Quá trình ra đời và hoạt động của diễn đàn hợp tác á âu [ASEM]

Điều này đã đợc Uỷ ban châu Âu ghi nhận trongvăn kiện “châu Âu và châu Á ”: Một khuôn khổ chiến lợc vì quan hệ đối tác tăngcờng: Tiến trình ASEM đã cống hiến một tấm gơng tuyệt vời về hợ

Phần dẫn luận.

1 Lý do chọn đề tài.

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập ngày đang diễn ra mạnh mẽ Sự hợptác giữa ASEAN, Đông Bắc Á và EU là một sự kiện không nằm ngoài xu thế đó.Kết quả là tháng 3 năm 1996 đã diễn ra hội nghị thành lập ASEM

Trải qua hơn 9 năm hoạt động, ASEM đã khẳng định những đóng góp củamình đối với hoà bình, ổn định và phát triển của hai châu lục nói chung và củatừng đối tác ASEM nói riêng Điều này đã đợc Uỷ ban châu Âu ghi nhận trongvăn kiện “châu Âu và châu Á ”: Một khuôn khổ chiến lợc vì quan hệ đối tác tăngcờng: Tiến trình ASEM đã cống hiến một tấm gơng tuyệt vời về hợp tác liên khuvực và chúng ta sẽ tiếp tục hoạt động để đảm bảo rằng nó có thể tạo ra sự tiến bộtrong từng trụ cột của ba trụ cột “Kinh tế, chính trị, và các lĩnh vực khác”

ASEM trải qua năm kỳ hội nghị cấp cao với nhiều hoạt động tích cực Tuytuổi đời còn trẻ thành lập muộn hơn so với các tổ chức kinh tế khu vực nh:ASEAN, APEC, WTO nhng ASEM đang dần chứng tỏ mình là một diễn đangngang tầm với các diễn đàn khác trên trờng quốc tế bằng sự năng động, linh hoạt

và vận động không ngừng để thích nghi với xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra trêntoàn thế giới

Trên thực tế, khó có thể đa ra đợc một so sánh chuẩn mực về bất kỳ mộthiện tợng kinh tế, xã hội hay một tổ chức nào Tuy nhiên, đánh giá chung chothấy ASEM có tiềm năng lớn hơn so với APEC bởi hoạt động của nó không chỉ

bó hẹp trong lĩnh vực kinh tế mà còn trải rộng trên các mặt chính trị, văn hoá, xãhội của hai châu lục và những vấn đề quan tâm chung của toàn cầu.Những

đóng góp của ASEM vào sự phát triển toàn diện của từng khu vực cũng nh ảnh ởng cả trực tiếp lẫn gián tiếp của nó đến sự phát triển toàn cầu là không thể phủnhận Tính đến nay ASEM đã triển khai đợc hơn 250 hoạt động với nhiều sángkiến mang lại lợi ích và hiệu quả cao trên cả ba lĩnh vực hoạt động

h-Với vai trò và ý nghĩa to lớn ấy ASEM trở thành vấn đề đợc nhiều ngờiquan tâm Với sự hớng dẫn của PGS-TS Nguyễn Công Khanh, tôi đã chọn đề tài:

“Quá trình ra đời và hoạt động của Diễn đàn hợp tác Á- Âu” (ASEM ) khoá luận

này giúp chúng ta hiểu hơn về sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá xã hộitrong tiến trình phát triển Mặt khác nghiên cứu giúp chúng ta thấy đợc tình hìnhcác nớc châu Á, châu Âu thuộc ASEM

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Năm 2004 là năm có nhiều sự kiện quốc tế nổi bật, trong đó Hội nghị cấpcao-Diễn đàn hợp tác Á-Âu lần thứ 5 (ASEM5) diễn ra tại Hà Nội ( từ ngày 8-9tháng 10 năm 2004) Đây là một sự kiện quốc tế quan trọng có ý nghĩa đặc biệt

về đời sống chính trị, xã hội không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với quan

hệ giữa hai châu lục Á-Âu

Để cho nhân dân Việt Nam cũng nh nhân dân thế giới hiểu về Diễn đàn

Á-Âu và thông tin truyền bá về ASEM5 tại Hà Nội, chúng ta đã cho xuất bản một

số cuốn sách, tạp chí nh: “ Hợp tác Á-Âu và vai trò của Việt Nam ” của NguyễnDuy Quý, NXB chính trị quốc gia, Hà Nội 2004 hay “ASEM5 cơ hội và tháchthức trong tiến trình hội nhập Á-Âu” của Hoàng Lan Hoa, NXB lý luận chính trị

Ngoài ra còn các bài viết, các tiểu luận đăng trên báo tạp chí: Tạp chínghiên cứu châu Âu, tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, báo Quốc tế, báo đời sốngsức khoẻ, báo Nhân Dân

Nhng cho đến nay đánh giá về sự ra đời và hoạt động của ASEM thì còn

đang ở mức độ trình bày lại những bài phát biểu, những tuyên bố của những Hộinghị đã qua

3 Đối tợng nghiên cứu của đề tài.

Sự ra đời hoạt động của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM) trong tất cả cáclĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Thành tựu, hạn chế cũng nh triển vọngcủa ASEM

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Phạm vi nghiên cứu của đề tài này chủ yếu là trình bày hoạt động trongquá trình phát triển của ASEM từ khi thành lập đến nay

5 Phơng pháp nghiên cứu.

Trên cơ sở tài liệu thu thập từ kho t liệu Thông Tấn Xã Việt Nam, trungtâm nghiên cứu châu Âu, tạp chí Đảng cộng sản, trên mạng Internet trong

khoá luận này phơng pháp chủ yếu mà chúng tôi sử dụng là phơng pháp logiclịch sử, kết hợp phân tích, lý giải, so sánh để đa ra những kết luận khoa học.

Tuy nhiên do thời gian có hạn, nguồn tài kiệu ít ỏi kinh nghiệm và nănglực bản thân còn nhiều hạn chế nên khoá luận không tránh khỏi những thiếu sót,chúng tôi rất mong nhận đợc sự chỉ dẫn đóng góp của các thầy, cô giáo cũng nhcủa các bạn sinh viên để khoá luận đợc hoàn thiện

6 Bố cục của đề tài.

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo đề tài gồm ba chơng:Chơng 1 Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Chơng 2 Những hoạt động chủ yếu của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Chơng 3 Thành tựu, hạn chế, triển vọng của Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM )

Phần nội dung Ch

ơng 1

Sự ra đời của Diễn đàn hợp tác á -Âu (ASEM)

1.1 Quá trình ra đời.

1.1.1 Hoàn cảnh quốc tế, khu vực.

Sau khi kết thúc thời kỳ chiến tranh lạnh, chấm dứt chạy đua vũ trang giữahai hệ thống, phe đối lập đứng đầu là Liên Xô và Mỹ, trật tự thế giới chuyển từ 2cực sang đa cực với một siêu cờng là Mỹ Thế giới đang chuyển mạnh từ chạy

đua quyết liệt về quân sự, tranh giành những khoảng trống quyền lực sang cạnhtranh về kinh tế, chiếm lĩnh các thị trờng Sức mạnh kinh tế ngày càng có vai tròquyết định vị thế của mỗi nớc trên trờng quốc tế Mỹ cũng thay đổi chiến lợc củathời kỳ chiến tranh lạnh, gia tăng chủ nghĩa đơn phơng, với u tiên hàng đầu làtăng cờng sức mạnh kinh tế, tất cả chỉ vì lợi ích và an ninh của nớc Mỹ Tơngquan lực lợng thời kỳ hậu Xô Viết cũng đang có nhiều thay đổi.Đó là sức mạnhcủa nền kinh tế Mỹ trong tơng quan so sánh với liên minh châu Âu và Nhật Bảnngày càng suy giảm, sự phát triển mạnh mẽ với tốc độ cao và ổn định của nềnkinh tế Trung Quốc Nền kinh tế tập trung kế hoạch hoá theo mô hình Xô Viết

tan rã, kinh tế thị trờng trở nên phổ biến với nhiều hình thức nhiều mức độ làmtăng cờng xu thế tự do hoá kinh tế , vừa hợp tác vừa cạnh tranh trên cấp độ toàncầu Cùng với những thay đổi về kinh tế, chính trị trong thập niên cuối của thế kỷ

XX, thế giới đang chuyển mình dới tác động mạnh mẽ của tiến bộ khoa học kỹthuật, đặc biệt là công nghệ tin học và viễn thông Sự xuất hiện của mạng Internet

đã tác động to lớn tới từng cá nhân, từng doanh nghiệp, cũng nh các tổ chức cácquốc gia trên toàn cầu, làm thay đổi phơng thức làm việc, học tập và giải trí củacon ngời, làm thay đổi phơng thức thơng mại quốc tế cũng nh các phơng tiện sảnxuất trong nến kinh tế “Sự phát triển của xã hội không còn dựa chủ yếu vào cácnguồn dự trữ tự nhiên Mà chủ yếu dựa vào những nguồn lực có yếu tố trithức thông tin và tri thức trở thành yếu tố đầu vào của hệ thống sản xuất, quảnlý”[2;19-20] Tất cả những thay đổi về chính trị, kinh tế, khoa hoc công nghệnhững năm cuối thế kỷ XX đã tác động to lớn đến nền kinh tế thế giới Vốn,hàng hoá, dịch vụ, sức lao động cùng với công nghệ, tri thức đều vợt ra khỏi biêngiới từng quốc gia và trở thành hoạt dộng mang tính toàn cầu Đồng thời một

điều hiển nhiên là quá trình toàn cầu hoá là một hiện tợng phức tạp và mâu thuẫn,một mặt nó gắn kết các quốc gia lại với nhau chặt chẽ hơn bao giờ hết vào mộtlàng toàn cầu thông qua việc mở rộng thị trờng quốc tế và công nghệ thông tinhiện đại, mặt khác quá trình toàn cầu hoá làm gia tăng và làm trầm trọng thêm sựbất bình đẳng đang tồn tại trong việc phân bố của cải và nguồn tài nguyên giữacác quốc gia và trong ngay một quốc gia Xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế, bớcphát triển cao của quá trình quốc tế hoá nền kinh tế thế giới, quốc tế hoá các quátrình sản xuất lu thông các sản phẩm,dịch vụ ngày càng gia tăng

Trong nền kinh tế toàn cầu hoá, xu hớng liên kết kinh tế khu vực cũng phát

triển mạnh mẽ với nhiều hình thức,nhiều cấp độ Còn ở châu Âu, từ Cộng đồngkinh tế châu Âu (EEC) thành lập năm 1957 với 6 nớc sáng lập viên là Pháp, Đức,Italia, Hà Lan, Bỉ, Lucxembua phát triển lên, đến năm 1992 hiệp ớc Matrichts

