Một só giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ trường tiểu học ở huyện gia bình tỉnh bắc ninh

Trong những năm qua, phòng giáo dục huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninhluôn quan tâm, coi trọng công tác kiểm tra nội bộ trường học, thành lập các đoànthanh tra về cơ sở trường học để làm công

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

Lu văn tuấn

Một số giải pháp nâng cao chất lợng hoạt động kiểm tra nội

bộ trờng tiểu học ở huyện gia bình-tỉnh bắc ninh

luận văn thạc sĩ khoa hỌC giáo dục

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới Tiến sỹ Nguyễn Gia Cầu - Thầy giáo hướng dẫn khoa học- đã tận tình chỉ bảo, giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các đồng chí hiệu trưởng,phó hiệu trưởng của 15 trường tiểu học trên địa bàn huyện Gia Bình, các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên phòng GD - ĐT Gia Bình; các đồng chí lãnh đạo và thanh tra viên Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ

và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận văn khoa học của mình.

Xin cảm ơn những ng ười thân, bạn bè và đồng nghiệp đã động viên, ủng hộ tôi hoàn thành đề tài luận văn này.

Mặc dù đã hết sức cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được ý kiến chỉ dẫn của các Thầy, Cô giáo, sự đóng góp của đồng nghiệpvà bạn bè để tác giả tiếp tục hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn !

1.2 Một số khái niệm cơ bản 11

1.2.1 Kiểm tra 11

1.2.2 Kiểm tra nội bộ 14

1.2.3 Phân biệt các khái niệm thanh tra, kiểm tra trong giáo dục 15

1.2.4 Kiểm tra nội bộ trường học 17

1.3 Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài 19

1.3.1 Cơ sở lý luận của kiểm tra nội bộ trường học 19

1.3.2 Cơ sở pháp lý của kiểm tra nội bộ trường học 22

1.3.3 Cơ sở thực tiễn của kiểm tra nội bộ trường học 24

1.4 Chức năng của kiểm tra nội bộ trường học 26

1.5 Nguyên tắc kiểm tra nội bộ trường học 29

1.6 Chất lượng kiểm tra nội bộ trường học 30

1.6.1 Quan niệm về chất lượng 31

1.6.2 Chất lượng kiểm tra nội bộ trường học 32

1.6.3 Những yếu tố quy định chất lượng kiểm tra nội bộ trường học 33

1.7 Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ trường học 34

1.8 Kiểm tra nội bộ trường học Tiểu học 35

Chương 2 Thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ tại các trường tiểu học huyện Gia Bình, Tỉnh Bắc Ninh 47

2.1.Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 47

2.1.1 Tình hình địa phương 47

2.1.2 Đặc điểm tình hình các nhà trường Tiểu học 47

2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 57

2.3 Nguyên nhân của thực trạng 73

Chương 3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ trường Tiểu học ở huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh 74

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 74

3.2 Các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động KTNB trường tiểu học ở

huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh 77

3.2.1 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, cộng tác viên KTNB trường Tiểu học 77

3.2.2 Nâng cao hiệu quả kiểm tra chuyên môn, nghiệp vụ của GV; chất lượng giáo dục của HS; cơ sở vật chất của nhà trường 80

3.2.3 Kế hoạch hoá hoạt động kiểm tra nội bộ 106

3.2.4 Đổi mới công tác tổ chức, chỉ đạo kiểm tra nội bộ 109

3.2.5 Tổ chức tự kiểm tra, đánh giá 112

Kết luận và một số kiến nghị 119

I Kết luận 119

II Một số kiến nghị 121

Tài liệu tham khảo 122

Danh mục các từ viết tắt

1 Cán bộ quản lý CBQL

2 Cán bộ giáo viên CBGV

3 Cơ sở vật chất CSVC

4 Giáo dục GD

Trong lịch sử nước ta, “tôn sư trọng đạo” là truyền thống quý báu của dântộc nhà giáo bao giờ cũng được nhân dân yêu mến, kính trọng Những năm qua,chúng ta đã xây dựng được đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý và giáo dục ngàycàng đông đảo, phần lớn có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị tốt, trình độchuyên môn nghiệp vụ ngày càng được nâng cao Đội ngũ này đã đáp ứng quantrọng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phầnthắng lợi sự nghiệp cách mạng của đất nước.

Nghị quyết Đại hội IX của Đảng đã nhấn mạnh nhiệm vụ của giáo dục vàđào tạo trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá là: “Tiếp tục nângcao giáo dục chất lượng toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học,

hệ thống trường lớp và quản lý giáo dục”

Để có chất lượng giáo dục trước hết phải nâng cao chất lượng nhà giáo

Vì nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định chất lượng giáodục, loại bỏ những gíáo viên yếu kém về phẩm chất, đạo đức và chuyên mônnghiệp vụ ra khỏi hệ thống giáo dục là yêu cầu cấp bách để giáo dục phát triển

Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 đã xác định mục tiêu giáo dụccủa nước ta đến năm 2010 là: “Tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáodục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiễnViệt Nam phục vụ thiết thực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước, của từng vùng, từng địa phương; hướng tới một xã hội học tập Phấn đấuđưa nền giáo dục nước ta thoát khỏi tình trạng tụt hậu trên một số lĩnh vực sovới các nước phát triển trong khu vực

Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp, chương trình giáo dục các cấpbậc học và trình độ đào tạo; phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng được yêu cầuvừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả và đổi mới phương phápdạy học; đổi mới quản lý giáo dục tạo cơ sở pháp lý và phát huy nội lực pháttriển giáo dục”

Thực hiện chỉ thị số 14/2001/CT-TTg về đổi mới cơ bản và toàn diệnchương trình giáo dục phổ thông, ngành giáo dục vả đào tạo đã và đang tậptrung đổi mới ba khâu cơ bản, đổi mới nội dung giáo dục, sách giáo khoa, đổimới phương pháp giáo dục và đổi mới đánh giá, kiểm tra, thi Trong đó đổi mớiphương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinhgiữ vai trò quan trọng đặc biệt Nếu không đổi mới kiểm tra đánh giá thì quá

trình đổi mới giáo dục phổ thông và đổi mới phương pháp dạy học sẽ trở nênhình thức, không đạt hiệu quả

Trong những năm qua, phòng giáo dục huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninhluôn quan tâm, coi trọng công tác kiểm tra nội bộ trường học, thành lập các đoànthanh tra về cơ sở trường học để làm công tác thanh tra toàn diện, thanh trachuyên đề các cơ sở giáo dục thanh tra hoạt động sư phạm của nhà giáo, đánhgiá việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục, giảng dạy của cán bộ, giáo viên thuộc cáctrường học nhằm giúp đỡ họ hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học

Công tác kiểm tra nội bộ trường học là một nội dung quan trọng khôngthể thiếu trong kế hoạch, nhiệm vụ năm học của người quản lý Mục đích củacông tác này là đánh giá toàn diện tất cả các mặt hoạt động của cán bộ, giáoviên, nhân viên, các bộ phận, các tổ chức đoàn thể trong từng năm học của nhàtrường

Căn cứ các văn bản pháp quy của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các văn bảnhướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của các cấp Hướng dẫn công tác thanhkiểm tra trong năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo, của Phòng giáo dục và đàotạo về mục tiêu, kế hoạch, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, quychế chuyên môn; thực hiện các quy định về điều kiện cần thiết nhằm đảm bảochất lượng giáo dục, trên cơ sở kiểm tra nội bộ trường, để Hiệu trưởng triển khaithực hiện nhiệm vụ năm học của nhà trường Lấy kết quả kiểm tra làm cơ sởđánh giá, xếp loại chất lượng lao động của cán bộ, giáo viên, nhân viên trongnhà trường

Thực tế công tác kiểm tra nội bộ trường học nhiều năm qua của Hiệutrưởng một số trường còn mang tính hình thức, thực hiện chưa đúng theo cácvăn bản chỉ đạo, hướng dẫn của ngành, có Hiệu trưởng còn giao cho các tổchuyên môn và các bộ phận trong nhà trường tự tổ chức kiểm tra, đánh giá xếp

loại hoạt động nên không có tác dụng thúc đẩy các hoạt động trong nhà trườnglàm giảm hiệu lực công tác quản lý của Hiệu trưởng.

