---LờI CảM ƠNĐể hoàn thành khóa luận Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình giáo dục thanh thiếu niên Nghệ An giai đoạn
Trang 1trờng đạo học vinh khoa giáo dục chính trị
@&?
-nguyễn đức anh
phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình giáo dục thanh thiếu niên nghệ
an giai đoạn hiện nay
khóa luận tốt nghiệp đại học nghành cử nhân chính trị – luật luật
Cán bộ hớng dẫn khoa học: TS nguyễn thái sơn
Sinh viên thực hiện: : nguyễn đức anh
- @ vinh 2011 – luật ?
Trang 2-LờI CảM ƠN
Để hoàn thành khóa luận Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong
quá trình giáo dục thanh thiếu niên Nghệ An giai đoạn hiện nay” ngoài sự nỗ
lực cố gắng của bản thân, tôi còn nhận đợc sự giúp đõ nhiệt tình của thầy, cô giáotrong Hội đồng Khoa học Khoa Giáo dục Chính trị, các thầy cô trong tổ Bộ mônTriết học Mác-Lênin; sự động viên khích lệ của gia đình và bạn bè trong lớp Đặcbiệt, trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi luôn nhận đợc sự quan tâm, hớng dẫn
nhiệt tình của thầy giáo TS Nguyễn Thái Sơn – ngời trực tiếp hớng dẫn cho tôi
hoàn thành khóa luận này
Với tình cảm chân thành nhất, tôi xin đợc bày tỏ lòng biết ơn tới Ban chủnhiệm, Hội đồng khoa học khoa Giáo dục chính trị – Trờng Đại học Vinh cùngtất cả các thầy cô giáo trong khoa, đặc biệt là thầy giáo-TS Nguyễn Thái Sơn.Mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng nhng vẫn không tránh khỏi nhữngthiếu sót Rất mong nhận đợc sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy cô
Tôi xin chân thành cảm ơn và kính chúc các thầy cô giáo lời chúc sức khỏe
và hạnh phúc
Vinh, tháng 5 năm 2011
Tác giả
Trang 3danh mục các cụm từ viết tắt
STT Từ viết tắt Nội dung Ghi chú
1 CNH – luật HĐh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
9 TNCS Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh
Product
Trang 4mục lục
Trang
A Mở ĐầU 1
B NộI DUNG 6
Chơng I: TíNH TấT YếU CủA việc PHáT HUY CáC GIá TRị ĐạO ĐứC TRUYềN THốNG TRONG QUá TRìNH GIáO DụC THANH THIếU NIÊN NGHệ AN GIAI ĐOạN HIệN NAY 6
1.1 Các khái niệm về giá trị đạo đức truyền thống dân tộc 6
1.1.1 Khái niệm về giá trị 6
1.1.2 Khái niệm về đạo đức 8
1.1.3 Khái niệm về truyền thống 10
1.2 Các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam 11
1.3 Tính tất yếu của việc giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay 20
1.3.1 Quan điểm của Chủ tịch Hồ chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên 20
1.3.1.1 Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên 20
1.3.1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên 23
1.3.2 Tính tất yếu của việc giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh thiếu trong giai đoạn hiện nay 26
Tiểu kết chơng 1 31
CHƯƠNG II:giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên nghệ an trong giai đoạn hiện nay thực trạng và một số giải pháp 32
2.1 Khái quát một số đặc điểm tự nhiên, kinh tế – xã hội tỉnh Nghệ An 32
2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên 32
2.1.2 Đặc điểm về kinh tế - xã hội 33
2.1.2.1 Tình hình dân c – xã hội trên địa bàn tỉnh Nghệ An 33
2.1.2.2 Tình hình phát triển kinh tế 34
2.2 Thực trạng giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thanh thiếu niên Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 36
2.2.1 Tình hình thanh thiếu niên Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 36
Trang 52.2.2 Thực trạng giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thanh thiếu niên
Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 38
2.2.3 Những hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong công tác giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống trên địa bàn tỉnh Nghệ An 45
2.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thanh – thiếu niên Nghệ An trong giai đoạn hiện nay 48
Tiểu kết chơng 2 57
KếT LUậN 58
DANH MụC TàI LIệU THAM KHảO 59
Trang 6A Mở ĐầU
1 Lý do chọn đề tài
Trong bất kỳ thời đại nào thì tuổi trẻ nói chung và tầng lớp thanh thiếu niênnói riêng cũng là tài nguyên quan trọng của quốc gia Sinh thời Bác Hồ đã khẳng
định "Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là
mùa xuân của xã hội" [21, 167] Câu nói đó của Bác Hồ đã khẳng định niềm tin
vào thế hệ trẻ trong sự nghiệp dựng nớc và giữ nớc của dân tộc Quán triệt t tởngcủa Ngời, từ khi ra đời đến nay, Đảng ta luôn đề cao vai trò của thanh thiếu niên,xác định đó là lực lợng xung kích cách mạng, đội dự bị tin cậy của Đảng Do đócông tác thanh thiếu niên đợc xem là vấn đề sống còn của dân tộc
Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc là một nội dung quan
trọng của việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong
tộc” Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, vấn đề này ngày càng đợc Đảng, nhà nớc
quan tâm sâu sắc Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ơng tại Đại hộiVIII chỉ rõ “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTrong điều kiện kinh tế thị trờng và mở rộng giao lu quốc tế, phải
đặc biệt quan tâm giữ gìn và nâng cao bản sắc văn hóa dân tộc, kế thừa và pháthuy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc” [7, 111] Việt Nam hiện nay đang đứng trớc những thời cơ đó là quá trình hội nhậpquốc tế, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trờng theo định hớng xã hộichủ nghĩa Ngoài những thuận lợi nói trên chúng ta cũng phải đối diện với nhiềuthách thức, đặc biệt là sự xuống cấp trầm trọng về đạo đức Về kinh tế, chúng ta
đã đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, phát triển nền kinh
tế tri thức, tiếp thu những tiến bộ khoa học - kỹ thuật, mở cửa hợp tác kinh tế vớicác quốc gia trên thế giới Về văn hóa, chúng ta phát huy mạnh mẽ các giá trị vănhóa dân tộc, tích cực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, giao lu trao đổi văn hóavới cộng đồng quốc tế làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc
Trong suốt quá trình đó chúng ta không thể tránh khỏi sự ảnh hởng củanhững phong tục tập quán của các nớc, các dân tộc trên thế giới Tuy nhiên,không vì thế mà chúng ta quên đi truyền thống của dân tộc mình Điều đó giúp
chúng ta hoà nhập chứ không hoà tan“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ” Chúng ta một mặt tiếp thu có chọn lọcvăn hoá của các nớc, một mặt giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc để làm cho đờisống tinh thần của chúng ta ngày càng phong phú hơn
Bên cạnh những thành tựu đạt đợc thì trong thời gian qua, ở nớc ta đã xuấthiện những lối sống xa lạ, trái với các chuẩn mực của xã hội, bất chấp nhữngtruyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc Đặc biệt là một bộ phận không nhỏ
Trang 7thanh thiếu niên hiện nay có tâm lý sống thực dụng, buông thả, sùng bái đồngtiền, quay lng lại với văn hóa, đạo đức truyền thống.
