Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở vùng cao huyện như thanh tỉnh thanh hóa luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

PP Phương phápTTGDTX Trung tâm giáo dục thường xuyên PHỤ LỤC Phiếu số 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN Dành cho HT, tổ trưởng chuyên môn các trường THCS vùng cao trong huyện Nhằm giúp cho cô

Hoàng Thanh Phương

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG thcs VÙNG CAO HUYỆN NHƯ THANH – TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, 2012

cho chúng tôi được học tập, nghiên cứu nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của nhiệm vụ mới.

Xin chân thành cảm ơn các nhà giáo, các nhà khoa học đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ Tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu vừa qua Đặc

biệt, Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Trần Hữu Cát đã tận tình hướng

dẫn giúp đỡ Tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên ngành Quản

lý giáo dục.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến các đồng chí lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo Huyện Như Thanh, Ban giám hiệu, tổ trưởng, nhóm trưởng chuyên môn, quý thầy cô giáo của các trường THCS Xuân Khang, Xuân Thái, Xuân Thọ, Yên Thọ, Hải vân, Hải long, Thanh Tân, Thanh Kỳ; cảm ơn gia đình, bạn bè cùng quý đồng nghiệp đã cung cấp tài liệu, động viên, khích lệ và giúp đỡ về mọi mặt trong quá trình học tập, nghiên cứu và làm luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song luận văn không tránh khỏi thiếu sót Mong được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Nghệ an, tháng 9 năm 2012

Tác giả

Hoàng Thanh Phương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 01

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 06

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 06

1.2 Một số khái niệm cơ bản 09

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục 09

1.2.2 Kiểm tra 12

1.2.3 Đánh giá 13

1.2.4 Hoạt động dạy học 18

1.3 Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS 19

1.3.1 Nội dung kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS 20

1.3.2 Các nguyên tắc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS 22

1.3.3 Phương pháp kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS 25

1.4 Giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá HĐDH ở trường THCS 28

Tiểu kết Chương 1 30

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS VÙNG CAO HUYỆN NHƯ THANH – TỈNH THANH HÓA 31

2.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội - giáo dục huyện Như Thanh 31

2.1.1 Sơ lược về đặc điểm tự nhiên 31

2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội 32

2.1.3 Tình hình phát triển Giáo dục - Đào tạo 33

2.1.4 Tình hình phát triển giáo dục cấp THCS huyện Như Thanh 37

2.2 Thực trạng công tác KTĐG hoạt động dạy học ở các trường THCS 40

2.2.1 Nhận thức về công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học 41

2.2.2 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học 44

2.3 Đánh giá chung về thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS Huyện Như Thanh 54

2.3.1 Những thuận lợi 54

2.3.2 Những mặt hạn chế 56

Trang

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế 58

Tiểu kết Chương 2 61

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CÔNG TÁC KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS VÙNG CAO HUYÊN NHƯ THANH - TỈNH THANH HÓA 63

3.1 Nguyên tắc đề xuất giải pháp 63

3.2 Các giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS vùng cao Huyện Như Thanh –tỉnh Thanh Hóa 64

3.2.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức về đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học 64 3.2.2 Giải pháp 2: Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá 66

3.2.3 Giải pháp 3: Bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra, đánh giá và nâng cao ý thức tự kiểm tra, đánh giá cho cán bộ, giáo viên 69

3.2.4 Giải pháp 4: Chỉ đạo, hướng dẫn kiểm tra dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông 71

3.2.5 Giải pháp 5: Quản lý KT-ĐG việc đổi mới phương pháp dạy học 75

3.2.6 Giải pháp 6: Đổi mới cách thức kiểm tra, đánh giá 76

3.2.7 Giải pháp 7: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá HĐDH 77 3.3 Mối quan hệ giữa các giải pháp 80

3.4 Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp 81

Tiểu kết Chương 3 83

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

1 Kết luận 84

2 Kiến nghị .85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 91

KT-ĐG Kiểm tra- đánh giá

PP Phương pháp

TTGDTX Trung tâm giáo dục thường xuyên

PHỤ LỤC

Phiếu số 1: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

( Dành cho HT, tổ trưởng chuyên môn các trường THCS vùng cao trong huyện )

Nhằm giúp cho công tác kiểm tra đánh hoạt động dạy học ở các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh được tốt hơn, xin anh (chị) vui lòng cho biết một số ý kiến sau:

(Hãy đánh dấu X vào ô phù hợp hoặc trả lời câu hỏi).

