hồ, tóc giả; thứ hai thế giới về quạt máy, máy thu thanh vàthứ ba thế giới về máy tính, các loại đồ trang sức quý

Thứ năm: Hồng Công là một trung tâm thông tin quốc tế quan trọng:Hiện tại, Hồng Công thuộc vào một số ít các nớc trên thế giới có mức độ sửdụng các loại phơng tiện nh điện thoại, máy nhắn tin, fax… cao tính theo đầungời ở Hồng Công có tới gần 70 tờ báo, hơn 600 loại tạp chí, hơn 200 nhà in,

100 hãng thông tấn Hồng Công đợc xếp vào vị trí số 1 về báo hàng ngày chomỗi ngời dân với con số là 630 tờ Hồng Công cũng đợc công nhận là một nơi

đặc biệt quan trọng và thuận lợi để các quốc gia thu thập thông tin kinh tế vàchính trị của châu á, nhất là của Trung Quốc và khu vực Đông Nam á

Thứ sáu: Hồng Công là một trung tâm tài chính quốc tế quan trọng.Nhờ có chính sách tài chính cởi mở, pháp luật hoàn thiện, môi trờng kinh tếthuận lợi, Anh ngữ sử dụng rộng rãi đã giúp Hồng Công trở thành một trungtâm tài chính của thế giới ở Hồng Công trên các đờng phố ta dễ dàng nhậnthấy sự tồn tại nối tiếp của hệ thống các ngân hàng Tính đến cuối năm 1994,

có đến 537 ngân hàng và tổ chức tài chính đặt văn phòng tại đây Trong số

100 ngân hàng lớn nhất thế giới, có 85 ngân hàng đang hoạt động tại HồngCông

Hồng Công cũng là thị trờng cổ phiếu lớn, đứng thứ 6 trên thế giới với

529 công ty tham gia, trên 500 loại cổ phiếu giá trị tài sản lên đến 3000 tỷHKD, lợng cổ phiếu bình quân cho mỗi ngời dân là trên 40.000 USD, vợt xa 2thị trờng Mỹ và Nhật Bản Thị trờng ngoại hối cũng nhộn nhịp không kém,mức giao dịch bình quân hàng ngày lên đến 60 tỷ USD chiếm 5,4% tổng mứctoàn cầu Hồng Công là một trong 4 thị trờng vàng lớn nhất thế giới, cókhoảng 200 công ty giao dịch, buôn bán, hàng năm lợng trao đổi vàng ở HồngCông vào khoảng 24 triệu lạng với giá trị quy sang đô la Hồng Công là 84 tỷ

Thứ bảy: Hồng Công là một địa điểm du lịch quốc tế hấp dẫn HồngCông hấp dẫn du khách quốc tế không phải bởi phong cảnh thiên nhiên vì nơi

đây không có danh lam thắng cảnh, mà bởi sự phát triển cao của ngành dịch

vụ nh: ẩm thực, bách hoá, khách sạn Hơn nữa, Hồng Công là cửa ngõ để vàoTrung Quốc lục địa - trung tâm văn minh loài ngời thời Cổ - Trung đại Vìvậy, số lợng khách du lịch vào đây hàng năm vợt xa dân bản địa: năm 1983 là2,8 triệu lợt ngời, 1991 tăng lên 6,03 triệu lợt ngời và đến năm 1994 con số đó

là 9,24 triệu lợt ngời, tỷ lệ phòng đợc sử dụng chiếm 85%, tỉ trọng đóng gópcủa ngành du lịch vào thu nhập quốc dân 6,8% (GDP) Sự có mặt của dukhách quốc tế không chỉ làm lợi cho ngành thơng mại dịch vụ mà còn cần chocả kinh doanh nói chung, họ đến đây còn mua: đồ kỷ niệm, điện tử, quần áomay sẵn, đồ chơi của Hồng Công

Thứ tám: Hồng Công là trung tâm phát triển ngành hàng hải.

Sự phát triển vợt bậc của ngành hàng hải Hồng Công đã làm cho nhiềunhà quan sát phải sửng sốt và bất ngờ Các nhà kinh doanh hàng hải ở HồngCông nhận ra rằng: nếu biên chế một con tàu gồm các sĩ quan chỉ huy và thủythủ ngời nớc ngoài, giá thành vận chuyển đợc hạ đi nhiều Bằng cách đó, độitàu của Hồng Công chiếm vị trí thứ hai trên thế giới (sau Nhật bản ) Đến

1984 đội thuyền buôn của Hồng Công có đến 1410 chiếc với trọng tải 150triệu tấn, góp phần không nhỏ vào việc phát triển kinh tế biển của Hồng Công

Bằng nhiều con đờng khác nhau, ngời dân Hồng Công dới sự cai trị củathực dân Anh với những chính sách mở về kinh tế, đã xây dựng ở Hồng Côngmột nền kinh tế năng động, linh hoạt dễ thích nghi vào bậc nhất thế giới Sựtăng trởng nhanh của kinh tế Hồng Công làm cho các nhà kinh tế phải thốt lênmột cách ngạc nhiên rằng: "Hồng Công chỉ cần 30 năm để đi trọn con đờng

mà phơng Tây phải đi trong 200 năm" Vị trí kinh tế của Hồng Công hiện nay

là một điều không thể phủ nhận, Hồng Công đã làm nên một kì tích- là mộttrong bốn "con rồng" của châu á Với diện tích nhỏ, dân đông, tài nguyên ítthì những gì mà Hồng Công đã đạt đợc đều gây sửng sốt cho bất kỳ ai, HồngCông trở thành hiện tợng độc đáo về kinh tế của thế giới hiện đại

1.2.3.2 Về mặt xã hội.

Hồng Công là một "đô thị quốc tế" nên xã hội Hồng Công mang đậmtính quốc tế Sinh sống ở Hồng Công chủ yếu là ngời Trung Quốc, ngời Anh.Ngoài ra còn có dân c của nhiều nớc di c đến đây làm ăn, hoặc tìm kiếmnhững cơ hội nh: Philippin, Thái Lan, Mỹ, Bồ Đào Nha, Canađa, Pakixtan,Nhật Bản, Banglađét, Xrilancan, Việt Nam Cơ cấu dân của Hồng Công hiệntại có đến 96% là c dân Trung Quốc, trong số đó một nửa đợc sinh ra ở HồngCông, số còn lại đợc sinh ra ở lục địa, sau đó di c sang Phần lớn ngời Hoa cóquốc tịch Anh, số khác có cả 2 quốc tịch

Ngời Hoa ở Hồng Công chủ yếu là ngời Quảng Đông Do vậy mà có

đến 88,7% ngời Hồng Công nói tiếng Quảng Châu, số còn lại nói tiếng TriềuChâu, Phúc kiến, tiếng phổ thông Do chính sách giáo dục của ngời Anh nên

số ngời Hồng Công sử dụng tiếng Anh tơng đối nhiều

Dân c Hồng Công phân bố không đều, tập trung nhiều ở Tân Giới, CửuLong Vì ở đây diện tích lớn lại có nhiều trung tâm công nghiệp Tính chung,mật độ phân bố dân c ở Hồng Công thuộc vào loại cao nhất thế giới (năm

1991 là 5.385 ngời/ km2)) Điều này cũng dễ hiểu vì Hồng Công là nơi thunhận dân di c với số lợng lớn