Nghệ An là tỉnh có truyền thống lịch sử lâu đời, trong những năm qua côngtác giáo dục thanh thiếu niên đã nhận đợc sự quan tâm của các cấp ủy Đảng,chính quyền, các tổ chức đoàn thể xã hội và đã đạt đợc nhiều thành tựu to lớntrong công tác giáo dục Tuy nhiên do tác động mạnh mẽ của quá trình toàn cầuhóa và mặt trái của nền kinh tế thị trờng đã và đang ảnh hởng đến chuẩn mực đạo
đức truyền thống của dân tộc Những tác động trên cùng với một số khó khănnhất định trong công tác giáo dục đạo đức thanh thiếu niên của tỉnh, cho nêncông tác giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống thời gian qua vẫn cha đạt hiệuquả tốt nhất
Nhìn nhận lại thực trạng thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An hiện nay đã đặt rayêu cầu phải phát huy giá trị đạo đức truyền thống cho thanh thiếu niên Đó làcần nghiên cứu một cách nghiêm túc để tìm ta những giải pháp và thực hiện đồng
bộ các giải pháp nhằm giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thanh thiếuniên tỉnh Nghệ An Là một ngời con sinh ra lớn lên trên quê hơng xứ Nghệ, đồngthời cũng là một thanh niên đợc sống trong thời kỳ hội nhập quốc tế, tôi mongmuốn góp một phần công sức vào việc hoàn thiện công tác giáo dục thanh thiếu
niên trên quê hơng nên tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài Phát huy các giá trị đạo“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong
đức truyền thống trong quá trình giáo dục Thanh thiếu niên Nghệ An giai
đoạn hiện nay ” làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp của mình
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trên thế giới, vấn đề giữ gìn và phát triển văn hóa nói chung, giá trị đạo đức
ở mỗi quốc gia nói riêng đã thu hút đợc nhiều nhà triết học, xã hội học quan tâmnghiên cứu đối với nền văn hóa nớc mình Tiêu biểu đó là các tác phẩm bàn vềphát triển văn hóa của các nhà triết học Liên Xô nh: tác giả E.A.Bale với tác
phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTính kế thừa trong sự phát triển văn hóa” (Matxcơva, 1969); tác giả V.I.Kairan “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTính kế thừa trong sự phát triển của văn hóa trong điều kiện của chủ
nghĩa xã hội” (Matxcơva, 1977) Ngoài ra có tác giả G Bandzeladze với tác
phẩm Đạo đức học“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ” tập I và II (Nxb Giáo dục Hà Nội, 1985)
Trong nớc, vấn đề nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đợcnghiên cứu sâu sắc với nội dung phong phú, khai thác ở nhiều khía cạnh khácnhau Các công trình nghiên cứu tập trung vào các nhóm vấn đề sau đây:
Trang 8Nhóm vấn đề nghiên cứu định hớng: Trớc hết phải kể đến Nghị quyết Hộinghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ơng Đảng khóa VIII về xây dựng vàphát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Văn kiện Đạihội Đảng lần thứ X cũng đã chỉ rõ: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongXây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cáchcon ngời Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ
CNH, HĐH, hội nhập kinh tế quốc tế” [9, 106] Tác phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐề cơng văn hóa
Việt Nam” (1943) Trong các tác phẩm đó, Đảng ta đã nhấn mạnh vấn đề phát
huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc, xây dựng văn hóa Việt Nam
Nhóm vấn đề nghiên cứu lý luận về đạo đức truyền thống gồm có: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐạo
đức mới” do GS Vũ Khiêu chủ biên (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1974);
“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam” của GS Trần Văn Giàu (NXB Khoa học xã hội, 1980) “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongVấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì
mục tiêu phát triển” của GS.PTS Nguyễn Trọng Chuẩn (Tạp chí Triết học số
2/1998); “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongQuan hệ giữa các giá trị truyền thống và hiện đại trong xây dựng đạo
đức” của Lê Thị Lan (Tạp chí Triết học số 7/2002)
Nhóm vấn đề nghiên cứu giáo dục truyền thống cho thanh thiếu niên gồm
có: Những giải pháp nâng cao chất l“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ợng giáo dục truyền thống cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An” của tập thể tác giả PGS.TS Đoàn Minh Duệ, TS Đinh
-Thế Định, TS Nguyễn Thái Sơn, TS Nguyễn Lơng Bằng, Vinh 2004 “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiáo dục
các giá trị truyền thống dân tộc cho thanh niên hiện nay ” của Bùi Ngọc Minh,
Nxb thanh niên, 2004 Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong
đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay” của Nguyễn Thị Hải, Luận văn tốt
nghiệp đại học, Vinh 2009 “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho
thanh niên huyện Hoàng Hóa (Thanh Hóa), thực trạng và giải pháp” của Lê Thị
Xuân, Luận văn tốt nghiệp đại học, Vinh 2010
Qua đó ta thấy vấn đề nghiên cứu giá trị đạo đức truyền thống cho thanhthiếu niên là nội dung đợc quan tâm rất nhiều Tuy nhiên, trong giai đoạn hiệnnay vẫn cha có đề tài nhiều đề tài nghiên cứu về việc phát huy các giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc, đặc biệt là phát huy các giá trị đó trong quá trình giáodục thanh thiếu niên Nghệ An Do đó tôi nghiên cứu vấn đề trên mong góp phầnnhỏ vào nâng cao công tác giáo dục thanh thiếu niên tỉnh nhà trong thời gian tới
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu:
Trang 9Thông qua tìm hiểu công tác giáo dục thanh thiếu niên ở Nghệ An, đề tàinghiên cứu để phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong quá trìnhgiá dục thanh thiếu niên Nghệ An Từ đó nêu ra một số giải pháp nhằm nâng caohiệu quả của công tác giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc chothanh thiếu niên tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay.
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu có các nhiệm vụ sau:
Thứ nhất: Phân tích những vấn đề lý luận về giá trị đạo đức truyền thống
dân tộc, làm rõ tính tất yếu của việc giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dântộc cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An
Thứ hai: Trình bày thực trạng công tác giáo dục các giá trị đạo đức truyền
thống cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó đa ra một số giải pháp đểnâng cao hiệu quả, chất lợng công tác giáo dục các giá trị đạo đức truyền thốngcủa dân tộc cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An nhằm đáp ứng những thời cơ vàthách thức của giai đoạn hiện nay
4 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tợng nghiên cứu
Đối tợng nghiên cứu của đề tài là các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc vàphát huy các giá trị đó cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng công tác giáo dục các giá trị đạo đứctruyền thống cho thanh thiếu niên trên địa bàn tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2007 đếnnăm 2010 và đa ra một số giải pháp nhằm tăng cờng công tác giáo dục các giá trị
đạo đức truyền thống cho thanh thiếu niên Nghệ An trong thời gian tới
pháp đối chiếu, phơng pháp thống kê… trên cơ sở quán triệt nguyên tắc thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn
6 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì khóa luận
đợc chia làm 2 chơng
Trang 10Chơng 1: Tính tất yếu của việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống
trong quá trình giáo dục thanh thiếu niên Nghệ An giai đoạn hiện nay
Chơng 2: Giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu
niên Nghệ An hiện nay, thực trạng và giải pháp
B NộI DUNG Chơng 1 TíNH TấT YếU CủA việc PHáT HUY CáC GIá TRị ĐạO ĐứC TRUYềN THốNG TRONG QUá TRìNH GIáO DụC THANH THIếU
NIÊN NGHệ AN GIAI ĐOạN HIệN NAY 1.1 Các khái niệm về giá trị đạo đức truyền thống dân tộc.
1.1.1 Khái niệm về giá trị
Khái niệm giá trị là một khái niệm có nội hàm rộng, vì vậy cho nên xungquanh khái niệm giá trị hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau, tùy vào cáchthức tiếp cận và mục đích nghiên cứu Giá trị đợc thể hiện ở một số khái niệm
nh sau:
Trong tác phẩm Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong
triển”, tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn viết “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongnói đến giá trị đạo đức là muốn khẳng
định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị gắnliền với cái đúng, cái tốt, cái hay cái đẹp; là nói đến cái có khả năng thôi thúc conngời hành động và nỗ lực hớng tới” [ 2, 16]
Tiếp cận thuật ngữ “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị” dới góc độ triết học, tác giả Vũ Thị Phơng Lê
có đoạn viết “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị là những cái cần, cái có ích, cái đáng quý, có ý nghĩa đối vớixã hội, tập thể, cá nhân, phản ánh mối quan hệ giữa chủ thể (con ngời) và kháchthể (bản thân sự vật), giữa chủ thể với chính mình, đợc đánh giá và có thể thay
đổi theo những điều kiện lịch sử cụ thể” [17 , 115]
Qua các khái niệm liên quan khi tiếp cận khái niệm giá trị nêu trên thì nộidung của khái niệm giá trị đợc xem là những hiện tợng vật chất hay tinh thần cókhả năng thỏa mãn nhu cầu tích cực của con ngời, là những thành tựu góp phầnvào sự tiến bộ, phát triển của xã hội
Giá trị đợc xem là cơ sở của những chuẩn mực, quy tắc xác định cách thứchành động của con ngời trong xã hội Giá trị đợc xác định trong mối quan hệthực tiễn của con ngời, đợc xác định bởi sự đánh giá đứng đắn của con ngời xuấtphát từ thực tiễn và đợc kiểm nghiệm bởi thực tiễn
Đặc điểm của giá trị đó là giá trị có tích lịch sử khách quan, sự xuất hiện vàtồn tại của nói không phụ thuộc vào ý thức của con ngời Giá trị chịu sự chi phốiquan trọng bởi yêu cầu của thời đại với hoạt động sống của con ngời trong mỗi
Trang 11thời đại Giá trị có cấu trúc bao hàm các yếu tố nhận thức, tình cảm, lý trí vàhành vi cụ thể của chủ thể trong quan hệ với sự vật, với hiện tợng mang giá trị,thể hiện sự đánh giá và lựa chọn của chủ thể hành động.