1 Anh (chị) có hài lòng với kết quả của công tác kiển tra đánh giá hoạt động dạy học hiện nay

ở trường anh (chị) không?

- Bằng lòng 

- Không bằng lòng 

- Còn nhiều băn khoăn 

- Xin anh (chị) cho biết lý do tại sao?

2 Theo anh (chị) người hiệu trưởng và tổ trưởng có vai trò gì trong việc kiểm tra đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS.

- Rất quan trọng 

- Quan trọng 

- Bình thường 

3 Theo anh (chị) công tác kiêm tra đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS gồm những vấn đề gì? Trong đó vấn đề nào là quan trọng nhất? Vì sao?

4 Xin anh (chị) cho biết để hiệu quả của công tác kiêm tra đánh giá hoạt động dạy học đạt kết quả, thì người hiệu trưởng và tổ trưởng tổ chuyên môn cần có những năng lực gì?

5 Xin anh (chị) cho biết ý kiến của mình về những nguyên nhân tồn tại, yếu kém trong công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS hiện nay (xác định mức độ của các nguyên nhân bằng cách đánh dấu X vào cột các mức độ).

ĐÁNH GIÁ

Rất đồng ý

Đồng ý

Không đồng ý

đánh giá một cách thường xuyên liên tục

nghiệp, nên còn nương nhẹ

xuyên, liên tục

4 Do hạn chế về năng lực, trình độ, chuyên môn nghiệp

vụ sư phạm

việc tự học tập và cập nhật thông tin mới về giáo dục.

tình hình mới

7 Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá chưa cụ thể

tra, đánh giá chất lượng giảng dạy còn hạn chế

9 Công tác bồi dưỡng giáo viên hiệu quả chưa cao.

tiên tiến điển hình của nhà trường

trạng thừa, thiếu GV cục bộ ở các trường

ý kiến khác của anh (chị), xin nêu cụ thể:

6 Đồng chí đã được đi học các lớp nghiệp vụ QLGD dưới hình thức nào? - Bồi dưỡng ngắn hạn 

- Bồi dưỡng dài hạn 

- Bồi dưỡng phục vụ các vụ việc cụ thể 

Nếu được học các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ QLGD đồng chí muốn được bồi dưỡng những nội dung gì?

7 Đồng chí đánh giá các mức độ thực hiện các biện pháp kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở nơi mình công tác như thế nào?

GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CÁC MỨC ĐỘ

Đã làm tốt Đạt yêu

cầu

Chưa đạt yêu cầu

và ý nghĩa của kiểm tra, đánh giá hoạt

động dạy học

2 Kế hoạch hoá các hoạt động kiểm tra,

đánh giá hoạt động dạy học

đo trong kiểm tra, đánh giá hoạt động

dạy học.

4 Xây dựng quy trình kiểm tra, đánh giá.

Xin chân thành cảm ơn về sự hợp tác của đồng chí !

PHỤ LỤC

Phiếu số 2: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

( Dành cho giáo viên các trường THCS vùng cao trong huyện )

1 Để nâng cao công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS vùng cao trên địa bàn huyện Xin anh (chị) cho biết ý kiến của mình về các nội dung sau đây (đánh dấu

X vào ô trống nếu tán thành):

1 Chuẩn bị tốt giáo án trước khi lên lớp 

2 Chấp hành nghiêm giờ giấc, thời gian, kỷ luật lao động 

3 Xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học, giáo dục một cách khoa học, chính xác, phù hợp với mọi đối tượng HS 

4 Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giáo viên theo quy định 

5 Sử dụng đồ dùng dạy học thường xuyên, chủ động làm thêm đồ dùng phục vụ cho dạy học 

6 Thường xuyên tham gia dự giờ, thăm lớp để học tập kinh nghiệm của đồng nghiệp 

7 Thực hiện tốt các quy định về kiểm tra, chấm chữa bài cho HS 

8 Làm tốt các quy định, yêu cầu của công tác chủ nhiệm lớp, gương mẫu trước học sinh 

2 Anh (chị) có hài lòng với kết quả công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học hiện nay của hiệu trưởng trường anh (chị) không? - Rất hài lòng 

- Hài lòng 

- Không hài lòng 

- Còn nhiều băn khoăn 

- Xin anh (chị) cho biết lý do tại sao?