ở Hồng Công đang ngày càng có hiện tợng trẻ hoá dân số, tỷ lệ giatăng dân số giảm đi đáng kể, năm 1991 là 6,65%/năm nhng đến năm 1991 có0,6% Tỷ lệ những ngời trong độ tuổi lao động ngày càng tăng lên, năm 1961

là 56,4% đến năm 1981 là 68,8% Sự trẻ hoá dân số đã tạo nên lực lợng lao

động đông đảo ở Hồng Công, lực lợng này ngày càng có trình độ kỹ thuật,góp phần không nhỏ cho sự phát triển Hồng Công

Về tín ngỡng, tôn giáo: Một hệ quả tất yếu của đô thị quốc tế đã biếnHồng Công trở thành nơi dung hợp của rất nhiều tôn giáo khác nhau trên thếgiới Có thể kể đến: Phật giáo, Đạo giáo, Thiên chúa giáo, Hồi giáo, ấn Độgiáo tín đồ của các tôn giáo này lên đến hàng triệu, nhng đông nhất là tín đồThiên chúa giáo (260.000 ngời), Cơ đốc giáo (240.000 ngời), Đạo giáo(100.000 ngời) Tôn giáo ở Hồng Công lôi cuốn mọi lớp ngời khác nhautrong xã hội Đó là sự minh chứng cho sức sống mãnh liệt của tôn giáo trongquảng đại quần chúng

Về thành phần xã hội: Ngời Hoa chiếm 96% tổng dân c Hồng Công, vìvậy khi nói đến xã hội Hồng Công thì chủ yếu nói đến bộ phận này Có thểchia xã hội ngời Hoa ở Hồng Công làm 3 tầng lớp: Tầng lớp t bản, tầng lớptrung lu và quần chúng nhân dân

Tầng lớp t bản chỉ có số lợng 80.000 ngời nhng có thế lực lớn về kinh

tế Tiềm lực kinh tế tập trung chủ yếu vào các đại gia tộc (có 10 gia tộc lớn:

Lý Gia Thành, Quách Bỉnh Tơng, Lý Triệu Cơ, Ngô Quang Chính, Hồ ứng

T-ơng, Trịnh Dụ Đồng, Trần Khải Tơn, La Ưng Thạch, Lý Quốc Bảo và TriệuDật Phú Giá trị tài sản của họ lên đến 729,7 tỷ đô la Hồng Công chiếm 34,9%thị trờng cổ phiếu Hồng Công) ở Hồng Công t bản ngời Hoa chiếm u thếtrong nhiều lĩnh vực so với t bản ngời Anh Bộ phận này có thể đến từ TrungQuốc lục địa và các quốc gia trong khu vực nhng họ đều mang những đặc

điểm giống nhau đó là sự kiên trì chịu khó, tháo vát, khôn khéo Họ đã xâydựng đợc cơ nghiệp lớn mạnh dù bắt đầu là hai bàn tay trắng Họ cũng mangtrong mình yếu tố của nền văn hoá Nho giáo truyền thống đó là sự tồn tại của

"kinh tế gia tộc", phần nào cản trở đến sự phát triển của họ Trong hoạt độngkinh tế, t bản ngời Hoa còn phụ thuộc nhiều vào t bản nớc ngoài, phụ thuộcvào công cuộc cải cách đất nớc Điểm yếu đó dẫn đến thái độ chính trị khôngkiên định rõ ràng Trong mối quan hệ giữa Trung Quốc và Anh họ luôn "tuỳthời", "lựa gió bẻ măng" nhằm có đợc lợi nhuận cao nhất, nhng cơ bản ngờiHoa vẫn là những ngời yêu nớc

Tầng lớp trung lu ở Hồng Công bao gồm: Trí thức, viên chức cao cấp,tiểu chủ, các nhà quản lý kinh tế, nhà văn, nhà báo, diễn viên kỹ thuật viên thu nhập bình quân của họ từ 20.000 đến 150.000 HKD, đó là điều đảm bảocho họ có đợc mức sống phong lu Do bao gồm nhiều tầng lớp ngời có quyềnlợi khác nhau nên thái độ của họ đối với Đại lục cũng không giống nhau: một

số không nhiều ủng hộ đờng lối "một nớc hai chế độ" của nớc CHND TrungHoa, một số khác phản đối việc Trung Quốc thu hồi chủ quyền đối với HồngCông, số còn lại giữ thái độ "lng chừng", họ ủng hộ cải cách mở cửa ở TrungQuốc Đại lục nhng lại nghi hoặc đối với CNXH, không tin tởng vào việcthống nhất đất nớc theo nguyên tắc nêu trên của Đặng Tiểu Bình Hiện naytầng lớp này đang nắm vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - chính trị -xã hội ở Hồng Công

Số ngời làm nông và nghề đánh cá không nhiều, công nhân là tuyệt đại

đa số tầng lớp quần chúng nhân dân Hồng Công (chiếm 74% tổng số dânHồng Công) Theo đà phát triển của nền kinh tế, cơ cấu công nhân có sự thay

đổi Từ thập kỷ 50 của thế kỷ XX trở về trớc, phần lớn công nhân làm việctrong ngành vận tải, dịch vụ chuyển khẩu nhng sau đó là công nhân trongcông nghiệp và dịch vụ Công nhân có trình độ tay nghề và khoa học kỹ thuậtngày càng nhiều (họ còn đợc gọi là ''công nhân áo trắng'') Công nhân HồngCông làm việc với cờng độ lớn và thời gian dài, vì vậy mà lơng rất cao, thunhập hàng tháng của một gia đình công nhân từ 6000 đến 15000 HKD, cá biệt

có gia đình thu nhập lên đến 20000 HKD Tuy vậy đời sống của họ còn gặpnhiều khó khăn do giá nhà ở và giá sinh hoạt ở Hồng Công rất cao, hơn nữaquyền lợi của công nhân cha đợc bảo vệ do sự hoạt động kém hiệu quả củacác tổ chức công đoàn Đó là một vấn đề xã hội lớn cần đợc giải quyết

Nếu khái quát nên bản sắc văn hoá Hồng Công, ta có thể nói đó là nềnvăn hoá rất phơng Tây, nhng cũng rất phơng Đông, rất hiện đại nhng cũng rấttruyền thống

Hồng Công là nơi giao thoa của nền văn hoá Đông - Tây, có hoa thơmtrái ngọt nhng cũng nhiều hỗn tạp rác rởi Nền văn hoá truyền thống vẫn làdòng văn hoá chủ đạo Trong những thập kỷ trớc, yếu tố này có những tíchcực để rèn luyện ra những con ngời Hồng Công bền bỉ vợt khó nhng dần dầntrở nên lạc hậu và mất dần ảnh hởng Trong xã hội Hồng Công hiện nay, quan

điểm ''giá trị'' giữ vị trí trọng yếu và ngày càng khẳng định nhất là trong tầnglớn thanh thiếu niên

Nền văn hoá Hồng Công mang đậm tính tự do Chính quyền HồngCông hầu nh không can thiệp vào hoạt động của ngành này, mọi văn hoáphẩm hải ngoại đợc tự do du nhập vào Ngời Hồng Công đợc hởng quyền rộngrãi về văn hoá, ngôn luận, sáng tác, tín ngỡng, hôn nhân Chính vì vậy mà nócũng mang tính thơng mại - tất cả vì lợi nhuận Cũng có một số tác phầm vănhọc - nghệ thuật vì mục tiêu cao cả, vì quyền con ngời nhng số đó thờng rất ít,còn tác phẩm gợi tình dục, kích thích bạo lực thì tràn ngập thị trờng Trongxã hội Hồng Công nạn mại dâm bị cấm trên hình thức nhng trong thực tế thì