đánh dấu sự ra đời của Liên minh châu Âu, một tổ chức khu vực đạt mức độ liênkết rất cao, với thị trờng thống nhất, với liên minh liên kết tiền tệ, không chỉ liênkết kinh tế mà còn hợp tác cả về chính sách an ninh, đối ngoại và nội vụ.Châu Á ,Hiệp hội các nớc Đông Nam (ASEAN) đợc thành lập từ năm 1967 cũng tăng c-

ờng liên kết kinh tế khu vực với việc thành lập khu mậu dịch tự do AFTA vào năm 1993 Cùng thời gian này Hiệp định thành lập khu mậu dịch tự

ASEAN-do Bắc Mỹ (NAFTA) ký kết, còn MERCOSUR hay khối thị trờng chung Nam

Mỹ ra đời sớm hơn vào năm 1991 Không chỉ liên kết ở quy mô châu lục mà đãxuất hiên liên kết xuyên châu lục nh Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á -Thài BìnhDơng (APEC) đợc thành lập năm 1989, sau đó APEC kết nạp thêm Trung Quốc,Hồng Kông và Đài Loan (1991), Nga, Việt Nam (1998)

Thập kỷ cuối thế kỷ XX cũng đánh dấu sự trỗi dậy của các nền kinh tế

Đông Á nh Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan, Xingapo, Malaixia, Thái Lan biếnchâu Á - Thái Bình Dơng trở thành một khu vực kinh tế năng động , đóng vai tròngày càng quan trọng trong nền kinh tế thế giới.” Từ năm 1985 đến năm 1992 tỷtrọng thơng mại của Đông Á từ 20,1% tăng lên 23,6% thơng mại toàn cầu, trong

“Trớc ngỡng cửa của thế kỷ XXI, nền chính trị thế giới chứng kiến ba hiệntợng khác biệt nhau, thậm chí trái ngợc nhau, là toàn cầu hoá và liên khu vựchoá Trong khi khu vực hoá từ những năm 50 đã bắt đầu ở một số khu vực trênthế giới với quy mô và tốc độ khác nhau thì từ những năm 1970 toàn cầu hoá làmột xu thế tất yếu mà không một quốc gia nào trên thế giới có thể tránh đợc Đanxen giữa giữa hai khu vực đó là sự hợp tác liên khu vực mà EU với t cách là một

tổ chức khu vực điển hình đã tiến hành sớm hơn Có thể kể ra đây một số ví dụnh: EU-MERCOSURE, EU-ASEAN mặc dù EU đã có lịch sử và kinh nghiệm

khá lâu trong hợp tác liên khu vực nhng tính chất của hợp tác này bị chi phối bởicuộc chiến tranh lạnh và không vợt quá giới hạn của 2 khối Nhng từ cuối thập kỷ

XX sự hợp tác khu vực đã mang một đặc trng hoàn toàn khác biệt” [7]

1.1.2 Lý do thành lập Diễn đàn á-Âu

Thứ nhất: ASEM là một sản phẩm của thời kỳ hậu chiến tranh lạnh Vớiviệc chấm dứt trật tự hai cực do Mỹ và Liên Xô cầm đầu, thế giới trở nên mởrộng hơn, không còn sự phân chia khu vực ảnh hởng giữa hai phe

Thứ hai: Cùng với việc kết thúc chiến tranh lạnh các quốc gia có điều kiệntập trung phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật, thiêt lập các khu vực mậu dịch tự

do tạo điều kiện cho đẩy mạnh buôn bán, tăng cờng đầu t, luân chuyển vốn, nhânlực và thông tin

Thứ ba: Sự ra đời của ASEM đợc giải thích bằng thuyết quyền lực bộ bahay tam giác, mô tả quan hệ tay ba giữa Bắc Mỹ-châu Âu và Đông Á Cơ sở củathuyết này là từ những năm 1980 cùng với Bắc Mỹ và Tây Âu, Đông Á đã trởthành một trong ba trung tâm kinh tế lớn của thế giới Sự phát triển của nền kinh

tế Đông Á đợc tác giả Ohmác mô tả trong cuốn sách nổi tiếng Bộ ba quyền lực(Ohmác K ; Triad Pner, xuất bản ở Newyork 1985) và đã trở thành cẩm nang củacác công ty đa quốc gia trong hoạt động đầu t kinh doanh

Thứ t: Liên minh châu Âu thực sự lo ngại ảnh hởng ngày càng tăng của

Mỹ ở châu Á Từ góc độ lịch sử, ngay sau khi thế chiến thế giới thứ hai kết thúc

Mỹ đã khẳng định vị thế của mình ở châu Á Trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh,

sự hiện diện của Mỹ trong khu vực là thờng xuyên và ngay cả khi chiến tranhlạnh kết thúc, bằng việc tham gia vào APEC Mỹ một lần nữa khẳng định vị thếcủa mình ở châu Á

Thứ năm: Từ góc độ châu Á, các quốc gia trong khu vực không giấu giếmmong muốn thu hút nhiều đầu t của châu Âu, khai thác tiềm năng công nghệ vàchuyên gia của châu Âu để đảm bảo sự bùng nổ kinh tế của mình Thêm vào đócác nền kinh tế châu Á chủ yếu dựa vào chiến lợc phát triển xuất khẩu và buônbán cho nên thâm nhập vào thị trờng châu Âu là nhu cầu không thể thiếu

Cùng với sự biến chuyển của tình hình kinh tế thế giới, từ những năm 1980nền kinh tế của các nớc Đông, Đông Bắc Á liên tục có tốc độ phát triển cao và lànhân tố quan trọng làm cho toàn khu vực châu Á-Thái Bình Dơng trở thành khuvực phát triển kinh tế năng động nhất thế giới Vị trí quốc tế của liên minh châu

Âu (EU) và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) hai tổ chức khu vựcthành công nhất, ngày càng tăng cờng EU tiếp tục mở rộng với việc tham gia của

Áo, Phần Lan,Thụy Điển (1995) Xu hớng mở rộng của ASEAN bao gồm tất cảcác nớc ở Đông Nam Á ngày càng trở thành hiện thực với việc Việt Nam chínhthức tham gia năm 1995, Lào (1993), Campuchia (1995) và Mianma (1996) lần l-

ợt trở thành giám sát viên của ASEAN, quan hệ giữa châu Á và châu Âu tồn tại từhàng thế kỷ nay, song trớc đây chỉ là quan hệ giữa các nớc thực dân và thuộc địa

Đối thoại ASEAN-EU ở cấp Bộ trởng ngoại giao đã hình thành từ năm 1977,song trên thực tế không tiến triển đợc nhiều do những vớng mắc về vấn đề chínhtrị (nh vấn đề ly khai đòi độc lập ở một số nớc, vấn đề dân chủ, nhân quyền) Khảnăng tài chính hạn chế của Eu và EU cha thực sự quan tâm đến Đông Nam Á

Trong bối cảnh đó, Xingapo nớc điều phối viên của ASEAN tại diễn đàn

đối thoại ASEAN-EU (1994-1997) đã đa ra ý tởng về việc thiết lập mối quan hệmới giữa ASEAN và EU Tại cuộc họp lần thứ ba của Hội nghị cấp cao các nhàkinh tế thuộc khu vực t nhân châu Âu-Đông Á tổ chức tại Paris tháng 10/1994 thủtớng Xingapo Goh Chok Tong đã nhấn mạnh rằng quan hệ chính trị hiện có giữachâu Á và châu Âu kém phát triển hơn so với các quan hệ giữa châu Á và châu Mỹcung nh châu Âu với Bắc Mỹ Thủ tớng Xingapo đã đề nghị tổ chức một hội nghịgiữa các nhà lãnh đạo châu Á và châu Âu nhằm tăng cờng “mối quan hệ bị lãngquên” này

Trên cơ sở đó Xingapo và Pháp (Điều phối viên của ASEAN và EU) đãtích cực phối hợp trao đổi với các thành viên của EU và 10 nớc châu Á (Bao gồm

7 nớc thành viên ASEAN và 3 nớc Đông Bắc Á: Trung Quốc, Hàn Quốc và NhậtBản) về việc tổ chức hội nghị cấp cao Á-Âu đầu tiên Cuối năm 1995 và đầu năm

1996 25 nớc châu Á và châu Âu đã tiến hành các cuộc họp cấp Thứ trởng và Bộtrởng Ngoại giao (1/1996) để chuẩn bị cho hội nghị cấp cao Á-Âu Ngày 1-

2/3/1996 cuộc gặp cấp cao Á -Âu lần thứ nhất đợc tổ chức tại Băng Cốc (TháiLan) đánh dấu sự ra đời của tiến trình hợp tác Á-Âu.

Tham gia sáng lập ra Diễn đàn hợp tác Á -Âu gồm có 25 nớc và Uỷ Banchâu Âu Trong đó 15 nớc thuộc EU là Áo, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Phần Lan,

Hy Lạp, Ireland, Italia, Hà Lan, LucXemBua, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thuỵ

Điển, Anh, 7 nớc ASEAN là Brunây, Indonexia, Philippin, Xingapo, Việt Nam,Thái Lan, Malaixia và 3 nớc Đông Bắc Á là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc

Ngày 7/10/2004 tại Hà Nội diễn ra cuộc họp của các nhà lãnh đạo và đạidiện của 26 nớc thành viên ASEM về việc mở rộng thành viên và đã nhất trí kếtnạp thêm 13 nớc châu Á và châu Âu “chúng tôi rất tự hào rằng Hà Nội diễn ra sựkiện lịch sử của tiến trình hợp tác Á-Âu Sau 9 năm hình thành và phát triển, hômnay ASEM mở rộng thêm 13 thành viên mới là Síp, Séc, Campuchia, Etxtonia,Hungary, Lào, Latvia, Litva, Manta, Mianma, Ba Lan, Slovakia và Etlovenia”[14], nâng số thành viên lên 39.“điều này biến ASEM thành một tiến trình baogồm 2,3 tỷ ngời, chiếm 40% dân số thế giới, 50% sản lợng toàn cầu” [15]

1.2 Tôn chỉ, mục đích của ASEM

Mục đích của tiến trình hợp tác Á-Âu (ASEM) hiện nay là tạo dựng mộtmối quan hệ đối tác mới toàn diện giữa hai châu lục vì sự tăng trởng mạnh mẽhơn hớng tới thế kỷ XXI, hợp tác để tạo sự tăng trởng hơn nữa ở châu Á và châu

Âu, trong đó tập trung vào 3 mục tiêu chính là: Thúc đẩy đối thoại chính trị đểtăng cờng hơn nữa sự hiểu biết lẫn nhau và thống nhất quan điểm của hai châulục đối với các vấn đề chính trị và xã hội của thế giới Xây dựng quan hệ đối tácmột cách toàn diện và sâu rộng giữa hai châu lục để thúc đẩy trao đổi thơng mại

và đầu t giữa các thành viên ASEM Tăng cờng hợp tác trong các lĩnh vực khoahọc kỹ thuật, môi trờng, phát triển nguồn nhân lực để tạo sự tăng trởng bềnvững ở cả châu Á và châu Âu