Tùy vào mục đích và những yêu cầu cụ thể của lĩnh vực nghiên cứu mà cáctác giả phân loại giá trị theo những tiêu chí khác nhau bao gồm: giá trị vật chất,giá trị tinh thần, giá trị riêng, giá trị chung, giá trị xã hội Giá trị theo cách phânloại thông dụng và chung nhất đợc chia làm hai loại là giá trị vật chất và giá trịtinh thần trong đó giá trị tinh thần bao hàm các giá trị nh: giá trị thẩm mỹ, giá trị
đạo đức, giá trị khoa học và giá trị chính trị
Về bản chất, mỗi loại giá trị gắn với những nội dung riêng, giá trị thẩm mỹgắn liền với nhu cầu thởng thức, hởng thụ và sáng tạo cái đẹp trong cuộc sống.Giá trị khoa học gắn với quá trình con ngời tìm hiểu, nắm bắt bản chất, nhận thứcquy luật khách quan để làm chủ chính mình, cải tạo tự nhiên và xã hội Giá trị
đạo đức gắn liền với việc điều chỉnh mối quan hệ giữa con ngời với con ngờitrong xã hội để tạo nên sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân và xã hội Giá trị thờng
đợc xắp xếp theo những quan hệ nhất định và có vị trí thứ bậc khác nhau Sự tổhợp của giá trị ở các cấp độ tạo thành hệ thống giá trị, thang giá trị
“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongHệ thống giá trị hay còn đợc gọi là hệ giá trị là một tổ hợp các giá trị khácnhau đợc sắp xếp, hệ thống lại theo những nguyên tắc nhất định thành một tậphợp mang tính toàn vẹn, thực hiện các chức năng đặc thù” [17, 115]
“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongThang giá trị hay thớc đo giá trị là một hệ thống đợc xắp xếp theo một trật
tự u tiên nhất định Trong hệ thống giá trị đợc sắp xếp theo một thứ tự u tiên nhất
định đó, có những giá trị giữ vị trí là giá trị cốt lõi, chuẩn mực chung cho nhiềungời, chiếm vị trí cao nhất hoặc then chốt trong thang giá trị đợc gọi là chuẩn giátrị” [17, 116]
1.1.2 Khái niệm về đạo đức
Khái niệm đạo đức hiện nay đợc nhìn nhận dới nhiều góc độ khác nhau nhtriết học, xã hội học, đạo đức học Trong phạm vi nghiên cứu vấn đề đạo đức ở
đây đợc tập trung xem xét là đặc trng mang tính xã hội của đạo đức
Danh từ đạo đức trong tiếng Hi Lạp là Ethicos“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ” nghĩa là lề thói, tập tục Vìvậy khi nói đến đạo đức chính là nói đến những lề thói, tập tục liên quan đến mốiquan hệ đối xử với nhau giữa con ngời với con ngời trong xã hội Đạo đức vớitính cách là một hình thái ý thức xã hội có thể xem là toàn bộ những quan niệm
về thiện, ác, tốt, xấu, lơng tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, công bằng và về những
Trang 12quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử giữa cá nhân với cá nhân và giữa cánhân với xã hội.
Theo khái niệm chung, mang tính phổ biến nhất hiện nay đợc sử dụng nhiềuthì “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ
nó con ngời tự giác điều chỉnh hành vi và hoạt động của mình sao cho phù hợpvới lợi ích, hạnh phúc và tiến bộ chung của xã hội trong mối quan hệ giữa conngời với con ngời, giữa cá nhân với xã hội” [3, 6]
ở phơng Đông, trong triết học Trung Quốc cổ đại, phạm trù đạo luôn đợcxem xét song hành với đức và trong mối quan hệ biện chứng của chúng và đứcchính là biểu hiện cao nhất của đạo Nhìn chung triết học Trung Quốc lấy đạo
đức làm chuẩn mực để đánh giá con ngời, làm nội dung cơ bản cho luận thuyếtcủa mình Phạm trù đạo và đức xuất hiện trong các học thuyết chính trị của Nhogiáo, Lão giáo Theo Lão Tử “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongđạo” có nghĩa là bản nguyên, là con đờng sinhthành, biến hóa của vạn vật Mở rộng phạm trù đạo trong quan hệ chính trị - xãhội Lão Tử đã đề ra thuyết “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongvô vi”, có nghĩa là con ngời cần phải “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống tronghành độngtheo lẽ tự nhiên, thuần phác, không hành động theo tính chất giả tạo, gò ép tráivới bản tính tự nhiên của mình” [5, 52]
ở phơng Tây, khi bàn về đạo đức Aristote cho rằng đạo đức là cái vốn cócủa con ngời, sống trong xã hội con ngời phải tuân theo những quy tắc để hớngtới cái thiện “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongChúng ta không bất tử, nhng chúng ta không nên phục tùng những
điều xấu xa mà hãy vơn tới sự bất tử sống phù hợp với những gì tốt đẹp nhất nơichúng ta đang có” 18, 120] Với Đêmôcrit, ông tìm thấy đối tợng nghiên cứu của
đạo đức chính là con ngời Đêmôcrit cho rằng “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongNhận biết một ngời trung thực vànhận biết một ngời không trung thực, không những phải căn cứ vào việc làm của
họ mà còn phải căn cứ vào ý muốn của họ” [18, 65]
Đến triết học cổ điển Đức, khi bàn về đạo đức, tiêu biểu với hai đại diện làKant và Hêghen Kant đứng trên lập trờng của chủ nghĩa duy tâm tiên nghiệmkhi bàn về đạo đức và cho rằng đạo đức phải tuân theo mệnh lệnh tuyệt đối vàchính mệnh lệnh đó sẽ hớng con ngời vào hoạt động cộng đồng, xã hội Từ đóbiết tôn trọng ngời khác, tôn trọng bản thân và sống đúng với lơng tâm tráchnhiệm của công dân trong xã hội Hêghen khi bàn về đạo đức cho rằng, con ngờichỉ thực hiện các hành vi đạo đức khi có sự thôi thúc bên trong và từ niềm tin củamình, không ai có thể ra lệnh hay cỡng bức về hành động của cá nhân
Trang 13Nhìn chung các nhà triết học trớc Mác đều bàn nhiều về đạo đức và đã cónhững đóng góp nhất định nhng hầu hết họ đều rơi vào quan điểm duy tâm khibàn về con ngời, về các mối quan hệ của con ngời trong đó có đạo đức
Theo C.Mác và Ăngghen thì ý thức xã hội của con ngời phản ánh tồn tại xãhội loài ngời Đạo đức với t cách là là một hình thái của ý thức xã hội phản ánhmột lĩnh vực tồn tại riêng biệt của xã hội loài ngời Đạo đức lấy cơ sở kinh tế - xãhội làm nguồn gốc quan điểm cho đạo đức của con ngời, thay đổi theo cơ sở kinh
tế sinh ra nó Đạo đức là hệ thống những quy tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giáctrong quan hệ giữa con ngời với con ngời, giữa con ngời với cộng đồng xã hội,với tự nhiên và với cả bản thân mình Đạo đức với t cách là một hiện tợng xã hội,phản ánh tồn tại xã hội và bắt nguồn từ cuộc sống con ngời Sự phát triển của đạo
đức xã hội từ thấp đến cao chính là những nấc thang văn minh của loài ngời trêncơ sở của sự phát triển lực lợng sản xuất thông qua quá trình đấu tranh, chọn lọc
kế thừa mà đạo đức ngày càng phong phú và hoàn thiện hơn
1.1.3 Khái niệm về truyền thống
Truyền thống gốc chữ La tinh Tradio“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ” có nghĩa là hoạt động, chỉ sự gửi đi
và truyền lại Trong từ điển Bách khoa Xô Viết (1993) định nghĩa “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongtruyền thống
đợc định nghĩa là những yếu tố di tồn văn hóa, xã hội đợc truyền từ đời này qua
đời khác và đợc lu truyền trong xã hội, giai cấp và các nhóm xã hội trong mộtquá trình lâu dài Truyền thống đợc thể hiện trong chế định xã hội, chuẩn mựchành vi, các giá trị t tởng, phong tục tập quán và lối sống Truyền thống tác
động đến tất cả mọi lĩnh vực đời sống xã hội” [26, 9]
Trong từ điển Trung Quốc (1989) định nghĩa “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTruyền thống là sức mạnh tậpquán xã hội đợc lu truyền trong lịch sử, nó tồn tại ở các lĩnh vực, chế độ t tởng,văn hóa vô hình đến hành vi xã hội của con ngời Truyền thống là biểu hiện tính
điều chỉnh nhờ d luận của cộng đồng xã hội
Trang 14Trong tác phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐạo đức mới”, GS Vũ Khiêu đã nêu ra định nghĩa “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTruyềnthống là những thói quen lâu đời đã đợc hình thành trong nếp sống, nếp suy nghĩ
và hành động của một dòng tộc, một gia đình, một dòng họ, một làng xã, một tập
đoàn lịch sử” [16, 536]
Dới góc độ tiếp cận truyền thống của dân tộc, trong tác phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị truyềnthống và giá trị hiện đại” của tác giả Nguyễn Ngọc Vân có đoạn viết: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongtruyềnthống là mối liên hệ của lịch sử mà một đầu là những giá trị t tởng, văn hóa đợcsáng tạo trong quá trình lịch sử của dân tộc và một đầu là sự thẩm định, xác lập
và phát huy của con ngời hiện đại” [30,45]
Theo GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongnói đến truyền thống là nói đến phứchợp những t tởng, tình cảm, những tập quán, thói quen, những phong tục, lốisống, cách ứng xử, ý chí, của một cộng đồng ngời đã hình thành trong lịch sử,
đã trở nên ổn định và đợc truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác” [2, 16]
Dới góc độ triết học, TS Nguyễn Lơng Bằng cho rằng truyền thống là mộtkhái niệm dùng để chỉ những hiện tợng nh tính cách, phẩm chất, t tởng, tình cảm,thói quen trong t duy, tâm lý, lối sống đợc hình thành trên cơ sở những điềukiện tự nhiên - địa lý, kinh tế - xã hội cũng nh hoạt động của con ngời trong quátrình lịch sử và đợc lu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác trong một cộng đồngngời nhất định
Qua các định nghĩa trên chúng ta có thể hiểu truyền thống đó là hệ thốngtính cách, tâm lý, giá trị tinh thần, tập quán hay những thói quen ứng xử của mộttập thể (cộng đồng) đợc hình thành biến đổi và phát triển trong lịc sử, đợc kếttinh, tích lũy lại và đợc lu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và chi phối suynghĩ và hành động của con ngời trong hiện tại và tơng lai Tryền thống là sảnphẩm của cộng đồng, có tính ổn định, tơng đối bền vững Song truyền thốngkhông phải là cái bất biến, vĩnh hằng mà với t cách là một hính thái ý thức xãhội, nó biến đổi và phát triển cùng lịch sử Cho nên truyền thống có tính năng
