Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS quận 3 TPHCM

Theo Foch "Một mệnh lệnh được ban ra, nhưng không được kiểmsoát việc thi hành là một mệnh lệnh vô dụng.”[27, tr.55] Thực tế hiện nay, tổ chức kiểm tra hoạt động dạy học trên lớp ở một số

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS NGUYỄN THỊ HƯỜNG

Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS TS Nguyễn Thị Hường, người hướngdẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiêncứu và làm luận văn.

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Khoađào tạo sau Đại học – trường Đại học Vinh và trường Đại học Sài Gòn, quýthầy giáo, cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốtquá trình học tập, nghiên cứu, hoàn thành khóa học

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến các đồng chí lãnh đạo Phòng Giáodục và Đào tạo Quận 3, Ban giám hiệu, tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn,quý thầy cô giáo của các trường Hai Bà Trưng, Đoàn Thị Điểm, Bạch Đằng

và Lương Thế Vinh; cảm ơn gia đình, bạn bè cùng quý đồng nghiệp đã cungcấp tài liệu, động viên, khích lệ và giúp đỡ về mọi mặt trong quá trình họctập, nghiên cứu và làm luận văn

Do điều kiện thời gian và phạm vi nghiên cứu có hạn, luận văn tốtnghiệp của tôi không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự góp ý của hộiđồng khoa học, quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

TP.HCM, tháng 05 năm 2010

Tác giả

Trần Thị Hồng Hà

MỞ ĐẦU 01

1.Lý do chọn đề tài 01

2.Mục đích nghiên cứu 03

3.Khách thể và đối tượng nghiên cứu 03

4.Giả thuyết khoa học 03

5.Nhiệm vụ nghiên cứu 03

6.Giới hạn của đề tài 04

7.Phương pháp nghiên cứu 04

8.Những đóng góp của luận văn 06

9.Cấu trúc của luận văn 06

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 07

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 07

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 10

1.3 Ý nghĩa và sự cần thiết phải đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS 18

1.4 Nội dung kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS 21

1.5 Các nguyên tắc, phương pháp, hình thức kiểm tra, công cụ và phương tiện kiểm trahoạt động dạy học ở trường THCS 24

Kết luận Chương 1 32

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 33

2.1 Khái quát về đặc điểm Quận 3 – TPHCM 33

2.2 Tình hình giáo dục Quận 3 34

2.3 Thực trạng công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS Quận 3 41

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC KIỂM TRA

HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS QUẬN 3-TPHCM 65

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp 653.2 Các giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các

trường THCS Quận 3 -TP HCM 67

3.2.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức và định hướng đổi mới công tác

kiểm tra HĐDH 68

3.2.2 Giải pháp 2: Quy hoạch đội ngũ tổ trưởng chuyên môn và

giáo viên giỏi 70

3.2.3 Giải pháp 3: Chỉ đạo, hướng dẫn kiểm tra dạy học theo chuẩn

kiến thức, kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông 73

3.2.4 Giải pháp 4: Bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra và nâng cao ý thức

tự kiểm tra cho cán bộ, giáo viên 78

3.2.5 Giải pháp 5: Xây dựng kế hoạch, thời gian kiểm tra 81 3.2.6 Giải pháp 6: Đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá 84 3.2.7 Giải pháp 7: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong

giảng dạy và phục vụ đổi mới kiểm tra hoạt động dạy học và quản lý

nhân sự, công tác thi đua khen thưởng 85

3.2.8 Giải pháp 8: Quản lý đổi mới phương pháp dạy học để xây dựng

nhà trường tiên tiến hội nhập quốc tế 87

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 93 TÀI LIỆU THAM KHẢO 96 PHỤ LỤC

BGH Ban giám hiệu

CBQL Cán bộ quản lý

CNTT Công nghệ thông tin

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong xu thế hội nhập nền kinh tế toàn cầu, cùng với sự phát triểnkinh tế – xã hội của đất nước thì ngành giáo dục cũng phải đổi mới về nộidung, sách giáo khoa, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá Văn

kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Nâng cao chất

lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy và học; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam” Trong đó, giáo dục rất coi trọng

đổi mới kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học, như nhà giáo dụcG.K.Miller đã nói : “Thay đổi chương trình hoặc phương pháp giảng dạy

mà không thay đổi hệ thống đánh giá thì chưa chắc đã thay đổi được chấtlượng dạy học Nhưng khi thay đổi hệ thống đánh giá mà không thay đổichương trình giảng dạy thì lại có thể tạo nên sự thay đổi theo chiều hướngtốt của chất lượng dạy học.” [53, tr.113]

Kiểm tra là một trong những chức năng cơ bản của quản lý, nhằmthu nhận thông tin phản hồi, giúp đỡ, điều chỉnh, hướng mọi hoạt độngtrong nhà trường đi đúng mục tiêu đã định Những nhận thức sai lệch vềkiểm tra quản lý (của chủ thể hoặc khách thể quản lý) gây chia rẽ nội bộ,làm giảm năng suất lao động, ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả quản lýnhà trường

Đối với người Hiệu trưởng trường trung học cơ sở, kiểm tra là mộttrong những chức năng cơ bản của công tác quản lý để thực hiện tốt, cụthể, đầy đủ những mục tiêu, kế hoạch, tiến trình làm việc, nhằm giúp cho

người quản lý có cái nhìn tổng thể, khách quan, khoa học về những côngviệc và hiệu quả công việc do mình quản lý, là công cụ sắc bén góp phầntăng cường hiệu lực quản lý giáo dục

Muốn quản lý tốt phải tăng cường công tác kiểm tra những thông tinphản hồi thu nhận được, người quản lý xác định được những sai lệch, điềuchỉnh các quyết định, các kế hoạch để có khả năng thực thi hơn Vì thế,kiểm tra giữ vai trò đặc biệt quan trọng; quản lý mà không kiểm tra thìquản lý kém hiệu quả Đúng như cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng

khẳng định:" Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không có lãnh đạo".

Theo Foch "Một mệnh lệnh được ban ra, nhưng không được kiểmsoát việc thi hành là một mệnh lệnh vô dụng.”[27, tr.55]

Thực tế hiện nay, tổ chức kiểm tra hoạt động dạy học trên lớp ở một

số trường trung học cơ sở quận 3 TP Hồ Chí Minh chưa triệt để, chưathường xuyên, kiểm tra không theo kế hoạch, chỉ kiểm tra khi có tìnhhuống hoặc kiểm tra chiếu lệ vào các đợt thi đua, cuối học kì,….Điều đóđưa đến tình trạng kiểm tra đối phó, gây áp lực làm cho mọi người chạytheo thành tích ảo, hoặc chỉ có thành tích trong một thời điểm nhất định

Đó chính là sự bất cập giữa lý thuyết và thực tế

Vì các lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu của mình là:

Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS quận 3 - TP Hồ Chí Minh.

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề xuất một số giải pháp đổimới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS quận 3 - TP

Hồ Chí Minh, góp phần đổi mới công tác quản lý trường học

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở trường Trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu.

Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS quận 3 - TP Hồ Chí Minh.