Tuy nhiên mục đích này của ASEM chỉ có thể đạt đợc trên cơ sở cácnguyên tắc: “Bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau cùng có lợi; là một tiến trình mở vàtiên tiến, không chính thức nên không nhất thiết phải thể chế hoá; Tăng cờng sựnhận thức và hiểu biết lẫn nhau thông qua đối thoại và tiến tới hợp tác trong việc

xác định những u tiên cho các hoạt động phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau; Triển khai

đồng đều cả 3 lĩnh vực hợp tác chủ yếu là tăng cờng đối ngoại chính trị, thúc đẩyhợp tác kinh tế và đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực khác Việc mở rộng thànhviên ASEM cần phải đợc thực hiện với sự nhất trí chung của các vị đứng đầu nhànớc và chính phủ” [ 8 ]

1.3 Cơ chế hoạt động của ASEM

“ASEM là một đối thoại chính trị giữa hai châu lục, có đặc diểm khôngchính thức, không thể chế hoá, bình đẳng và quan tâm đến tất cả các vấn đề”[10] Thế nên, đối thoại chính trị do Bộ Ngoại giao và các nhà lãnh đạo tiến hành

đợc chuẩn bị và duy trì thông qua các cuộc gặp của các quan chức cao cấp ở cấp

độ này, các vấn đề đợc giải quyết dới hình thức không chính thức trong các cuộcthảo luận mở nhng không đa đến kết luận Một số vấn đề nhạy cảm liên quan đến

đối thoại chính trị nh nhân quyền, quan hệ lao động đợc chuyển từ cấp độchính trị cấp cao xuống cấp độ các cuộc hội thảo Điều này có nghĩa là nhữngvấn đề đó không phải là các u tiên hay đợc coi là vấn đề chủ chốt, dù không bị bỏqua Ngoài ra, tính chất không chính thức làm cho các quyết định của các hộinghị của ASEM, kể cả hội nghị cấp cao trở nên không bắt buộc thực hiện đối vớicác thành viên Vì thế, theo các nhà nghiên cứu, hiện nay dù tính chất khôngchính thức phù hợp với ASEM nhng trong tơng lai nếu tiếp tục duy trì thì sẽ làmcho tiến trình này khó có thể tiến lên phía trớc với một sự sống động và hiệu quảhơn

Theo thoả thuận Hội nghị cấp cao Á-Âu đợc tổ chức hai năm một lần với sựtham gia của ngời đứng đầu nhà nớc, chính phủ các nớc thành viên và Cao uỷ EC

để quyết định các vấn đề lớn và dài hạn của ASEM theo chế độ luân phiên giữahai châu lục Nguyên thủ nớc chủ nhà sẽ đồng thời là chủ tịch hội nghị Cuối mỗihội nghị sẽ thông qua tuyên bố của chủ tịch hội nghị

Về cơ chế, “do các Bộ trởng và Thứ trởng ngoại giao chịu trách nhiệm điềuphối chung toàn bộ hoạt động của ASEM, các Bộ trởng và quan chức cao cấp th-

ơng mại và đầu t, các Bộ trởng và Thứ trởng tài chính, Tổng cục trởng Tổng cụcHải quan chịu trách nhiệm điều phối hoạt động hợp tác trong các lĩnh vực cụ

thể mà mình phụ trách, thế nên hội nghị cấp Bộ trởng tài chính, ngoại giao, kinh

tế tổ chức mỗi năm một lần Hội nghị các Bộ trởng khác sẽ đợc triệu tập khi cầnthiết” [8] Vì không có ban th ký thờng trực nên việc điều phối hợp tác thờngxuyên và đầu mối thông tin đợc tiến hành qua cơ chế điều phối viên ( EU và nớcchủ tịch EU đại diện cho châu Âu, một nớc ASEAN và một nớc Đông Bắc Á đạidiện cho châu Á)

1.4 Những nét chung về Diễn đàn hợp tác Á - Âu

Để có Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM), Xingapo đã đóng vai trò quan trọngtrong việc thuyết phục các nớc ASEAN và 3 nớc Hàn Quốc, Nhật Bản, TrungQuốc thực hiện ý tởng đối thoại Á-Âu Từ ngày 13-19/03/1995 Hội nghị các quanchức cấp cao ASEAN đã thông qua văn bản trình bày quan điểm của ASEAN vềvấn đề này chuyển cho EU xem xét Hai tháng sau, vào ngày 2-4/5/1995 Hộinghị quan chức cấp cao EU-ASEAN đợc tổ chức tại Xingapo đã thảo luận vàthông qua quan điểm của ASEAN Không đầy 1 năm sau kể từ thời điểm này,ASEM 1 đã đợc tổ chức và ngày 1-2/3/1996 tại Băng Cốc (Thái Lan) ASEM 1 đ-

ợc đánh giá là “Một bớc ngoặt lịch sử” trong quan hệ giữa 2 châu lục vì đây làmột đối thoại mới giữa những đối tác bình đẳng Quan trọng hơn ASEM là biểu t-ợng cho vị thế mới của châu Á trên trờng quốc tế đợc châu Âu thừa nhận.” Hộinghị ASEM1 đợc diễn ra trong bầu không khí thực sự cởi mở, thẳng thắn, xâydựng và thân thiện” [12] Các nguyên thủ đã thảo luận tất cả các vấn đề quan tâm

từ chính trị, kinh tế đến văn hoá và an ninh Các quyết định chủ yếu mà ASEM 1thông qua là thành lập quỹ Á-Âu (ASEF) với 1 triệu USD vốn ban đầu củaXingapo, để thúc đẩy trao đổi Khoa học và Văn hoá, hình thành nhóm hoạt độngcủa Chính Phủ và t nhân để chuẩn bị một chơng trình hành động thúc đẩy đầu t(IPAP), tổ chức thơng mại Á-Âu (1/1996) thiết kế một chơng trình Đại Học Á-Âu(AFEUP) để đẩy mạnh trang đổi sinh viên và các nhà khoa học, thành lập mộttrung tâm Công Nghệ, Môi Trờng Á-Âu ở Thái Lan chuẩn bị các nguyên tắc chomột khuôn khổ hợp tác lâu dài trong các dự án nh phát triển vùng sông Mê Kông

và hệ thống đờng sắt xuyên Á-Âu

Trong Hội nghị này các vị đứng đầu nhà nớc và Chính Phủ của các nớcthành viên ASEM thừa nhận mục tiêu quan trong của mối quan hệ đối tác này là

“cả châu Âu và châu Á cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc xây dựng sự hiểu biếthơn nữa giữa nhân dân hai khu vực thông qua hình thức tiếp xúc trực tiếp giữanhân dân hai khu vực” [12] Việc tăng cờng đối thoại Á-Âu trên tinh thần hợp tác

và thông qua việc chia sẻ nhận thức về hàng loạt các vấn đề sẽ giúp tăng cờng sựhiểu lẫn nhau và có lợi cho cả hai khu vực Trớc những tác động có tính toàn cầucủa các quá trình hội nhập ở các khu vực Việc tăng cờng đối thoại cũng gópphần bảo đảm những quá trình hội nhập nêu trên sẽ đem lại lợi ích cho toàn thểcộng đồng Quốc tế

Từ ngày 3- 4/4/1998 tại Luân Đôn (Vơng Quốc Anh) các vị đứng đầu nhànớc và Chính Phủ của 10 quốc gia châu Á, 15 quốc gia châu Âu và Chủ tịch Uỷban châu Âu cùng nhau làm nên thành công của ASEM 2 Đặc điểm nổi bật củaHội nghị này là các thành viên châu Á của ASEM vừa trải qua cuộc khủng hoảngtài chính trầm trọng gây ra những hậu quả nặng nề trong tất cả các lĩnh vực và v-

ợt ra khỏi phạm vi khu vực Ngay việc tổ chức đợc ASEM 2 đã chứng tỏ tầmquan trọng của diễn đàn và cuộc khủng hoảng tài chính của châu Á là một tháchthức đúng lúc cho sự tồn tại của ASEM các nớc châu Á đã phê phán chỉ trích thái

độ chậm trễ hoặc thờ ơ của châu Âu trong việc giúp đỡ các đối tác khi họ gặphoạn nạn

Mặc dù vậy, ASEM đã đạt đợc một số kết quả nhất định Điều đó đợc thểhiện trong hai tài liệu chính của hội nghị: Tuyên bố của chủ tịch và Tuyên bố vềtình hình kinh tế tài chính ở châu Á Để giúp đỡ các thành viên châu Á khôi phụclại nền kinh tế sau khủng hoảng, các nhà lãnh đạo của châu Âu đã quyết định lậpquỹ ASEM2 Trust Fund với số vốn là 42 triệu ECU tại ngân hàng Thế giới.Ngoài ra, tại ASEM2 các nhà lãnh đạo còn thông qua 1 số dự án sau: Chơng trìnhhành động thúc đẩy thơng mại IFAP, Chơng trình hành động thúc đẩy đầu t IPAPbao gồnm cả việc thiết lập nhóm chuyên gia đầu t IEG, thành lập trung tâm côngnghệ môi trờng Á-Âu tại Thái Lan và thành lập 1 trung tâm Á-Âu tại Đại HọcMalaya (Malaixia) Hội nghị thông qua 8 sáng kiến và ghi nhận 11 sáng kiếnkhác, mở rộng khả năng hợp tác trong các lĩnh vực Khoa học - Công nghệ, Y tế,phúc lợi trẻ em, bảo tồn và phát huy di sản văn hoá

ASEM 3 đợc tổ chức tại Seul Hàn Quốc vào ngày 20-21/10/2000 thời điểmnày bị vấn đề chính trị trên bán đảo Triều Tiên chi phối Chính phủ Hàn Quốc

đứng đầu là Tổng thống Kim Dac Jung, ngời vừa nhận giải thởng Nobel về hoàbình đã khéo léo để ASEM 3 đa lại lợi ích cho Quốc gia Hội nghị nhất trí chung

là kiến tạo “Mối quan hệ đối tác Á-Âu toàn diện mới vì sự tăng trởng mạnh mẽhơn và sẽ thúc đẩy ASEM đồng đều” Hội nghị cũng đánh dấu một bớc mới củatiến trình Á-Âu, với việc thông qua “Khuôn khổ hợp tác Á-Âu 2000” Hội nghị