đợc xem là một hoạt động hợp pháp Vì vậy Hồng Công là thiên đờng củanhững kẻ nhiều tiền, ăn chơi trác táng Đó là mặt trái của nền văn hoá mở cửa

tự do

Sau khi tìm hiểu về đời sống kinh tế - chính trị - xã hội - văn hoá củaHồng Công trong thời kỳ thuộc địa (1842-1997), ngời ta khó có đợc những kếtluận thống nhất, vì tất cả những biến chuyển trong nội tại xã hội Hồng Công:Chính phủ CHND Trung Hoa không đồng ý coi Hồng Công là "thuộc địa" màkhẳng định đó là "vùng đất" bị "xâm chiếm bất hợp pháp", buộc Liên HiệpQuốc phải gạt Hồng Công ra khỏi danh sách những nớc thuộc địa trên thếgiới Hồng Công nghèo tài nguyên nhng lại lắm tiền bạc, đất đai hẹp nhngphạm vi "hoạt động kinh doanh rộng lớn'' Hồng Công không có dân chủ vềchính trị nhng lại hoàn toàn tự do về kinh tế, Hồng Công là nơi giao thoa củavăn hoá Đông - Tây tập hợp những tinh hoa văn hoá nhân loại nhng cũng chứa

đầy cặn bã của xã hội Đây là những vấn đề mà chính phủ CHND phải chútrọng khi thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công Dù thế nào đi chăng nữa thìnhững ngời có trách nhiệm ở Hồng Công vẫn phải đảm bảo để "con vẹt HồngCông đẻ trứng vàng" mặc cho nó khoắc bộ lông màu trắng hay màu đen (hàm

ý là dù: dới sự can thiệp của thế chế chính trị nào, TBCN (thực dân Anh) hayCNXH (Cộng Hoà nhân dân Trung Hoa)

Chơng 2

Quá trình thu hồi Hồng Công của CHND Trung Hoa

2.1 Cơ sở lý luận thu hồi chủ quyền đối với Hồng công.

Hồng Công vốn là đất đai của Trung quốc, "cắt nhợng" và "cho thuê" làcác điều ớc bất bình đẳng Anh đã bắt Trung Quốc ký bằng "chính sách pháohạm" và ngoại giao lừa bịp Nhờ đó, Anh đã đặt đợc ách cai trị lên Hồng Côngsuốt hơn một thế kỷ Đặng Tiểu Bình đã khẳng định: "Hơng Cảng là lãnh thổcủa Trung Quốc, chúng tôi nhất định sẽ thu hồi" Đặng còn nói: Đã là đất đaicủa Trung Quốc thì Trung Quốc có quyền thu hồi bất cứ lúc nào

Trong những lần tiếp xúc với Thủ tớng Anh - Thatcher, Đặng Tiểu Bình

đã khéo léo gợi ý, việc Trung Quốc thu hồi chủ quyền đối với Hồng Côngkhông chỉ là quyền lợi của Trung Quốc mà còn có lợi cho cả nớc Anh Đó làmột bằng chứng hùng hồn để chứng minh nớc Anh đã từ bỏ triệt để t tởngthống trị thực dân Điều đó sẽ đợc d luận đánh giá cao Thời đại đế quốc chủnghĩa đã qua lâu rồi, thuộc địa trên thế giới chỉ còn có Hồng Công và áo Môn(Ma Cao) Vì vậy Trung Quốc thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công là việckhông ai có thể cản trở đợc Trung Quốc sẵn sàng đàm phán với chính phủAnh để giải quyết một cách êm thấm vấn đề này chứ không nh ấn Độ chẳngthông báo gì cho Bồ Đào Nha cứ đa quân đội vào vùng Goa, dùng áp lực đểthu hồi Trung Quốc chấp nhận thơng lợng với chính phủ Anh là đã giúp nớcAnh giữ đợc thể diện quốc gia, rút khỏi Hồng Công trong danh dự Chính phủAnh cũng nhận thấy, Trung Quốc đòi chủ quyền ở Hồng Công không đơnthuần chỉ nhằm thống nhất đất nớc mà mục tiêu cuối cùng sau khi thu hồi làtiếp tục giữ cho Hồng Công sự phồn vinh, phát triển dới mô hình "một nớc haichế độ"

2.2 Bối cảnh lịch sử của cuộc đàm phán.

Bằng các hiệp ớc bất bình đẳng mà Anh đã kí với Trung Quốc từ

1840-1898 Anh đã đặt đợc ảnh hởng ở Trung Quốc và từng bớc hoàn thành việcxâm chiếm Hồng Công Trong khoảng thời gian đó lịch sử Trung Quốc đã trãiqua nhiều giai đoạn thăng trầm khác nhau với sự tồn tại của nhiều chính phủcầm quyền Nhng dới bất kỳ chính phủ nào (phong kiến, Dân quốc, hay BắcKinh), vấn đề thu hồi Hồng Công đều đợc đa ra với mong muốn thống nhấtlãnh thổ Trung Hoa

Năm 1911, Cách mạng Tân Hợi bùng nổ chính phủ Dân quốc đợc thànhlập Tiếp sau đó, nhiều chính phủ khác nhau cũng lần lợt ra đời Tuy khácnhau về quan điểm chính trị nhng họ đều nhất quán ở một điểm đó là không

thừa nhận các hiệp ớc mà Trung Quốc đã kí với Anh vào thế kỷ XIX về HồngCông và yêu cầu chính phủ Anh phải trao trả chủ quyền Hồng Công choTrung Quốc Năm 1919, tại Hội nghị Vecxai, Trung Quốc có đa ra yêu cầuthu hồi vùng đất cho thuê (kể cả Cửu Long) nhng hai nớc Anh - Pháp đã phủnhận Đến năm 1921, tại Hội nghị Oasinhtơn, Cố Duy Quần - đại biểu TrungQuốc có nêu ra nghị quyết xoá bỏ tô giới của các nớc t bản phơng Tây ởTrung Quốc nhng cả lần này phía Trung Quốc cũng không đợc chấp thuận.Năm 1924, sau khi hai Đảng Quốc - Cộng thực hiện hợp tác lần thứ nhất,những ngời đứng đầu hai tổ chức này đều nêu lên quyết tâm phải xoá bỏ mọi

điều ớc mà nhà Thanh đã kí trớc đây với nớc ngoài Ngay cả Tởng Giới Thạch,

dù có đợc sự hậu thuẫn của đế quốc Anh - Mĩ nhng cũng không dám đi ngợclại nguyện vọng tha thiết của nhân dân Trung Hoa và di chúc của Tôn TrungSơn để đòi lại công bằng và bình đẳng trong các điều ớc đã kí với nớc ngoàitrớc đó

Cho đến trớc khi diễn ra cuộc đàm phán chính thức Trung - Anh về vấn

đề Hồng Công vào những năm 80 của thế kỷ XX, Trung Quốc đã bỏ quanhiều cơ hội để thu hồi chủ quyền Hồng Công Ngay khi chiến tranh TháiBình Dơng bùng nổ (7-12-1941), cục diện thế giới xảy ra nhiều biến động cólợi cho Trung Quốc lấy lại Hồng Công Trong mặt trận chống phát xít, Mĩ -Anh - Trung Quốc ngẫu nhiên trở thành một đồng minh chống phát xít Nhật ởchâu á Mĩ muốn thắng Nhật, ngầm ủng hộ Trung Quốc trong vấn đề HồngCông Trong khi đó nớc Anh đang chịu sự đe dọa trực tiếp của phát xít Đứcnên không còn có thể "để ý" đến các thuộc địa ở châu á Vì thế Hồng Công,Miến Điện, Singgapo, Malaixia nhanh chóng rơi vào tay phát xít Nhật Đứngtrớc thực tế này, ngày 11-6-1942 Bộ ngoại giao Anh đã tuyên bố "từ bỏ mọi