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

Nếu đề xuất và thực hiện các giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạtđộng dạy học phù hợp với thực tiễn của nhà trường thì sẽ góp phần đổi mớicông tác quản lý giáo dục, qua đó nâng cao chất lượng dạy học

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài

Tìm hiểu một số vấn đề về cơ sở lý luận của công tác kiểm tra hoạtđộng dạy học

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài

Điều tra thực trạng công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở các trườngtrung học cơ sở quận 3 - TP HCM

5.3 Đề xuất một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học

ở các trường THCS Quận 3 – TPHCM

6 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI:

Do điều kiện thời gian và công tác có hạn, chúng tôi chỉ nghiên cứu cácbiện pháp tổ chức kiểm tra hoạt động dạy học tại một số trường Trung học

cơ sở công lập trong Quận 3 - TP Hồ Chí Minh: Hai Bà Trưng, Đoàn ThịĐiểm, Lương Thế Vinh, Bạch Đằng

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nhằm xây dựng cơ sở lý

luận của vấn đề nghiên cứu, bao gồm các phương pháp: phân tích, tổng hợp,nghiên cứu các văn bản pháp qui, các tài liệu khoa học và khái quát hóa hệ thống

lý luận có liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Nhằm xây dựng cơ sở

thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, bao gồm các phương pháp: điều tra bằng phiếutìm hiểu, quan sát, phỏng vấn,…

7.2.2 Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn:

- Trao đổi cùng với Hiệu trưởng nhà trường, Phó hiệu trưởng, giáoviên, …để tìm hiểu những thông tin bổ sung cho phương pháp quan sát

7.2.3 Phương pháp điều tra bằng anket:

- Với các đối tượng: CBQL, GV nhằm làm rõ thực trạng và các kinhnghiệm tổ chức kiểm tra trong quản lý

7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục, nghiên cứu sản

phẩm hoạt động của đối tượng:

- Nghiên cứu các sản phẩm hoạt động của chủ thể và khách thểkiểm tra nhằm tìm hiểu kỹ năng kiểm tra theo mục tiêu, việc đánh giásau dự giờ,…

- Các loại hồ sơ gồm: Kế hoạch năm học 2009-2010, tổng kết nămhọc 2009-2010, quyết định thành lập ban kiểm tra, phiếu dự giờ, tiêuchuẩn xếp loại thi đua, sổ biên bản họp Hội đồng, và các loại sổ sách cóliên quan đến công tác kiểm tra, các mẫu tìm hiểu

7.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia giáo dục

Tham khảo ý kiến của các chuyên viên Sở Giáo dục & Đào tạoTPHCM, chuyên viên Phòng Giáo dục & Đào tạo Quận 3 cũng như cácđồng nghiệp là Ban giám hiệu các trường về kiểm tra hoạt động dạy học

để có thêm thông tin và góp ý

7.3 Phương pháp toán thống kê: nhằm xử lý số liệu thu được, nghiên cứu

để làm các cứ liệu, các chỉ số đánh giá

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

8.1 Hệ thống hóa những lý luận về công tác kiểm tra hoạt động dạy họccủa Hiệu trưởng các trường THCS Quận 3

8.2 Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học ở các trườngTHCS, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của Hiệu trưởng, nâng cao chấtlượng dạy học và giáo dục trong nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dụctrong giai đoạn hiện nay

8.3 Đề xuất các giải pháp cho cán bộ quản lý và giáo viên ở các trườngtham khảo thêm việc đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý công tác kiểm tra hoạt động dạy học.Chương 2: Cơ sở thực tiễn của công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở một

số trường THCS Quận 3 – TPHCM (Hai Bà Trưng, Đoàn Thị Điểm, Lương ThếVinh, Bạch Đằng)

Chương 3: Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học

ở các trường THCS Quận 3 – TPHCM

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Những công trình ở nước ngoài về lĩnh vực này có thể kể đến: V.AXukhomlinxki trong “Một số kinh nghiệm lãnh đạo của Hiệu trưởng trường phổthông”; P.V.Zimin, M.I.Kôndakốp, N.I.Saxerđôlốp trong “Những vấn đề quản lýtrường học”.v.v… Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định: Kết quả toàn

bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúngđắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên [52, tr.31]

V.A.Xukhomlinxki, V.P.Xtrezicondin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ramột số vấn đề quản lý của Hiệu trưởng trường phổ thông như phân công giữaHiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng Các tác giả thống nhất khẳng định người Hiệutrưởng là người lãnh đạo toàn diện và chịu trách nhiệm trong công tác quản lýnhà trường Điều đó sẽ tránh được sự giẫm đạp lên công việc của nhau đồng thờitránh được tình trạng buông lỏng một số công việc trong hoạt động của nhàtrường [48, tr.16] V.A.Xukhomlinxki đặc biệt chú trọng đến sự phân công hợp

lý, sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và Phó Hiệutrưởng để tìm ra biện pháp quản lý tốt nhất Tác giả cho rằng: “Trong nhữngcuộc trao đổi này như đòn bẩy đã nảy sinh ra những dự định mà sau này trongcông tác quản lý được phát triển trong lao động sáng tạo của tập thể sư phạm”.[ 53, tr.24-25] Tuy nhiên trong thực tế cùng tham gia kiểm tra hoạt động dạyhọc là các tổ trưởng chuyên môn, nhóm trưởng bộ môn và các tổ chức đoàn thể.Trong trường học thì công tác kiểm tra hoạt động dạy học với mục đích nâng caohoạt động chuyên môn của nhà trường, huy động tốt nhất sức mạnh, sự nhiệt tình

và tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề của mỗi giáo viên Đó là vấn đề mà tácgiả đặt ra trong công trình nghiên cứu của mình

Về tổ chức dự giờ, phân tích bài giảng và sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn

là một nhiệm vụ chủ yếu, thiết thực và thường xuyên của quá trình kiểm tra hoạtđộng dạy học trong trường THCS Tác giả V.A.Xukhomlinxki đã thấy rõ tầmquan trọng của biện pháp này, là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lýchuyên môn Việc phân tích bài giảng mục đích là phân tích cho giáo viên nhận

ra và khắc phục những thiếu sót, đồng thời phát huy những mặt mạnh nhằm nângcao chất lượng bài giảng được tác giả nêu cụ thể trong cuốn “Vấn đề quản lý vàlãnh đạo nhà trường”

Có thể nói, việc nghiên cứu về quản lý dạy và học ở các nước đã có nhữngthành quả lớn lao, đóng góp vào trào lưu cải cách giáo dục hiện đại

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt nam

Nghiên cứu về công tác kiểm tra hoạt động dạy học được nhiều tác giả quantâm như PGS TS Phạm Minh Hùng, PGS TS Thái Văn Thành, TS NguyễnThị Mỹ Trinh, Hà Sĩ Hồ - Lê Tuấn, cũng đã có những giáo trình, công trình đisâu vào việc nghiên cứu từng lĩnh vực của công tác quản lý trường học

Tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn đi sâu nghiên cứu về mục tiêu, nội dung,

biện pháp quản lý trường THCS khẳng định: “Việc quản lý hoạt động dạy và học

là nhiệm vụ quản lý trung tâm của nhà trường” và “Người Hiệu trưởng phải luôn

luôn kết hợp một cách hữu cơ quá trình dạy và học” [26,tr 28]

Như vậy, công tác quản lý trường học và nâng cao chất lượng dạy học đãđược các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm Trong đó công tác kiểmtra trường học, đặc biệt là kiểm tra hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở

là vấn đề luôn được quan tâm và tìm hướng đi cho phù hợp Các nhà nghiên cứucho rằng, kiểm tra hoạt động dạy học là để phát huy tính sáng tạo trong giảngdạy của người giáo viên, kích thích sự cố gắng và tinh thần học hỏi vươn lên,khắc phục những hạn chế trong giảng dạy chuyên môn, tạo khả năng cho giáoviên ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, bồi dưỡng và phát huy tìm ra năngkhiếu, mặt mạnh để công tác kiểm tra hoạt động dạy học mà người quản lý thựchiện trong trường mang ý nghĩa xây dựng và phát huy đội ngũ giáo viên cóchuyên môn giỏi, phù hợp với xu thế đổi mới của đất nước, thúc đẩy xã hội pháttriển, hội nhập nền kinh tế toàn cầu, là vấn đề mà ngành giáo dục Việt Nam nóichung, ngành giáo dục Quận 3 nói riêng rất quan tâm đang tìm hướng đi mới.

Công trình nghiên cứu chuyên sâu về đề tài kiểm tra hoạt động dạy học ởViệt Nam thực sự vẫn đang mang tính nghiên cứu Chúng ta có văn bản hướngdẫn kiểm tra đánh giá nhưng chưa chuẩn và thực tế qui định đó còn mang tính ápđặt và không phù hợp với yêu cầu “đổi mới” giáo dục mà trong nghị quyết đại

hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng

cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy

và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên” [32].

Đối với ngành giáo dục Quận 3, là một trong những Quận trọng điểm, làQuận đi đầu trong “đổi mới” phương pháp dạy học của Thành Hồ Chí Minh thì

sự đầu tư nâng cao chất lượng dạy học luôn đặt lên hàng đầu Trong đó yếu tốnâng cao chất lượng dạy học mà các nhà quản lý giáo dục quan tâm chính làcông tác kiểm tra hoạt động dạy học – hoạt động chuyên môn trong nhà trường.Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về công

tác kiểm tra hoạt động dạy học của giáo viên THCS trên địa bàn Quận Đây cũngchính là vấn đề mà chúng tôi quan tâm nghiên cứu trong luận văn này.

1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

Theo từ điển Giáo dục học: “ Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trìnhhoạt động dạy học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết quả học tập củahọc sinh, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm những biệnpháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quảcủa hoạt động dạy học” [43,tr.224]

Cũng giống như bất kỳ một quá trình quản lý nào, quản lý giáo dục cũnggồm 4 chức năng cơ bản: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra

1.2.2 Kiểm tra trong quản lý trường học

Phương thức thu nhận thơng tin về tình hình chất lượng, về nội dung, về tổchức của các hoạt động giáo dục Đĩ là một hệ thống những quan sát và so sánhxem lao động sư phạm thực tế cĩ phù hợp với kế hoạch, tiêu chuẩn , qui tắc,…

đã dự kiến trước hay khơng Đĩ là sự vạch rõ kết quả tác động của chủ thể đếnkhách thể, vạch rõ những lệch lạc đã phạm phải so với các yêu cầu sư phạm vànguyên tắc tổ chức (RACHENCO – Tổ chức lao động sư phạm một cách khoahọc – Nhà xuất bản giáo dục)

Về cơ bản, cơng việc kiểm tra bao gồm việc đo lường và chấn chỉnh sựhoạt động của các bộ phận cấp dưới để tin chắc rằng các mục tiêu và các kếhoạch để đạt được mục tiêu đã và đang được hồn thành (HAROLD KOONTZ,CYRIL ODONNELL, HEINZ WEIHRICH –Những vấn đề cốt yếu của quản lý– Nhà xuất bản khoa học kỹ thuật – Hà Nội 1993)

Kiểm tra là theo dõi, sự tác động của người kiểm tra đối với người họcnhằm thu được những thơng tin cần thiết cho việc đánh giá Kiểm tra cĩ 3 chứcnăng bộ phận liên kết, thống nhất, thâm nhập vào nhau và bổ sung cho nhau đĩlà: đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh

Chỉ đạo

Tổ chức Kiểm tra Thông tin quản lý

Hình 1.1: Mơ hình quản lý giáo dục

Về mặt lý luận dạy học, kiểm tra có vai trò liên hệ nghịch trong quá trìnhdạy học Kiểm tra biết những thông tin, kết quả về quá trình dạy của thầy và quátrình học của trò để từ đó có những quyết định cho sự điều khiển tối ưu của cảthầy lẫn trò Học sinh sẽ học tốt hơn nếu thường xuyên được kiểm tra và đượcđánh giá

Kiểm tra hoạt động dạy học là tạo lập mối liên hệ ngược (kênh thông tinphản hồi) Kiểm tra là một thành tố quan trọng trong mối quan hệ quản lý giáodục Nó có tính chất tổ chức quản lý trong nội bộ là chủ yếu Do thủ trưởng cơquan – là Hiệu trưởng trực tiếp quyết định thành lập tổ chức thực hiện, có kếhoạch hoạt động cụ thể Đối tượng trong kiểm tra hoạt động dạy học chính làgiáo viên, là “người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sởgiáo dục khác và nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượnggiáo dục” [29] mà Luật giáo dục Việt Nam ban hành ngày 27/6/2005 Công tác

Hình 1.2 : Cấu trúc chức năng của kiểm tra

kiểm tra hoạt động dạy học của người Hiệu trưởng trong trường học chính là vớimục đích để tìm ra những giáo viên có chuyên môn giỏi, xây dựng môi trườnghọc tập tiến bộ, truyền đạt kinh nghiệm cho nhau để ngày càng có nhiều giáoviên giỏi Là một trong những yếu tố quyết định chất lượng trong trường học vì

“ Có Thầy giỏi thì mới có trò giỏi”.

Dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường Đó là con đường trực tiếp,thuận lợi nhất để giúp cho học sinh có thể lĩnh hội khối lượng kiến thức đồ sộ vàgiá trị của loài người Hoạt động dạy học do nhiều người tham gia, chiếm giữthời gian lớn, diễn ra trong suốt năm học Hoạt động này đòi hỏi năng lựcchuyên sâu của giáo viên và sự hợp tác có phương pháp của học sinh

Hoạt động dạy học làm cho học sinh tự giác nắm vững hệ thống tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động và hìnhthành những cơ sở của Thế giới quan

Hoạt động của giáo viên và học sinh giúp cho học sinh phát triển nhâncách tốt, có tri thức và năng lực để làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và làm chủthiên nhiên

1.2.3.1 Mối quan hệ biện chứng giữa dạy và học trong quá trình dạy học

Qui luật chung chi phối quá trình dạy học có thể hiểu như sau:

“Xuất phát từ lôgic khái niệm khoa học và lôgic lĩnh hội của học sinh đểthiết kế công nghệ dạy học cho hợp lý, tổ chức tối ưu hoạt động cộng tác,đảm bảo liên hệ nghịch để cuối cùng làm cho học sinh tự giác tích cựcchiếm lĩnh được khái niệm khoa học, phát triển năng lực và hình thànhthái độ” [22, tr.23]

Trong quá trình dạy học, giáo viên khơi dậy, kích thích những hứngthú học tập cùa học sinh, tổ chức và điều khiển để học sinh chủ động tíchcực, sáng tạo trong học tập Vai trò của giáo viên như một chất xúc tác cho

sự phát triển năng lực tư duy và sáng tạo của học sinh

Mô hình dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm, tác giảNguyễn Kỳ đã viết: “Học không phải là một quá trình thụ động Đó là mộtquá trình tích cực và phản ứng” “Học là xây dựng mối quan hệ giữangười học và thế giới bên ngoài” [18, tr.20]

1.2.3.2 Đặc điểm hoạt động dạy học của nhà trường THCS:

Trung học cơ sở là cầu nối giữa tiểu học và trung học phổ thông,tiếp nhận thành tựu của bậc tiểu học và xây dựng những bước đầu của giáodục trung học

Mục tiêu dạy học ở trường THCS là nhằm giúp học sinh củng cố vàphát triển những kết quả mà học sinh đã được học ở tiểu học Học sinhtiếp thu những kiến thức ở cấp THCS, có những hiểu biết ban đầu về kỹthuật, hướng nghiệp để tiếp tục học lên THPT, học nghề hay đi vào cuộcsống lao động Do đó, giáo viên phải chủ động sáng tạo, truyền đạt kiến

thức đến đối tượng học sinh cho phù hợp với đặc điểm của từng lớp học,môn học, đối tượng người học,…

Nội dung học tập của cấp THCS là một bộ phận của nội dungchương trình phổ thông mang tính chỉnh thể, vì vậy phải có mối quan hệhữu cơ với chương trình tiểu học và chương trình PTTH Thể hiện xu thếtích hợp trong việc xây dựng nội dung các môn học Trong giai đoạn hiệnnay là đảm bảo yêu cầu phối hợp liên môn, nhằm hỗ trợ việc học tập giữacác môn với nhau, tránh chồng chéo, trùng lắp và kiến thức được tiếp nhậntheo chiều đi lên hình xoáy trôn ốc

Hoạt động dạy học ở trường Trung học cơ sở đem lại cho tuổi thiếuniên một vốn kiến thức khoa học tương đối hoàn chỉnh, có hệ thống cơbản, là cơ sở ban đầu hình thành nhân cách học sinh, để từ đó các em tiếptục học tập và đi vào cuộc sống

Trong quá trình dạy học, giáo viên là người điều khiển để học sinh

tự giác và tích cực học tập, khơi dậy sự chủ động, sáng tạo và tính tự họccủa học sinh

Theo điều 17 của điều lệ trường trung học cơ sở, Hiệu trưởng phảichịu trách nhiệm kiểm tra tất cả các môn học – quản lý chuyên môn trongnhà trường Tuy nhiên, Hiệu trưởng chỉ được đào tạo một hoặc hai phânmôn nên việc kiểm tra hoạt động dạy học trên lớp ở trường trung học cơ

sở có những đặc trưng riêng so với trường tiểu học

1.2.4 Giải pháp đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS

Theo từ điển Tiếng Việt, giải pháp là “Phương pháp giải quyết một vấn đề

cụ thể nào đó.”[13, tr.387] Như vậy, nói đến giải pháp là nói đến những cáchthức tác động nhằm thay đổi chuyển biến một hệ thống, một quá trình, một trạngthái nhất định,… nhằm đạt được mục đích hoạt động Giải pháp càng thích hợp,càng tối ưu, càng giúp con người nhanh chóng giải quyết những vấn đề đặt ra.Tuy nhiên, để có được những giải pháp như vậy, cần phải dựa trên những cơ sở

lý luận và thực tiễn đáng tin cậy

Giải pháp kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS là phương pháp giảiquyết một vấn đề cụ thể trong công tác quản lý – đó là hoạt động dạy của giáoviên Tùy theo điều kiện, nội qui, đối tượng quản lý mà lựa chọn và sử dụng giảipháp cho thích hợp nhằm mục đích nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

ở trrường THCS

Trong quá trình hội nhập nền kinh tế toàn cầu, cùng với sự phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước, giáo dục cũng không thể đứng ngoài quĩ đạo “đổi mới”

mà Đảng ta đã nhấn mạnh trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X là : “Tiếp tục

đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều Hoàn thiện hệ thống đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục… Khắc phục những mặt yếu kém và tiêu cực trong giáo dục”.

Để thực hiện tốt các yêu cầu trên, cần có những giải pháp cụ thể, mangtính “chiến lược” là xây dựng và hoàn thiện qui chế đánh giá, xếp loại chuyênmôn giáo viên theo hướng giáo viên chủ động trong việc truyền đạt kiến thức

cho học sinh mà không bị áp lực từ bất kỳ ai, qui chế áp đặt nào trong khi dạyhọc

Thực tế hiện nay ngành giáo dục luôn hô hào phải tích cực đổi mớiphương pháp dạy học nhưng giữa nội dung, chương trình, sách giáo khoa và quichế đánh giá thi đua thì còn lạc hậu và vẫn thực hiện theo phương pháp dạy họctruyền thống trước dây Thực sự giáo viên bị áp lực từ nhiều phía nên họ khôngthể phát huy tính sáng tạo trong giảng dạy vì vừa phải lo dạy theo qui trình từngbước mà ngành giáo dục qui định Những qui định này thì đã quá lỗi thời, nó “bóchân bó tay” của giáo viên, không cho họ có khả năng tư duy sáng tạo truyền thụkiến thức

Kiểm tra hoạt động dạy học của người Hiệu trưởng là một trong nhữngchức năng quản lý nhà trường Trong quá trình kiểm tra phát hiện ra những saisót, hạn chế để khắc phục, uốn nắn và qua công tác kiểm tra cũng biết được hiệuquả hoạt động và đánh giá được năng lực dạy của giáo viên

Người Hiệu trưởng muốn thực hiện chức năng quản lý giáo dục, mà chứcnăng kiểm tra hoạt động dạy học là một trong những chức năng quan trọng tronghoạt động của nhà trường thì Hiệu trưởng ngoài nắm vững qui chế kiểm tra đánhgiá, phải đổi mới trong các cách kiểm tra đánh giá Qua đó phát huy được sựsáng tạo và tính tự giác trong giáo viên chứ không phải mang tính biểu diễn, hìnhthức

Theo PGS – TS Đặng Quốc Bảo, chức năng quản lý giáo dục được thểhiện qua sơ đồ sau:

Muốn thực hiện chức năng quản lý nhà trường đạt kết quả tốt thì Hiệutrưởng cũng phải định hướng và đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy họccủa mình để công tác kiểm tra sẽ chỉ là sự khích lệ giáo viên làm việc tốt hơn.Giáo viên không còn sợ kiểm tra, mà họ muốn được kiểm tra để giúp họ giảngdạy tốt hơn.