định ra viễn cảnh các nguyên tác mục tiêu u tiên và cơ chế cho tiến trình ASEMtrong thập kỷ đầu của thiên niên kỷ mới, và đa dạng hoá các lĩnh vực thảo luận từnhững vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm với việc thông qua tuyên bố Seul

về hoà bình trên bán đảo Triều Tiên Bằng cách đó ASEM đợc xem là một thắnglợi ngoại giao quan trọng của Hàn Quốc Bên cạnh đó còn những thách thức dotoàn cầu hoá, cách mạng công nghệ tin học “khoảng cách số” đem lại và việc chiphối xử lý các vấn đề toàn cầu nh Môi trờng, kiểm soát vấn đề ngời di c, tộiphạm xuyên quốc gia, tăng cờng chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Hội nghị thôngqua các sáng kiến hợp tác mới nhằm tăng cờng và đa dạng hoá hợp tác trongASEM nh tham nhũng, chống tẩy rửa tiền, phòng chống HIV AIDS, bảo vệ rừng.Ngoài ra hội nghị còn nhất trí mở rộng quỹ ASEM Trust Fund thiết lập Chơngtrình học bổng DUO với số tiền 6 triệu EURO do Pháp, Hàn Quốc, Xingapo cungcấp đã khẳng định tầm quan trọng của đối thoại giữa 2 châu lục ASEM3 cònvạch ra lộ trình củng cố mối quan hệ đối tác giữa châu Á và châu Âu

Nh đã thoả thuận ở ASEM3, ASEM4 đợc tổ chức tại Copenhagen (ĐanMạch) vào ngày 23-24/9/2002 Hội nghị đã thảo luận những vấn đề an ninh mớixuất hiện sau sự kiện 11/9/2001 và thông qua tuyên bố về hợp tác chống khủng

bố quốc tế EU tiếp tục thể hiện sự quan tâm đến châu Á nhng có sự thay đổi nhỏbằng chứng của sự thay đổi này là EU đã công bố “Khuôn khổ chiến lợc mớităng cờng hợp tác” với châu Á vào tháng 9/2001 bao gồm 6 điều u tiên: “Tăng c-ờng hoà bình, an ninh, đẩy mạnh thơng mại và đầu t, chú trọng đến chơng trìnhgiảm nghèo tăng cờng dân chủ lãnh đạo, xây dựng đối tác toàn cầu và thực hiện

sự hiểu biết lẫn nhau giữa 2 khu vực” [10] Hội nghị đã đánh giá những phát triển

về quá trình liên kết kinh tế ở từng khu vực và bày tỏ mong muốn làm sống động

và đa hợp tác Kinh tế Á-Âu vào chiều sâu và từ đó lập nhóm đặc trách về kinh tế

có nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất các biện pháp tăng cờng hợp tác thơng mại đầu

t và tài chính giữa 2 châu lục và sẽ trình báo cáo này lên hội nghị cấp caoASEM5 tại Hà Nội Hội nghị này cũng giành một phiên thảo luận riêng về “ Đốithoại về các nền văn hoá và văn minh” nhấn mạnh đa dạng văn hoá là một tài sảnvô giá, đề cao tinh thần thống nhất trong đa dạng, đồng thời thúc đẩy trao đổigiáo dục, phát triển nguồn nhân lực Hội nghị đã gửi một thông điệp chính trịmạnh mẽ khẳng định cam kết tăng cờng quan hệ kinh tế giữa hai khu vực qua đógóp phần đạt đợc tăng trởng kinh tế bền vững Các nhà lãnh đạo dự hội nghịkhẳng định quan hệ giữa hai khu vực Á-Âu ngày càng trở nên thắt chặt, rộng rãi

và quan trọng hơn bao giờ hết

ASEM 5, với t cách là nớc chủ nhà, Việt Nam nhân dịp này thông tin, giớithiệu về đất nớc một cách hiệu quả qua đó tranh thủ đợc sự ủng hộ và hợp tác củacác nớc, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chủ đề của ASEM 5

là “Tiến tới quan hệ đối tác Á-Âu sống động và thực chất hơn” Việt Nam và cácthành viên ASEM mong muốn ASEM 5 sẽ tạo ra bớc quan trọng trong việc củng

cố và phát triển hơn nữa quan hệ đối tác giữa hai châu lục cả về chiều rộng lẫnchiều sâu, tăng cờng hợp tác Á-Âu theo hớng thực chất và hiệu quả hơn một cách

đồng đều trên cả 3 trụ cột nhất là về hợp tác kinh tế Hội nghị cấp cao ASEM 5

đã đa ra 3 tuyên bố về tăng cờng đối tác kinh tế ASEM chặt chẽ hơn, tuyên bố về

đối thoại văn minh và tuyên bố của chủ tịch

Ch ơng 2 : Những hoạt động chủ yếu của diễn đàn hợp tác á-Âu (ASEM)

Là một diễn đàn lớn, Diễn đàn hợp tác Á-Âu (ASEM) đến nay đã hoạt động

đợc hơn 9 năm Đây không phải là thời gian dài nhng nó nhanh chóng mở rộng

và phát triển, hiện có hơn 250 hoạt động và sáng kiến đợc triển khai ở hầu hết cácnớc thành viên

Hoạt động của ASEM trong bối cảnh thế giới hiện nay Sau những nỗ lựcnhững năm cuối thế kỷ XX, cho đến nửa thập niên đầu của thế kỷ XXI có thểnhận thấy rõ vị thế của EU trên trờng quốc tế ngày càng đợc cải thiện rõ rệt, đặcbiệt là vị thế của một trong ba khối đại kinh tế thế giới Điều này đợc chứng minhbởi những con số thuyết phục là: Nguồn đầu t FDI hàng năm lớn nhất thế giới(9,3 tỷ EURO) xấp xỉ 60% FDI toàn cầu và 10% ODA toàn cầu Bên cạnh đó,nhằm củng cố hơn nữa vị thế của mình về phơng diện chính trị và các lĩnh vựcliên quan Tháng 9/2001 EU đã đa ra chiến lợc châu Á mới hoàn thiện hơn nhằmtăng cờng hợp tác với châu Á cho thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI Điều nàycho thấy, với chiến lợc châu Á mới này của EU, ASEM sẽ đóng vai trò ngày càngquan trọng hơn không chỉ đối với EU mà còn với các thành viên châu Á trongASEM và quan hệ Á-Âu nói chung Một ASEM phát triển mạnh mẽ làm cho cácyếu tố cấu thành là EU, ASEAN+3 vững mạnh và hệ quả tất yếu là sẽ góp phầntạo ra một quan hệ Á-Âu phát triển bền vững

Mặc dù cùng hoạt động trên nguyên tắc của WTO xét trên khía cạnh thơngmại đa phơng nhng so với WTO, ASEAN và APEC thì ASEM có nhiều thuận lợihơn để đẩy mạnh tiến trình hoạt động của mình mà ít bị ràng buộc bởi các quy

định có tính nguyên tắc chính thức Các thuận lợi phải kể đến là:

+ ASEM không thể chế hoá nh WTO hay ASEAN mà chỉ mang tính chấtmột diễn đàn đối thoại không chính thức

+ ASEM tiến hành các hoạt động của mình trên cơ sở hợp tác toàn diệnbao gồm cả kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, trong khi APEC chỉ tập trung vào

hợp tác kinh tế, WTO chú trọng vào các lĩnh vực thơng mại và ASEAN chỉ tậptrung vào thuận lợi hoá thơng mại và đầu t.

+ Thuận lợi của ASEM cũng còn đựơc thể hiện trong cách thức thực hiệnhợp tác cụ thể Ví dụ, trong lĩnh tự do hoá thuận lợi hoá thơng mại và đầu t.WTO phải thực hiện thông qua đàm phán đa phơng, AFTA phải ký kết các hiệp

định khung các hiệp định và nghị định th đảm bảo thực hiện đúng lộ trình đề ra,APEC cũng phải đa ra một mốc thực hiện cụ thể theo đúng lộ trình Trong khi đóASEM đựơc tiến hành thông qua cơ chế đối thoại không chính thức giữa cácchính phủ, các doanh nghiệp và mọi thành phần xã hội, lấy ý chí chính trị để đảmbảo việc thoả thuận Điều này cho thấy cách thức thực hiện của ASEM là “mở”

và “linh hoạt” hơn nhiều so với các tổ chức quốc tế khác

Nh vậy, trong bối cảnh mới hiện nay của tình hình thế giới cơ hội củaASEM là rất lớn, vai trò của ASEM cũng không chỉ dừng lại ở một “bớc đệm”hay một “sân sau” hỗ trợ cho các cuộc đàm phán đa phơng, các diễn đàn quốc tế

và khu vực khác trong quá trình đối thoại các vấn đề quốc tế mà nó còn có ảnh ởng thúc đẩy trực tiếp tới các cuộc đàm phán đa phơng trong khuôn khổ các diễn

đóng góp vào tiến trình phát triển toàn diện của thế giới

Hiện nay EU đang nỗ lực đẩy nhanh tiến trình nhất thể hoá cả về chiềurộng lẫn chiều sâu thông qua việc mở rộng EU và củng cố vai trò của mình trongviệc hình thành liên minh tiền tệ EU (EMU) trong khi đó châu Á cũng đang tăngcờng hội nhập kinh tế trong khu vực thông qua việc phát triển và thực hiện các

thoả thuận khu vực thơng mại tự do (AFTA) hoặc các thỏa thuận thơng mại tiểukhu vực (RTAS) xu hớng này sẽ phần nào dẫn đến tình trạng phát triển cục bộkhu vực gây ảnh hởng không nhỏ đến các nớc nằm ngoài khu vực Điều nàychính là cơ hội để cho ASEM phát huy vai trò quan trọng của mình trong việcthiết lập mối quan hệ Á-Âu thông qua các hoạt động đối thoại giao lu giữa 3 khốikinh tế là EU, Đông Bắc Á, ASEAN trong khuôn khổ các thành viên của ASEMgóp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của các nớc thành viên.