Công tác kiểm tra nội bộ trường học cũng là một trong các giải pháp đểthực hiện nhiệm vụ trọng tâm “Năm học đổi mới quản lý và nâng cao chất lượnggiáo dục” Thực hiện có hiệu quả các cuộc vận động: “Học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh”; “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnhthành tích trong giáo dục”; “Mỗi thầy giáo, cô giáo là một tấm gương đạo đức,

tự học và sáng tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, họcsinnh tích cực” trong toàn ngành nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt làgiáo dục đạo đức, nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh

Xuất phát từ những lý do trên Tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng

cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ trường tiểu học ở huyện Gia Bình

- Tỉnh Bắc Ninh” để làm đề tài nghiên cứu tạo động lực thúc đẩy đổi mới

phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy học, góp phần tích cực vào sựnghiệp đổi mới giáo dục Việt Nam

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu, đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần giúp nâng caochất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm tra nội bộ, từ đó góp phần giúp hiệutrưởng nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục củanhà trường

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra nội bộ và chất lượng kiểm tranội bộ ở các trường tiểu học huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh

- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểmtra nội bộ trường tiểu học huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được giải pháp khoa học có tính khả thi về hoạt động kiểmtra nội bộ trường học sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Hiệu

trưởng Từ đó góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục của nhàtrường.

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu và hệ thống hóa cơ sở lý luận của hoạt động kiểm tra nội bộtrường học

- Điều tra, nghiên cứu thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ ở một sốtrường tiểu học thuộc huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh

- Xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tranội bộ trường học

Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ ởbốn trường cụ thể trên địa bàn huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh Đó là Tiểu họcVạn Ninh, Tiểu học Cao Đức, Tiểu học Thái Bảo, Tiểu học Bình Dương

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, phân loại và hệ thống các tài liệu liênquan đến đề tài như: Luật giáo dục, điều lệ trường tiểu học, nghiệp vụ quản lý,nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra, tâm lý học quản lý, giáo dục học, xã hội học giáodục, kinh tế học giáo dục, lý thuyết hệ thống, và các thông tư, quy chế, quy định,các hướng dẫn có liên quan đến hoạt động quản lý giáo dục các cấp có thẩmquyền

- Phương pháp khái quát hoá các nhận định độc lập

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp trắc nghiệm test

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Xây dựng một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả củahoạt động kiểm tra nội bộ trường học, góp phần đổi mới quản lý nhà trưởng, đápứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước hiệnnay

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục nghiên cứu luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của luận văn.

Chương 2: Thực trạng hoạt động kiểm tra nội bộ tại các trường tiểu học ở huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động kiểm tra nội bộ trường tiểu học ở huyện Gia Bình - Tỉnh Bắc Ninh.

Kết luận và kiến nghị.

Danh mục tài liệu tham khảo.

Phụ lục nghiên cứu.

là giải pháp của phát triển kinh tế xã hội.

Để giữ vững vị trí hàng đầu thế giới về kinh tế, khoa học và công nghệ,

nước Mĩ rất chú trọng đến sự phát triển giáo dục bằng sự đầu tư tài chính lớn và

sự quan tâm, chia sẻ của toàn xã hội Trong thông điệp gửi quốc dân của tổngthống Mĩ BillClintơn ngày 04- 02-1997 đã kêu gọi: “Tôi đưa ra lời kêu gọi hành

động để cho nước Mĩ bước vào thế kỉ XXI, hành đônng để duy trì nền kinh tếcủa chúng ta, hành động để tăng cường nền giáo dục, công nghệ khoa học…”.

Vì ông cho rằng: “Giáo dục là vấn đề an ninh quốc gia tối quan trọng đốivới tương lai của chúng ta (nước Mỹ)”

Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây như: V.A Xukhomlinki;V.PXtrezicondin; Jaxapod đã có nhiều tác phẩm nổi tiếng về công tác quản lítrường học Trong đó, các tác giả đã khẳng định: Hiệu trưởng là người lãnh đạotoàn diện và chịu trách nhiệm trong công tác quản lí nhà trường, xây dựng đượcđội ngũ cán bộ quản lí có phẩm chất tốt tâm huyết với nghề quản lí, có năng lực,trình độ quản lí vững vàng, luôn phát huy tính sáng tạo trong quá trình quản lí vàngày càng vững vàng về nghiệp vụ quản lí

Đảng và nhà nước Việt Nam ta, ngay từ khi lập nước đã rất quan tâm đến

giáo dục, coi sự dốt nát (do thiếu giáo dục) nguy hiểm như giặc ngoại xâm

Trong hiến pháp 1992, Điều 35 có nêu: “Giáo dục và Đào tạo là quốcsách hàng đầu

Nhà nước phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài

Mục tiêu của giáo dục là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất

và năng lực của công dân; đào tạo những người lao động có nghề, năng động vàsáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức, có ý thức vươn lên góp phần làmcho dân giầu nước mạnh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc” [35, Tr 6]

Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọngthúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là điều kiện để pháthuy nguồn lực con người Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đónhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục là lực lượng lòng cốt, có vai trò quan trọng

Chỉ thị 40-CT/TW ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Ban Bí thư TW về xâydựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đã

nêu: “Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đượcchuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chútrọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất lối sống, lương tâm, tay nghề củanhà giáo”.

Quy chế tổ chức và hoạt động của hệ thống Thanh tra giáo dục điều 22nêu rõ: “Hiệu trưởng các trường, thủ trưởng các cơ sở giáo dục có trách nhiệm

sử dụng bộ máy quản lý và các cán bộ trong đơn vị để kiểm tra việc thực hiệnchính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của cá nhân và đơn vị Các hoạt độngkiểm tra phải được thực hiện thường xuyên, công khai, dân chủ, kết quả kiểm traphải được ghi biên bản và lưu trữ Hiệu trưởng hay thủ trưởng đơn vị phải chịutrách nhiệm về các kết luận kiểm tra này”

Luật giáo dục 2005 đã quy định về tổ chức và hoạt động thanh tra Nhiệm

vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của người cán bộ thanh tra, đồng thời cũng xácđịnh rõ quyền hạn và trách nhiệm của đối tượng thanh tra.Cơ sở pháp lý để pháttriển nền giáo dục Việt Nam một cách bền vững: “Mục tiêu của giáo dục phổthông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ

và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo,hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách

và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vàocuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” (Điều 27)

Dự án đào tạo cán bộ Thanh tra và quản lý giáo dục Ficcv đã ban hànhmột số văn bản pháp quy, công cụ đào tạo về Nghiệp vụ thanh tra giáo dục ViệtNam

Nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục trong tiến trình xây dựng vàphát triển đất nước, các nhà nghiên cứu giáo dục trong và ngoài nước đã cónhiều công trình nghiên cứu về lí luận giáo dục, đặc biệt là về quản lí giáo dụcnhư: “Những vấn đề quản lí trường học” (P.VZimin, M.IKôđacốp,N.Ixaxêđôtốp), Cơ sở lí luận khoa học QLDG” (M.Lporrtnoots, P.V

khuddoomixki); Ở Việt Nam, từ 1990 trở về trước đã có một số công trình, bàiviết của nhiều tác giả bàn về lí luận quản lý trường học, quản lý giáo dục

Từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX đến nay, đã xuất hiện nhiều công trìnhnghiên cứu có giá trị Có thể kể đến: “Giáo trình khoa học quản lý” của tác giảPhạm Trọng Mạnh (NXBĐHQG Hà Nội-Năm 2001); “Khoa học tổ chức vàquản lý- Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của trung tâm nghiên cứu khoa học

tổ chức và quản lý (NXB Thống kê Hà Nội - năm 1999); “Tâm lý xã hội trongquản lý” của Ngô Công Hoàn (NXB ĐHQG Hà Nội - Năm 2002); Tập bài giảng