đặc quyền ở Trung Quốc sau chiến tranh" Đến 10-10-1942, Anh chủ động đa

ra ý muốn đàm phán để giải quyết những vấn đề có liên quan đến Trung Quốc(gồm cả vấn đề Hồng Công) Đại biểu Quốc Dân Đảng tham gia cuộc đàmphán có đa ra một số yêu sách nh: xoá bỏ "Điều khoản đặc biệt mở rộng khutô giới Hồng Công"(1898); đa ra quyền hành chính và quản lí đất thuê củaAnh ở Cửu Long; yêu cầu mọi tài sản và món nợ của chính quyền Hồng Công

đều phải giao lại cho chính quyền Tởng Giới Thạch Phía Anh chỉ đồng ý: xoá

bỏ quyền bất khả xâm phạm của nhân viên ngoại giao, chấm dứt "Hiệp ớc TânSửu", nhất quyết từ chối việc trao trả Hồng Công và Tân Giới cho TrungQuốc Trớc thái độ thiếu thiện chí của Anh, cuộc đàm phán đi vào bế tắc

Năm 1943, tại Hội nghị Cairô (Ai Cập) Tởng Giới Thạch, SơcSin vàRudoven đã nghiêm túc thảo luận về việc sẽ trả lại Hồng Công cho TrungQuốc Theo đó, sau khi Nhật đầu hàng, Anh sẽ trao trả chủ quyền ở HồngCông cho Trung Quốc Sau vì xảy ra chiến tranh Quốc - Cộng nên việc này đãgác lại Tháng 5-1945, Chiến tranh kết thúc ở châu Âu, việc phát xít Nhật đầuhàng chỉ còn là vấn đề thời gian Điều này làm cho chính phủ Anh lo lắng, họ

sợ quân đội Nhật ở Hồng Công có thể đầu hàng quân đội Quốc Dân Đảnghoặc là lực lợng cách mạng của Đảng Cộng sản Vì vậy, ngay trong tháng 7-

1945, một hội nghị bàn về việc chiếm lại Hồng Công đã đợc triệu tập tại Luân

đôn Thủ tớng Anh lúc bấy giờ là SơcSin đã nêu lên hai yêu cầu: Trớc hết phải

có đợc sự ủng hộ của Mỹ và sau nữa phải làm thế nào đi trớc Trung Quốc mộtbớc trong việc tiếp nhận sự đầu hàng của Nhật ở Hồng Công Có nh vậy mới

đảm bảo việc quay trở lại cai trị Hồng Công của Anh Đối với Anh đây lànguy cơ bị đánh bật khỏi Hồng Công nhng với Trung Quốc lại là cơ hội

"nghìn năm có một" để giải quyết dứt điểm vấn đề Hồng Công Do t tởng cục

bộ, Quốc Dân Đảng đã "nhợng bộ Anh" trong vấn đề Hồng Công với điềukiện Anh giúp quân đội Tởng đối phó Đảng Cộng sản nhằm giành thắng lợitrong cuộc nội chiến Quốc - Cộng Mặt khác sau Chiến tranh thế giới lần thứhai, lập trờng của Mỹ có sự thay đổi theo chiều hớng có lợi cho Anh Chủnghĩa phát xít đã giúp cho Mỹ - Anh - Trung Quốc tạo thành một đồng minhvững chắc nhng khi chiến tranh kết thúc chất keo dính ấy cũng mất đi Trongchiến lợc mới của Mỹ, Trung Quốc không phải là một lực lợng có thể giúp Mỹlàm đối trọng trớc các thế lực "ngoài Mỹ" Mỹ cần phải liên kết ở khu vựcchâu Âu mà Anh không thể nằm ngoài sự lựa chọn Vì vậy Hồng Công đợcxem là một "món hàng" gặp mặt vô cùng quý giá mà Mỹ dùng để tặng choAnh sau Đại chiến thế giới hai

Năm 1946-1948, quân đội cách mạng Trung Quốc đã mở rộng đợcvùng giải phóng và tăng cờng lực lợng Đến năm 1949 tiến xuống phía Namvới khí thế nh "chẻ tre" nhanh chóng giải phóng hoàn toàn Trung Quốc Lực l-ợng cộng sản hoàn toàn có thể vợt sông Thâm Quyến để chiếm lại Hồng Côngnhng điều đó đã không xảy ra Vào thời điểm này Đảng Cộng sản Trung Quốc

đề ra phơng châm chiến lợc: "tạm thời cha giải quyết vấn đề Hồng Công".Ngày 1-10-1949, nớc CHND Trung Hoa ra đời Từ đây cho đến cuối nhữngnăm 70 của thế kỷ XX, mặc dù cơng quyết không công nhận các điều ớc bấtbình đẳng mà nhà Thanh đã kí với thực dân Anh nhng chính phủ Bắc Kinh chamột lần trực tiếp đa ra yêu sách thu hồi Hồng Công Điều này xuất phát từ

những tính toán đợc - mất trên mọi phơng diện nếu đòi giải quyết vấn đềHồng Công trong thời điểm lịch sử nói trên.

Về mặt chính trị - ngoại giao: năm 1949 nớc CHND Trung Hoa thànhlập, nhiệm vụ cấp bách là khôi phục kinh tế, kiến thiết đất nớc Trong khi đólại bị các nớc phơng Tây bao vây về kinh tế, cô lập về ngoại giao, uy hiếp vềquân sự Việc duy trì địa vị hiện thời của Hồng Công có lợi cho sự ổn địnhnhân tâm ở Hồng Công, có lợi trong quan hệ với Anh, mở ra khả năng liên hệvới thế giới bên ngoài Có nh vậy sự tồn tại của Nhà nớc Trung Hoa theo chế

độ Cộng hoà mới đợc bảo đảm Trung Quốc không tấn công thu hồi HồngCông sẽ tạo điều kiện dễ dàng phân hoá các cờng quốc phơng Tây nhằm tranhthủ Anh - cô lập Mỹ Chúng ta sẽ không ngạc nhiên khi biết rằng Anh là n ớc

đầu tiên trong thế giới TBCN công nhận nhà nớc Trung Hoa và chính thức đặtquan hệ ngoại giao (1949), trong khi đó 30 năm sau Mỹ mới thiết lập quan hệngoại giao cấp nhà nớc (1979)

Để thống nhất các quan điểm chính trị này Tại "Hội nghị lần thứ nhấtchính trị hiệp thơng Trung Quốc" (9-1949), Mao Trạch Đông đa ra đờng lốigiải quyết các vấn đề do lịch sử để lại bằng phơng pháp hoà bình Đến tháng8-1954, Chu Ân Lai lại đa ra khẩu hiệu: "thúc đẩy quan hệ Trung - Anh, tranhthủ hợp tác hoà bình" để bảo vệ đất nớc Nhờ đó quan hệ Trung -Anh ngàycàng có những chuyển biến quan trọng Tháng 3-1972, chính phủ hai nớc đã

kí "Thông cáo chung" về việc thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ Vấn đềHồng Công trở thành vấn đề chính trị còn bỏ lửng trong quan hệ giữa hai nớc