Nh chúng ta đã biết bên cạnh Mỹ, châu Á và châu Âu là hai trong ba trungtâm kinh tế chính trị văn hoá lớn của thế giới Điều này cũng đồng nghĩa với việcASEM-đại diện cho các nớc thuộc hai châu lục này sẽ có một vai trò quan trọng

đặc biệt đối với sự ổn định của thế giới: Khủng hoảng tài chính tiền tệ ở châu Ávào cuối những năm 90 của thế kỷ trớc và sự suy giảm của kinh tế thế giới thờigian qua đã có tác động không nhỏ theo chiều hớng đi xuống của quan hệ hợptác kinh tế giữa hai châu lục này, cụ thể là giảm xuất khẩu các mặt hàng nôngsản và điện tử của châu Á và sản xuất công nghiệp của các nớc châu Âu Có thểnói ASEM đã trải qua một quá trình tơng đối khó khăn ngay từ khi mới thànhlập

Kể từ năm 2000 trở lại đây để khắc phục tình trạng này các nớc thành viênASEM đã mở rộng hơn nữa thị trờng cho hàng hoá của nhau thông qua các u đãithuế, giảm hàng rào phi thuế, tạo thuận lợi cho giao lu thơng mại và góp phầntích cực vào cải thiện tình hình kinh tế ở hai khu vực Một lần nữa, vai trò đốitrọng để đảm bảo sự phát triển cân bằng giữa các khu vực kinh tế, văn hoá, chínhtrị lớn trên thế giới của ASEM lại đợc khẳng định, trong thực tế vai trò quantrọng và vận hội mới thờng gắn liền với nhau không thể tách rời

Nh vậy, cụ thể của quá trình hoạt động này đã diễn ra trên ba lĩnh vực hay

là ba trụ cột: đối thoại chính trị, hợp tác kinh tế, tài chính và hợp tác trong cáclĩnh vực khác

+ Về chính trị, các thành viên ASEM đã tiến hành đối thoại chính trị ở cấpcao, cấp Bộ Trởng Ngoại giao (FMM) và cấp Thứ trởng Ngoại giao (SOM) trêncác vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm nhằm tăng cờng hiểu biết của châu

Á về châu Âu và ngợc lại Các nội dung đối thoại khá rộng lớn, từ những pháttriển của tình hình mỗi khu vực, các vấn đề thời sự của quốc tế nh tình hìnhTrung Đông, khủng bố quốc tế, vũ khí giết ngời hàng loạt đến đối thoại về pháttriển, các vấn đề xã hội, pháp quyền.

Hợp tác kinh tế chính trị cũng là một trong 3 trụ cột chính trong quá trìnhhoạt động của ASEM Nó tập trung vào 3 lĩnh vực thơng mại, đầu t, tài chính.Hiện nay, nhằm tiến tới quan hệ đối tác gần gũi hơn, nhóm đặc trách kinh tếASEM đã đợc lập theo quyết định của cấp cao ASEM 4 (2002) và đi vào hoạt

động tháng 3/2003 nhằm thảo luận và đa ra các khuyến nghị cụ thể tăng cờnghợp tác kinh tế, thơng mại, tài chính và đầu t giữa hai châu lục để trình lên cấpcao ASEM 5

Hợp tác trong các lĩnh vực khác, đây là mảng hợp tác có nhiều hoạt động

đợc triển khai thành công nhất và góp phần tăng cờng hiểu biết giữa nhân dân

Á-Âu Nổi lên là các hoạt động của Quỹ á-Âu (ASEF)-Thành lập tháng 2/1997, trụ

sở tại Xingapo Trung tâm Công nghệ Môi trờng Á-Âu tại Thái Lan Khoa học vàcông nghệ, giao lu hợp tác văn hoá và văn minh, về y tế, giáo dục và t pháp

Tiến trình hợp tác ASEM đã trở thành cầu nới giữa hai châu lục Á-Âu, thúc

đẩy hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa hai khu vực dựa trên ba trụ cột hợp tác.Trong tơng lai hợp tác Á-Âu sẽ ngày càng phát triển tạo thành một bộ phận quantrọng trong mối quan hệ giữa 3 khu vực của thế giới Á-Âu-Mỹ

2.1 Chính trị.

2.1.1 Từ ASEM 1 đến trớc ASEM 2.

Một trong những kết quả đạt đợc sau hội nghị Bộ trởng Ngoại giao lần thnhất tại Xingapo tháng 2 năm1997 là thành lập đợc quỹ Á-Âu Trong bối cảnhmới, thế giới ngày càng thiên về đa cực và hội nhập làm cho nền kinh tế của cácquốc gia ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, các Bộ trởng nhất trí rằng nhiều vấn đềtoàn cầu nh chủ nghĩa khủng bố, buôn lậu và suy thoái môi trờng đòi hỏi phải có

sự phản ứng toàn cầu Tại hội nghị Bộ trởng Ngoại giao lần 1, các Bộ trởng cũngtrao đổi về bản chất của đối thoại chính trị và an ninh mà ASEM nên bàn tới “

Nhấn mạnh và tăng cờng hiểu biết, tin cậy, thân thiện lẫn nhau và thúc đẩy hợptác”, tại Xingapo đã thảo luận về một số chủ đề cùng quan tâm nh hợp tác ở khuvực châu Á và châu Âu và các vấn đề quốc tế Các Bộ trởng cam kết ủng hộ Tổng

th ký mới của Liên hợp quốc và những nỗ lực của ông đối với việc cải cách Liênhợp quốc

Tất cả các hoạt động này đều trên nguyên tắc , định hớng của tuyên bốChủ Tịch Hội nghị Á- Âu làm thứ nhất tại Băng Cốc vào (3-1996) Đây là “Hộinghị của các vị đứng đầu nhà nớc và Chính phủ châu Á và châu Âu phản ánhmong muốn chung của họ là tăng cờng đàm thoại chính trị giữa châu Á và châu

Âu Các nớc Á-Âu còn chú trọng và mở rộng những nền tảng chung, tăng cờng sựhiểu biết và quan hệ hữu nghị thúc đẩy và làm sâu sắc hơn sự hợp tác Cuộc đốithoại giữa những nớc tham gia phải đợc tiến hành trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau,bình đẳng, thúc đẩy các quyền cơ bản phù hợp với các nguyên tắc của luật pháp

và nghĩa vụ Quốc tế, không can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp vào công việc nội

bộ của nhau” [2;42] Các vị đứng đầu đã xem xét tình hình chính trị và an ninh ởcả hai khu vực và nhấn mạnh tầm quan trọng phải ủng hộ các sáng kiến Quốc tếnhằm giải quyết các vấn đề tồn đọng

Qua Hội nghị đã nâng cao những cuộc đối thoại hiện có giữa châu Á, châu

Âu về vấn đề an ninh chung và nhất là xây dựng lòng tin Rất nhiều nớc châu Á

đã thiết lập đối thoại thờng xuyên với Liên minh châu Âu Liên minh châu Âu vàcác Quốc gia châu Á cùng tham gia vào cuộc thảo luận về những vấn đề chính trịtại các diễn đàn nh đối thoại ASEAN- EU, diễn đàn khu vực ASEAN (ABF) vàhội nghị sau khi Hội nghị Bộ trởng ASEAN (PMCs)

Hội nghị đã nhất trí về việc tăng cờng những sáng kiến toàn cầu về “kiểmsoát vũ khí, giải trừ quân bị và không phổ biến vũ khí giết ngời hạng loạt vàkhẳng định các nớc Á-Âu sẽ tăng cờng hợp tác trong lĩnh vực này” [10] Do vậy,cuộc gặp đặc biệt coi trọng việc ký kết sớm hiệp ớc cấm thử vũ khí hạt nhân toàndiện trong năm 1996 Cuộc gặp ghi nhận rằng với cố gắng nhằm đóng góp vào hệthống Hiệp ớc không phổ biến vũ khí hạt nhân ( NPT) 10 nớc Đông Nam Á(SEANWFZ) tại Băng Cốc tháng 12/1995 Các nhà lãnh đạo nhắc lại quyết tâm

của họ trong việc theo đuổi những nỗ lực không ngừng và có hệ thống nhằmgiảm vũ khí hạt nhân toàn cầu với mục tiêu cuối cùng là loại bỏ hoàn toàn vũ khínày, đồng thời đặc việc giải trừ quân bị toàn diện và rộng rãi dới sự kiểm soátQuốc tế nghiêm ngặt và có hiệu quả Hội nghị đã nhấn mạnh cam kết không phổbiến vũ khí hạt nhân, cấm vũ khí hoá học và sinh học, đặc biệt là việc làm chocông ớc về vũ khí hoá học sớm có hiệu lực Hội nghị đã ủng hộ những nỗ lực tạiHội nghị giải trừ quân bị để bắt đầu các cuộc đàm phán về việc cắt bỏ cácnguyên liệu nỏ hạt nhân theo quy định đã đợc thoả thuận.

2.1.2 Từ ASEM 2 đến trớc ASEM 3

Trên cơ sở những kết luận về mục tiêu phơng hớng hoạt động của

ASEM 1, Hội nghị lần này đã hoàn toàn nhất trí trong việc đánh giá những kếtquả đạt đợc:

+ Những thảo luận hữu ích về các vấn đề khu vực và Quốc tế mà thế giới

đang quan tâm trong Hội nghị Bộ trởng ngoại giao Á-Âu lần thứ nhất tại Xingapotháng 02/1997

+ Việc mở rộng đối thoại Á-Âu về các vấn đề an ninh chung, vai trò quantrọng của diến đàn ASEAN trong vấn đề an ninh khu vực

+ Các tiến bộ đã đặt đợc trong việc cải tổ có hiệu quả thế chế Liên hợpquốc ASEM2 cũng đã thể hiện sự nhất trí cao, quyết tâm theo đuổi và thực hiện

đến cùng những vấn đề liên quan đến an ninh chính trị không chỉ ở hai khu vựcÁ-Âu mà còn trên phạm vi thế giới, nhất là những vấn đề liên quan đến vũ khíhuỷ diệt, vũ khí hạt nhân ngoài ra ASEAN 2 cũng đa ra một cam kết và xâydựng một môi trờng Quốc tế an ninh và ổn định hơn, xuất phát từ xu hớng ngàycàng tăng các quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa các Quốc gia, khu vực và ảnh h -ởng tác động của từng nớc, từng khu vực , tới nền kinh tế khu vực, kinh tế toàncầu và ngợc lại Bên cạnh đó, những bất ổn và rắc rối liên quan an ninh chính trịcủa Campuchia, bán đảo Triều Tiên, và sự mở rộng của Liên minh châu ÂuCũng đợc đa vào chơng trình nghị sự của ASEAN2

Các nhà lãnh đạo ghi nhận và chấp thuận việc mở rộng đối thoại Á- Âu vềcác vấn đề an ninh chung Diễn đàn khu vực ASEAN đã thể hiện vai trò quan trongtrong việc thảo luận các vấn đề an ninh khu vực, các nhà lãnh đạo hoan nghênh kếtquả thực chất đã đạt đợc trong các biện pháp xây dựng lòng tin Họ trông đợi Hộinghị sau

Các nhà lãnh đạo xác nhận cam kết của họ theo đuổi một môi trờng quốc

tế ổn định.“Trong một thế giới ngày càng tuỳ thuộc lẫn nhau, trong đó các vấn đềkhu vực có thể có những tác động toàn cầu, các thành viên của cộng đồng quốc tếcần phải cùng nhau phối hợp giải quyết các vấn đề này”[10] Xuất phát từ quan