“Đại cương về khoa học quản lý” của tác giả Trần Hữu Cát và tác giả ĐoànMinh Duệ - 1999 Trường Đại học sư phạm Vinh, Nghệ An Nguyễn NgọcQuang - Những khái niệm cơ bản bản về lý luận quản lý giáo dục - Trường cán

bộ quản lý giáo dục - đào tạo TWI, Hà Nội 1989; Đặng Quốc Bảo - Một số kháiniệm về quản lý giáo dục - đào tạo TWI, Hà Nội 1997 Thái Văn Thành (2007),Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường, NXB Đại học Huế TS.Nguyễn Thị MỹTrinh - Bài giảng về kiểm tra, đánh giá trong giáo dục Trường Đại Học Vinh…Các công trình trên thực sự là cẩm nang cho các nhà quản lý giáo dục các cấptrong lý luận cũng như thực tiễn quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

Tác giả Hà Sĩ Hồ trong cuốn: “Những bài giảng về quản lý trường Tập 2 - Nhà xuất bản Giáo dục - 1985 đã cho rằng: “Chức năng kiểm tra đặc biệtquan trọng vì quá trình quản lý đòi hỏi những thông tin chính xác, kịp thời vềthực trạng của đối tượng quản lý, về việc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức

học”-là đòi hỏi những liên hệ ngược chính xác, vững chắc giữa phân hệ quản lý vàphân hệ được quản lý… Quản lý mà không kiểm tra thì quản lý sẽ ít hiệu quả vàtrở thành quản lý quan liêu” (Tr 126)

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang trong cuốn “Những khái niệm cơ bản về lýluận quản lý giáo dục” Trường cán bộ quản lý giáo dục Trung Ương I - 1989 đãcho rằng: “Quá trình quản lý diễn ra qua năm giai đoạn: Chuẩn bị kế hoạch; Kếhoạch hoá; Tổ chức; Chỉ đạo và kiểm tra; Trong đó, giai đoạn 5- Kiểm tra, là

giai đoạn cuối cùng, kết thúc một chu trình quản lý Kiểm tra giúp cho việcchuẩn bị tích cực cho kỳ kế hoạch tiếp theo Kiểm tra tốt, đánh giá được sâu sắc

và chuẩn bị trạng thái cuối cùng của hệ, thì đến kỳ kế hoạch tiếp theo việc soạnthảo kế hoạch năm học mới sẽ thuận lợi, kế thừa được các mặt mạnh để tiếp tụcphát huy, phát hiện được lệch lạc để uốn nắn loại trừ Như vậy, theo lý thuyếtxibecneetic, kiểm tra giữ vai trò liên hệ nghịch trong quá trình quản lý Nó giúpcho chủ thể quản lý điều khiển một cách tối ưu hệ quản lý Không có kiểm tra,không có quản lý” (Tr 73)

Tác giả Lưu Xuân Mới trong cuốn: “Kiểm tra nội bộ trường học”.Trườngcán bộ quản lý giáo dục - 1993 Hà Nội và “Hiệu trưởng với công tác kiểm tranội bộ trường học” NXBGD - 1998 Hà Nội Tác giả viết: “Kiểm tra nhằm mụcđích xác nhận thực tiễn, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa ngăn chặn cácsai phạm, giúp đỡ đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ, đồng thời giúp cho nhàquản lý điều khiển và điều chỉnh hoạt động quản lý đúng hướng đích Kiểm tranhằm mục đích giúp nhà trường nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý và nângcao chất lượng giáo dục và đào tạo”

Kiểm tra nội bộ trường tiểu học là một việc làm thường xuyên, thiết yếucủa hiệu trưởng của nhà trường trong từng năm học Tuy nhiên ở địa bàn huyệnGia Bình, tỉnh Bắc Ninh chưa có luận văn thạc sĩ nghiên cứu về đề tài này… Dovậy, quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ trường tiểu học rất cần được nghiên cứulàm sáng tỏ trong thực tiễn phong phú của quản lý giáo dục

Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn đã nêu trên, chúng tôi mạnh dạn

chọn đề tài “Một số giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ trường

tiểu học ở huyện Gia Bình-Tỉnh Bắc Ninh” Để nghiên cứu nhằm góp phần

giải quyết những vấn đề lí luận và thực tiễn về công tác kiểm tra nội bộ trườngtiểu học

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

Để giải quyết một số vấn đề trong luận văn chúng tôi thấy cần làm rõ một

số khái niệm chủ yếu liên quan và làm cơ sở lý luận của đề tài Các khái niệm ởđây đều có tầm quan trọng và liên quan tới luận văn và được trình bày thốngnhất

Kiểm tra là một thành tố quan trọng của quá trình quản lý

Theo từ điền giáo dục học: “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trìnhhoạt động dạy- học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết quả học tậpcủa học sinh, về nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm những biện phápkhắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả củahoạt động dạy học” [43, tr224]

Kiểm tra là một trong những chức năng cơ bản của quản lý Đó là côngviệc-hoạt động nghiệp vụ mà người quản lý ở bất kỳ cấp nào cũng phải thựchiện để biết rõ những kế hoạch, mục tiêu đề ra trên thực tế đã đạt đến đâu vànhư thế nào Từ đó đề ra những biện pháp động viên, giúp đỡ, uốn nắn và điềuchỉnh nhằm thúc đẩy các cá nhân và tổ chức phát triển

Kiểm tra là phương thức thu thập thông tin về một hoạt động hay kết quả(sản phẩm) của hoạt động

Kiểm tra cần thực hiện các nội dung sau:

- Đánh giá: Là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường đượcqua các kỳ kiểm tra, lượng giá trong quá trình và kết thúc bằng cách đối chiếu,

so sánh với những tiêu chuẩn đã được xác định rõ ràng trước đó trong các mụctiêu

Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quảcông việc, dựa vào phân tích thông tin thu được, đối chiếu với mục tiêu và tiêuchuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng,điều chỉnh và nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

Đánh giá là việc xác định mức độ thực hiện các nhiệm vụ của nhà trườngtheo các quy định của cấp trên, trong bối cảnh của địa phương và thực tế nhàtrường

Đánh giá gồm: Xác định chuẩn, thu thập thông tin, so sánh sự phù hợpcủa việc thực hiện so với chuẩn mực

Phát hiện mức độ thực hiện tốt, vừa, xấu của đối tượng quản lý

Điều chỉnh gồm: Tư vấn (uốn nắn, sửa chữa), thúc đẩy (phát huy thànhtích tốt) hoặc xử lý

Tư vấn: Cho các lời khuyên phù hợp về những kinh nghiệm về những

biện pháp quản lý để đạt được các mục tiêu giáo dục và đào tạo của nhà trườngtrong bối cảnh cụ thể

Thúc đẩy: Là hoạt động nhằm kích thích, phát hiện và phổ biến kinh

nghiệm, đồng thời đề xuất những kiến nghị với nhà trường và các cấp quản lýnhằm điều chỉnh công tác quản lý, dần dần hoàn thiện công tác quản lý của Hiệutrưởng, góp phần phát triển hệ thống giáo dục

Các hoạt động trên tuy có những điểm khác nhau, song chúng có mốiquan hệ chặt chẽ với nhau

Như vậy, ta có thể thấy kiểm tra và đánh giá là hai hoạt động có chứcnăng khác nhau, đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ với nhau; Muốn đánh giáphải thông qua kiểm tra, không thể đánh giá mà không có kiểm tra, để có một

đánh giá phải thông qua kiểm tra nhiều lần kiểm tra hay ở những thời điểm khácnhau và kiểm tra ở những khâu đã được định trước, chính vì vậy đánh giá là mộtquá trình và khi nói đến đánh giá là đã hàm chứa nội dung kiểm tra, nên thôngthường người ta chỉ nói đến đánh giá Trong quản lý, kiểm tra được đan xen làmột chức năng đích thực và khâu đặc biệt quan trọng trong chu trình quản lýgiúp người quản lý hình thành cơ chế điều chỉnh theo hướng đích Chức năngquản lý của kiểm tra được thể hiện rõ trong sơ đồ sau:

Hình 1: Sơ đồ các chức năng quản lý.