Ngoài mục tiêu về chính trị - ngoại giao, việc giải quyết vấn đề HồngCông theo quan điểm trên của Đảng Cộng sản Trung Quốc còn xuất phát từlợi ích kinh tế Tháng 4-1957, Chu Ân Lai đa ra chủ trơng: duy trì địa vị đặcbiệt của Hồng Công "để phục vụ cho ta" Ông nói: "Trong khi nội địa tiếnhành xây dựng CNXH, Hồng Công có thể trở thành cơ sở để chúng ta liên kếtkinh tế với nớc ngoài Thông qua Hồng Công để thu hút vốn đầu t, tranh thủngoại tệ và du nhập kĩ thuật" [20;47] Trên thực tế, vai trò đầu mối của HồngCông đã có tác dụng vô cùng to lớn trong quá trình phát triển kinh tế Đại lụcnhiều thập kỷ qua Suốt một thời gian dài, ngoại thơng Trung Quốc luôn ở tìnhtrạng nhập siêu Nguồn ngoại tệ thu đợc từ Hồng Công đã giúp Trung Quốcthoát khỏi khó khăn này Đặc biệt khi Trung Quốc bớc vào công cuộc cảicách, vai trò là đầu mối giao lu của Hồng Công ngày một phát huy hiệu quảhơn Hồng Công trở thành nơi trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc xuất rabên ngoài Vị trí của Hồng Công càng trở nên đặc biệt, không một thành phố

nào ở Đại lục có thể thay thế đợc Mao Trạch Đông đã đúng khi nói: "Tạmthời cha thu hồi Hồng Công vẫn tốt hơn Chúng ta không nóng vội" Khônglâu sau đó trong cuộc gặp gỡ với nguyên soái Anh Montgoaery, Mao Trạch

Đông cũng nói: "Chúng ta không nói chuyện về Hồng Công"

Từ cuối những năm 70 của thế kỷ trớc, tình hình quốc tế vào khu vực cónhững thay đổi lớn nhen nhóm ý tởng về việc thu hồi Hồng Công trong giớilãnh đạo Trung Quốc Họ nhận thấy đã đến lúc "cần phải" và "có thể" đặt vấn

đề đàm phán với Anh để thu hồi Hồng Công Vào thời điểm này quan hệ quốc

tế đi vào hoà hoãn Quan hệ giữa các nớc lớn đã có thay đổi Đặc biệt là quan

hệ Trung -Anh ngày một tốt đẹp, tạo nên môi trờng thích hợp cho việc đàmphán dựa trên nguyên tắc ngoại giao của hai nớc và tập quán quốc tế

Tháng 12-1978, Hội nghị Ban chấp hành Đảng Cộng sản Trung Quốc

đã họp và quyết định thông qua chính sách cải cách, mở cửa của Đặng TiểuBình Trung Quốc xoá bỏ nền kinh tế nguyên tắc kế hoạch hoá tập trung Pháttriển nền kinh tế hàng hoá thị trờng Đẩy mạnh giao lu với thế giới bên ngoàikhông phân biệt chế độ chính trị Xây dựng CNXH mang đặc sắc Trung Quốc.Cũng trong năm 1978, văn phòng Hồng Công - Ma Cao đợc thành lập nhằm

đề ra phơng châm, chính sách hợp lí đối với hai khu vực này

Sự chuyển biến của tình hình và những động thái ban đầu của chính phủTrung Quốc buộc chính phủ Anh phải tỏ thái độ Ngày 29-3-1979, Thống đốcHồng Công là Maclecchose đến thăm Bắc Kinh để thăm dò quan điểm củaTrung Quốc trong vấn đề Hồng Công Ông ta bày tỏ ý định mong Trung Quốctiếp tục cho Anh thuê Tân Giới khi hết hạn vào năm 1997 Đáp lại Đặng TiểuBình đã dứt khoát: "Trung Quốc sẽ thu hồi chủ quyền đối với Hồng Công".Thông qua ông Thống đốc, Đặng Tiểu Bình đã gửi thông điệp "cứ yên tâm"

đến các nhà đầu t Đó là sự bảo đảm từ phía Trung Quốc cho những hoạt độngkinh tế tại Hồng Công Điều ớc "Mở rộng địa giới Hồng Công" đã gần hết hạncàng thúc đẩy Trung Quốc quyết định thu hồi Hồng Công Năm 1982 ĐặngTiểu Bình tuyên bố: "Chúng tôi đã đợi 33 năm, đợi thêm 15 năm nữa tức là 48năm, cộng với 100 năm trớc kia là một thế kỷ rỡi Chúng tôi đợc nhân dân tincậy nên mới có thể đợi lâu nh vậy Nếu 15 năm sau vẫn cha thu hồi đợc thìnhân dân không còn lí do tin cậy chúng tôi nữa và bất kỳ chính phủ TrungQuốc nào cũng phải về vờn, tự nguyện rút lui khỏi vũ đài lịch sử, không cònlựa chọn nào" [17;469] Đặng đặc biệt nhắc đến thời cơ để Trung Quốc thuhồi Ông cảnh báo: năm 1945 chính phủ Quốc Dân Đảng cho Liên Xô thuê LữThuận - Đại Liên trong 30 năm nhng chỉ 5 năm sau (1950) nhân dân Trung

Quốc đã đứng lên thu hồi Ông làm phép so sánh: "Nếu đến năm 1997 vẫn chathu hồi Hồng Công thì coi nh chính phủ Trung Quốc cũng nh chính phủ MãnThanh, những ngời lãnh đạo Trung Quốc cũng nh Lý Hồng Chơng Không ng-

ời lãnh đạo và chính phủ nào có thể ăn nói với nhân dân Trung Quốc và với cảnhân dân thế giới nữa" [17;469] Nói nh vậy, một mặt chính phủ Trung Quốcmong sự thông cảm từ phía chính phủ Anh nhng quan trọng hơn là khéo léonhắc nhở rằng: chính phủ Trung Quốc ngày nay không yếu đuối nh chính phủMãn Thanh, những ngời lãnh đạo Trung Quốc không quỳ gối cầu hoà nh LýHồng Chơng trớc kia Nớc Anh mạnh hơn Liên Xô bao nhiêu mà mới choLiên Xô thuê có 5 năm Trung Quốc đã đòi lại, trong khi Anh thuê Tân Giớihơn 90 năm chẳng có cớ gì để kéo dài thêm nữa

Đến lúc này, vấn đề trao trả chủ quyền Hồng Công chính thức đợc nói

đến và đặt vào chơng trình nghị sự tơng quan hai nớc Trung - Anh Vì vậy, sauchuyến thăm Bắc Kinh của Thống đốc Maclechose, hai bên có những lần tiếpxúc qua lại nhằm chuẩn bị cho cuộc hội đàm chính thức vào năm 1982

2.3 Phơng thức thu hồi chủ quyền Hồng Công của CHND Trung Hoa.

Sự thay đổi của tình hình trong nớc và thế giới, ngày cận kề hết hạn củahiệp định thuê Tân Giới đã làm cho chính phủ Trung Quốc nhận thấy đã đếnlúc phải thu hồi Hồng Công Một câu hỏi đợc đặt ra: "Thu hồi bằng phơngthức gì và sau khi thu rồi sẽ áp dụng chính sách nh thế nào đối với HồngCông?" Băn khoăn đó đợc Đặng Tiểu Bình nêu lên trong cuộc gặp gỡ thủ tớngAnh - M.Thatcher: "Trung Quốc đứng trớc một vấn đề thực tế là dùng phơngthức gì mới giải quyết đợc vấn đề Hồng Công, dùng phơng thức gì mới giảiquyết vấn đề Đài Loan? Chỉ có hai phơng thức: Một là phơng thức hoà bình,hai là phơng thức không hoà bình" [20;51] Đặng Tiểu Bình không loại bỏ khảnăng dùng vũ lực, nhng trớc sau ông vẫn cho rằng dùng vũ lực là hạ sách Ng-