động, có thể tiếp thu biến đổi và lu truyền lại
1.2 Các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam.
Giá trị đạo đức truyền thống là một bộ phận trong hệ thống các giá trị dântộc Trong hệ giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam, các giá trị đạo đức chiếm
vị trí nổi bật và đóng vai trò cốt lõi Dới góc độ tiếp cận về văn hóa “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị đạo
đức truyền thống dân tộc là tổng hoà những tính chất, phẩm chất đạo đức, phongcách đợc thể hiện trong cuộc sống, lao động, chiến đấu của một dân tộc trongsuốt quá trình lịch sử của mình” [26 ,10]
Trang 15Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đó là những giá trị quý báu đợchình thành trong một thời gian lâu dài, đợc gạn lọc, chọn lựa những gì tinh hoanhất Do đó khi nói đến các giá trị đạo đức truyền thống của một dân tộc đóchính là nói đến mặt tích cực và tiến bộ của đạo đức
Nói đến giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam là nói đến đặcthù của đạo đức Việt Nam với những phẩm chất đạo đức tốt đẹp đã đợc hìnhthành và lu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác Giá trị đạo đức truyền thống củadân tộc thể hiện trong các chuẩn mực mang tính phổ biến có tác dụng điều chỉnhhành vi giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với xã hội Xét trong tơng quan vớikhu vực, thế giới thì giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam có nhữngnét tơng đồng với các dân tộc khác trên thế giới Điều này xuất phát từ việc cácdân tộc trong quá trình hình thành và phát triển đều phải giải quyết những vấn đềchung
Mặt khác quá trình giao lu hợp tác thờng xuyên với mức độ khác nhau, đặcbiệt là các quốc gia lân cận trong khu vực đã ảnh hởng đến nhau khá rõ rệt Cáitạo nên nét đặc trng khác biệt trong giá trị đạo đức truyền thống ở các dân tộckhác nhau chính là do trật tự xắp xếp và mối quan hệ giữa các giá trị và điều kiệnlịch sử đặc thù của dân tộc đó trong chiều dài phát triển của lịch sử
Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam đợc hình thành phát triểnqua hàng ngàn năm lịch sử dựng nớc và giữ nớc thể hiện bản sắc riêng của dântộc Việt Nam và trở thành động lực to lớn trong quá trình xây dựng và phát triển
đất nớc Trong đó, đạo đức truyền thống Việt Nam còn là kết quả của quá trìnhtiếp thu có chọn lọc các giá trị đạo đức văn hóa của nhân loại và sức sáng tạo độc
đáo Trong giai đoạn hiện nay, khi nớc ta đang trên đà phát triển, mở rộng giao luhợp tác và hội nhập quốc tế thì vấn đề xác định các giá trị đạo đức truyền thốngngày càng đợc quan tâm Hiện nay theo nhiều tài liệu nghiên cứu có nhiều quan
điểm khác nhau trong việc xác định các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc.Những giá trị đạo đức cơ bản làm nền tảng cho vấn đề phát triển văn hóa Việtnam đợc thể hiện tập trung trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, Ban chấphành Trung ơng Đảng (Khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, khẳng định “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongBản sắc dân tộc bao gồmnhững giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam đợcvun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nớc và giữ nớc Đó là lòngyêu nớc nồng nàn, ý chí tự cờng dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồnggắn kết cá nhân, gia đình, làng xã, Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng
Trang 16nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng
xử, tính giản dị trong lối sống.” [7, 56]
Trong tác phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐạo đức mới”, GS.TS Vũ Khiêu cho rằng “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongtrong nhữngtruyền thống quý báu của dân tộc, nổi bật lên nhất là truyền thống đạo đức vàkhẳng định truyền thống đạo đức cao đẹp của dân tộc ta bao gồm: lòng yêu nớc,truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo; tinh thần nhân đạo, lòng yêuthơng và quý trọng con ngời, trong đó yêu nớc là bậc thang cao nhất trong hệthống giá trị đạo đức của dân tộc [16, 86]
GS Nguyễn Hồng Phong cho rằng, “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTính cách các dân tộc gần nh là tất cảnội dung của giá trị đạo đức truyền thống, bao gồm: tính tập thể - cộng đồng;trọng đạo đức, cần kiệm, giản dị, thực tiễn, tinh thần yêu nớc bất khuất và lòngyêu chuộng hòa bình, nhân đạo; lạc quan” [27, 454]
Trong tác phẩm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam”, GS Trần VănGiàu viết nh sau: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongGiá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam gồm có:yêu nớc, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thơng ngời, vì nghĩa” [13, 94].Qua các công trình nghiên cứu và các tác giả nêu trên chúng ta có thể nhậnthấy dân tộc Việt Nam có một di sản giá trị đạo đức truyền thống phong phú.Trong hệ thống giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc ta, giá trị đạo đứcchiếm vị trí nổi bật Vì vậy, khi đề cập đến các giá trị truyền thống, hầu nh các ýkiến đều nhấn mạnh đến giá trị đạo đức Dựa vào tiêu chí xác định giá trị, giá trị
đạo đức và từ quan điểm của Đảng ta cũng nh của các nhà nghiên cứu, chúng ta
có thể khẳng định các giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc ta baogồm: Chủ nghĩa yêu nớc, lòng thơng ngời sâu sắc, tinh thần đoàn kết cộng đồng,
đức tính cần kiệm, lòng dũng cảm, bất khuất, tính khiêm tốn, giản dị, trung thực,chung thủy, lạc quan, sáng tạo, anh hùng
Tất cả các giá trị đạo đức truyền thống nêu trên không phải là những yếu tố
xa vời mà là những yếu tố gần gũi, gắn liền với đời sống xã hội và con ngời ViệtNam Các yếu tố đó không khác thờng, với các dân tộc khác nhng nó đã tạo nênsức sống bền bỉ của dân tộc Việt Nam qua các biến cố lịch sử Do đó việc nhậndiện các giá trị đạo đức truyền thống là một việc làm có ý nghĩa to lớn trong việcgiữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc
* Truyền thống yêu nớc: Trong các giá trị đạo đức truyền thống, truyền
thống yêu nớc đợc khẳng định là giá trị cối lõi, giá trị định hớng các giá trị khác.Tuyền thống yêu nớc là tiêu điểm của các tiêu điểm, là động lực tình cảm lớnnhất của đời sống dân tộc, đồng thời là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị
Trang 17đạo đức của dân tộc ta Truyền thống yêu nớc là tình yêu quê hơng, đất nớc mànội dung của truyền thống yêu nớc là lòng trung thành với Tổ quốc, lòng tự hào
về công lao của dân tộc, đợc biểu hiện ở khát vọng, ý chí và hành động tích cựcbảo vệ Tổ quốc và đem lại nhiều lợi ích phụng sự cho nhân dân
Truyền thống yêu nớc không chỉ có riêng ở đất nớc Việt Nam, tình cảm đóbao trùm trên phạm vi toàn thế giới V.I Lênin đã từng nói: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongChủ nghĩa yêu nớc
là một trong những tình cảm sâu sắc nhất đã đợc củng cố qua hàng trăm, hàngnghìn năm tồn tại của các tổ quốc biệt lập” [32, 226] Song sự hình thành sớmhay muộn, nội dung cụ thể, mức độ biểu hiện của nó tùy thuộc vào điều kiện lịch
sử đặc thù của từng dân tộc, gắn liền với sự phát triển của đất nớc
ở Việt Nam lòng yêu nớc là phẩm chất cao quý, thiêng liêng của dân tộc
đợc khẳng định qua hàng nghìn năm lịch sử Lòng yêu nớc hình thành trong cáctầng lớp nhân dân ngay từ thời kỳ dựng nớc và phát triển trong quá trình đấutranh lâu dài chống ngoại xâm Tình cảm yêu nớc chiếm một vị trí đặc biệt trong
đời sống tâm hồn của ngời Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongDân ta cómột lòng nồng nàn yêu nớc Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xa đếnnay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành mộtlàn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lớt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nónhấn chìm tất cả lũ bán nớc và lũ cớp nớc” [22, 171]
