BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH ] HUỲNH THỊ NGỌC MAI MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HÓC MÔN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2011 - 2015 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC MÃ SỐ: 60140114 Nghệ An, tháng 07 năm 2012 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, nhiều thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp. Tác giả xin trân trọng cảm ơn: Hội đồng khoa học, các thầy cô giáo giảng viên khoa sau đại học trường Đại học Vinh, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh; Huyện ủy-UBND huyện Hóc Môn, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hóc Môn, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên các trường THCS và đơn vị trực thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Hóc Môn đã cung cấp tài liệu và đóng góp ý kiến quý báu cho việc nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Ngô Đình Phương người hướng dẫn khoa học, đã tận tình bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, năng lực tư duy và trực tiếp giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này. Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng trong quá trình thực hiện, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn! Vinh, tháng 7 năm 2012. Tác giả Huỳnh Thị Ngọc Mai 2 MỤC LỤC MỞ ĐẦU .7 1. Lý do chọn đề tài 7 2. Mục tiêu nghiên cứu .8 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu .9 4. Giả thiết khoa học 9 5. Nhiệm vụ nghiên cứu .9 6. Phương pháp nghiên cứu 9 7. Những đóng góp của đề tài 10 8. Cấu trúc luận văn .10 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG THCS 1.1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề .11 1.2. Quản lý trường trung học cơ sở 12 1.2.1. Trường THCS 12 1.2.1.1. Vị trí của trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân .12 1.2.1.2. Mục tiêu giáo dục THCS .13 1.2.1.3. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS .13 1.2.2. Quản lý trường THCS 13 1.2.2.1. Khái niệm quản lý 14 1.2.2.2. Quản lý giáo dục 14 1.2.2.3. Quản lý trường học 15 1.2.2.4. Quản lý trường THCS .16 1.3. Cán bộ quản lý trường THCS .17 1.3.1. Khái niệm cán bộ, cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý .17 1.3.2. Khái niệm cán bộ quản lý giáo dục và cán bộ quản lý trường học .18 1.3.3. Khái niệm cán bộ quản lý trường THCS 19 1.3.4. Chức năng, nhiệm vụ của người CBQL trường THCS 19 1.3.5. Phẩm chất năng lực của người CBQL trường THCS .23 3 1.4. Chất lượng CBQL trường THCS .23 1.4.1. Khái niệm chất lượng .23 1.4.2. Chất lượng CBQL trường THCS 24 1.5. Đánh giá chất lượng CBQL trường THCS .24 1.5.1. Khái niệm đánh giá .24 1.5.2. Đánh giá cán bộ quản lý 25 1.5.3. Đánh giá chất lượng CBQL trường THCS .25 1.6. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường THCS 28 1.6.1. Khái niệm giải pháp 28 1.6.2. Cơ sở để đề xuất giải pháp .28 1.6.3. Nguyên tắc xây dựng giải pháp .30 1.6.3.1. Bảo đảm nguyên tắc về tính toàn diện 30 1.6.3.2. Bảo đảm nguyên tắc về tính lịch sử - cụ thể .30 1.6.3.3. Bảo đảm nguyên tắc cho sự phát triển .30 1.6.3.4. Bảo đảm nguyên tắc về tính khả thi .31 Kết luận chương 1 31 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HÓC MÔN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1. Khái quát về giáo dục huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh .32 2.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội huyện Hóc Môn .32 2.1.1.1. Đặc điểm tự nhiên, dân cư .32 2.1.1.2. Đặc điểm kinh tế-xã hội .32 2.1.2. Thực trạng Giáo dục huyện Hóc Môn 33 2.1.2.1. Quy mô trường lớp 33 2.1.2.2. Chất lượng và hiệu quả giáo dục .34 2.1.2.3 Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học: .41 2.1.2.4. Công tác giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ CBGV 42 2.1.2.5. Công tác xã hội hoá giáo dục: .44 4 2.1.3. Quy mô học sinh THCS 44 2.1.4. Đội ngũ cán bộ, giáo viên THCS .45 2.2. Thực trạng chất lượng CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn 48 2.2.1. Quy mô về số lượng và cơ cấu .48 2.2.2. Về trình độ, năng lực .48 2.2.3. Thực trạng công tác nâng cao chất lượng đội CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn .60 2.2.4. Đánh giá chung về thực trạng đội ngũ CBQL và thực trạng công tác nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh 62 2.2.5. Nguyên nhân của những ưu điểm và hạn chế, yếu kém 63 Kết luận chương 2 66 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HÓC MÔN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, GIAI ĐOẠN 2011 - 2015 3.1. Những căn cứ đề xuất các giải pháp 68 3.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường THCS ở huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh trong giai đọan hiện nay 69 3.2.1. Giải pháp 1: Đổi mới, tăng cường nhận thức về tầm quan trọng của công tác nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường THCS .69 3.2.2. Giải pháp 2: Quy hoạch và kế hoạch hoá việc phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trường THCS 72 3.2.3. Giải pháp 3: Đổi mới công tác tuyển chọn, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm và luân chuyển CBQL trường THCS .75 3.2.4. Giải pháp 4: Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực, phẩm chất của đội ngũ CBQL trường THCS 79 3.2.5. Giải pháp 5: Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị và tạo môi tr- ường làm việc tích cực cho đội ngũ CBQL trường THCS 83 5 3.2.6. Giải pháp 6: Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đánh giá hoạt động quản lý của các CBQL .85 3.2.7. Giải pháp 7: Thực hiện tốt công tác thi đua khen thưởng 87 3.2.8. Giải pháp 8: Tạo động lực cho đội ngũ CBQL trường THCS bằng chính sách ưu đãi phù hợp .89 3.3. Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp 91 Kết luận chương 3 94 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 96 CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO .100 CÁC PHỤ LỤC 103 6 BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN TT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ 1. BCHTW Ban chấp hành trung ương 2. BDGV Bồi dưỡng giáo viên 3. CBGV Cán bộ giáo viên 4. CBLĐ Cán bộ lãnh đạo 5. CBQL Cán bộ quản lý 6. CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục 7. CBGVNV Cán bộ giáo viên nhân viên 8. CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa 9. CSVC Cơ sở vật chất 10. GD&ĐT Giáo dục và đào tạo 11. GV Giáo viên 12. HS Học sinh 13. KH-CN Khoa học - Công nghệ 14. KT - XH Kinh tế - Xã hội 15. NXB Nhà xuất bản 16. PPDH Phương pháp dạy học 17. QL Quản lý 18. QLGD Quản lý giáo dục 19. THCS Trung học cơ sở 20. THPT Trung học phổ thông 21. THSP Trung học sư phạm 22. UBND Ủy ban nhân dân 23. XHCN Xã hội chủ nghĩa 24. XHHGD Xã hội hóa giáo dục 7 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng Cộng sản Việt Nam (01-2011) đã định hướng phát triển KT - XH 2011 – 2020 là: “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững”, “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lí giáo dục, phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL là khâu then chốt”.[11, Tr 30-31]. Mục tiêu xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD được chuẩn hoá đảm bảo chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt là nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản lý phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Trong thời gian qua, ngành GD&ĐT đã đạt được những thành tựu quan trọng về mọi mặt rất đáng ghi nhận. Hệ thống giáo dục quốc dân ngày một hoàn chỉnh hơn, mạng lưới trường học các cấp từ Mầm non đến Đại học ngày càng mở rộng, đội ngũ nhà giáo đang được tăng cường về số lượng, chất lượng. Đối với hệ thống giáo dục Quốc dân của nước ta, cấp THCS có vai trò hết sức quan trọng, Điều 27 luật giáo dục ghi rõ: "Giáo dục THCS nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả giáo dục tiểu học, có hiểu biết ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”. [28, Tr 23]. Quá trình thực hiện nhiệm vụ của cấp THCS, đội ngũ CBQL có một vai trò quan trọng. Vì vậy, nâng 8 cao chất lượng CBQL trường THCS là góp phần nâng cao chất lượng, phát triển GD&ĐT. Hơn nữa, ngành giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh nói chung và giáo dục huyện Hóc Môn nói riêng nhiều năm nay đã có những chuyển biến tích cực, đạt được nhiều thành tích cao: Quy mô trường lớp liên tục được phát triển và mở rộng theo hướng chuẩn hoá và hiện đại hoá; công tác XHHGD được coi trọng và đẩy mạnh; chất lượng giáo dục, chất lượng đội ngũ nhà giáo và CBQL được quan tâm, đội ngũ CBQL ngày càng đông đảo, phẩm chất đạo đức, nhận thức chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng được nâng cao. Đội ngũ này đã đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp phát triển KT - XH của địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn vướng mắc từ thực tế các nhà trường. Cơ sở vật chất trường học chưa đồng bộ, trang thiết bị dạy học còn thiếu, chưa đáp ứng được những yêu cầu dạy và học trong giai đoạn mới. Đồng thời, trước những yêu cầu mới của sự nghiệp phát triển giáo dục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đòi hỏi phải tăng cường xây dựng đội ngũ CBQL một cách toàn diện. Đây là nhiệm vụ vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt vừa mang tính chiến lược lâu dài. Trong khi đó, các công trình nghiên cứu về chất lượng đội ngũ CBQL trường THCS trên địa bàn huyện chưa được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Chính vì những lí do đó, tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý các trường trung học cơ sở huyện Hóc Môn thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2011- 2015”. 2. Mục đích nghiên cứu Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh. 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS ở huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh. 9 3.2. Khách thể nghiên cứu: Chất lượng của đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh 4. Giả thuyết khoa học Nếu đề xuất được những giải pháp có tính khoa học, phù hợp thực tiễn và khả thi sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài. 5.2. Đánh giá thực trạng chất lượng đội ngũ CBQL ở các trường THCS huyện Hóc Môn; thực trạng các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh đã áp dụng. 5.3. Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL các trường THCS huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh. 6. Phương pháp nghiên cứu 6.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận: Khái quát, hệ thống những kiến thức liên quan đến đề tài để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài. 6.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, quan sát, phỏng vấn, trao đổi, khái quát thực tiễn, lấy ý kiến chuyên gia và các nhà quản lý, tổng kết kinh nghiệm để xây dựng cơ sở thực tiễn cho đề tài. 6.3. Nhóm các phương pháp thống kê toán học: Để xử lí các số liệu thực trạng. 7. Những đóng góp của đề tài - Luận văn làm sáng tỏ cơ sở lí luận về quản lý trường THCS, vị trí của trường THCS trong hệ thống giáo dục quốc dân cũng như chức năng, nhiệm vụ của trường THCS. Các khái niệm người CBQL, yêu cầu về phẩm chất và năng lực của người CBQL, chất lượng, chất lượng CBQL trường THCS … làm căn cứ cho việc xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường THCS . 10 . TRẠNG CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HÓC MÔN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1. Khái quát về giáo dục huyện Hóc Môn, thành phố Hồ Chí Minh. 32. lý luận về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS. - Chương 2: Thực trạng chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS huyện Hóc Môn,