1.2.2 Kiểm tra nội bộ

Kế hoạch hoá

Thông tin quản lý

Chỉ đạo

Kiểm tra nội bộ theo nghĩa rộng: Là sự đánh giá thường xuyên và độc lậpđược thực hiện bởi ban kiểm tra nội bộ về các hoạt động nói chung, cân nhắc, sosánh các kết quả thực tế theo kết quả dự định trong kế hoạch, về kế toán tàichính, các chính sách, các thủ tục và việc sử dụng quyền hành, về chất lượngquản lý, về hậu quả của các phương pháp, về các vấn đề đặc biệt và các giaiđoạn khác của các hoạt động.

Kiểm tra tác nghiệp là một công cụ hữu hiệu để kiểm tra quản lý Sựthành công của một chương trình kiểm tra tác nghiệp phần lớn phụ thuộc vàoquan niệm về nhiệm vụ, về loại hình lãnh đạo mà người phụ trách kiểm tra nêu

ra và chất lượng của các nhân viên kiểm tra

1.2.3.Phân biệt các khái niệm thanh tra, kiểm tra trong giáo dục

Trong thực tiễn giáo dục và đào tạo ở trường phổ thông thường tồn tại cáchoạt động: Kiểm tra nội bộ, kiểm tra thi đua và thanh tra giáo dục Cần phân biệt

ba loại hoạt động này và tìm mối liên hệ giữa chúng

Giống nhau:

Mục đích: Cả ba hoạt động đều đi sâu kiểm tra giám sát các hoạt độnggiáo dục, phát hiện các mặt đúng sai, nhằm động viên, uốn nắn, giúp đỡ đốitượng hoàn thành nhiệm vụ

Chức năng: Đều tạo lập kênh thông tin phản hồi trong quản lý giáo dục Nội dung công việc: Đều là hoạt động kiểm tra, đánh giá

Bảng 1: Bảng so sánh thanh tra giáo dục, kiểm tra thi đua, kiểm tra nội bộ Nét khác nhau Thanh tra giáo dục Kiểm tra thi đua Kiểm tra nội bộ

Tính chất

- Hành chính, pháp chế nhà nước

- Kiểm tra của cấp trên đối với cấp dưới

- Các kết luận mang tính pháp lý cao

- Động viên phongtrào thi đua của quần chúng

- Kiểm tra, đánh giá xếp loại phongtrào lao động tập thể và cá nhân

- Là một chức năng tất yếu của quá trình quản lý

- Các kết luận mang tính chất pháp lý nội bộ

Tổ chức

Hệ thống tổ chức nhànước do pháp luật quy định, cấp trên bổ nhiệm có tính ổn định, gồm ba cấp

Khi có nhu cầu thì

tổ chức để kiểm tra phong trào Tổ chức mang tính tập thể (không ổn định)

Do hiệu trưởng quyết định thànhlập, tổ chức, thực hiện Tổ chức không ổn định

Hoạt động

- Tuân theo pháp luật,theo quy chế không được can thiệp trái luật thanh tra

- Hoạt động từ ngoài hệ

Mang tính tập thể

Hoạt động có thể

từ ngoài hệ hoặc trong hệ

Thực hiện theo

kế hoạch của nhà quản lý (hiệu trưởng) Hoạt động từ trong hệ

Đối tượng

Các cơ quan, tổ chức cấp dưới với những công việc mà họ đảm nhiệm

Tập thể cá nhân thường là diện rộng, đồng loạt với các hoạt động toàn diện từng mặthay chủ đề

Tập thể các cá nhân trong nội

bộ với các công việc, hoạt động

và mối quan hệ của họ

Các kết luận mang Biểu dương thành Các hình thức

Xử lý

tính hiệu lực pháp lý nhà nước buộc đối tượng phải chấp hành Có quyền đề nghị khen thưởng, kỷluật và đình chỉ hoạt động khi cần thiết

tích, khen thưởng

Có thể chỉ ra yếu kém, thiếu sót tồn tại và cùng nhau rút kinh nghiệm đánh giá

biểu dương, khen thưởng và trách phạt …Trong nội bộ nhà trường

Tuy có các nội dung khác nhau nhưng thanh tra giáo dục và Kiểm tra cómối quan hệ chặt chẽ với nhau “Trong khi tự kiểm tra , hiệu trưởng, thủ trưởngcác đơn vị liên hệ chặt chẽ với tổ chức thanh tra thuộc cấp quản lý trực tiếp đểgiải quyết các vấn đề nghiệp vụ, pháp lý” (điều 32 QĐ số 478/QĐ 11/3/1993).Đồng thời kiểm tra cung cấp thông tin tin cậy về việc tự đánh giá công tác quản

lý, đánh giá giáo viên…cho thanh tra Những thông tin này sẽ là một căn cứtrong việc đánh giá kết luận của Thanh tra giáo dục ở các lĩnh vực trên

1.2.4 Kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học là một dạng hoạt động nghiệp vụ quản lý củahiệu trưởng nhằm:

Điều tra, kiểm soát, kiểm nghiệm sự diễn biến và kết quả các hoạt độnggiáo dục trong nội bộ trường học

Đánh giá kết quả các hoạt động giáo dục đó so với mục tiêu, kế hoạch đã

đề ra

Kích thích những ưu điểm, uốn nắn những thiếu sót, lệch lạc, giúp đỡ vàđiều chỉnh thích hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhàtrường

Khái niệm này được thể hiện rõ ở khoản 1, điều 22, chương VI: “Công táckiểm tra nội bộ trong các trường học và các đơn vị trong ngành”, trong bản

“Quy chế về tổ chức và hoạt động của Thanh tra giáo dục và đào tạo” QĐ số478-QĐ ngày 11/3/1993): Việc kiểm tra công việc, hoạt động và các mối quan

hệ của mọi thành viên trong nhà trường là trách nhiệm và quyền hạn của hiệutrưởng Hiệu trưởng có thể huy động: phó hiệu trưởng, các tổ trưởng chuyênmôn giáo viên giỏi các cấp và các cán bộ, giáo viên khác giúp hiệu trưởng kiểmtra với tư cách là người được uỷ quyền hoặc trợ lý nhưng hiệu trưởng vẫn nắmquyền tối hậu quyết định về những vấn đề quan trọng nhất của kiểm tra, ngườiđưa ra kết luận cuối cùng và người chịu trách nhiệm về những kết luận đó

Quản lý muốn kiểm soát hoạt động giáo dục mà toàn xã hội đang quantâm Cụ thể tại cơ quan mình thì trước hết phải nắm bắt được công việc mà mìnhchỉ đạo Từ đó hướng phát huy và có dự định kiểm tra đánh giá, chỉ đạo cho phùhợp Phương pháp dạy học có tầm quan trọng quyết định đến chất lượng học tập

và cách học của học sinh Chính vì lẽ đó, kiểm tra phải được thường xuyên, liêntục và có hướng đổi mới theo thị hiếu của ngành giáo dục để chỉ đạo, địnhhướng chiến lược đem lại: “Bộ mặt mới, sức sống mới” cho nhà trường tiểu học

Kiểm tra nội bộ trường học về thực chất là kiểm tra tác nghiệp, là hoạtđộng tự kiểm tra của nhà trường bao gồm hai hoạt động:

Hiệu trưởng tiến hành kiểm tra tất cả các thành tố cấu thành hệ thống nhàtrường, đặc biệt kiểm tra công việc, hoạt động, mối quan hệ của mọi thành viên

và những điều kiện, phương tiện phục vụ dạy học và giáo dục trong nhà trường

Việc tự kiểm tra trong nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học là hoạt động xem xét và đánh giá diễn biếncũng như kết quả các hoạt động giáo dục trong phạm vi nội bộ nhà trường nhằmmục đích phát triển sự nghiệp giáo dục nói chung, phát triển nhà trường vàngười giáo viên nói riêng