điểm đó, các nhà lãnh đạo đã trao đổi ý kiến về các vấn đề khu vực và quốc tếcùng quan tâm nh tình hình Campuchia, Triều Tiên, Bôtxnia, Côsôvô và mọi hìnhthức của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại, nhất trí tăng cờng các nỗ lực

đóng góp cho hoà bình, ổn định và phồn vinh thông qua hợp tác Á- Âu

Hội nghị bộ trởng ngoại giao lần này là bớc cụ thể hoá những tuyên bố màASEM, đã đề ra Các vấn đề mà khu vực và thế giới đang rất quan tâm là tìnhhình ổn định ở các khu vực và vấn đề vũ khí hạt nhân, vũ khí hạng nhẹ và các vấn

đề toàn cầu đang quan tâm

Các Bộ trởng ghi nhận những dấu hiệu tiến triển tích cực trên bán đảoTriều Tiên và tại cuộc hội đàm bốn bên tại Giơnevơ, các Bộ trởng hi vọng rằngcác bên liên quan sẽ tiếp tục đối thoại và tiếp xúc nhằm giải quyết các vấn đềcùng quan tâm kể cả vấn đề ngăn ngừa vũ khí giết ngời hàng loạt Các bộ trởngủng hộ việc thiết lập chế độ cùng chung sống hoà bình trên bán đảo Triều Tiênnhằm triển khai nền hoà bình đang tồn tại ở khu vực Các Bộ trởng cũng nhấnmạnh tầm quan trọng của việc duy trì khuôn khổ thỏa thuận và thực hiện dự ánKEDO (Korean peninsula Economic Deverlopment Aganization tổ chức pháttriển kinh tế bán đảo Triều Tiên)

Ngoài vấn đề vũ khí hạt nhân, vũ khi huỷ diệt hàng loạt, vũ khí sinh học và

vũ khí vi trùng Các Bộ trởng còn kêu gọi cần có nỗ lực hơn nữa nhằm hỗ trợ cácnạn nhân của việc sử dụng bừa bãi mìn sát thơng Các Bộ trởng ghi nhận hiệu lực

từ ngày 1/3/1999 của Hiệp ớc ốt-Ta-Oa về cấm sử dụng, tàng trữ, sản xuất và

chuyên chở mìn sát thơng và sự huỷ diệt của nó các Bộ trởng khuyến khích cácquốc gia cha ký kết hiệp định này xem xét khả năng để đi đến mục tiêu “khôngcòn nạn nhân của mìn” kể cả việc huấn luyện, di chuyển các loại mìn cha nổcũng nh việc giúp các nạn nhân phục hồi chức năng Các Bộ trởng nhấn mạnhthực tế rằng, một thách thức nghiêm trọng đối với cộng đồng Quốc tế là sự giatăng của việc kết hợp giữa xung đột nội bộ với việc tích chữ và vận chuyển quámức và không thể kiểm soát một lợng vũ khí nhỏ Trong bối cảnh đó, các Bộ tr-ởng hoan nghênh các sáng kiến đang đợc thực hiện trong lĩnh vực này nh kếhoạch hành động tập thể của EU trong việc chống lại việc tàng chữ bất hợp pháp

và phổ biến vũ khí nhỏ và vũ khí nhẹ, cũng nh các nỗ lực khác do Liên hợp quốctiến hành trong vấn đề vũ khí nhỏ, đặc biệt là các hoạt động đang triển khai củanhóm các chuyên viên Chính phủ về vũ khí nhỏ

Bên cạnh đó Hội nghị còn quan tâm đến các vấn đề toàn cầu nh:

+ Chống buôn lậu ma tuý, đặc biệt là ngăn chặn việc đa dạng hoá các chấthoá học và ủng hộ cũng nh khuyến khích các hoạt động chống lại ma tuý tổnghợp

+ Chống tội phạm xuyên quốc gia, kể cả tẩy rửa tiền, buôn bán ngời, vàchuyên chở ngời di c trái phép, Chủ nghĩa khủng bố và cớp biển

+ Cấm bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em dới mọi hình thức, kể cả buôn bánphụ nữ và trẻ em, mại dâm trẻ em và sách báo đồi truỵ

+ Phát triển nguồn nhân lực, giáo dục và việc làm

+ Xoá nghèo đói, cung cấp lơng thực, nâng cao sức khoẻ cộng đồng, bảo

vệ môi trờng và thúc đẩy phát triển bền vững

Để chuẩn bị bớc vào ngỡng cửa của thế kỷ XXI, các vị đứng đầu Nhà nớcthành viên của ASEM đã nhất trí thành lập “Nhóm tầm nhìn Á-Âu” (AEVG) Nó

sẽ đánh gía những thành tựu của ASEM và đa ra những kiến nghị nhằm củng cốhơn nữa tiến trình này

Nh vây chỉ trong vòng 2 năm các nớc thành viên trong mái nhà chungASEM đã triển khai đợc nhiều hoạt động : tổ chức thành công diễn đàn Á-Âu lần

2 tại Luân Đôn (Anh), Hội nghị Bộ trởng ngoại giao lần 2 tại BécLin nớc Đức

Đáng kể nhất là thành lập ra đợc “nhóm tầm nhìn Á-Âu” (AEVG) “Nhóm vạch

ra tầm nhìn từ trung hạn tới dài hạn cho tiến trình ASEM bớc vào thế kỷXXI”[2;55]

2.1.3 Từ ASEM3 đến trớc ASEM4.

Trớc khi hội nghị cấp cao ASEM3 diễn ra,tình hình quốc tế và khu vực cónhiều biến đổi Trớc hết phải kể đến tình hình ở bán đảo Triều Tiên, nơi ASEM3

sẽ diễn ra vào năm 2000 tại Seul Nhờ sự giúp đỡ của cộng đồng Quốc tế và tác

động của chính sách ánh Dơng (Sunset) do Tổng thống Hàn Quốc Kim TêChung đa ra ngay sau khi lên cầm quyền (1998) Tình hình trên bán đảo TriềuTiên đã có dấu hiệu tích cực ở bán đảo Đông Dơng, quá trình mở rộng ASEAN

đã đợc hoàn tất với việc Cămpuchia trở thành thành viên thứ 10 của Hiệp hội này(30-4-1999) Tuy nhiên, vấn đề tranh chấp chủ quyền ở biển Đông lại nổi lên,cùng với những rạn nứt trong quan hệ giữa các thành viên cũ nh Malaixia,Xingapo và Philippin Tình hình càng phức tạp ở Inđônêxia, khi chủ nghĩa ly khaigia tăng, Đông Timo đòi quyền tự trị và trở thành quốc gia thứ 11 trong khu vực

Trớc khi lên đờng sang Seul dự ASEM3 Trong bài phát biểu tại Phòng

Th-ơng mại châu Âu tại Hồng Kông ngày 18 tháng 10 năm 2000, ông Critpasttôn uỷviên phụ trách đối ngoại Uỷ ban châu Âu đã cho thấy quan điểm của EU vềASEM3 Theo ông “Quan hệ của chúng ta với châu Á thờng đợc nhìn nhận qualăng kính kinh tế ASEM1 ở Băng Cốc năm 1996 đã náo nhiệt bởi sự phát triển vềkinh tế Hội nghị của chúng ta vừa qua ở Luân Đôn đã bị che phủ bởi bóng tối và

sự bi quan của cuộc khủng hoảng tài chính” châu Âu không muốn nh vậy Bởivì, theo quan điểm của EU, những lợi ích cùng chia sẻ giữa châu Á và châu Âunhiều hơn thế EU muốn ASEM phải là một cái gì đó khác với APEC Vì thế, liênminh châu Âu đã đặt ra những mục tiêu sau đối với ASEM3:

+ Mở rộng và làm sâu sắc hơn đối thoại chính trị với châu Á Khẳng định lạitầm quan trọng của những chuyển biến đang diễn ra ở châu Âu

+ Khẳng định tầm quan trọng của các mối quan hệ với châu á nói chung

và với ASEM nói riêng vào thời điểm châu Á đang phục hồi khủng hoảng

+ Chứng tỏ cho công chúng thấy sự tích hợp của việc tăng cờng đối thoại Á

đề thờng đợc coi là cấm kỵ nh môi trờng các vấn đề an ninh, tôn trọng dânchủ,quyền con ngời và nguyên tắc pháp luật”

Từ tình hình quốc tế và khu vực các nhà lãnh đạo châu Âu đã đa ra những

ý kiến của mình Theo các ông vấn đề đối thoại chính trị đợc đặt lên hàng đầu và

điều đó đợc thể hiện tại ASEM

Sau khi tái khảng định cam kết của các thành viên ASEM theo đuổi mộtmôi trờng quốc tế an ninh cho tất cả các nớc và tăng cờng hợp tác Á-Âu nhằm

đóng góp vào hoà bình, ổn định thịnh cờng quốc tế và tôn trọng luật pháp quốc

tế, các nhà lãnh đạo ASEM cam kết thảo luận cụ thể và các vấn đề khu vực vàquốc tế thuộc mối quan tâm chung Họ hoan nghênh cuộc họp thợng đỉnh LiênTriều đầu tiên (6/2000), coi đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong tiếntrình hoà bình ở bán đảo Triều Tiên, liên quan đến vấn đề này, hội nghị đã ra mộtbản tuyên bố riêng về hoà bình của bán đảo Triều Tiên

Các nhà lãnh đạo hoan nghênh những tiến bộ hớng tới việc tái lập sự ổn

định ở Đông Timo và khuyến khích những cố gắng hơn nữa của UNTAET trongviệc hợp tác với các nớc có liên quan chặt chẽ nhằm đảm bảo thành công cho quátrình chuyển tiếp Chia sẻ quan điểm trong quá trình phục hồi và xây dựng quốc

gia Đông Timo cần đợc cộng đồng quốc tế tiếp tục ủng hộ một cách tích cực Họcũng thừa nhận cần tiến hành những bớc đi quan trọng và sự cấp bách của việcgiải quyết những vấn đề còn tồn tại liên quan đến ngời tị nạn Đông Timo theomột phơng cách toàn diện Những hoạt động này phải nhằm mục đích đảm bảo

sự hoà giải, hoà bình và hoà hợp cho mọi ngời dân Timo và nhấn mạnh tầm quantrọng của hợp tác phát triển giữa các quốc gia Đông Nam Á trong bối cảnh này,

họ hoan nghênh hiệp ớc về sự ổn định và lu ý tới những mục tiêu của nó Họcũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thi hành đầy đủ Nghị quyết Hội đồngbảo an Liên hợp quốc 1244 tại Côsôvô

Về vấn đề Trung Đông, Các nhà lãnh đạo bày tỏ sự quan ngại Họ hoannghênh hội nghị thợng đỉnh tại Sam-En-Sếch đã đa tới thoả thuận về các biệnpháp để chấm dứt bạo động, kêu gọi các bên thực hiện ngay các biện pháp đó