1.3 Ý nghĩa và sự cần thiết phải đổi mới công tác kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS

Xã hội chúng ta sống đang không ngừng thay đổi để tiến tới xã hội thôngtin và tri thức, nền kinh tế toàn cầu, đòi hỏi phải xây dựng được lực lượng “tư

duy trì 6.Hình thức đào tạo 7.Điều kiện đào tạo 8.Môi trường đào tạo 9.Quy chế đào tạo 10.Bộ máy đào tạo

TH

M

TR

P N

1.Mục tiêu đào tạo

2.Nội dung đào tạo

3.Phương pháp đào tạo

4.Thầy: lực lượng đào tạo

5.Trò: đối tượng đào tạo

Đổi mới Phát triển

Hình 1.3: Sơ đồ chức năng quản lý giáo dục

duy” Đối với trường học, điều này có nghĩa là bối cảnh của việc dạy học đã thayđổi, có sự quan tâm lớn và yêu cầu cao của cộng đồng Nhà trường phải đào tạođược những con người thể hiện được sự hiểu biết tri thức và kỹ năng, nghĩa làđòi hỏi có một sự thay đổi quan trọng trong tư duy và trong thực tiễn hoạt động.Trong đó công tác kiểm tra hoạt động dạy học cũng phải có chuẩn về nội dung

và cách thức hoạt động

Kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khíchcái tốt, phát hiện sai phạm, điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu, góp phầnđưa toàn bộ hệ thống quản lý đạt đến trình độ cao hơn Trước đây, học sinh chỉtiếp thu tri thức từ một nguồn là sách giáo khoa thông qua sự truyền đạt của giáoviên Giáo viên đóng vai trò trung tâm trong hoạt động dạy học “Thầy dạy gì,trò biết nấy”, “Thầy đọc, trò chép” theo một khuôn mẫu để Hiệu trưởng và Banthanh tra kiểm tra, đánh giá Hiệu trưởng căn cứ theo đúng “mẫu” để đánh giátiết dạy, không cần biết nội dung bài học hôm đó dài hay ngắn, đối tượng họcsinh tiếp thu như thế nào, cần khắc sâu, nhấn mạnh phần nào Nếu không đúngtrình tự các bước, không đúng phân phối chương trình, thời gian không đúngtheo qui định thì tiết học đó bị đánh giá là không đạt yêu cầu

Công tác kiểm tra hoạt động dạy học của Hiệu trưởng sẽ không mang ýnghĩa là giúp cho giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn do được Ban giámhiệu, tổ chuyên môn góp ý, xây dựng cho tiết dạy ngày càng phong phú, mà giáoviên sẽ phải lo đối phó, dạy trước cho học sinh hay tiết dạy chỉ mang tính “biểudiễn” Nó không phản ánh được ý nghĩa công tác kiểm tra là phát hiện ra sai sót,khắc phục, đồng thời nhận định đánh giá năng lực thực chất của giáo viên

Hiệu trưởng có các biện pháp chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kếhoạch dạy, học tập các môn học và các hoạt động giáo dục khác theo qui định

của chương trình giáo dục trung học cấp THCS do Bộ GD&ĐT ban hành Dođặc thù học sinh cấp THCS học theo qui định của Bộ GD&ĐT là học mười bamôn với những kiến thức đa dạng Hiệu trưởng chỉ được đào tạo chuyên sâu mộtđến hai môn nên khi đi kiểm tra hoạt động dạy học của giáo viên, nếu khôngnắm vững kiến thức chuyên môn mà góp ý không chính xác thì uy tín của Hiệutrưởng bị giảm sút, công tác kiểm tra không mang ý nghĩa xây dựng, tiến bộ

Để công tác kiểm tra hoạt động dạy học mang tính hiệu quả thì Hiệutrưởng phải xây dựng cho mình một đội ngũ tổ trưởng năng động, tiến bộ, biếtchấp nhận và tìm ra hướng mới nâng cao chất lượng bộ môn mình

Kiểm tra tạo ra một hệ thống thông tin phản hồi trong quản lý Thực chấtnếu công tác quản lý thiếu chức năng kiểm tra thì người quản lý đó “quan liêu”.Trong kiểm tra hoạt động dạy học, kiểm tra mang tính phản hồi lại sự chỉ đạo cóđược giáo viên thực hiện đúng theo qui định hay tự ý cắt xén chương trình, giảngbài qua loa,…

Muốn công tác kiểm tra hoạt động dạy học mang tính chuyên nghiệp, đápứng nhu cầu đổi mới công tác dạy học thì người Hiệu trưởng phải đổi mới trongphong cách và ngay cả trong tư duy quản lý của mình, không quá cứng nhắc, rậpkhuôn theo một qui định đã quá lỗi thời và lạc hậu Tuy nhiên, khuôn khổ đổimới không được vượt qui định ngành và phát huy vai trò tích cực của người giáoviên vì họ là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục

Chú trọng đến sự cố gắng và tiến bộ của giáo viên hơn là kiểm soát họ.Phát hiện và tạo điều kiện để phát triển năng lực tiềm tàng của đội ngũ giáo viên.Gắn đánh giá hiệu quả làm việc với chiến lược phát triển của nhà trường

1.4 Nội dung kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS

1.4.1 Kiểm tra trình độ nghiệp vụ chuyên môn của giáo viên

Kiểm tra trình độ nắm kiến thức, kỹ năng cần xây dựng cho học sinh quaviệc giảng dạy Giáo viên được phân công về giảng dạy ở THCS phải có kiếnthức tối thiểu là cao đẳng sư phạm Tuy nhiên, kiến thức là vô tận nên mỗi giáoviên phải không ngừng học hỏi và nâng cao trình độ để truyền dạy cho học sinhcủa mình, nếu không bổ sung, cập nhật và nâng cao kiến thức thì sẽ làm cho tiếtdạy nhàm chán, kiến thức bị mai một, chất lượng hiệu quả đi xuống

Trong thời đại bùng nổ thông tin thì học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức

từ một nguồn là giáo viên, mà còn từ thông tin trên mạng Internet, sách báo,truyền hình,…Do đó, chính giáo viên phải là tấm gương cho học sinh về tính tựhọc, tư duy sáng tạo thì kiến thức mới uyên thâm và mới xứng đáng là “Thầy”

Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, vị trí, vai trò của giáo viên phải đượcnâng lên một tầm cao mới và cũng đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất, nănglực chuyên môn Giáo viên không chỉ đóng vai trò truyền đạt các tri thức khoahọc mà còn phát triển những cảm xúc, thái độ, hành vi đảm bảo cho học sinh làmchủ được và biết ứng dụng hợp lý những tri thức đó Học sinh không chỉ tiếp thukiến thức để “học để biết”, mà còn “học để làm”, “học để chung sống”, “học để

tự khẳng định mình”, có nghĩa là khuyến khích sự phát triển đầy đủ nhất tiềmnăng sáng tạo của mỗi con người

Công tác kiểm tra hoạt động dạy học của Hiệu trưởng cũng chính là kiểmtra trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên Không chỉ kiểm tra bằng cấp,giáo án hay hồ sơ sổ sách; quan sát lớp học cũng là một biện pháp kiểm tra hữuhiệu mà người quản lý giáo dục cần làm và làm thường xuyên

Trình độ, khả năng vận dụng phương pháp giảng dạy và giáo dục của giáoviên đối với học sinh cũng rất quan trọng Nghề sư phạm không chỉ dạy chữ màcòn dạy “làm người”.