Để góp phần đạt được mục tiêu giáo dục, một trong những biện pháp quantrọng đó là kiểm tra chất lượng chuyên môn của giáo viên Bởi trách nhiệmgiảng dạy của thầy cô giáo có tính chất quyết định về chất lượng học tập của trò.Một tập thể giáo viên đoàn kết nhất trí, giỏi chuyên môn nghiệp vụ, vững vàng

về tư tưởng, trong sáng về phẩm chất thì chắc chắn chất lượng giáo dục sẽ cao

Đó chính là mục tiêu của các trường tiểu học

Người hiệu trưởng giỏi là người biết tiến hành kiểm tra thường xuyên và

có kế hoạch, biết biến quá trình kiểm tra thành quá trình tự kiểm tra của các bộphận và mọi thành viên trong nhà trường mà mình quản lý Người hiệu trưởng

có kinh nghiệm thường biết kiểm tra đúng người, đúng việc, đúng lúc, đúng chỗ.Xác định rõ ai, bộ phận nào thì kiểm tra thường xuyên; ai, bộ phận nào thì kiểmtra thưa thớt hơn và thậm chí có người, bộ phận không cần kiểm tra, vì họ luônhoàn thành nhiệm vụ một cách tự giác không cần có sự thúc đẩy nào Đồng thờihiệu trưởng cũng xác định rõ nên kiểm tra vào lúc nào Nếu sớm quá thì không

có gì để kiểm tra nhưng nếu muộn quá mới kiểm tra thì nếu có sai sót rồi, lúc đórất khó sửa chữa và làm lại

1.3 Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

1.3.1 Cơ sở lý luận của kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra là quá trình đo nghiệm giữa mục tiêu đề ra với trình độ đạtchuẩn trên thực tế của đối tượng nhằm thu thập thông tin (ngược) tạo nên quátrình điều chỉnh của hệ quản lý và tự điều chỉnh của hệ bị quản lý

Kiểm tra nói chung và kiểm tra nội bộ trường học nói riêng xuất phát từđối tượng cơ bản là sự liên hệ ngược: (thông tin quay trở về với người ra quyếtđịnh sau một hành động)

Cơ sở lý luận của kiểm tra nội bộ trường học là tạo lập mối liên hệ thôngtin ngược (kênh thông tin phản hồi) trong quản lý trường học

Chính vì vậy có thể nói kiểm tra nội bộ là một hệ thống phản hồi như hình sau:

Chưa đạt

Hành động uốn nắn

Hình 2: Sơ đồ đo nghiệm giữa mục tiêu đề ra với trình độ đạt chuẩn.

Như vậy kiểm tra nội bộ là quá trình điều chỉnh thông tin, tạo lập kênh thông tinphản hồi trong quản lý giáo dục, giúp nhà quản lý điều chỉnh có hiệu quả

- Theo lý thuyết điều khiển học thì quản lí là một quá trình điều khiển vàđiều chỉnh bao gồm những mối liên hệ thông tin thuận, ngược (xem bảng)

Hình 3: Sơ đồ các mối liên hệ thông tin trong quản lý

Mối liên hệ thông tin thuận a (thông tin từ hệ quản lý đến hệ bị quản lý)chủ yếu là truyền đạt thông tin về mục tiêu, kế hoạch, quyết định quản lý đếnngười thực hiện

Hành động phát huy uốn nắn

H nh ành động điều chỉnh

Hành động xử lý

Không đạt

Hệ quản lý (Chủ thể thể quản lý) (khách thể, đối tượng)Hệ bị quản lý

a

b

b’

Mối liên hệ thông tin ngược bên ngoài b (thông tin từ hệ bị quản lý đến

hệ quản lý) phản ánh: Sự tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ, khó khăn, thuận lợi,tâm tư nguyện vọng, đề đạt., kiến nghị… của những người thực hiện đến ngườiquản lý

Mối liên hệ thông tin ngược bên trong b’ (thông tin từ hệ bị quản lý trởlại chính hệ bị quản lý) phản ánh: Sự tiếp cận và thực hiện nhiệm vụ sự tự điềuchỉnh để phát triển chính mình

Các thông tin ngược (trong, ngoài) là nền tảng của sự điều chỉnh để pháttriển chính mình

Xét dưới góc độ lý thuyết thông tin thì quản lý là một quá trình thu nhận,

xử lý, truyền đạt và lưu giữ thông tin

Thông tin là nền tảng của quản lý - đó là những số liệu, tư liệu đã đượclựa chọn, xử lý để phục vụ cho một mục đích nhất định

Quản lý phải có và cần thông tin nhiều chiều, thông tin là một chức năngcủa quản lý Nó xen lẫn vào các chức năng khác và rất cần cho những chức năng

ấy như kế hoạch hoá - tổ chức - chỉ đạo - kiểm tra

Chính kiểm tra nội bộ đã tạo lập mối liên hệ ngược (trong, ngoài) trongquản lý giáo dục Kiểm tra nội bộ cung cấp những thông tin đã được xử lý, đánhgiá chính xác - đó là nguồn thông tin cần thiết, cực kì quan trọng để hệ quản lýđiều khiển, điều chỉnh hoạt động quản lý có hiệu quả hơn, đồng thời đối tượngquản lý tự điều chỉnh ý thức hành vi và hoạt động của mình càng tốt hơn

Đo lường kết quả thực tế Kết quả thực tế

So sánh thực tại với các tiêu chuẩn Xác định

các sai lệch

Hình 4: Sơ đồ vòng liên hệ ngược trong kiểm tra quản lý

Muốn có được thông tin đúng, chính xác và kịp thời, hoạt động kiểm tranội bộ cần dựa vào các cơ sở khoa học khác nhau như: Tâm lý học quản lý, giáodục học, xã hội học giáo dục, kinh tế giáo dục học, khoa học quản lý giáo dục,pháp luật trong giáo dục, mục tiêu đào tạo các cấp học, mục tiêu môn học, yêucầu của chương trình, hướng dẫn giảng dạy các bộ môn, công tác giáo viên chủnhiệm lớp, đặc điểm của lao động sư phạm của giáo viên, của giờ lên lớp… sẽgiúp hiệu trưởng có được cơ sở khoa học để kiểm tra đánh giá một cách chínhxác

Nhờ quá trình kiểm tra tạo nên các quá trình điều chỉnh Sự điều chỉnhnày làm nên hiệu quả mới cho giáo dục và đào tạo

1.3.2 Cơ sở pháp lý của kiểm tra nội bộ trường học

Ngày 11/3/1993 bộ trưởng Bộ GD và ĐT đã ra quyết định số 478/ QĐ –BGD & ĐT: “Quy chế về tổ chức và hoạt động của thanh tra giáo dục và đàotạo” Tại khoản 1, điều 22, chương VI: “Công tác kiểm tra nội bộ trong cáctrường học và các đơn vị trong ngành” ghi rõ “Hiệu trưởng các trường, thủtrưởng các cơ sở GD & ĐT trong ngành có trách nhiệm sử dụng bộ máy quản lý

và các cán bộ trong đơn vị để kiểm tra việc thực hiện chính sách, pháp luật,nhiệm vụ, kế hoạch của cá nhân và các bộ phận thuộc quyền xét và giải quyếtcác khiếu nại tố cáo về các vấn đề thuộc quyền quản lý của mình Các hoạt độngkiểm tra được thực hiện thường xuyên, công khai, dân chủ, kết quả kiểm tra

Chương trình hoạt động điều khiển

Phân tích các

nguyên nhân

sai lệch

Kết quả mong muốn Thực hiện các

điều chỉnh

được ghi nhận bằng biên bản và được lưu trữ Hiệu trưởng hay thủ trưởng phảichịu trách nhiệm về các kết lụân kiểm tra này…”