Ngay từ buổi đầu dựng nớc, cha ông ta đã phải chiến đấu với giặc ngoạixâm đông và mạnh hơn mình gấp nhiều lần Lòng yêu nớc của dân tộc ta vừa làtình cảm vừa là t tởng mang những sắc thái độc đáo, hình thành trong những điềukiện cụ thể của thiên nhiên, của lịch sử và hun đúc lên thành một sức mạnh đặcbiệt khi đất nớc bị xâm lăng Chính lòng yêu nớc nồng nàn đã giúp nhân dân vợtqua mọi khó khăn, chiến thắng mọi thế lực xâm lợc dù chúng to lớn đến baonhiêu và từ đâu đến Chính qua các cuộc chiến đấu trờng kỳ, đầy gian khổ đó màchủ nghĩa yêu nớc của dân tộc ta đợc bộc lộ rõ nét và đợc nâng lên ở tầm caomới “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongChủ nghĩa yêu nớc là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ
đại đến hiện đại là dòng chủ lu của đời sống Việt Nam, trở thành một dạng triết
lý xã hội và nhân sinh trong tâm hồn Việt Nam” [19, 63]
Tinh thần yêu nớc ở Việt Nam đợc hình thành sớm, đợc thử thách và khẳng
định qua bao thăng trầm của lịch sử, đợc bổ sung và phát triển qua từng thời kỳ.Theo yêu cầu phát triển của dân tộc và thời đại, chủ nghĩa yêu nớc là một trongnhững giá trị cao quý và bền vững nhất của dân tộc ta
Trang 18* Truyền thống nhân ái, bao dung, thơng yêu con ngời: Đây là truyền
thống nổi bật của ngời Việt Nam, thấm đợm trong các mối quan hệ giữa cácthành viên trong gia đình, và phát triển trong mối quan hệ giữa gia đình và làngxóm và mở rộng ra cả cộng đồng dân tộc Lấy tình thơng yêu làm cơ sở cho cách
xử thế ở đời là triết lý sống của ngời Việt Nam, đó là khen ngợi những tấm gơngvì nghĩa và lên án mạnh mẽ những kẻ ác nhân, ác đức
Thơng ngời cũng nh thơng mình nên ngời Việt Nam dễ dàng đồng cảm đốivới ngời cùng cảnh ngộ, với nỗi đau của con ngời Thơng ngời thờng dẫn tớinhững nghĩa cử cao đẹp “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongnhờng cơm sẻ áo”, với tinh thần “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống tronglá lành đùm lá rách”,
“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống tronglá rách ít đùm lá rách nhiều” T tởng “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongthơng ngời nh thể thơng thân” đợc nhândân ta tôn trọng, giữ gìn và chuyển giao qua các thế hệ, trở thành một truyềnthống tốt đẹp của nhân dân ta Lòng thơng ngời truyền thống của dân tộc ta cònbao hàm cả lòng vị tha với những kẻ lầm đờng lạc lối, biết lập công chuộc tội trở
về với chính nghĩa và “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongmở đờng hiếu sinh” với kể thù một khi chúng bị thất bại.Lòng yêu thơng con ngời không chỉ là truyền thống của dân tộc mà còn làcơ sở của lòng yêu chuộng hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc Trong quan hệvới các nớc, chúng ta luôn giữ thái độ hòa hiếu, tận dụng mọi cơ hội để giảiquyết hòa bình những xung đột, tranh chấp Đây là nguồn lực tinh thần to lớngiúp nhân dân ta vợt qua mọi khó khăn, thử thách, làm chủ cuộc sống
Lòng thơng yêu con ngời, nhân ái của dân tộc ta từ lâu đã trở thành nếpnghĩ, hành động phổ biến trong nhân dân, chi phối quan hệ giữa ngời với ngờitrong xã hội Lòng yêu thơng con ngời là một trong những truyền thống rất đáng
tự hào của dân tộc ta Nó gắn liền với tinh thần chiến đấu anh dũng chống ngoạixâm cứu dân, cứu nớc, chống lại mọi bất công, chà đạp lên cuộc sống con ngời,
nó thấm nhuần tình yêu đùm bọc lẫn nhau giữa ngời với ngời trong sản xuất, đấutranh xã hội, trong sinh hoạt hàng ngày Truyền thống này không ngừng đợc kếthừa và phát huy trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, là cơ sở sâu xa và vững bềncủa chủ nghĩa nhân đạo XHCN của chúng ta ngày nay
* ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết: Tinh thần đoàn kết bắt nguồn từ
chủ nghĩa yêu nớc và là biểu hiện của chủ nghĩa yêu nớc Nhờ đoàn kết cha ông
ta đã tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng dân tộc trong xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc Đoàn kết là điều kiện tất yếu để bảo tồn dân tộc, nhất là khi đất nớc
có giặc ngoại xâm Đoàn kết đã giúp nhân dân ta vợt qua những thử thách khắcnghiệt của thiên nhiên, phát triển sản xuất để phục vụ đời sống của mình Từ kinhnghiệm thực tế, cha ông ta đã nhận thức sâu sắc rằng: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐoàn kết thì sống, chia rẽ
Trang 19thì chết”, “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongMột cây làm chẳng nên non Ba cây chụm lại nên hòn núi cao” Tinhthần đoàn kết toàn dân là nguồn sức mạnh lớn lao để nhân dân ta đánh thắng mọithế lực ngoại xâm.
Lịch sử dân tộc ta cho thấy rằng, đứng trớc các thế lực ngoại xâm mà khôngthực hiện đoàn kết toàn dân Thấy rõ vai trò của yếu tố đoàn kết, cha ông ta luôn
có ý thức chống chính sách chia rẽ của các thế lực ngoại bang và xu hớng cát cứcủa các thế lực phong kiến
ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết là một điểm tựa tinh thần vững chắc,một động lực mạnh mẽ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng nh trong sựnghiệp cách mạng XHCN ở nớc ta Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định : “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐoànkết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công” [22, 350].Trớc lúc đi xa, Ngời còn khẳng định: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐoàn kết là một truyền thống quí báu của
Đảng và của nhân dân ta” và yêu cầu cán bộ đảng viên “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongCần phải giữ gìn sự đoànkết nhất trí của Đảng nh giữ gìn con ngơi của mắt mình” [24, 510]
* Cần kiệm: Cần cù và tiết kiệm là những giá trị đạo đức đã có từ bao đời
của dân tộc ta Cần cù là biểu hiện thái độ của con ngời trong hoạt động sản xuất
ra của cải vật chất, tinh thần và các mặt hoạt động khác của con ngời Nó là kếtquả, là điều kiện không thể thiếu đợc của quá trình tồn tại và phát triển của xãhội loài ngời nói chung và dân tộc ta nói riêng Trong lịch sử, nhân dân ta đã tậndụng nhiều yếu tố tự nhiên thuận lợi để phát triển sản xuất và đời sống nhng cũnggặp vô vàn khó khăn, đòi hỏi phải nỗ lực khắc phục để tiến lên Chính hoàn cảnhsản xuất và đấu tranh xã hội qua bao đời đã hình thành trong con ngời Việt Nam
đức tính cần cù và tiết kiệm Trong điều kiện thiên nhiên Việt Nam vừa thuận lợivừa rất khắc nghiệt, lao động của con ngời chủ yếu dựa vào cơ bắp, nếu khôngcần cù và tiết kiệm thì khó có thể tồn tại, lại càng không thể nói đến sự phát triển.Trải qua bao đời, ý thức đề cao lao động chống thói lời biếng đã ăn sâu vàotiềm thức của con ngời Việt Nam Thấu hiểu giá trị của sự kết hợp sức lao động
và đất đai, ngời Việt Nam chú trọng giáo dục, động viên, giúp đỡ nhau trong sảnxuất, làm cho “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongtấc đất” trở thành “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongtấc vàng” Lao động cần cù là nguồn gốc củamọi của cải và hạnh phúc: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongnăng nhặt chặt bị” Yêu quý lao động, ngời Việt Namcũng tỏ thái độ phê phán thói lời biếng Ngời Việt Nam đánh giá phẩm chất đạo
đức của con ngời cao hơn cái dáng vẻ bên ngoài: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongcái nết đánh chết cái cái đẹp”,
mà cái nết thể hiện rõ nhất ở sự chăm chỉ khéo léo của con ngời Trong một số ờng hợp, sự cần cù còn có thể bù đắp những khiếm khuyết về trí tuệ của con ng -
Trang 20tr-ời: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongcần cù bù thông minh” Cần cù gắn liền với tiết kiệm Cần mà không kiệmthì cuộc sống bấp bênh Còn kiệm mà không cần thì vô nghĩa vì lấy gì mà kiệm.