3 Theo anh (chị), người hiệu trưởng và tổ trưởng tổ chuyên môn cần thiết là người có chuyên môn giỏi, có nghiệp vụ về kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học? - Rất cần thiết 

Đồng ý

Không đồng ý

cầu

đánh giá một cách thường xuyên liên tục.

việc tự học tập và cập nhật thông tin mới về giáo dục.

1 Chất lượng phụ thuộc vào yếu tố người

Không cần thiết

tra, đánh giá giá hoạt động dạy học cho

các nhà QL trường học.

3 Tăng cường CSVC và thiết bị dạy học

theo phương pháp mới.

một số trường điểm trong và ngoài huyện.

khảo tốt, để GV có thể tiếp cận PP mới

một cách nhanh nhất.

dụng đồ dùng thí nghiệm, máy chiếu

(công nghệ dạy học vào nhà trường).

7 Kiểm tra, đánh giá định kỳ theo kế hoạch

để GV chủ động trong việc chuẩn bị tốt

các giờ lên lớp.

8 Có chế độ, chính sách hợp lý với các cá

nhân tiên tiến, điển hình để GV yên tâm

giảng dạy.

9 Có kế hoạch định kỳ trưng cầu ý kiến của

GV về kiểm tra, đánh giá giá hoạt động

Phiếu số 3: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

( Dành cho lãnh đạo, cán bộ chuyên viên phòng giáo dục )

Nhằm giúp cho công tác kiểm tra đánh hoạt động dạy học được tốt hơn, xin đồng chí vui lòng cho biết một số ý kiến sau:

1 Theo anh (chị) hiệu trưởng và tổ trưởng tổ chuyên môn trường THCS có vai trò như thế nào trong việc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học.

GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CÁC MỨC ĐỘ

Đã làm tốt Đạt yêu

cầu

Chưa đạt yêu cầu

và ý nghĩa của kiểm tra, đánh giá hoạt

động dạy học

2 Kế hoạch hoá các hoạt động kiểm tra,

đánh giá hoạt động dạy học

đo trong kiểm tra, đánh giá hoạt động

dạy học.

4 Xây dựng quy trình kiểm tra, đánh giá.

3 Anh (chị) cho biết những nguyên nhân làm hạn chế khả năng và kết quả thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh.

ĐÁNH GIÁ

Rất đồng ý

Đồng ý

Không đồng ý

cầu

một cách thường xuyên liên tục.

nghiệp

xuyên, liên tục

vụ sư phạm

việc tự học tập và cập nhật thông tin mới về giáo dục.

tình hình mới

4 Phòng giáo dục huyên hay bản thân đồng chí là cán bộ PGD đã có biện pháp gì để giúp hiệu trưởng các trường THCS vùng cao quản lý công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học được tốt hơn?

5 Theo anh (chị) hiệu trưởng trường THCS cần có biện pháp gì để đánh giá một cách khách quan công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học?

6 Đồng chí đánh giá như thế nào về kết quả thực hiện các tiêu chí kiểm tra, đánh giá giá hoạt động dạy học ở các trường THCS vùng cao trong huyện, (bằng cách đánh dấu X vào ô cột phù hợp).

STT`

CÁC CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG

DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ

CÁC MỨC ĐỘ

Rất tốt Đạt yêu cầu

Chưa đạt yêu cầu

Xin chân thành cảm ơn về sự hợp tác của đồng chí !

PHỤ LỤC

Phiếu số 4: PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

( Dành cho lãnh đạo và chuyên viên Phòng GD Các đồng chí hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh)

Đề nghị anh ( chị ) vui lòng đánh giá về tính cấp thiết và tính khả thi củacác giải pháp đề xuất bằng cách đánh dấu ( x ) vào các ô thích hợp trong bảngsau:

T

T CÁC GI I PHÁP ẢI PHÁP

TÍNH C N ẦN THI T ẾT TÍNH KH THI ẢI PHÁP

R t ất

c n ần thiế t

Cần n thiế t

Khôn

g c n ần thi t ế

Kh ả thi cao

Kh ả thi

Khôn

g khả thi

1

Nâng cao nh n th c, ận thức, ức,

và đ nh h ng đ i m i ịnh hướng đổi mới ướng đổi mới ổi mới ớng đổi mới

công tác ki m tra, đánh ểm tra, đánh

giá H DH ĐDH

2

Quyho ch, b i ạch, bồi ồi

d ng đ i ng ưỡng đội ngũ ội ngũ ũ

TTCM và GV

3 Ch đ o, h ng d n ỉ đạo, hướng dẫn ạch, bồi ướng đổi mới ẫn

ki m tra đánh giá d y ểm tra, đánh ạch, bồi

h c, theo chu n ọc, theo chuẩn ẩn

ki n th c, k n ng ến thức, kỹ năng ức, ỹ năng ăng

4

B i d ng k n ng ồi ưỡng đội ngũ ỹ năng ăng

ki m tra, đánh giá và ểm tra, đánh

nâng cao ý th c t ức, ự

ki m tra, đánh giá cho ểm tra, đánh

cán b , giáo viên ội ngũ

5

Xây d ng k ho ch, ự ến thức, kỹ năng ạch, bồi

th i gian ki m tra, ời gian kiểm tra, ểm tra, đánh

đánh giá

6

i m i cách th c

ĐDHổi mới ớng đổi mới ức,

ki m tra, đánh giá cho ểm tra, đánh

Qu n lý đ i m i ản lý đổi mới ổi mới ớng đổi mới

ph ng pháp d y ương pháp dạy ạch, bồi

h c đ h i nh p ọc, theo chuẩn ểm tra, đánh ội ngũ ận thức,

qu c t ốc tế ến thức, kỹ năng

Ngoài những biện pháp nêu trên, còn biện pháp nào khác xin đồng chí hãy vui lòng cho biết (xin kể tên biện pháp đó và cho biết tính cấp thiết và mức độ khả thi của biện pháp đó).

Xin chân thành cảm ơn về sự hợp tác của đồng chí !

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đất nước ta bước vào thế kỷ XXI với nhiều thời cơ và vận hội mới, nhưngcũng đứng trước những thách thức to lớn Đó là tác động của xu thế toàn cầuhoá và hội nhập quốc tế trên nhiều lĩnh vực như: Kinh tế, chính trị, văn hóa Đòi hỏi đội ngũ các nhà quản lý phải hoạch định được chiến lược phát triển KT -

XH đúng đắn, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương, của đất nước vàphù hợp với xu thế phát triển của thời đại Trong đó giáo dục được coi là chìakhoá của sự thành công và sự phát triển kinh tế-xã hội một cách bền vững, ổnđịnh và lâu dài Do vậy cải cách, đổi mới nền giáo dục là một tất yếu lịch sử,một quy luật của sự vận động và phát triển kinh tế- xã hội Cải cách, đổi mớigiáo dục chính là nhằm vào sự cải tiến các thành tố của quá trình giáo dục nhằmđáp ứng một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất cho nhu cầu xã hội, phục vụ đắc lựccho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước

Trong xu thế hội nhập nền kinh tế toàn cầu, cùng với sự phát triển kinh tế

xã hội của đất nước thì ngành giáo dục cũng phải đổi mới về nội dung, sách giáokhoa, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá Văn kiện Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy và học, thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam” Trong đó, giáo dục rất coi trọng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong quá

trình dạy học

Đổi mới giáo dục rất coi trọng đổi mới kiểm tra, đánh giá, nếu không đổimới kiểm tra, đánh giá thì quá trình đổi mới giáo dục phổ thông và đổi mớiphương pháp dạy học sẽ trở nên hình thức và không đạt hiệu quả Về tầm quantrọng của kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học, nhà giáo dục G.K Miller

đã nói: “Thay đổi chương trình hoặc phương pháp giảng dạy mà không thay đổi

hệ thống đánh giá thì chưa chắc đã thay đổi được chất lượng dạy học Nhưng khi thay đổi hệ thống đánh giá mà không thay đổi chương trình giảng dạy thì lại

có thể tạo nên sự thay đổi theo chiều hướng tốt của chất lượng dạy học”

Ở cấp trung học cơ sở lực lượng có tầm ảnh hưởng lớn đến công tác kiểmtra, đánh giá hoạt động dạy học chính là đội ngũ ban giám hiệu và các tổ trưởng

tổ chuyên môn Đối với người Hiệu trưởng trường trung học cơ sở, kiểm tra,đánh giá là một trong những chức năng cơ bản của công tác quản lý để thực hiệntốt, cụ thể, đầy đủ những mục tiêu, kế hoạch, tiến trình làm việc, nhằm giúp chongười quản lý có cái nhìn tổng thể, khách quan, khoa học về những công việc vàhiệu quả công việc do mình quản lý, là công cụ sắc bén góp phần tăng cườnghiệu lực quản lý giáo dục