Ngày nay, phương pháp dạy học đang chuyển từ kiểu dạy học tập trungvào vai trò giáo viên sang kiểu dạy học tập trung vào vai trò của học sinh, từ thụđộng sang phân hóa, học tập tích cực, dạy theo phương pháp “cá thể hóa”, chú ýđến từng đối tượng học sinh

1.4.2 Kiểm tra việc thực hiện qui chế chuyên môn

Hiệu trưởng luôn phải kiểm tra chặt chẽ việc thực hiện chương trình, kếhoạch giảng dạy, giáo dục Giáo viên phải giảng dạy và giáo dục theo đúngchương trình, kế hoạch dạy học của nhà trường: lên lớp đúng giờ, không tùy tiện

bỏ giờ, bỏ buổi dạy, không “mạt sát”, đánh đập học sinh…

Thực hiện các yêu cầu về soạn bài theo qui định Xem xét các hồ sơ, tàiliệu, giáo án, sổ ghi đầu bài, sổ chủ nhiệm, lịch báo giảng,…để kiểm tra nộidung, chất lượng bài dạy, bài soạn,…

Tuân thủ các qui chế về kiểm tra, chấm bài, đánh giá học sinh Giáo viênphải thực hiện kiểm tra, đánh giá học sinh theo qui định: thương yêu, tôn trọnghọc sinh, đối xử công bằng, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho học sinh

Thực hiện thí nghiệm, sử dụng đồ dùng dạy học, thực hiện các tiết thựchành theo qui định của phân phối chương trình bộ môn Những sáng kiến kinhnghiệm trong giảng dạy và tự làm đồ dùng dạy học

Đảm bảo đầy đủ các yêu cầu về hồ sơ và các qui định về chuyên môn: hồ

sơ cá nhân, hồ sơ chuyên môn, sổ bồi dưỡng và phụ đạo học sinh, sổ tự rènluyện,…

Kiểm tra việc tự bồi dưỡng kiến thức văn hóa, chuyên môn nghiệp vụ theo

kế hoạch của các cấp quản lý

1.4.3 Kiểm tra kết quả giảng dạy, giáo dục

Kiểm tra kết quả học tập, rèn luyện của học sinh về trình độ, kiến thứccũng như về đạo đức của học sinh qua các lần kiểm tra tập trung, kiểm tra định

kì, kết quả cuối học kỳ, cuối năm, tỷ lệ học sinh khá giỏi, học sinh lên lớp thẳng,

…

Gặp gỡ, tiếp xúc, trao đổi với học sinh để nắm thêm những thông tin, quansát các hoạt động của học sinh để nhận thức về hành vi đạo đức, thẩm mỹ,… Từ

đó đánh giá chung về kết quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên

1.4.4 Kiểm tra việc thực hiện công tác khác

Kiểm tra việc thực hiện công tác chủ nhiệm lớp Giáo viên chủ nhiệm phảitìm hiểu và nắm vững tâm lí học sinh trong lớp về mọi mặt để có biện pháp giáodục sâu sát đối tượng nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cá nhân và tập thể lớp Cộngtác chặt chẽ với phụ huynh học sinh, chủ động phối hợp với giáo viên bộ môn, tổchức Đoàn Đội và các tổ chức xã hội có liên quan trong hoạt động giảng dạy vàgiáo dục học sinh

Kiểm tra thực hiện các công tác khác được phân công: tổ trưởng, thư ký ,nhóm trưởng,…

Giáo viên ngày nay không chỉ đóng vai trò là một nhà sư phạm giảng dạykiến thức cho học sinh, mà còn là một nhà khoa học tìm tòi, sáng tạo cho tiết dạyngày càng phong phú, kiến thức đa dạng, uyên sâu; còn là một nhà hoạt động xãhội, giàu tính nhân văn, khai sáng tâm hồn trẻ, trí tuệ con người

Xã hội loài người phát triển đến mức độ nào thì cũng không gì thay đổi

được vị trí của giáo viên trong xã hội vì “Giáo dục được một người Thầy, được

cả một xã hội”.

1.5 Các nguyên tắc, phương pháp, hình thức kiểm tra, công cụ và phương tiện kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS.

1.5.1 Nguyên tắc kiểm tra hoạt động dạy học:

Kiểm tra hoạt động dạy học là công việc của một nhà quản lý đối với giáoviên, tổ nhóm chuyên môn hay một bộ phận do chính Hiệu trưởng thực hiệnhoặc ủy quyền cho bộ phận kiểm tra trong nhà trường thực hiện Bước làm đầutiên, thường xuyên trước khi cấp trên thực hiện công tác thanh tra giáo dục nhằmxác định thực chất về chất lượng, hiệu quả của một trường học Thực chất kiểmtra nhằm xem xét, kiểm soát, phát hiện những ưu, hạn chế, tồn tại cũng như saisót của các cá nhân, đơn vị

Khi thực hiện kiểm tra, thanh tra phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản:Phải tuân theo pháp luật, bảo đảm tính chính xác, khách quan, trung thực, côngkhai, tập trung dân chủ, kịp thời; không cản trở đến hoạt động bình thường củatrường

Người ra quyết định kiểm tra là thủ trưởng đơn vị, thành viên đoàn kiểmtra phải tuân theo qui định của pháp luật, qui định của ngành, của trường:

 Tuân thủ pháp luật trong hoạt động thanh kiểm tra giáo dục và chịu

trách nhiệm trước pháp luật, nhằm bảo đảm việc thi hành pháp luật vàhiệu lực của công tác quản lý giáo dục Thực hiện nguyên tắc này nhằmđảm bảo phù hợp với nguyên tắc pháp chế XHCN – một nguyên tắc cơbản của quản lý hành chính nhà nước

Khi tiến hành hoạt động kiểm tra phải tuân thủ theo qui định

về thanh kiểm tra giáo dục Các cá nhân, ban kiểm tra cũng phảitriệt để tuân theo các qui định của ngành, theo đúng qui trình, vănbản,…

Mọi can thiệp không dựa trên cơ sở pháp lý đều là bất hợppháp Ngược lại, trong quá trình thanh kiểm tra, mọi thành viênkhông được lung lay ý chí khi có sự can thiệp không đúng quy định.Bản thân người kiểm tra phải chịu trách nhiệm trước pháp luật vàHiệu trưởng về quyết định của mình Chính điều này giúp ngănchặn được những vi phạm, tiêu cực trong quá trình kiểm tra

 Đảm bảo tính Đảng trong công tác thanh kiểm tra

Mọi hoạt động trong công tác thanh kiểm tra giáo dục phảithực hiện đúng đường lối giáo dục mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ramục tiêu là đào tạo những học sinh thành những công dân có íchcho xã hội – xã hội XHCN

 Đảm bảo tính khách quan, tập trung dân chủ, chính xác, kịp thời,

công khai, tôn trọng đối tượng kiểm tra.