ời Trung Quốc đã nếm đủ nỗi khổ chiến loạn, hiện nay cần tập trung mọi tinhlực để xây dựng đất nớc Vì vậy nếu để thống nhất mà phải thực hiện mộtcuộc nội chiến nữa - đó là cái giá quá đắt Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh: ápdụng phơng thức hoà bình giải quyết vấn đề Hồng Công phải nghĩ đến tìnhhình thực tế của Hồng Công - Trung Quốc - Anh quốc Có nghĩa là cách giảiquyết đó phải đợc cả ba bên chấp thuận Nếu dùng CNXH để thống nhất, sẽkhông đợc sự thuận tình hợp ý của Hồng Công và Anh quốc Giả sử có chấpthuận, chỉ là miễn cỡng Nh thế khả năng bạo loạn nổ ra rất lớn và tất yếuHồng Công sẽ trở nên tiêu điều xơ xác và bệnh hoạn, chứ không phải là một

Hồng Công phát triển nh sự mong muốn của cả ba bên Trong điều kiện đó,

Đặng Tiểu Bình đã mạnh dạn đề cập đến việc thực hiện lí luận "một nớc haichế độ", cho phép Hồng Công tiếp tục thực hành chế độ TBCN, giữ nguyên vịtrí là một bến cảng tự do và trung tâm tài chính của thế giới Theo ông, ngoàiphơng thức "một nớc hai chế độ", không còn một sự lựa chọn nào khác Nhthế, Trung Quốc đã xác định thu hồi chủ quyền Hồng Công thông qua con đ-ờng đàm phán hoà bình Thực hiện phơng thức này xuất phát từ lợi ích chínhtrị - ngoại giao - kinh tế của nhà nớc Trung Quốc Việc tiến hành đàm phánvới Anh quốc theo những nguyên tắc và tập quán quốc tế đã chứng minh chonhân loại thấy sự mềm dẻo trong đờng lối đối ngoại hoà bình của lãnh đạoTrung Quốc đồng thời nó phản ánh xu hớng mới trong quan hệ quốc tế là việc

"giải quyết mọi tranh chấp quốc tế bằng phơng pháp hoà bình" Điều kiệnthực tế của Trung Quốc buộc họ tìm đến đối thoại Trung Quốc mới bớc vàonhững năm đầu của quá trình cải cách, mở cửa Sẽ rất khó khăn nếu phải dùng

đến vũ lực trong khi Trung Quốc đang tập trung mọi khả năng dù là nhỏ nhấtcho sự vơn dậy của "một Trung Quốc mới" Đất nớc cha thống nhất hoàn toàn,việc giải quyết vấn đề Hồng Công có liên quan đến vận mệnh và cách giảiquyết sau này đối với Ma Cao và Đài Loan Chính sách " một nớc hai chế độ"

có tác dụng lớn trong việc thu phục nhân tâm ngời Trung Quốc ở Đại lục,Hồng Công, Ma Cao và Đài Loan Nhờ đó sức mạnh dân tộc đợc củng cố, uythế của quốc gia đợc nâng cao

Tìm đến giải pháp đàm phám hoà bình không chỉ đảm bảo lợi ích củaTrung Quốc mà còn suy xét đến cả lợi ích toàn diện của Anh quốc Nớc Anhbiết rằng: thời đại đế quốc chủ nghĩa đã qua, họ buộc phải mềm dẻo hơn đểgiải quyết các vấn đề có liên quan đến các thuộc địa cũ của mình Thêm vào

đó nhân tố "ông bạn Mỹ" cũng làm cho chính phủ Anh phải đàm phán vớichính phủ Bắc Kinh Vào năm cuối của cuộc Đại chiến thế giới lần thứ hai(1939-1945), nhất là sau khi chiến tranh kết thúc, Mỹ muốn Anh trao HồngCông lại cho Trung Quốc để Mỹ mở rộng khả năng kiểm soát khu vực này Vìthế nếu không muốn quan hệ Anh - Mỹ xấu đi Anh buộc phải có giải phápthích hợp Xét về mặt thể diện quốc gia, thông qua đàm phán Anh sẽ rút khỏiHồng Công trong danh dự Điều đó gây đợc sự thông cảm và đánh giá cao trêntrờng quốc tế Chính phủ Anh nhận thấy chỉ bằng đàm phán hoà bình vớichính phủ Trung Quốc, xã hội Hồng Công mới có thể giữ đợc sự ổn định, kinh

tế Hồng Công mới đợc đảm bảo phát triển đồng nghĩa với những lợi ích của tbản Anh tại đây không bị ảnh hởng gì Ai cũng biết dù dới sự cai quản của

thực dân Anh nhng giữa Hồng Công và Đại lục vẫn có mối liên hệ tơng đốichặt chẽ về mặt kinh tế Hồng Công phụ thuộc Đại lục nhiều mặt hàng thiếtyếu nh: năng lợng, nớc sinh hoạt, nguồn thực phẩm Do đó nếu bị phong toả,kinh tế - xã hội Hồng Công sẽ bị đảo lộn và tất nhiên quyền lợi của Anh tạiHồng Công cũng mất đi Hơn nữa sự lớn mạnh về quân sự của Trung Quốccũng làm cho Anh phải nể sợ.

Nh vậy, trên cơ sở xem xét điều kiện thực tế của cả ba bên: Trung Quốc

- Anh quốc - Hồng Công, với yêu cầu đảm bảo lợi ích toàn diện của chính họ,bằng áp lực của pháp luật và tập quán quốc tế đã đa chính phủ Anh quốc vàTrung Quốc đi đến một điểm chung trong vấn đề Hồng Công đó là: giải quyếtvấn đề Hồng Công bằng phơng pháp hoà bình, thông qua đàm phán thơng l-ợng

2.4 Quá trình đàm phán đi đến thu hồi chủ quyền Hồng Công của CHND Trung Hoa

Qua những tranh chấp, bất đồng ban đầu, các nhà lãnh đạo của TrungQuốc và Anh quốc đã thống nhất với nhau về phơng thức thu hồi chủ quyền

đối với Hồng Công bằng giải pháp hoà bình Cuộc đàm phán Trung - Anh vềvấn đề Hồng Công chính thức bắt đầu từ tháng 9-1982 và kéo dài hơn nămmới đi đến kết quả: Ký Tuyên bố chung Trung - Anh vào ngày 19-12 -1984.Quá trình đàm phán chia làm 2 giai đoạn

2.4.1 Giai đoạn thứ nhất (từ 23-09-1982 đến 01-07-1983): hai bên trao đổi về những nguyên tắc và trình tự giải quyết vấn đề.