Cần cù và tiết kiệm là một giá trị đạo đức truyền thống có từ bao đời naycủa nhân dân ta Nó vừa là điều kiện bảo đảm nhu cầu cuộc sống của con ngời,vừa là sự thể hiện ý thức trách nhiệm của con ngời Việt Nam trong sự nghiệpdựng nớc và giữ nớc của mình Tất cả những thành quả vật chất và tinh thần màcha ông ta để lại cho đến ngày nay đều gắn liền với truyền thống cần kiệm
* Anh hùng: là một khái niệm thuộc phạm trù đạo đức, dùng để chỉ hành
động dũng cảm, có chính nghĩa Đây là một truyền thống đẹp của ngời Việt Nam
đợc thử thách và kiểm nghiệm qua lịch sử đấu tranh của dân tộc Chủ tịch Hồ ChíMinh đã từng khẳng định nhân dân ta rất anh hùng Anh hùng không phải thểhiện qua lời nói mà phải bằng hành động, hành động đợc coi là anh hùng phải làhành động dũng cảm Dũng cảm nghĩa là không sợ khó, sợ khổ mà chỉ lo saohoàn thành tốt nhiệm vụ Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, anh hùng cũng biểu hiện
sự dũng cảm chứ không phải thứ phải dũng cảm nhất thời, không có ý thức Hành
động dũng cảm phải gắn liền với lý tởng thì mới gọi là anh hùng
Anh hùng không chỉ dừng lại ở đức tính cao đẹp mà nó còn nâng lên mộtthứ chủ nghĩa Chủ nghĩa anh hùng không chỉ tôn trọng, ca tụng anh hùng mà
đòi hỏi phải theo gơng anh hùng Dân tộc Việt Nam đã nối gót bao thế hệ anhhùng đời trớc làm nên những chiến thắng vang dội, đánh đuổi giặc ngoại xâm,
đấu tranh vì hòa bình, độc lập, hạnh phúc của nhân loại Anh hùng không chỉ đơnthuần là sự dũng cảm mà nó còn cần phải dựa trên cơ sở kết hợp với trí tuệ Trớcnhững kẻ xâm lợc hùng mạnh, dân tộc ta đã biết phát huy mặt mạnh của mình làtrí thông minh, lòng can đảm để tiêu diệt kẻ thù Lịch sử đã chứng minh sứcmạnh của ngời Việt Nam qua ba lần đánh thắng quân Mông Nguyên, một độiquân đợc coi là bất khả chiến bại Sức mạnh đó đợc nhân lên trong thời đại HồChí Minh với chiến công vang dội đánh bại hai đế quốc mạnh là Pháp và Mỹ.Chủ nghĩa anh hùng của ngời Việt Nam là là kết tinh của lòng yêu nớc đã thấmsâu vào máu thịt của ngời dân chiến đấu cho lẽ phải, sẵn sàng chấp nhận cái chếtvì lợi của Tổ quốc Những quan niệm “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongchết vinh còn hơn sống nhục”, vẫn có tácdụng giáo dục t tởng cho các thế hệ mai sau
Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, chủ nghĩa anh hùng truyền thống
đ-ợc phát triển lên một giai đoạn cao hơn: Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Nó đã
đào luyện nên những ngời anh hùng kiên trung cho lịch sử Việt Nam Đó là
Trang 21những con ngời dám lao mình vào hoạt động cách mạng, chiến đấu vì lý tởng cao
đẹp và độc lập dân tộc, tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân
* Truyền thống lạc quan, yêu đời: Đây là truyền thống vốn có của dân tộc
Việt Nam, điều đó thể hiện rõ trong cuộc sống hàng ngày, trong lao động, trongkháng chiến và trong công cuộc xây dựng CNXH
Trong lao động và đời sống hằng ngày dù phải tần tảo một nắng hai sơng,thì ông cha ta vẫn luôn đề cao tinh thần của mình để tạo ra động lực và điểm tựavững chắc trong lao động Trong cuộc sống dù phải đối mặt với nhiều khó khăn
họ vẫn không than thở, thể hiện tinh thần lạc quan vui tơi Tinh thần đó trở thành
động lực, là nguồn động viên to lớn của nhân dân ta trong lao động, cuộc sống.Trong kháng chiến tinh thần lạc quan, yêu đời đợc thể hiện trong suốt chiều dàilịch sử của dân tộc, đó là cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm Truyền thốngnày đợc thể hiện đậm nét trong hai cuộc chiến chống Pháp - Mỹ Trong ma bom,bão đạn những tuyến hàng từ hậu phơng vẫn đợc đa ra tiền tuyến, tất cả đều cóniềm tin vào tháng lợi của đờng lối kháng chiến mà Đảng đề ra Không có tinhthần lạc quan thì không thể có đức tính kiên trì trong suốt lịch sử chiến đấu gần
nh liên tục chống quân xâm lợc cũng nh trong quá trình cải tạo thiên nhiên, xâydựng đất nớc Trong công cuộc xây dựng đất nớc theo định hớng XHCN nhândân ta đặt niềm tin sẽ thành công trong việc đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn, lạchậu Chủ nghĩa lạc quan trong xây dựng đất nớc đợc kích thích bởi lý tởng cộngsản chủ nghĩa, nhất định sẽ đa Việt Nam ngày càng lớn mạnh, sánh vai cùng cáccờng quốc trên thế giới
Ngoài những giá trị đạo đức cơ bản nêu trên, còn có những giá trị phổ biếnhợp thành hệ thống giá trị đạo đức truyền thống dân tộc: Tinh thần bất khuất, tínhkhiêm tốn, giản dị, trung thực, chung thủy, vì nghĩa, trọng nhân nghĩa Các giá trị
đạo đức truyền thống dân tộc đợc hình thành, bồi đắp trong suốt chiều dài lịch
sử, phát triển nội dung, và chứng tỏ vai trò to lớn của các giá trị đạo đức truyềnthống dân tôc Việt Nam đối với đối với sự phát triển đi lên của dân tộc ta
1.3 Tính tất yếu của việc giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay.
1.3.1 Quan điểm của Chủ tịch Hồ chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam
về giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên.