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có quyết định số: BGD & ĐT Ngày 01/3/2000 về “Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhàtrường” Tại khoản 1 điều 1 của quy chế đã chỉ rõ: “Thực hiện dân chủ trong nhàtrường nhằm thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất những điều luật giáo dục quyđịnh theo phương châm: Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra trong các hoạtđộng của nhà trường”

04/2000/QĐ-Trong văn kiện Đại hội Đảng VII đã khẳng định vai trò to lớn của giáodục đối với sự phát triển kinh tế- xã hội: “Giáo dục đóng vai trò then chốt trongtoàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, là một độnglực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến củathế giới” ( Tr70)

Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành trung ương khoá VIII: “Phát triểngiáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội, của Nhà nước và của mỗi cộng đồng, củatừng gia đình và của mỗi công dân”

Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu Ban chấp hành Trung ương khoá IX đã đưa

ra các giải pháp để tiếp tục đổi mới giáo dục, trong đó, có giải pháp: “Đổi mớimạnh mẽ quản lý giáo dục” Trong giải pháp này đã nêu: “Nâng cao năng lựcquản lý nhà nước về giáo dục Triệt để khắc phục cách quản lý giáo dục theo cơchế tập trung quan liêu bao cấp, phân cấp mạnh mẽ Giải quyết có hiệu quả cácvấn đề bức xúc, tăng cường trật tự kỷ cương trong các trường học và toàn bộ hệthống giáo dục quốc dân”

Chỉ thị số 18/2001/CT-TTg ngày 27/8/2001 của Thủ tướng Chính phủ vềmột số biện pháp cấp bách xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáodục của hệ thống giáo dục quốc dân có nêu: “Các trường phổ thông công lập cònthiếu biên chế, được phép xét tuyển không phải qua thi tuyển công chức đối với

những sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc có ngành đào tạo phù hợp để làmgiáo viên”.

Chỉ thị 40/CT-TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư về xây dựng, nâng caochất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đã nêu: “Chú trọng đàotạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý giáodục trong các cơ sở giáo dục theo hướng chuyên môn hoá”

Quyết định số 09/2005/QĐ-TTg ngày 11/01/2005 của Thủ tướng Chínhphủ về việc phê duyệt Đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo

và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005- 2010”

Nghị quyết của ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh về phát triển giáodục và đào tạo giai đoạn 2007- 2015 và định hướng đến năm 2020 “Tiếp tục đổimới công tác quản lý giáo dục từ tỉnh đến cơ sở, thực hiện phân cấp quản lý theongành và địa phương Tiến hành rà soát, phân loại đội ngũ cán bộ, giáo viên đểthực hiện bồi dưỡng, đào tạo và đào tạo lại nhằm nâng cao trình độ quản lý chocán bộ và chuyên môn cho giáo viên”

Giáo dục tiểu học là cấp học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, tạo

cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh, đặt nền tảngvững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân

Các quyết định trên cùng các văn bản pháp quy của Nhà nước và của BộGiáo dục và Đào tạo là cơ sở pháp lý của hoạt động kiểm tra nội bộ trường học

1.3.3 Cơ sở thực tiễn của kiểm tra nội bộ trường học

Do yêu cầu thực tiễn của giáo dục và đào tạo, hệ thống giáo dục quốc dânrộng lớn gồm nhiều tổ chức, cơ quan, cơ sở giáo dục ở những tầng bậc khácnhau, với những chức năng , nhiệm vụ, quyền hạn, khác nhau và hệ thống cácloại hình trường học: Hệ thống giáo dục chính quy, hệ thống giáo dục khôngchính quy, rất đa dạng với những mục tiêu, kế hoạch đào tạo, phương pháp đàotạo khác nhau Do đó lãnh đạo và quản lý phải kiểm tra để đánh giá, phát hiện,

điều chỉnh, giúp đỡ và phòng ngừa, trên cơ sở đó để rút kinh nghiệm cải tiến cơchế quản lý và hoàn thiện chu trình quản lý phù hợp và hiệu quả hơn.

Quản lý Giáo dục mang tính đặc thù: Quản lý trường học thực chất làquản lý quá trình dạy học và giáo dục Sản phẩm của GD-ĐT (nhà trường) là sựphát triển nhân cách học sinh Do vậy, phải thường xuyên kiểm tra quá trìnhhình thành nhân cách này, không được phép có phế phẩm

Hoạt động giáo dục và đào tạo ở các loại hình trường học rất đa dạng vàphức tạp Để đạt được mục tiêu quản lý, người quản lý phải thường xuyên kiểmtra, giám sát việc thực hiện các nhiệm vụ dạy học của thầy và trò, các hoạt độngphục vụ cho việc dạy và học của cán bộ công nhân viên Trình độ, trách nhiệmcủa giáo viên, cán bộ, học sinh không đồng đều, không thể hoàn toàn phó mặccho sự tự giác của họ Kiểm tra để giúp đỡ và điều chỉnh kịp thời những sai sótlệch lạc, đồng thời động viên những người làm tốt công việc của mình Kiểm trathường xuyên tạo nên nền nếp kỷ cương trong hệ thống giáo dục

Kiểm tra là một quá trình, quá trình này dù diễn ra ở đâu, dù đang kiểmtra cái gì, dạng kiểm tra nào cũng bao gồm 4 bước (giai đoạn) cơ bản sau:

- Xây dựng các tiêu chuẩn kiểm tra

- Đo lường việc thực hiện nhiệm vụ theo các tiêu chuẩn này

- So sánh sự phù hợp của thành tích với chuẩn

- Đưa ra các quyết định điều chỉnh sự khác biệt giữa thành tích đạt đượcvới các tiêu chuẩn và các kế hoạch

- Hành động điều chỉnh = hành động phát huy + hành động uốn nắn +hành động xử lý

Uốn nắn, sửa chữa

Có thể

không

có

Hình 5: Sơ đồ các bước cơ bản của quá trình kiểm tra trong quản lý

Trong quá trình thực hiện kiểm tra, người quản lý cần thực hiện một quytrình kiểm tra theo 4 khâu:

- Chuẩn bị kiểm tra

- Tiến hành kiểm tra

- Kết thúc kiểm tra

- Sau kiểm tra

1.4 Chức năng của kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ có 4 chức năng, đó là:

1.4.1 Tạo lập kênh thông tin phản hồi vững chắc

Quá trình kiểm tra là quá trình tạo mối liên hệ ngược trong quản lý, cungcấp thông tin đã dược xử lý chính xác giúp hiệu trưởng hoạt động quản lý cóhiệu quả Thu thập thông tin là chức năng trung tâm của kiểm tra nội bộ trườnghọc, chỉ có kiểm tra mới có những thông tin đáng tin cậy, việc xử lý đúng đắn

Đo thành tích (2)

xử lý

So sánh (2) có phù hợp với (1) không

các thông tin giúp hiệu trưởng tác động kịp thời vào các tổ chức, điều chỉnh mụctiêu và ra quyết định cho chu trình quản lý mới.