Hoạt động thanh kiểm tra là giám sát việc thực hiện chínhsách, kế hoạch, pháp luật về giáo dục và đào tạo của Nhà nước, trên

cơ sở đó đề ra những biện pháp thích hợp để đảm bảo thực hiện

Mỗi kết luận, kiến nghị hay quyết định trong hoạt động thanhkiểm tra đều rất quan trọng, bởi vì nó phải làm rõ đúng, sai; nêu rõtình hình thực tế, tính chất, hậu quả của sự việc; xác định rõ tráchnhiệm của đối tượng kiểm tra nếu họ sai phạm và buộc họ phải khắcphục những sai phạm đó

Tính chính xác là một yêu cầu quan trọng, bắt buộc và đượccoi là một nguyên tắc của hoạt động thanh kiểm tra giáo dục.

Khách quan cũng là một yêu cầu, nguyên tắc của công tácthanh kiểm tra Các kết luận, kiến nghị hay quyết định trong hoạtđộng thanh kiểm tra đều phải xuất phát từ thực tiễn khách quan, chứkhông thể là kết quả suy diễn chủ quan hay áp đặt

Người thực hiện công tác thanh kiểm tra phải có bản lĩnhchính trị vững vàng, có trình độ hiểu biết về pháp luật, am hiểu vềchuyên môn, nghiệp vụ thanh kiểm tra giáo dục để có thể tiến hànhđộc lập, khách quan trong suy nghĩ, hành động và đánh giá củamình

Công khai và tập trung dân chủ cũng là nguyên tắc trong hoạtđộng thanh tra, kiểm tra theo quyết định số 04/2000/QĐ-BGD& ĐTngày 01/3/2000 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyên tắcnày nhằm thực hiện tốt nhất, hiệu quả nhất những điều luật giáo dụcquy định với phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểmtra” trong mọi hoạt động của nhà trường Nguyên tắc này góp phầnphát huy quyền làm chủ và huy động mọi khả năng trí tuệ của Hiệutrưởng, cán bộ giáo viên, công nhân viên trong toàn trường, gópphần xây dựng nề nếp, kỷ cương trong mọi hoạt động

 Đảm bảo tính hiệu quả

Hoạt động thanh kiểm tra, hoạt động sáng tạo, không rậpkhuôn nhằm mục đích đạt được kết quả mong muốn, thiết thực, cả

về nội dung và thời gian tiến hành, có hiệu lực tăng cường tính kỷ

luật trong quản lý, phát huy vai trò tích cực khi hiệu lực của nóđược bảo đảm trong thực tế.

 Đảm bảo tính giáo dục.

Mục đích của thanh kiểm tra giáo dục nhằm giúp cho đốitượng nhận rõ được những tiến bộ, hạn chế cũng như những biểuhiện sai trái Từ đó khắc phục những sai sót, hoàn thiện tốt hơn

Qua công tác thanh kiểm tra cũng sẽ hiểu rõ hơn về đối tượng

để giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho họ phát huy những mặt tốtcủa mình

 Tiến hành thường xuyên.

Để thực hiện tốt vai trò quản lý của mình, Hiệu trưởng cầntiến hành thanh kiểm tra thường xuyên, có kế hoạch định kỳ cụ thể,tránh tình trạng “đánh trống bỏ dùi” Thanh kiểm tra một lần chưa

đủ, trái lại phải thường xuyên, có tính chất hậu kiểm, tổng kết, rútkinh nghiệm, giúp cho đợt thanh kiểm tra sau tốt hơn, sát hơn, đivào thực chất nội dung hơn so với đợt thanh kiểm tra trước đó.

 Sử dụng biểu mẫu chính xác, dễ hiểu,

Việc xây dựng biểu mẫu chính xác, dễ hiểu có vai trò rấtquan trọng trong việc đánh giá, đúc kết sau mỗi đợt thanh kiểm tra.Các tiêu chí trong biểu mẫu cần chính xác, bám sát chủ đề của mỗiđợt thanh kiểm tra Tuy nhiên những tiêu chí chính xác đó cần được

cụ thể hoá, dễ hiểu, tránh trừu tượng, tránh dẫn tới hiểu khác nhau

về một vấn đề Từ đó giúp có được sự nhất trí cao trong việc đánhgiá, đúc kết mỗi đợt thanh kiểm tra

 Người kiểm tra phải am hiểu thông thạo chuyên môn cũng như nghiệp vụ.

Để thực hiện thanh kiểm tra tốt việc giảng dạy một chuyênmôn, một mặt, bản thân người kiểm tra phải am hiểu (xét về lýluận), thông thạo (xét về kỹ năng) chuyên môn đó, mặt khác, bảnthân người kiểm tra phải có nghiệp vụ thanh kiểm tra, phải học quacác khóa bồi dưỡng về nghiệp vụ thanh kiểm tra Có được cả haimặt này, người kiểm tra sẽ nắm bắt chính xác nội dung kiểm tra,đồng thời đánh giá có logic, tránh tùy tiện, chủ quan

 Phối hợp nhiều nguồn thông tin.

Ngoài nguồn thông tin chính từ việc trực tiếp dự giảng, ngườikiểm tra cần tham khảo thêm các nguồn thông tin khác như tronggiao tiếp, tiếp xúc của giáo viên với các đồng nghiệp, phụ huynh,học sinh; ý thức tham gia của giáo viên trong các hoạt động của nhàtrường

1.5.2 Phương pháp kiểm tra hoạt động dạy học ở trường THCS:

Việc lựa chọn các phương pháp kiểm tra tùy thuộc vào mục tiêu, nhiệm

vụ, thời gian kiểm tra và đặc điểm đối tượng Đôi khi để đạt được hiệu quả,người ta thường kết hợp nhiều phương pháp kiểm tra

 Phương pháp quan sát (quan sát tĩnh và quan sát động): thông quaquan sát mà đánh giá các thao tác, động cơ, kỹ năng thực hành và

kỹ năng nhận thức

 Phương pháp phân tích văn bản Khi tiến hành kiểm tra hoạt độngdạy học, Hiệu trưởng sẽ tiến hành theo phương pháp riêng nhưng

các phương pháp này phải dựa trên chuẩn qui định của Bộ Giáo dục

và Đào tạo Tùy theo từng đơn vị mà linh động cho phù hợp

 Phương pháp tác động trực tiếp đối tượng bằng cách quan sát đốitượng trong môi trường tự nhiên, phỏng vấn hoặc tham dự vào hoạtđộng của nhóm đối tượng nghiên cứu

 Phương pháp tình huống Trong xử lý công việc không thể rậpkhuôn hay cứng nhắc khi giải quyết công việc Đặc biệt là khi giáoviên phải xử lý tình huống khi đối tượng là phụ huynh học sinh, họcsinh hay chính với đồng nghiệp của mình