1.3.1.1 Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục các giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên
Trang 22Là một lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh thấu hiểu tầm quantrọng của thế hệ trẻ nói chung và thanh thiếu niên nói riêng trong sự nghiệp cáchmạng Trong th gửi thanh thiếu niên, nhi đồng nhân dịp tết sắp đến Ngời viết:
"Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội" [21, 167] Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Ngời luôn luôn
đề cao vị trí và trách nhiệm của tầng lớp thanh thiếu niên Theo Ngời, tơng lai của
đất nớc, nằm trong thế hệ thanh thiếu niên và khẳng định thanh thiếu niên là lực ợng cách mạng hùng hậu, là bộ phận quan trọng của dân tộc
l-Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì vấn đề thanh thiếu niên gắnliền với dân tộc, Ngời viết “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongThanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc,dân tộc bị nô lệ thì thanh niên cũng bị nô lệ, dân tộc đợc giải phóng thì thanh niênmới đợc tự do” [25, 129] Chính vì vậy mà ngay từ những ngày đầu bôn ba cứu n-
ớc Ngời đã nhận thức đợc vai trò to lớn của thanh niên trong sự nghiệp cách mạngViệt Nam nên để giáo dục, thuyết phục và tập hợp thanh niên, Ngời đã lập ra tổchức “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongHội Việt Nam cách mạng thanh niên” Ngời lập ra tổ chức này với mục
đích thức tỉnh thế hệ thanh thiếu niên yêu nớc Việt Nam và giáo dục thanh thiếuniên để họ trở thành lực lợng nòng cốt cho cách mạng dân tộc
Là một ngời có tầm nhìn xa trông rộng, hơn ai hết, Bác rõ hiểu vai trò vôcùng to lớn của tầng lớp thanh niên trong sự nghiệp cách mạng, trong công cuộcbảo vệ, xây dựng, kiến thiết nớc nhà Để phát huy vai trò và sức mạnh của tuổi trẻthì phải tiến hành giáo dục thanh niên một cách toàn diện và chu đáo
Do ý thức một cách sâu sắc về vấn đề này nên trong suốt cuộc đời hoạt độngcách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hết sức quan tâm dìu dắt thế hệtrẻ, dành cho họ một sự quan tâm thích đáng Khi đất nớc đang nằm dới áchthống trị của thực dân Pháp Ngời đã chỉ rõ đất nớc sẽ không còn nếu thanh niênkhông đợc “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống tronghồi sinh”
Ngời đã sớm nhận ra rằng nền giáo dục mà chế độ thực dân đế quốc dànhcho thế hệ thanh niên bản xứ chỉ là một nền giáo dục đồi bại, chỉ nhằm hớng tới
và phục vụ cho lợi ích chính quốc Nền giáo dục thực dân ngày đó đang đầu độccác thế hệ thanh thiếu niên từng ngày Ngời viết: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongChúng ra sức gieo rắc nền giáodục nh vậy chỉ làm mất tính ngời của ngời đi học dạy thanh niên yêu một tổquốc mà không phải là tổ quốc mình, hấp thụ nền giáo dục ấy, thanh niên sẽkhinh rẻ nguồn gốc, dòng giống mình và trở nên ngu ngốc thêm” [25, 120]
Trong tác phẩm "Gửi thanh niên An Nam" (1925), Ngời đã cảnh báo: "Hỡi
Đông Dơng đáng thơng hại Ngời sẽ chết mất nếu nh đám thanh niên già cỗi của
Trang 23ngời không sớm hồi sinh" Ngời phân tích rất rõ những thủ đoạn lừa bịp, mê hoặc
cùng việc lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm sống trong thanh thiếu niên của bọn đếquốc; đồng thời xác định rõ vị thế của thanh niên trong bớc đờng tồn vong, hngthịnh của đất nớc
Sau khi cách mạng tháng 8/1945 thành công, đất nớc độc lập Ngời đã khẳng
định "Từ giờ phút này trở đi, các cháu đợc hởng một nền giáo dục hoàn toàn ViệtNam Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có
đợc vẻ vang sánh vai các cờng quốc năm châu hay không chính là nhờ một phầnlớn ở công học tập của các cháu" [25, 43]
Đối với giáo dục tầng lớp thanh thiếu niên nhi đồng, Ngời đặc biệt chú trọng
đến giáo dục tinh thần yêu nớc Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định tinh thầnyêu nớc là vốn quý, là sức mạnh tuyệt vời đã bao lần giúp dân tộc ta đứng vững tr-
ớc những thử thách của lịch sử Trong năm điều Bác dạy thiếu niên nhi đồng thì
điều thứ nhất là: "Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào"[23, 356]
Vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh thiếu niên đợc Chủ tịch HồChí Minh chú trọng Ngời đã từng chỉ rõ: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongThanh niên phải luôn luôn rèn luyện
đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng có thể tóm tắt trong mấy điều: Trungthành tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ quốc, với đảng, vớigiai cấp Dũng cảm, không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện đâu cần thanh niên
có, việc gì khó thanh niên làm, gian khổ thì đi trớc, hởng thụ sau mọi ngời.Khiêm tốn, không nên tự cho mình là tài giỏi, không khoe khoang, không tựphụ”[23, 621]
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Thanh niên phải có tinh thần gan dạ và sángtạo, cần phải có chí khí hăng hái và tinh thần tiến lên vợt mọi khó khăn gian khổ
để tiến mãi không ngừng”[20, 489] Dù trong hoàn cảnh nào cũng phải sốngxứng đáng với truyền thống dân tộc Ngời căn dặn thế hệ trẻ "Nhiệm vụ củathanh niên không phải là hỏi nớc nhà đã cho mình những gì Mà phải tự hỏi mình
đã làm gì cho nớc nhà, mình phải làm thế nào cho ích nớc lợi nhà nhiều hơn?Mình đã vì lợi ích nớc nhà mà hy sinh phấn đấu chừng nào…""[20, 455]
Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh dành sự quan tâm đặc biệt đến giáo dục tinh
thần trung với n“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong ớc, hiếu với dân” cho thanh thiếu niên Đối với thanh niên Bác
yêu cầu trung với nớc: "Trớc hết phải yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, phải có tinhthần dân tộc vững chắc và tinh thần quốc tế đúng đắn"[21, 455] Hiếu với dân đó
là biết yêu mến, quý trọng nhân dân, học tập, làm việc, chiến đấu vì nhân dân; là
"tuyệt đối trung thành với Đảng với nhân dân, phải chăm lo bảo vệ lợi ích chính
Trang 24đáng của nhân dân, tích cực giúp đỡ nhân dân, phải nghiêm khắc chống chủ nghĩacá nhân nh tự t, tự lợi, tự kiêu, tự mãn, chỉ tham việc gì có danh tiếng, xem khinhnhững công việc bình thờng Phải chống tham ô, lãng phí Phải cố gắng học hỏikhông ngừng nâng cao trình độ chính trị, văn hóa và kỹ thuật phục vụ Tổ quốc,phục vụ nhân dân" [23, 106].
Trớc lúc đi xa, trong "Di chúc" thiêng liêng, Ngời còn ân cần căn dặn:
"Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong,không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đứccách mạng cho họ, đào tạo họ thành những ngời thừa kế xây dựng chủ nghĩa xãhội vừa "hồng" vừa "chuyên" Bồi dỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việclàm rất quan trọng và rất cần thiết" [24, 510]
Bằng nhãn quan chính trị độc đáo Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho Đảng,nhân dân ta nhiều bài học quý báu Những quan điểm của Ngời về thanh thiếuniên và vấn đề giáo dục thanh thiếu niên hiện nay đang đợc Đảng, nhà nớc quantâm kế tục thực hiện với khẩu hiệu “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongThế hệ trẻ Việt Nam sống, chiến đấu lao
động và học tập theo tấm gơng bác Hồ vĩ đại” nhằm xây dựng tầng lớp thanhthiếu niên đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới
1.3.1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục các giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc cho thanh thiếu niên.