1.4.2 Kiểm soát, phát hiện và phòng ngừa

Kiểm soát, phát hiện và phòng ngừa nhằm xác định thực chất, hiệu quảgiáo dục Khi kiểm soát đúng sẽ phát hiện được các mặt ưu, khuyết điểm củatừng đối tượng quản lý Hoạt động kiểm soát, phát hiện một khi được tiến hànhthường xuyên sẽ giúp cho hiệu trưởng không bị mắc bệnh quan liệu

1.4.3 Động viên, phê phán hay uốn nắn, điều chỉnh, giúp đỡ

Động viên, phê phán mang thuộc tính xã hội Kiểm tra thường xuyên mớinắm được đầy đủ tư tưởng, tình cảm, tài năng, đức độ của đối tượng quản lý.Mọi ý kiến giáo dục, động viên, phê phán, giúp đỡ, điều chỉnh đều xuất phát từkiểm tra Bản thân khâu kiểm tra đã mang tính chất động viên, phê phán đốitượng bị quản lý Khi được kiểm tra giáo viên và học sinh chắc chắn phải nỗ lựclàm việc hơn để bộc lộ tài năng và phẩm chất của họ

1.4.4 Đánh giá và xử lý khi cần thiết

Đánh giá là hoạt động đặc biệt nhằm phân tích, xác nhận giá trị thực trạng

về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng và hiệu quả công việc, trình độ pháttriển, những kinh nghiệm được hoàn thành ở thời điểm hiện tại so với mục tiêu,

kế hoạch hay những chuẩn mực đã được xác lập Trên cơ sở đó đề ra những biệnpháp uốn nắn, điều chỉnh và giúp đỡ đối tượng

Đánh giá (Evaluation) là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đolường được qua các kỳ kiểm tra/ lượng giá (Assesement) trong quá trình và kếtthúc bằng cách đối chiếu, so sánh với những tiêu chuẩn đã được xác định rõ ràngtrước đó trong các mục tiêu

Đánh giá là một hoạt động nhằm nhận định, xác nhận giá trị của đối tượng

ở thời điểm hiện tại đang xét so với mục tiêu hay chuẩn mực đã được xác lập

Có thể coi đánh giá là quá trình có hệ thống nhằm xác định mức độ đạtđược các mục tiêu giáo dục nhất định của một đối tượng nào đó.

Đánh giá có liên quan chặt chẽ với kiểm tra và kết quả của kiểm tra, vìmục đích của kiểm tra là đánh giá khách quan tình hình công việc, giúp đỡ khắcphục sai sót, phát hiện, uốn nắn, kích thích kịp thời

Đánh giá là một chức năng của kiểm tra, liên hệ chặt chẽ với kiểm tra, do

đó kiểm tra đánh giá thường được dùng liền nhau với ý nghĩa đó

Mối quan hệ của kiểm tra và đánh giá có thể biểu diễn bằng sơ đồ sau:

Hình 6: Mối quan hệ giữa kiểm tra và đánh giá

Đánh giá

Tìm nguyên nhân

Quyết định Thực hiện

Kiểm tra

1.5 Nguyên tắc kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường học hoạt động đa dạng, phức tạp, đối tượng kiểmtra là con người, mục đích kiểm tra là vì sự tiến bộ của con người, do đó khôngthể tiến hành tuỳ tiện mà cần phải tuân theo các nguyên tắc chỉ đạo hoạt độngkiểm tra

Kiểm tra phải có chuẩn mực, công khai, phải tôn trọng đối tượng đượckiểm tra; phải có độ đa dạng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, chính xác, kháchquan và có tính kinh tế

Nguyên tắc kiểm tra nội bộ trường học là những tư tưởng chỉ đạo cơ bảnquy định việc lựa chọn nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổchức, kiểm tra phù hợp, đó là những tri thức, chương trình mang tính chất chuẩnmực được tổng kết từ thực tiễn kiểm tra giáo dục có tính khách quan, là chỗ dựađáng tin cậy về lý luận, giúp định hướng đúng đắn trong hoàn cảnh phức tạp để

tự mình giải quyết những nhiệm vụ kiểm tra trong các tình huống cụ thể, đadạng và biết tổ chức một cách khoa học việc kiểm tra đạt hiệu quả tối ưu Từthực tiễn kiểm tra nội bộ đã hình thành một hệ thống các nguyên tắc chỉ đạohoạt động kiểm tra giáo dục sau:

1.5.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan

Cơ sở khoa học của nguyên tắc đảm bảo tính khách quan là thái độ trungthực trong kiểm tra, tôn trọng sự thật khách quan trong kiểm soát, đánh giá và

xử lý Phải thật sự trung thực, công khai, dân chủ và công bằng

1.5.4 Nguyên tắc tính hiệu quả

Cơ sở khoa học của nguyên tắc tính hiệu quả là hiệu suất lao động và lợiích kinh tế trong kiểm tra Kiểm tra phát hiện, giải quyết thoả đáng các mâuthuẫn, thúc đẩy các mặt tốt, hạn chế mặt tiêu cực

1.5.5.Nguyên tắc tính giáo dục

Kiểm tra làm cho đối tượng vươn lên cái tốt đẹp hơn Kiểm tra để hiểu đốitượng, giúp đỡ và giáo dục họ Kiểm tra không mang tính trừng phạt, trù dập.Người quản lý phải biết vận dụng các nguyên tắc trên một cách sáng tạo vàotừng trường hợp cụ thể nhằm mang lại hiệu quả kiểm tra tối ưu

1.6 Chất lượng kiểm tra nội bộ trường học

1.6.1.Quan niệm về chất lượng

Với quan điểm triết học chất lượng được định nghĩa như sau: “Chấtlượng là phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật phânbiệt nó với sự vật khác Chất lượng là thuộc tính khách quan của sự vật Nó làcái liên kết các thuộc tính của sự vật lại làm một gắn bó với sự vật mà khôngtách khỏi sự vật Sự vật trong khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chấtlượng của nó Sự thay đổi chất lượng kèm theo sự thay đổi của sự vật về cănbản Chất lượng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về số lượngcủa nó và không thể tồn tại ngoài tính quy định ấy Mỗi sự vật bao giờ cũng là

sự thống nhất của chất lượng và số lượng”

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: “Chất lượng là phạm trù triết học biểuthị những thuộc tính bản chất của sự vật chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tươngđối của sự vật phân biệt nó với sự vật khác Chất lượng là đặc tính khách quan

của sự vật chất lượng biểu hiện ra bên ngoài qua các thuộc tính Nó liên kết cácthuộc tính của sự vật lại và gắn bó sự vật như một tổng thể bao quát toàn bộ sựvật mà không thể tách khỏi sự vật Sự vật trong khi vẫn còn là bản thân nó thìkhông thể mất chất lượng của nó Sự thay đổi chất lượng kéo theo sự thay đổicủa sự vật về căn bản Chất lượng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quyđịnh về chất lượng của nó và không thể bên ngoài tính quy định ấy Mỗi sự vậtbao giờ cũng là sự thống nhất của chất lượng và số lượng” [32, Tr 149].

* Theo phó giáo sư Lê Đức Phúc định nghĩa về chất lượng: “Chất lượng

là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một người, một sự việc Đó là tổng thểnhững thuộc tính cơ bản khẳng định sự tồn tại của một sự vật, phân biệt nó với

sự vật khác” [Tr 15]

Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu (Mục tiêu ở đây được hiểu mộtcách rộng rãi, bao gồm các sứ mạng, các mục đích,… còn sự phù hợp với mụctiêu có thể là đáp ứng mong muốn của những người quan tâm, là đạt được hayvượt qua các tiêu chuẩn đặt ra… Tuy nhiên ý nghĩa thực tế của định nghĩa trên

là ở chỗ xem xét chất lượng chính là xem xét sự phù hợp với mục tiêu)

* Với quan điểm kỹ thuật, chất lượng được định nghĩa thiên về chất lượngsản phẩm

- Chất lượng là mức độ hoàn thiện, là đặc trưng so sánh hay đặc trưngtuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ kiện, thông số cơ bản

- Chất lượng của sản phẩm là tổng thể các chỉ tiêu, những đặc trưng củasản phẩm thoả mãn nhu cầu trong những điều kiện tiêu dùng xác định, phù hợpvới công dụng của sản phẩm

Ta thấy có nhiều giải thích và định nghĩa chất lượng, nhìn chung, theo cácnhà nghiên cứu về chất lượng nói chung và chất lượng giáo dục nói riêng, chấtlượng là một khái niệm trừu tượng và khó nắm bắt, khó định nghĩa Một trongnhững định nghĩa được nhiều người tán thành nhiều nhất là chất lượng sản phẩmlàm ra phù hợp với mục tiêu

Có nhiều quan điểm nhận định chất lượng khi nói về chất lượng giáo dục.