 Phương pháp xử lý thông tin tổng hợp Khi nhận được thông tinphản ánh thì không nên phản ứng ngay mà phải có sự thu thập thôngtin trên cơ sở đa chiều Từ đó ra quyết định đúng, hợp tình hợp lý

 Phương pháp tham dự các cuộc họp Sự tham dự họp tổ, nhómchuyên môn của cán bộ quản lý rất quan trọng Có đi sâu sát thực tếthì Hiệu trưởng mới có thể hiểu và nắm bắt tâm tư, nguyện vọngcủa giáo viên Kịp thời chấn chỉnh những sai phạm cũng như khích

lệ giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, phát huy sở trường củamình

1.5.3 Hình thức kiểm tra:

 Kiểm tra theo kế hoạch: kiểm tra định kỳ và kiểm tra bất thường (độtxuất) Công tác quản lý của Hiệu trưởng là dự giờ giáo viên để biếtthực lực và giám sát việc thực hiện chương trình có đúng theo quiđịnh chuyên môn Để nâng cao chất lượng giáo dục thì giáo viên phảidạy thực chất, không hình thức, không mang tính đối phó khi được

kiểm tra không báo trước Tuy nhiên, tạo không khí thi đua “Dạy tốt– Học tốt” vào các đợt trọng điểm trong năm (tháng 11 – chào mừngngày NHÀ GIÁO VIỆT NAM, tháng 3 ) thì giáo viên đăng ký tiết tốt

để đầu tư cho tiết dạy hay hơn, các đồng nghiệp sẽ dự giờ để học tập

và rút kinh nghiệm

 Kiểm tra theo nội dung: thanh tra toàn diện, thanh tra chuyên môn(1/5 cấp Quận và 1/3 cấp trường), thanh tra theo chuyên đề, từng mặtthanh tra giải quyết khiếu nại, tố cáo Theo qui định của ngành thìhàng năm sẽ thanh tra, kiểm tra toàn diện (dự giờ, kiểm tra hồ sơ sổsách,…) với 1/5 giáo viên được thanh tra cấp Quận, 1/3 giáo viênđược kiểm tra cấp trường

 Hội đồng thanh tra thực hiện theo phương thức đoàn thanh tra hoặcthanh tra viên độc lập có các văn bản hướng dẫn thi hành Mỗi năm sẽthành lập Ban thanh tra theo chỉ đạo của Trưởng phòng Giáo dục vàĐào tạo đi thanh tra toàn diện hay thanh tra chuyên môn các trườngvới mục đích là thống nhất nội dung, chương trình, hồ sơ sổ sách,….Qua đó rút kinh nghiệm giữa các trường và học hỏi kinh nghiệm lẫnnhau

1.5.4 Công cụ và phương tiện kiểm tra:

 Hệ thống văn bản pháp qui

+ Quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo số 478/QĐngày 17/3/1993 ban hành qui chế tổ chức và hoạt động của hệ thốngthanh tra

+ Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo số 12/GDĐT ngày04/8/1997 hướng dẫn hoạt động thanh tra trong bậc trung học phổthông.

+ Bộ Giáo dục và Đào tạo, hướng dẫn số 8059/TTR-GD ngày

12-9-2002 về công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông

+ Quyết định số 094/QĐ/GD ngày 01/03/2010 của Phòng Giáo dục

và Đào tạo Quận 3 về việc thanh kiểm tra hồ sơ học vụ và chuyênmôn

 Nắm vững nghiệp vụ thanh tra giáo dục, thanh tra chuyên môn vànghiệp vụ từng môn học Ban thanh tra được tập huấn về các qui chế,nghiệp vụ để thực hiện đúng qui định của ngành

 Trang bị các phương tiện hỗ trợ: bảng biểu thống kê, thiết bị kỹ thuậthiện đại,…

Những vấn đề trình bày trên đây chỉ là lý luận làm cơ sở đưa ra hệ thốnggiải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động đổi mới công táckiểm tra hoạt động dạy học ở các trường THCS Để đảm bảo tính khả thi của đềtài, chúng tôi cần nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học ởmột số trường trong Quận 3: Hai Bà Trưng, Đoàn Thị Điểm, Lương Thế Vinh,Bạch Đằng Thực trạng và giải pháp cụ thể để đổi mới công tác kiểm tra hoạtđộng dạy học sẽ được trình bày ở chương tiếp theo.

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Khái quát về đặc điểm Quận 3- TPHCM

Quận 3 có diện tích tự nhiên rộng 4,92 km2 (Theo bản đồ hiện trạng1/2000 do Sở Tài Nguyên - Môi Trường đo vẽ tháng 10/2004), đứng hàng thứ 14

so với các Quận Về tổ chức hành chính, Quận 3 được chia làm 14 phường có têngọi theo số thứ tự từ phường 01 đến phường 14 với 63 khu phố và 874 tổ dânphố Trong đó, phường có diện tích cao nhất là 0,91 km2, (phường 7), phường códiện tích nhỏ nhất là 0,14 km2 (phường 1)

Là một trong ba Quận nội thành đầu tiên của Đô thành Sài gòn xưa,Quận 3 với hơn 50 năm đô thị hóa đã trở thành Quận hành chính và cư trú Hiệnnay, Quận 3 cũng là địa bàn tập trung nhiều cơ quan lãnh đạo của Đảng và Nhànước từ Thành phố đến Trung ương

Về dân số: toàn Quận hiện có 62.325 hộ, 247.390 nhân khẩu

2.2 Tình hình giáo dục Quận 3

2.2.1 Mạng lưới trường lớp trên địa bàn Quận 3:

Quận 3 là Quận trung tâm Thành phố, là địa bàn cư trú hành chinh củacông nhân viên chức, nhân dân lao động Do đó, từ trước ngày giải phóng đã cómột hệ thống trường phổ thông Từ sau ngày giải phóng, ta tiếp quản và tiếnhành cải tạo để đáp ứng mục tiêu Giáo dục – Đào tạo thực sự nhằm vào việc xâydựng con người mới XHCN và phát triển kinh tế Cho đến nay, những nỗ lực nàycũng chỉ là bước đầu với nhiều khó khăn và nhiều mặt hạn chế

Hơn 30 năm qua, ngành Giáo dục – Đào tạo Quận 3 đã xây dựng một

hệ thống mạng lưới trường lớp tương đối hoàn chỉnh, gồm đủ các cấp học, cácloại hình trường lớp đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân trong Quận

và mọi người dân có nhu cầu học tập văn hóa cũng như học nghề Tuy được lãnhđạo Quận quan tâm đầu tư sửa chữa, nâng cấp và xây dựng mới, nhìn chung tìnhtrạng cơ sở vật chất của hệ thống trường lớp trong Quận về số lượng là đủ, song

về chất lượng, điều kiện đủ tiêu chuẩn để phục vụ đúng yêu cầu dạy và học theoqui định của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì chưa khả thi

Trung học cơ sở hiện có 11 trường công lập với 360 lớp và 14.621 họcsinh

Đa số các trường có quy mô lớn (trừ trường THCS Thăng Long có 11phòng học và Trường Lương Thế Vinh có 12 phòng học) Hệ thống trường