Trớc yêu cầu của công cuộc đổi mới, đất nớc đòi hỏi phải tăng cờng sự lãnh
đạo của Đảng đối với công tác thanh thiếu niên nhằm chăm lo, bồi dỡng và pháthuy sức mạnh của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa Điều đó đợc thể hiện trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ t,Ban chấp hành Trung ơng Đảng (khóa VII) “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐảng lãnh đạo hệ thống chính trị vàtoàn xã hội thực hiện nhiệm vụ công tác thanh thiếu niên” [6, 83]
Bằng tổng kết lý luận và kinh nghiệm lịch sử, trên cơ sở kế thừa và phát triểnquan điểm của chủ nghĩa Mác–Lênin, t tởng Hồ Chí Minh về thanh thiếu niên,
Đảng ta luôn quán triệt là phải đánh giá đúng vai trò, vị trí của thanh thiếu niên vàcông tác giáo dục thanh thiếu niên Đảng ta khẳng định: Thanh thiếu niên là mộtlực lợng xã hội to lớn có vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng Ngay từkhi mới thành lập, Đảng ta đã quan tâm đến lực lợng thanh thiếu niên, giáo dục,rèn luyện và dìu dắt họ tiến lên
Quán triệt t tởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong các văn kiện về công tácvận động thanh thiếu niên của Đảng, vấn đề giáo dục các giá trị truyền thống đợc
đặt lên hàng đầu Hội nghị lần thứ t, Ban chấp hành trung ơng khóa VII cảnh
Trang 25báo: đi vào kinh tế thị trờng, hiện đại hóa đất nớc mà xa rời những giá trị truyềnthống sẽ làm mất đi bản sắc dân tộc Đối với thế hệ thanh thiếu niên, Đảng chủ tr-
ơng “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong Bồi dỡng thế hệ trẻ tinh thần yêu nớc, yêu quê hơng, gia đình và tự tôn dântộc, lý tởng xã hội chủ nghĩa, lòng nhân ái, ý thức tôn trọng pháp luật, tinh thầnhiếu học, chí tiến thủ lập nghiệp, không cam chịu nghèo hèn” [6, 201]
Đối với các tổ chức Đoàn, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIIcủa Đảng nhấn mạnh “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh phải phát huynhững truyền thống tốt đẹp của thanh niên, của dân tộc Bồi dỡng thanh niên có lýtởng cao đẹp, có khí phách anh hùng” [6, 201]
Báo cáo Chính trị tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng ta đãxác định: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongPhải coi trọng hơn nữa việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ về giá trị, t t-ởng văn hóa, nghề nghiệp, đạo đức, lối sống, coi trọng bồi dỡng lý tởng đạo đứccách mạng của chủ nghĩa Mác-Lênin và t tởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ” [7,124] Đảng ta đã xem việc quan tâm đến thanh thiếu niên chính là phát triểnnguồn lực con ngời, là động lực và mục tiêu của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xãhội Báo cáo chính trị tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tụckhẳng định: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐổi mới thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dỡng, đào tạo phát triển vềchính trị, t tởng đạo đức lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việclàm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [8, 126]
Nghị quyết hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành TW khóa X đã xác định: “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongTiếptục xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam giàu lòng yêu nớc, tự cờng dân tộc, kiên định lýtởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấphành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực bản lĩnh trong hộinhập quốc tế” [9, 43]
Nghị quyết Hội nghị lần thứ t ban chấp hành Trung ơng Đảng (khóa VII) vềcông tác thanh niên trong thời kỳ đổi mới đã khẳng định: Sự nghiệp đổi mới cóthành công hay không, cách mạng Việt Nam có vững bớc theo con đờng xã hộichủ nghĩa hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lợng thanh niên, vào việc bồi d-ỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dântộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Nghịquyết Hội nghị lần thứ 7, ban chấp hành Trung ơng (Khóa X)“Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongVề tăng cờng sựlãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên” tiếp tục khẳng định: Thanh niên
là lực lợng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tơng lai,
Trang 26vận mệnh dân tộc; là lực lợng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhận những côngviệc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo
Nghị quyết cũng khẳng định mục tiêu giáo dục thanh thiếu niên đó là đểphát huy tiềm năng to lớn đó, Đảng ta luôn luôn chú ý việc “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống tronggiáo dục, bồi dỡng
và rèn luyện thế hệ thanh thiếu niên Thờng xuyên chăm lo, giáo dục, bồi dỡng vàtạo điều kiện thuận lợi cho thanh thiếu niên phấn đấu để hình thành một thế hệcon ngời mới có lý tởng cao đẹp, có ý thức trách nhiệm công dân, có tri thức, cósức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa và tình nghĩa, giàu lòng yêu nớc và tinhthần quốc tế chân chính”[9, 85]
Không chỉ quan tâm đến thanh thiêu niên và công tác thanh thiếu niên mà
Đảng ta còn dành sự quan tâm đặc biệt đến các tổ chức Đoàn thanh niên Trong
Điều lệ của mình (Điều 44) khẳng định “Phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trongĐoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh
là đội dự bị tin cậy của Đảng, thờng xuyên bổ sung lực lợng trẻ cho Đảng, kế tục
sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; là lực lợngnòng cốt trong phong trào thanh niên; là trờng học XHCN” [12, 159]
Qua đó ta thấy, Đảng ta đặt niềm tin sâu sắc vào thanh thiếu niên, phát huyvai trò của thanh thiếu niên để họ thực hiện sứ mệnh xây dựng bảo vệ đất n ớcgiàu mạnh, xã hội văn minh, nhân dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc
1.3.2 Tính tất yếu của việc giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh thiếu trong giai đoạn hiện nay.
Tầng lớp thanh thiếu niên theo phân loại phổ biến hiện nay là tầng lớp có
độ tuổi nằm trong khoảng 10 đến 30 tuổi Đây là lớp ngời trẻ đang phát triểnmạnh mẽ về thể chất lẫn tinh thần, trí tuệ và phẩm chất Là lứa tuổi có ý chí tiếnthủ, có hoài bão lớn lao, sống có lý tởng và đợc bồi đắp lòng yêu nớc nồng nàn,truyền thống nhân nghĩa, tinh thần anh dũng mà ông cha ta truyền thụ lại
ở lứa tuổi thanh thiếu niên dễ dàng tiếp với tri thức, đặc biệt là tiếp thunhững cái mới Trong tình hình mới, điều đó có vai trò quan trọng to lớn, tiếp thutinh hóa văn hóa nhân loại và tiến bộ KH-KT trên thế giới góp phần to lớn trongcuộc xây dựng CNXH Hiện nay, thanh thiếu niên không chỉ là lực lợng đông
đảo về số lợng mà chất lợng, thể lực và trí tuệ ngày càng đợc nâng cao Thanhthiếu niên Việt Nam dới sự dẫn dắt của chủ tịch Hồ Chí Minh và sự lãnh đạo của
Đảng cộng sản Việt Nam gánh vác sứ mệnh cao cả, đó là thực hiện thắng lợicách mạng XHCN và thực hiện thắng lợi CNH-HĐH đất nớc
Ngày nay, chúng ta đang chứng kiến sự biến động mạnh mẽ của toàn cảnhquốc tế trong điều kiện mới Các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội diễn ra sôi
Trang 27nổi trong điều kiện thế giới đang có những chuyển biến nhanh chóng, sâu sắc vàphức tạp với những cơ hội và thách thức lớn đối với thanh thiếu niên ở nớc ta
Đối với Việt Nam sự phát triển nhiều mặt của thế giới ngày nay cùng vớiviệc mở cửa, hội nhập quốc tế đã có những tác động tích cực lẫn tiêu cực đến xãhội Việt Nam, đặc biệt là đối với tầng lớp thanh thiếu niên Trong giai đoạn hiệnnay, chúng ta đang xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện quá trình CNH - HĐH
đất nớc, đòi hỏi chúng ta phải mở rộng quan hệ hợp tác kinh tế và giao lu văn hóavới các nớc trên thế giới Thông qua việc mở rộng quan hệ, chúng ta đã tiếp thu
đợc nhiều thành tựu văn minh của nhân loại, làm phong phú thêm văn hóa dântộc Nhng cũng trong quá trình mở cửa hội nhập, sự xâm nhập của văn hóa và lốisống ngoại lai làm cho văn hóa truyền thống có nguy cơ bị lãng quên
Quá trình hội nhập quốc tế mạnh mẽ tạo tiền đề đi lên, phát triển cho đấtnớc, mở đờng cho sự giao lu hợp tác giữa các quốc gia dân tộc trên thế giới Dớilàn sóng toàn cầu hóa, các quốc gia tận dụng thời cơ phất triển đất nớc trên mọiphơng diện Trong suốt quá trình đó, Việt Nam đã mở cửa, tích cực tiếp thu trình
độ KH–KT, phát huy tiềm năng kinh tế, giao lu mở rộng hợp tác, tiếp thu tinhhoa văn hóa nhân loại Đồng thời trong quá trình đó, hội nhập quốc tế cũng tạo
điều kiện xâm nhập một cách dễ dàng những lối sống, văn hóa hiện đại, mangmàu sắc mới mẻ Trong nớc, với t duy nhạy bén của tầng lớp thanh thiếu niênnhanh chóng tiếp thu những lối sống, những phong cách mới mà quên đi, saolãng những giá trị truyền thống văn hóa vốn có của dân tộc Việt Nam
Không chỉ dừng lại ở đó, quá trình hội nhập quốc tế đã đem các quốc giaxích lại gần nhau hơn Tầng lớp thanh thiếu niên trong nớc nhanh chóng chịu ảnhhởng của một số khuynh hớng văn hóa tiêu cực nh: văn hóa phẩm đồi trụy, cáctrò chơi truyền hình trực tuyến, Sử dụng các loại chát kích thích mạnh nh ma túy,thuốc lắc dẫn đến những hậu quả xấu cho xã hội, sao lãng học tập, suy sụp sứckhỏe, lời lao động, thích hởng thụ, thích ăn chơi, đua đòi và các tệ nạn xã hội, coinhẹ những giá trị truyền thống của dân tộc
Trong quá trình toàn cầu hóa, làn sóng công nghệ thông tin phát triểnmạnh mẽ, các trò chơi trực tuyến, chát, game đang dần trở nên phổ biến ViệtNam cũng nằm trong quỹ đạo quay đó, tiếp thu tiến bộ khoa học để phát triển.Song khi đến với tầng lớp thanh thiếu niên, một bộ phận không nhỏ đã khôngnhận thức đợc tác dụng của những thành tựu đó nên đã sa vào những trò chơi vô
bổ, đầu t thời gian, tiền quá mức cho những nhu cầu đó Đặc biệt, một bộ phậnkhông nhỏ thanh thiếu niên truy cập vào những trang thông tin thiếu lành mạnh,