Có 6 quan điểm về đánh giá chất lượng mà có thể vận dụng vào nhận diện chấtlượng mọi hoạt động nói chung như: “Chất lượng đánh giá bằng đầu vào; chấtlượng đánh giá bằng đầu ra; chất lượng đánh giá bằng giá trị gia tăng; chấtlượng đánh giá bằng học thuật; chất lượng đánh giá bằng văn hoá tổ chức riêng,chất lượng đánh giá bằng kiểm toán” [17, Tr 23]

Như vậy ta có thể kết luận: Chất lượng phản ánh mặt vô cùng quan trọngcủa sự vật, hiện tượng và quá trình của thế giới khách quan Như Hêghen nói:

“Chất lượng là danh giới làm cho vật thể này khác với những vật thể khác”

1.6.2 Chất lượng kiểm tra nội bộ trường học

Kiểm tra nội bộ trường Tiểu học được tiến hành bằng nhiều hình thức.Kết quả trực tiếp của kiểm tra là thực tiễn đã được đánh giá Trong trường học,kiểm tra – đánh giá khách quan, công bằng sẽ động viên, khuyến khích conngười nâng cao tinh thần trách nhiệm, thúc đẩy việc thực hiện nhiệm vụ, uốnnắn, giúp đỡ, sửa chữa sai sót, khuyết điểm và tuyên truyền kinh nghiệm giáodục và đào tạo Kiểm tra tốt sẽ đánh giá đúng Đánh giá đúng là mục tiêu thiếtthực giúp nhà trường nhìn nhận thực tế để có biện pháp điều chỉnh nhằm đạtđược mục tiêu giáo dục đề ra và đáp ứng với yêu cầu xã hội

Dựa vào những khái niệm về chất lượng và mục đích kiểm tra nội bộtrường học, ta hiểu về chất lượng kiểm tra nội bộ trường Tiểu học được đánh giáchủ yếu dựa trên các yếu tố: Mục tiêu kiểm tra cần đạt được của nhà trường đề

ra và hiệu quả kiểm tra Nói đến hiệu quả kiểm tra tức là nói đến mục đích đãđạt được ở mức độ nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trường, của xã hội,

sự chi phí sức lực, thời gian và tiền của cần thiết ít nhất nhưng mang lại kết quảcao nhất

Chất lượng kiểm tra nội bộ trường học là xác nhận được một cách trungthực về toàn bộ công việc, hoạt động, mối quan hệ, kết quả của quá trình dạyhọc, giáo dục và những điều kiện, phương tiện của nó; kiểm tra, đánh giá được

đầy đủ, kịp thời, vững chắc các đối tượng và nội dung kiểm tra giúp nhà trườngphát huy được nhân tố tích cực, phòng ngừa, ngăn chặn các sai phạm, giúp đỡcác đối tượng hoàn thành tốt nhiệm vụ; kết quả kiểm tra được đánh giá chínhxác trên tinh thần vô tư, khách quan giúp cho nhà quản lý điều khiển và điềuchỉnh hoạt động đúng hướng đích.

Đánh giá chất lượng kiểm tra nội bộ trường học là việc rất khó khăn vàphức tạp, cần có quan điểm đúng, lập trường tư tưởng vững vàng và phươngpháp đánh giá khoa học Kết quả kiểm tra được xem là có chất lượng cao khi nóđạt được mục đích giúp cho nhà trường nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo

1.6.3 Những yếu tố quy định chất lượng kiểm tra nội bộ trường học

Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ “Cán bộ là cái gốc của mọi côngviệc” “muốn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”; “Có cán

bộ tốt việc gì cũng xong” và “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức

mà không có tài làm việc gì cũng khó”

Hoạt động kiểm tra nội bộ trường học có những chức năng riêng, cácchức năng vận động theo một quy luật chung tạo nên chất lượng toàn diện của

hệ thống Kiểm tra luôn kèm theo đánh giá, mà đánh giá chính là việc bộc lộ ragiá trị bản chất đích thực của sự việc Mỗi sự việc trong nhà trường đều liênquan mật thiết tới hành vi và quyền lợi của con người hiện tại Chính vì thế chấtlượng của kiểm tra cần phải xác định trên cơ sở phẩm chất, năng lực của nhữngcon người trọng yếu trong nhà trường ấy Vì vậy hoạt động kiểm tra nội bộ đạtchất lượng hay không đạt chất lượng như mong muốn, nó quy tụ lại ở những yếu

tố sau:

- Người hiệu trưởng:

Phẩm chất chính trị của người hiệu trưởng

Phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của người hiệu trưởng

Năng lực chuyên môn và năng lực quản lý của hiệu trưởng.

Nghiệp vụ kiểm tra nội bộ của hiệu trưởng

Kỹ năng kiểm tra của hiệu trưởng

- Đội ngũ cán bộ giáo viên:

Tư tưởng, phẩm chất đạo đức của cán bộ cốt cán trong nhà trường

Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của cán bộ cốt cán trong nhà trường

Thái độ, nhận thức của cán bộ giáo viên về kiểm tra nội bộ

Nghiệp vụ kiểm tra nội bộ của cán bộ giáo viên

Phương pháp kiểm tra

1.7 Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ trường học

ưu càng giúp con người nhanh chóng giải quyết những vấn đề đặt ra Tuy nhiên,

để có được những giải pháp như vậy, cần phải dựa trên những cơ sở lý luận vàthực tiễn đáng tin cậy

1.7.2 Giải pháp nâng cao chất lượng kiểm tra nội bộ trường học

Từ khái niệm về giải pháp ở trên, chúng ta có thể hiểu: Giải pháp nângcao chất lượng kiểm tra nội bộ trường học là những cách thức tác động hướngvào việc tạo ra những biến đổi về chất lượng của hoạt động kiểm tra nội bộnhằm đạt được mục tiêu, mục đích của nhà trường, đáp ứng được yêu cầu của xãhội và mong muốn của nhân dân

1.8 Kiểm tra nội bộ trường tiểu học

1.8.1 Khái niệm kiểm tra nội bộ trường tiểu học

Kiểm tra nội bộ trường Tiểu học là hoạt động nghiệp vụ quản lý củangười hiệu trưởng trường tiểu học nhằm điều tra, theo dõi, xem xét, kiểm soát,phát hiện, kiểm nghiệm sự diễn biến và kết quả các hoạt động giáo dục trongphạm vi nội bộ nhà trường và đánh giá kết quả các hoạt động giáo dục đó có phùhợp với mục tiêu, kế hoạch, chuẩn mực, quy chế đã đề ra hay không Qua đó kịpthời động viên mặt tốt, điều chỉnh, uốn nắn những mặt chưa đạt chuẩn nhằmnâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục và đào tạo trong nhà trường

1.8.2 Mục đích, nhiệm vụ của kiểm tra nội bộ trường tiểu học

1.8.2.1 Mục đích

Hoạt động kiểm tra không có mục đích tự thân mà chỉ “Cân đong, đođếm” một cách khách quan… góp phần thực hiện mục tiêu quản lý giáo dụcbằng sự tác động vào đối tượng quản lý trong việc chấp hành nhiệm vụ thựchiện tốt các quyết định quản lý

Kiểm tra nội bộ trường tiểu học nhằm mục đích xác nhận thực tiễn, pháthuy nhân tố tích cực, phòng ngừa, ngăn chặn các sai phạm, giúp đỡ đối tượnghoàn thành tốt nhiệm vụ, đồng thời giúp cho nhà quản lí điều khiển và điềuchỉnh hoạt động quản lí đúng hướng đích

Hoạt động kiểm tra nội bộ trường Tiểu học không có mục đích tự thân,

mà chỉ tham gia vào quá trình quản lý trường học bằng sự tác động vào đốitượng quản lý trong việc chấp hành với mục đích thể hiện sự phát huy nhân tốtích cực, phòng ngừa, ngăn chặn các sai phạm, động viên, giúp đỡ đối tượngnhằm thực hiện tốt các quyết định quản lý Cụ thể là: Quan sát, theo dõi, pháthiện, kiểm nghiệm và đánh giá khách quan tình hình công việc; việc thực hiện