Ngày 22-09-1982, chiếc máy bay của không lực Hoàng gia Anh chởThủ tớng M.Thatcher cùng chồng, các quan chức chính phủ và 16 nhà báo đếnBắc Kinh Trớc khi đi bà phát biểu trớc giới báo chí tỏ ý muốn đến TrungQuốc để thăm dò thị trờng nhng thực chất là chính thức hội đàm với các nhàlãnh đạo Trung Quốc về vấn đề Hồng Công Do nhiều nguyên nhân TrungQuốc đã bỏ lỡ những cơ hội thu hồi chủ quyền Hồng Công Lần này nớc Anhkhông thể trông chờ vào sự "may rủi" đợc nữa khi mà ngày đại hạn (tức làngày hết hạn thuê nhợng Tân Giới) đã gần kề Đặng Tiểu Bình tuyên bố: "giảiquyết vấn đề Đài Loan, thực hiện thống nhất Tổ quốc là một trong ba nhiệm

vụ lớn của thập kỷ 80 Hơng Cảng tất nhiên cũng nằm trong số đó, chậm nhấtkhông thể qúa năm 1997 " [17;463] Quyết tâm của các nhà lãnh đạo TrungQuốc buộc chính phủ Anh phải có những thăm dò nhằm tìm ra một đối sáchhợp lý

Thực tế, trớc chuyến thăm Trung Quốc của bà M.Thatcher hai bên đã

có những tiếp xúc ban đầu Tháng 3-1981, Bộ trởng ngoại giao Anh Calintonthăm Trung Quốc Trong chuyến đi này, Calinton đã đợc Đặng Tiểu Bình "bậtmí": Nếu địa vị của Hồng Công sau này thay đổi, ngời đầu t nớc ngoài sẽkhông bị tổn hại đến lợi ích đang có tại đây Tháng 10-1981, Bắc Kinh ratuyên bố "chín nguyên tắc hoà bình thống nhất Đài Loan" - trên thực tế là giántiếp công khai về phơng án giải quyết vấn đề Hồng Công Gần một năm sau(6-4-1982), Thủ tớng Anh Edward Heath và Đặng Tiểu Bình gặp nhau ở BắcKinh Hai bên đều cho rằng đã đến lúc phải suy nghĩ để giải quyết vấn đềHồng Công Lúc bấy giờ giới lãnh đạo Trung Quốc đã bắt đầu có chủ trơng

"hoà bình thống nhất - một nớc hai chế độ" Hoà bình thống nhất tổ quốc làmục đích và mục đích đó trong điều kiện lịch sử hiện nay chỉ có thể đạt đợcbằng phơng thức "một quốc gia hai chế độ" T tởng này đợc vận dụng để giảiquyết vấn đề Đài Loan, Hồng Công, Ma Cao Đây cũng là quan điểm chỉ đạoxuyên suốt trong cuộc đàm phán giữa Trung Quốc và Anh về vấn đề HồngCông

Đại diện Trung Quốc tham gia đàm phán là Thủ tớng Triệu Tử Dơng.Tiếp kiến ông là nhân vật có "bàn tay sắt" trong chính giới Anh - M.Thatcher(ngời đàn bà thép) Bà nổi tiếng về sự cứng rắn và linh hoạt trong việc giảiquyết các vấn đề quốc tế Vấn đề Hồng Công bắt đầu từ đâu bà đã có phơng

án sẵn Qua những tiếp xúc ban đầu, Thatcher đã nắm đợc lập trờng của TrungQuốc: Trung Quốc quyết tâm thu hồi chủ quyền ở Hồng Công nhng khôngmuốn thay đổi vai trò là một cảng tự do, một trung tâm buôn bán lớn củaHồng Công Mô hình "một quốc gia hai chế độ" là có ý tách riêng kinh tế vàchính trị Bà Thatcher hiểu rằng: Nếu theo cách nghĩ của ngời Trung Quốctách riêng hai quyền ấy nớc Anh vẫn còn khả năng sau khi trao trả chủ quyềncho Trung Quốc vẫn giữ đợc quyền quản trị ở Hồng Công Muốn làm đợc nhvậy, nhất thiết phải dựa vào tính hợp pháp của ba điều ớc mà chính phủ Anh

đã ký với nhà Thanh trớc đây Bà tuyên bố: "xét từ góc độ luật pháp quốc tế,

ba điều ớc này vẫn có hiệu lực, mọi hoạt động của chúng ta đều lấy ba điều ớcnày làm chổ dựa" Thủ tớng Anh phân tích: "Điều ớc Nam Kinh" (1842),

"Điều ớc Bắc Kinh" (1860) trong đó đã quy định vĩnh viễn cắt cho Anh bán

đảo Hồng Công và phía Nam bán đảo Cửu Long "Điều ớc mở rộng địa giớiHồng Công" (1898) có viết: cắt một phần lớn bán đảo Tân Giới và hơn 200

đảo nhỏ khác cho nớc Anh thuê trong 99 năm Khi ba điều ớc trên vẫn cònhiệu lực thì đến năm 1997 nớc Anh chỉ phải trao trả Tân Giới cho Trung Quốc

nhng vẫn giữ chủ quyền đối với Hồng Công và Cửu Long Ngời Anh biết,Trung Quốc rất coi trọng chủ quyền Anh quốc có khả năng "mặc cả" đó làtrao trả chủ quyền ở Hồng Công và Cửu Long để đổi lấy quyền quản trị TânGiới Nếu đợc nh vậy sẽ rất tốt cho nớc Anh Vì vậy, bà Thatcher muốn lu ýphía Trung Quốc chỉ có thể sửa đổi ba điều ớc trên thông qua hiệp thơng chứkhông thể đơn phơng xoá bỏ chúng Bà bày tỏ sự thông cảm với nhà nớcTrung Hoa về mong muốn thu hồi chủ quyền và duy trì sự phồn vinh củaHồng Công nhng lại cho rằng sự ổn định của khu vực này "hoàn toàn tuỳthuộc vào sự quản trị của Anh quốc" Nếu có sự thay đổi lớn về quyền quản trị

sẽ dẫn đến tình trạng mất lòng tin và không thể bảo đảm sự thịnh vợng choHồng Công đợc Bà cảnh báo "nếu vấn đề Hồng Công không đợc giải quyếttốt sẽ gây nên những hậu quả tai hại" Nữ Thủ tớng cũng mở ra hớng giảiquyết mới: nếu hai chính phủ Trung - Anh có thể đi tới một thỏa thuận vềquyền quản trị tơng lai của Hồng Công đợc Quốc hội Anh chấp nhận, nhândân Hồng Công tin cậy thì chính phủ Anh sẽ xem xét vấn đề chủ quyền Nóithẳng ra Anh sẽ công nhận chủ quyền của Trung Quốc đối với Hồng Công vềdanh nghĩa, nhng Hồng Công tơng lai vẫn do nớc Anh cai quản

Về phía Trung Quốc, trớc những tuyên bố mà Anh đa ra, Trung Quốc

đã bày tỏ quan điểm nhất quán của mình: Trung Quốc nhất định thu hồi HồngCông Trung Quốc có niềm tin và không cho rằng thu hồi Hồng Công sẽ dẫn

đến hậu quả tai hại Thủ tớng Triệu Tử Dơng đã nói: "Năm 1997, khi điều ớcthuê nhợng Tân Giới đã hết hạn, Trung Quốc sẽ thu hồi toàn bộ lãnh thổ HồngCông Sau khi thu hồi chủ quyền, Trung Quốc sẽ áp dụng một loạt nhữngchính sách đặc biệt để duy trì sự ổn định và phồn vinh của Hồng Công" [36;2]

"Ngời đàn bà thép" không ngờ rằng mình đã gặp phải "một công ty gangthép", không những Thủ tớng Triệu Tử Dơng mà Đặng Tiểu Bình - đối thủ sốmột của bà, càng có quyết tâm thu hồi Hồng Công hơn

Ngày 24-9-1983, M.Thatcher có cuộc hội đàm bí mật với Đặng TiểuBình Tuy diễn ra trong phòng kín nhng khắp thế giới, ngời ta có thể theo dõimọi chi tiết của cuộc hội đàm này qua hình ảnh truyền trên vệ tinh, nghe đợcnhững câu nói của hai nhân vật có tầm cỡ thế giới Bà thủ tớng đã trình bàylập trờng của Anh và nhấn mạnh: Nếu Trung Quốc thay Anh cai quản HồngCông, Hồng Công sẽ sụp đổ và nh vậy sẽ ảnh hởng đến "bốn hiện đại hoá" củaTrung Quốc Đặng Tiểu Bình đanh thép đáp lại "dù Hồng Công có không giữ

đợc sự phồn vinh nh trớc thì cũng không có ảnh hởng đến sự phát triển và bốnhiện đại hoá của Trung Quốc Nếu Trung Quốc đặt sự thành công của bốn

hiện đại hoá phụ thuộc vào sự phồn vinh của Hồng Công thì bản thân quyếtsách đó là sai lầm" [17;471] Còn gì có thể ngăn cản đợc Trung Quốc thu hồiHồng Công nữa "Nếu bà Thủ tớng nói thu hồi Hồng Công sẽ đem lại tai nạnthì chúng tôi dũng cảm đơng đầu với tai nạn đó" Đặng Tiểu Bình đã chia cácvấn đề mà phía Anh đa ra thành ba điểm và cơng quyết chỉ đàm phán dựa trênnhững điểm đó.