Các nhà lãnh đạo tự cam kết sự thúc đẩy và bảo vệ mọi quyền con ngời kểcả quyền phát triển, sự tự do cơ bản, trong khi ghi nhận tính chất phổ biến, khôngthể chia rẽ và tuỳ thuộc lẫn nhau của các quyền đó, nh đã đợc bảy tỏ trong Hộinghị thế giới và quyền con ngời đợc tổ chức tại Viên (Áo)

Dựa trên những kết luận của Hội nghị thợng đỉnh ở Băng Cốc Thái Lan,Luân Đôn - Anh và khuôn khổ hợp tác Á-Âu, các nhà lãnh đạo bày tỏ cam kếtcủa họ trong việc giải quyết những vấn đề toàn cầu cùng quan tâm nh quản lýdòng ngời di c trong một thế giới toàn cầu hoá, tội phạm xuyên quốc gia, baogồm cả rửa tiền buôn lậu và bóc lột ngời nhập c, buôn bán ngời, đặc biệt là phụnữ và trẻ em về mục đích bóc lột tình dục, chủ nghĩa khủng bố quốc tế và cớpbiển, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và bài ngoại cuộc đấu tranh chống ma tuýbất hợp pháp, phúc lợi của phụ nữ và trẻ em, cải thiện chăm sóc y tế cộng đồng,cuộc đấu tranh chống HIV/AIDS, các bệnh truyền nhiễm, và ký sinh trùng, cũng

nh cung cấp và an ninh lơng thực Về vấn đề này, các nhà lãnh đạo bày tỏ sự ủng

hộ mạnh mẽ của quốc gia và các Nghị định th của nó vào cuối năm 2000

Các Bộ trởng nhất trí về một tuyên bố chính trị về tình hình ấn Độ Pakitxtan và Trung Đông, kèm theo tuyên bố Chủ tịch này Đoàn Philippin bày

-tỏ sự quan tâm đến việc đề cập một nớc cụ thể liên quan đến chủ nghĩa khủng bố

Vấn đề Mianma đợc Hội nghị đặc biệt quan tâm và trông đợi những bớc tích cực

và cụ thể hơn nữa đối với tình hình hoà giải dân tộc Nh vậy, trong giai đoạn này

đã tiến hành hai lần Hội nghị ngoại giao

2.1.4 Các hoạt động của ASEM từ ASEM4 đến trớc ASEM5

Mở đầu giai đoạn này là Hội nghị thợng đỉnh Á-Âu lần thứ t (ASEM4) đợc

tổ chức tại Copenhagen ngày 23-24/9/2002 Tham gia Hội nghị là 25 nớc thànhviên ASEM và Uỷ ban châu Âu Hội nghị điểm lại những tuyên bố tại các Hộinghị cấp cao trớc và nêu ra những diễn biến khu vực gần đây, nh diễn biến trênbán đảo Triều Tiên, vấn đề Irắc, tình hình Trung Đông, triển vọng mở rộng liênminh châu Âu đây là điều tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới, ở khu vực châu

Á ASEAN+3 trên cơ sở tình hình đó Hội nghị cấp cao Á-Âu đã đa ra tuyên bố

“Đối thoại chính trị về những thách thức của thế kỷ XXI”

Xuất phát từ tình hình an ninh quốc tế chung, các vị lãnh đạo đã thảo luậnmột cách sâu rộng trên tinh thần hớng tới tơng lai những thách thức an ninh mớinổi lên sự kiện bi thảm ngày 11/9/2001 Trớc tình hình chủ nghĩa khủng bố đangngày càng nổ lên do những lý do khác nhau, các vị lãnh đạo nhấn mạnh quyếttâm chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế “Các vị lãnh đạo cam kết hợp tác chốnglại mối đe doạ của chủ nghĩa khủng bố quốc tế đối với hoà bình và an ninh toàncầu, phát triển kinh tế bền vững, và ổn định chính trị và nhấn mạnh rằng cuộcchiến chống chủ nghĩa khủng bố quốc tế phải dựa vào vai trò chủ đạo của Liênhợp quốc và các nguyên tắc của Hiên chơng liên hợp quốc”[9] Để đạt đợc mụctiêu này, các vị lãnh đạo đã thông qua tuyên bố ASEM Côpenhagen về chốngkhủng bố quốc tế Các vị lãnh đạo cũng đã thông qua sáng kiến tổ chức “Hộithảo ASEM và chống chủ nghĩa khủng bố”

Dựa trên kinh nghiệm bổ ích từ cuộc họp vắn giữa các thành viên ASEMbên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc, các vị lãnh đạo nhất trí rằng các thành viênASEM cần tiếp tục đối thoại chính trị và quyết định thành lập “cơ chế tham khảokhông chính thức” nhằm tạo điều kiện cho các điều phối viên ASEM và các quanchức ngoại giao ASEM, trao đổi nhanh chóng về các sự kiến quốc tế nổi bật

Từ sau ASEM4, các hoạt động của ASEM tiếp tục đợc tiến hành trên cả batrụ cột của hợp tác Á - Âu Trong lĩnh vực chính trị, ASEM đã tiến hành Hội nghị

Bộ trởng Ngoại giao lần thứ năm (FMM5) tại Bali từ ngày 22-24 tháng 7 năm

2003 tại Hội nghị này, các Bộ trởng Ngoại giao đã thảo luận một cách toàn diện

và sâu sắc về tình hình quốc tế mới, việc giải hoà ở Irắc, đàm phán hoà bình ởTrung Đông, những tiến triển mới ở châu Á và châu Âu, tình hình dịch bệnhSARS và phát triển bền vững

Về tình hình Irắc thời hậu chiến, “các Bộ trởng đều bày tỏ sự cam kết vớicách giải quyết đa phơng, tuân thủ luật pháp quốc tế và hiến chơng của Liên hiệpquốc Đối với vấn đề Trung Đông, Hội nghị kêu gọi các bên cố gắng kìm chếkhông sử dụng những pháp luật không phù hợp với nguyên tắc hoà bình, toàndiện và lâu bền” [9]

Hội nghị trao đổi quan điểm về vấn đề không phổ biến vũ khí huỷ diệt và

đã đa ra tuyên bố chính trị về việc cấm phổ biến vũ khí huỷ diệt Tuyên bố chỉrõ: “Các Bộ trởng Ngoại giao ASEM nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tụccác cố gắng giải trừ quân bị và ngăn ngừa phổ biến vũ khí hạt nhân, hoá học vàsinh học, các chất, trang thiết bị và các công nghệ có liên quan phù hợp với cáccông ớc quốc tế thích hợp vì lợi ích của việc duy trì hoà bình và an ninh quốctế’’ [10] Các vị Bộ trởng hoan nghênh những nỗ lực hợp tác của ASEM cũng nhASEAN và ARF trong việc chống chủ nghĩa khủng bố, nh việc thành lập trungtâm chống chủ nghĩa khủng bố khu vực Đông Nam Á (SEARCCT) tạiCualaLampơ tháng 9 năm 2002 về những tiến triển mới ở hai châu lục Hội nghị

đề cập tới những tiến bộ trong quá trình mở rộng của liên minh châu Âu cũng nh

xu thế tăng cờng liên kết kinh tế ở châu Á, đồng thời thể hiện nỗ lực tiếp tục củng

cố mối quan hệ liên khu vực Á - Âu về những lợi ích chung

Thực hiện chơng trình hành động chống khủng bố quốc tế Côpenhagenngày 22-23 tháng 9 năm 2003, Hội thảo ASEM về chống khủng bố đã đợc tổchức tại Bắc Kinh Những ngời tham dự hội thảo đã thảo luận sôi nổi về ba chủ

đề chính Đánh giá tình hình chống chủ nghĩa khủng bố ở châu Á và châu Âucũng nh các nơi khác trên thế giới Trao đổi những kinh nghiệm và thực tiễn

chống khủng bố và quan tâm tới những biện pháp cụ thể nhằm tăng cờng hợp tácASEM chống khủng bố Tiếp đó, hội thảo đề xuất những bớc đi cụ thể tiếp theo

nh tăng cờng trao đổi thông tin, đặc biệt là về tổ chức khủng bố và các nguồn tàichính của chúng Thông qua giáo dục, huấn luyện, hội thảo, nâng cao khả năng

và nổ lực thực hiện các công ớc, Nghị định th quốc tế về chống khủng bố, tăng ờng kết nối giữa xây dựng luật chống khủng bố và bảo đảm hiệu lực của luậtpháp, cuối cùng, thiết lập một mạng lới "Những điểm tiếp xúc ASEM" để tạothuận lợi cho việc thực hiện các đề xuất trên

c-Nh vậy, những vấn đề an ninh quốc tế đều đợc ASEM4 quan tâm bàn bạcmột cách sâu rộng Vấn đề chống khủng bố đợc đa lên hàng đầu trong các hợptác đối thoại chính trị của ASEM, dựa trên vai trò chủ đạo và các nguyên tắc củaHiến chơng Liên hợp quốc Trên tinh thần đó, tuyên bố ASEM Copenhaghen vềhợp tác chống chủ nghiã hợp tác quốc tế với chơng trình hợp tác ASEMCopenhaghen về chống khủng bố quốc tế đã đợc ASEM nhất trí thông qua Thêmvào đó , để tiếp tục một cách có hiệu quả các hoạt động đối thoại chính trị, cơchế tham khảo không chính thức đã đợc thiết lập trong nội bộ ASEM nhằm tạo

điều kiện cho các điều phối viên và các quan chức cao cấp Ngoại giao trao đổinhanh chóng về những vấn đề quốc tế nổi bật cùng quan tâm Những sự kiệnchính trị trong khu vực và thế giới nh diễn biến tình hình Triều Tiên, tuyên bốchính trị về hoà bình trên bán đảo Triều Tiên, kế hoạch hợp tác Liền Triều, cácvấn đề về Irắc về tình hình Trung Đông, những triển vọng trong mở rộng liênminh châu Âu, việc lu hành thành công đồng tiền chung Euro, những tiến bộ đạt

đợc trong khuôn khổ hợp tác khu vực nh ASEAN+3 và đối thoại hợp tác châu Á

đã đợc ASEM4 bàn thảo, nhất trí thông qua, có sự ủng hộ mạnh mẽ với mongmuốn có đợc những đóng góp tích cực với hoà bình, ổn định và an ninh của khuvực cũng nh trên phạm vi toàn thế giới

2.1.5 Hội nghị cấp cao - Âu lần thứ 5 (ASEM5)Á

Đợc tổ chức tại Hà Nội vào tháng 10/2004 là sự kiện chính trị có ý nghĩahết sức quan trọng trong quan hệ đối tác giữa hai châu lục Á-Âu và đặc biệt với