Vấn đề thứ nhất: Vấn đề chủ quyền

Vấn đề thứ hai: Sau khi Trung Quốc thu hồi chủ quyền, sẽ thực thichính sách nh thế nào để quản lý Hồng Công

Vấn đề thứ ba: Sắp xếp nh thế nào những công việc sẽ phải tiến hànhtrong thời kì quá độ (1982-1997) Đặng tiểu Bình chỉ rõ những gì phải đàmphán và những gì không phải đàm phán Một lần nữa ông tỏ rõ mình là một

"tài năng cao siêu trong việc nắm vững tỉ lệ tối u giữa cứng rắn và linh hoạt"

ở vấn đề thứ nhất, Đặng tuyên bố: "chủ quyền không phải là một vấn đề đàmphán, năm 1997 trung Quốc sẽ thu hồi toàn bộ Hồng Công, còn phơng phápthu hồi nh thế nào trung Quốc sẽ quyết định đàm phán với Anh quốc" ĐặngTiểu Bình làm nh vậy đã đem lại những lợi ích cho Trung Quốc mà chúng ta

có thể thấy đợc: Tránh đợc việc thu hồi chủ quyền mà ảnh hởng xấu cho sựphồn vinh của Hồng Công đồng thời tranh thủ đợc sự hợp tác của Anh trongthời kì quá độ Đặng Tiểu Bình cũng đa ra thời gian biểu cho cuộc đàm phán:Chúng tôi (Trung Quốc) có thể đợi một, hai năm sau sẽ tuyên bố nhng khôngthể kéo dài thêm nữa Khi Trung Quốc quyết định thu hồi chủ quyền HồngCông đã tính đến những khả năng khác nhau Nếu trong 15 năm tới (1982-1997) xảy ra chuyện gì rắc rối nghiêm trọng, Trung Quốc phải nghĩ đến khảnăng thu hồi sớm hơn với một phơng thức khác Trong cuộc hội kiến này,

Đặng Tiểu Bình có nói thêm về mô hình "Một quốc gia hai chế độ" để Thủ ớng Anh có thể yên tâm về sự phồn vinh và phát triển của Hồng Công cũng

t-nh lợi ích kit-nh tế của At-nh sau khi Trung Quốc khôi phục chủ quyền Cuộc hội

đàm kết thúc, do quá mệt và sơ ý nên khi bớc xuống thềm đá Đại lễ đờngQuốc hội Trung Quốc, bà Thatcher té ngã Một số ký giả phơng Tây đã nângcấp sự cố đó thành "cuộc té ngã lịch sử"

Do lập trờng của hai bên quá xa nhau xung quanh vấn đề chủ quyền,quyền quản trị làm cho cuộc đàm phán đi vào bế tắc Cho đến tháng 3-1983,hai bên vẫn cha đạt đến kết quả khả quan nào Sau cuộc hội đàm của bàThatcher với giới lãnh đạo Bắc Kinh còn có nhiều cuộc thơng lợng bí mậthoặc công khai nhng đều không thể đồng nhất với nhau đợc Trung Quốc

quyết định chuyển sang chiến lợc mới: Tăng cờng tác động đối với HồngCông Biện pháp đầu tiên của Đại lục là tiến hành ngoại giao mời mọc cổtruyền Trung Quốc mời hết nhóm trí thức, nhà báo này đến nhóm khác củaHồng Công tới thăm Trung Quốc Mục đích để hỏi ý kiến của tầng lớp này vềgiải pháp cho Hồng Công và ngầm thông báo cho ngời Hồng Công biết quan

điểm, chính sách cơ bản của Trung Quốc trong "vấn đề năm 1997" TrungQuốc tăng thêm số đại biểu Hồng Công, Ma Cao trong Quốc hội, bằng cáchnày Trung Quốc gây cho ngời dân ở Hồng công ý thức mình cũng đang thamgia vào công việc chính trị của đất nớc, họ cảm nhận đợc mình là ngời TrungQuốc Nhng sự việc gây ấn tợng mạnh mẽ nhất cho d luận trong và ngoài nớcthấy rõ quyết tâm của Trung Quốc khôi phục chủ quyền Hồng Công là việc cửHứa Gia Đồn - uỷ viên Trung ơng Đảng làm phân xã trởng Tân hoa xã tạiHồng Công Tân hoa xã là hãng thông tấn quốc gia của Trung Quốc song đóchỉ là bề ngoài, thực chất đây là cơ quan đại diện của Trung Quốc ở HồngCông Điều này cho thấy quan điểm trớc mắt của Trung Quốc, sau khi khôiphục chủ quyền ở Hồng Công sẽ đặt đó là Khu hành chính đặc biệt Việc cửHứa Gia Đồn đến Hồng Công vừa biểu thị ý muốn của Trung Quốc đặt HồngCông là khu vực hành chính cấp tỉnh, vừa tăng cờng công tác d luận về "vấn

đề năm 1997"

Những động thái ngoài vòng đàm phán của Trung Quốc đã có tác độnglớn đến giới lãnh đạo Anh Tháng 3-1983, bà Thatcher viết th cho Thủ tớngTrung Quốc thông báo: Bà chuẩn bị đề nghị với Quốc hội Anh trao trả toàn bộchủ quyền Hồng Công cho Trung Quốc và yêu cầu Trung Quốc cùng Anhngồi vào bàn đàm phán để tìm ra những giải pháp tốt nhất đáp ứng đợc cả babên (Trung Quốc - Anh quốc - Hồng Công) Nhờ vậy mà cuộc đàm phán vềHồng Công đợc mở trở lại

2.4.2 Giai đoạn thứ hai (từ tháng 7-1983 đến tháng 9-1984).

Tháng 7-1983, giai đoạn hai của cuộc đàm phán bắt đầu Cuộc đàmphán kéo dài 14 tháng, bao gồm 22 vòng đàm phán chính thức và nhiều lầntiếp xúc không chính thức Có thể chia làm các thời kỳ sau:

Thời kỳ thứ nhất: Từ vòng đàm phán thứ nhất đến vòng đàm phán thứ 6(từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1983)

Ngày 13- 7- 1983, Thủ tớng Anh M.Thatcher lại đến Trung Quốc Hai

đoàn đại biểu bắt đầu hội đàm vòng đầu Đây là thời kỳ đàm phán có tính chấtquyết định về tơng lai Hồng Công Xem xét dấu hiệu ban đầu cho thấy, cònnhiều chông gai, cha kể vấn đề tranh chấp là chủ quyền Tất cả những vấn đề