Việt Nam trong tiến trình tích cực và chủ động hội nhập quốc tế và ngày 8 - 9tháng 10 năm 2004 tại Hà Nội Hội nghị cấp cao ASEM5 đã ra tuyên bố củamình ASEM5 với chủ đề chính là "Tiến tới quan hệ đối tác Á-Âu sống động vàthực chất hơn"

Sau ASEM4 tình hình quốc tế có nhiều thay đổi có tính đa diện và toàn cầumang đến cả cơ hội lẫn thách thức cho hoà bình, an ninh thế giới và phát triểnkinh tế bền vững Các vị lãnh đạo ASEM nhất trí rằng xu thế chủ đạo vẫn là hoàbình, hợp tác và phát triển Tuyên bố của Hội nghị cũng khẳng định: “quyết tâmgiải quyết những thách thức và mối đe doạ toàn cầu nh mất ổn định, chủ nghĩakhủng bố, chủ nghĩa ly khai, phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt, tội phạm xuyênquốc gia, khía cạnh tiêu cực của toàn cầu hoá, khoảng cách giàu nghèo đang mởrộng, các bệnh truyền nhiễm suy thoái môi trờng và biến đổi khí hậu” [9] u tiêu

đó, các vị lãnh đạo nhất trí tăng cờng phối hợp trong khuôn khổ đối thoại hợp tácASEM, và quan hệ đối tác Á- Âu

Các vị lãnh đạo nhất trí tăng cờng đối thoại và hợp tác đa phơng trongkhuôn khố ASEM cũng nh trong các khuôn khổ khu vực và liên khu vực nhằmgóp phần tăng cờng hệ thống đa phơng toàn cầu Các vị lãnh đạo còn nhấn mạnhcần phối hợp hơn nữa trong các vấn đề đa phơng giữa các nớc đối tác ASEM vàthông qua khuyến nghị của các Bộ trởng ngoại giao về xem xét lại thủ tục hiệntại của ASEM với mục đích đa ra của đề xuất tăng cờng điều phối giữa các thànhviên ASEM Nếu thích hợp trong khuôn khổ đa phơng, đặc biệt là tại Liên hợpquốc

Trên cơ sở Hội nghị cấp cao lần trớc Hội nghị các cấp ASEM5 cũng lên

án các vụ tấn công khủng bố và bày tỏ sự thông cảm và chia buồn sâu sắc vớinhững ngời dân bị thiệt hại trong các vụ tấn công khủng bố, đặc biệt là các cuộctấn công xảy ra gần đây tại Inđônêxia, Nga và Tây Ban Nha và muốn chốngkhủng bố phải đợc tiến hành phù hợp với các nguyên tắc của hiến chơng Liênhợp quốc và những quy định cơ bản của Luật quốc tế bao gồm cả nguyên tắckhông can thiệp, tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền quốc gia Tôn trọngnhân quyền và pháp quyền Các vị lãnh đạo còn nhấn mạnh rằng điều quan trọng

đối với cộng đồng quốc tế là phải bảo đảm việc ký kết và thực hiện mọi công việc

và Nghị định th chống khủng bố có liên quan và thực hiện đầy đủ các Nghị quyếtcủa Liên hợp quốc về chống khủng bố kể cả Nghị quyết 1373

Nh vậy ở ASEM 5 các vị lãnh đạo đã tái khẳng định lại quyết tâm chốngchủ nghĩa khủng bố và cam kết không phổ biến vũ khí huỷ diệt cũng nh các ph-

ơng tiện chiến tranh khác

2.2 Kinh tế:

Về vấn đề kinh tế ASEM đóng vai trò quan trọng trong việc khơi rộngdòng chảy cho quan hệ Á-Âu.Nó đem lại sắc thái mới cho những quan hệ này, khithúc đẩy chúng phát triển theo chiều hớng bình đẳng, trên cơ sở đối thoại và hợptác vì sự hiểu biết lẫn nhau nhiều hơn để hợp tác có hiệu quả hơn Trong thực tế

có thể thấy là mặc dù sau khi ra đời cả hai tổ chức EU và ASEAN đều bận rộnvới các công việc nội bộ của mình nhng quan hệ hai khối vẫn phát triển và thu đ-

ợc những kết quả đáng kể Từ sau khi ký “hiệp định hợp tác EC- ASEAN” tháng

3 năm 1980 tại Cualalămpơ, quan hệ hai bên EC và ASEAN đã phát triển theo ớng chuyển hoá dần từ quan hệ “cho - nhận” sang “quan hệ đối tác” Hai bêncũng tạo đợc khuôn khổ thiết chế cho sự hợp tác: Từ song phơng nh Hội nghị Bộtrởng Ngoại giao ASEAN - EC (AEMM) cho đến đa phơng nh thông qua Hộinghị sau Hội nghị bộ trởng của ASEAN (PMC) hoặc Diễn đàn khu vực ASEAN(ARF) v.v

h-Về hợp tác kinh tế ASEM xác định sẽ tập trung hoạt động của mình vào 3lĩnh vực chủ yếu mà các nền kinh tế cần quan tâm đó là thơng mại, đầu t và tàichính Các hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực hợp tác thơng mại sẽ đợc tiến hànhthông qua các chơng trình kế hoạch hành động, tạo điều kiện cho thơng mại ngàycàng thuận lợi hơn giữa các nớc thành viên ASEM Tăng cờng các kênh đầu tgiữa hai châu lục, tổ chức giao lu, tìm hiểu môi trờng đầu t giữa các tổ chức kinhdoanh, doanh nghiệp của các nớc thành viên chính là những hoạt động nhằm vàolĩnh vực hợp tác đầu t mà ASEM chú trọng tới các hoạt động trong lĩnh vực hợptác tài chính sẽ hớng tới việc thành lập các quỹ tài chính nhằm hỗ trợ cho các nớcthành viên ASEM khi cần thiết, thiết lập các mối quan hệ hợp tác trong việc

chống lại những hoạt động trái phép trong lĩnh vực tài chính, gây thơng hại đếnphát triển kinh tế của các nớc thành viên nói riêng và của hai khu vực nói chung.

Những hoạt động này nó đợc thể hiện rõ trong tuyên bố của Chủ tịch hộinghị cấp cao ASEM và Hội nghị Bộ trởng Kinh tế

2.2.1 Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị cấp cao - Âu về Thúc đẩy hợp tácÁ “

kể từ khi hình thành khối thị trờng chung châu Âu Với những lý do này, cả haikhu vực đều có những cơ hội riêng của mình để mở rộng thị trờng hàng hoá, thiết

bị cơ bản cũng nh phát triển những dự án xây dựng và phát triển hạ tầng cơ sở,gia tăng chu chuyển vốn, kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ

Cụ thể, ASEM1 đã đạt đợc sự nhất trí cao về những nội dung dới đây: “Hộinghị khẳng định các mối liên hệ kinh tế ngày càng tăng giữa hai khu vực sẽ tạocơ sở cho một quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa hai châu lục Á - Âu” [10] Do vậy,nhằm tăng cờng hơn nữa quan hệ đối tác này, Hội nghị đã bày tỏ quyết tâm thúc

đẩy buôn bán hai chiều và trao đổi các luồng vốn đầu t Thực tế cho thấy, mộtquan hệ đối tác xét trên phơng diện kinh tế nh vậy cần dựa trên cơ sở cam kếtchung đối với nền kinh tế thị trờng, hệ thống thơng mại đa biên mở, tự do hoá,không phân biệt đối xử và chủ nghĩa khu vực mở ASEM1 cũng nhấn mạnh rằng,bất cứ sự hội nhập và hợp tác khu vực nào cũng phải phù hợp với những nguyêntắc đặt ra của Tổ chức thơng mại thế giới (WTO) và hớng ngoại

Tiến trình ASEM cần phải bổ sung và hỗ trợ cho các nỗ lực nhằm củng cố

hệ thống thơng mại mở và có quy tắc đợc thể hiện trong WTO Sự tham gia đầy

đủ của các nớc ASEM vào WTO sẽ góp phần củng cố tổ chức này Thừa nhậntầm quan trọng của Hội nghị cấp Bộ trởng đầu tiên của WTO sẽ đợc tổ chức tạiXingapo vào tháng 12/1996 Thoả thuận của các thành viên châu Á và châu Âu vềhợp tác chặt chẽ phấn đấu cho sự thành công của WTO u tiên đặt ra cho WTOlàm thế nào để đảm bảo thực hiện đầy đủ những cam kết đã đạt đợc tại Vòng

đàm phán thơng mại đa phơng Uruguay

Tiến hành những biện pháp tự do hoá, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đơngiản hoá, cải cách các thủ tục hải quan và tiêu chuẩn hoá để thúc đẩy hơn nữalĩnh vực thơng mại và đầu t Phấn đấu giảm bớt các hàng rào thơng mại để tránh

sự bóp méo thơng mại và tạo điều kiện thâm nhập thị trờng tốt hơn, qua đó sẽthúc đẩy trao đổi thơng mại hơn nữa giữa châu Á và châu Âu Nhấn mạnh yêu cầucấp bách phải nâng cao mức đầu t hiện đang còn thấp của châu Âu và châu Á,

đồng thời khuyến khích đầu t của châu Á và châu Âu Hội nghị quyết định giaocho các quan chức cao cấp sớm triệu tập một cuộc họp không chính thức để tìmkiếm các phơng thức thúc đẩy hợp tác kinh tế, nhất là việc tự do hoá và tạo thuậnlợi cho thơng mại và đầu t Trớc hết, cần tập trung vào các vấn đề mà WTO đã đềcập, bên cạnh đó các nớc cũng cần phải nỗ lực tìm ra các biện pháp khác màthành viên ASEM có thể thực thi nhằm tạo thuận lợi cho thơng mại và đầu t Xemxét thêm việc tăng cờng hơn nữa các chơng trình đào tạo, hợp tác kinh tế và giúp

đỡ kỹ thuật góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho thơng mại và đầu t xem xétthêm việc tăng cờng hơn nữa các chơng trình đào tạo hợp tác kinh tế và giúp đỡ

kỹ thuật góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho thơng mại và đầu t Khuyến khíchgiới kinh doanh và khu vực t nhân kể cả các Xí nghiệp nhỏ và vừa của cả haichâu lục tăng cờng hợp tác, góp phần gia tăng thơng mại và đầu t Để thực hiệnmục đích này, ASEM đã đi đến thống nhất việc thành lập diễn đàn doanh nghiệp

Á - Âu vào các thời gian thích hợp

ASEM2 khẳng định những tiến bộ có tính thực chất đã đạt đợc kể từ Hộinghị tại Băng Cốc - Thái Lan trong việc tăng cờng hợp tác ASEM trong lĩnh vựckinh tế, vốn tạo thành cơ sở cho quan hệ đối tác mạnh mẽ giữa châu Á và châu