Thực tiễn dạy học đã chứng minh rằng, muốn hoàn thiện, nâng cao hiệuquả của HĐDH thì không thể bỏ qua khâu kiểm tra - đánh giá chất lượng các giờdạy học của giáo viên và kiểm tra kết quả học tập của học sinh Thông qua đó,các nhà quản lý nói chung, các nhà QLGD nói riêng và đội ngũ các thầy, cô giáo(các nhà sư phạm) có được những thông tin ngược quan trọng để kịp thời pháthiện, điều chỉnh quá trình dạy và học cho phù hợp với đối tượng và thực tiễngiảng dạy Muốn quản lý tốt phải tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá nhữngthông tin phản hồi thu nhận được, người quản lý xác định được những sai lệch,điều chỉnh các quyết định, các kế hoạch để có khả năng thực thi hơn Vì thế,kiểm tra, đánh giá giữ vai trò đặc biệt quan trọng; quản lý mà không kiểm tra,đánh giá thì quản lý kém hiệu quả

Thực tế hiện nay, tổ chức kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học trên lớp ởmột số trường THCS huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa chưa triệt để, chưathường xuyên, kiểm tra không theo kế hoạch, chỉ kiểm tra khi có tình huốnghoặc kiểm tra chiếu lệ vào các đợt thi đua, cuối học kì,….Điều đó đưa đến tình

trạng kiểm tra đối phó, gây áp lực làm cho mọi người chạy theo thành tích ảo,hoặc chỉ có thành tích trong một thời điểm nhất định Đó chính là sự bất cậpgiữa lý thuyết và thực tế Vì các lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu củamình là:

“Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học

ở các trường trung học cơ sở vùng cao huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

Đề xuất một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt độngdạy học ở các trường trung học cơ sở vùng cao huyện Như Thanh - tỉnh ThanhHóa, góp phần đổi mới công tác quản lý trường học

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu.

Giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở cáctrường THCS vùng cao huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

Nếu đề xuất và thực hiện các giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánhgiá hoạt động dạy học phù hợp với thực tiễn của các nhà trường THCS huyệnNhư Thanh, thì sẽ góp phần đổi mới công tác quản lý giáo dục, qua đó nâng caochất lượng dạy học ở các trường THCS huyện Như Thanh– tỉnh Thanh Hóa

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạyhọc ở trường trung học cơ sở

- Nghiên cứu thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ởcác trường trung học cơ sở vùng cao huyện Như Thanh – tỉnh Thanh Hóa.

- Đề xuất một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt độngdạy học ở các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh – tỉnh Thanh Hóa

6 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI:

- Nghiên cứu kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học của giáo viên

- Nghiên cứu một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạtđộng dạy học tại một số trường Trung học cơ sở vùng cao trong huyện NhưThanh- tỉnh Thanh Hóa: trường THCS Xuân Khang, Xuân Thái, Xuân Thọ, YênThọ ,Hải vân, Hải long, Thanh Tân, Thanh Kỳ

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích - tổng hợp, hệ thống hoá các vấn đề lý luận thông qua việcnghiên cứu các tài liệu, sách báo, văn bản, Nghị quyết, Nghị định, Chỉ thị,Thông tư Các công trình nghiên cứu chuyên ngành giáo dục đào tạo

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra cơ bản để thu thập các số liệu thực tế nhằm đánh giáđúng thực trạng đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá HĐDH ở các trường THCShuyện Như Thanh hiện nay

- Tổng kết kinh nghiệm

- Lấy ý kiến chuyên gia

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Áp dụng các phương pháp toán thống kê để phân tích kết quả

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về công tác kiểm tra, đánh giá hoạtđộng dạy học trường THCS

- Đánh giá thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở cáctrường THCS huyện Như Thanh – tỉnh Thanh Hóa.

- Đề xuất được một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạtđộng dạy học ở các trường THCS huyện Như Thanh – tỉnh Thanh Hóa

9 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận-kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở

các trường THCS

- Chương 2: Cơ sở thực tiễn của công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động

dạy học ở các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa

- Chương 3: Một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt

động dạy học ở các trường THCS vùng cao huyện Như Thanh - tỉnh Thanh Hóa

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HOẠT

ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS

1.1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ:

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở các nhà trường trung học cơ sở

là một trong những vấn đề đã và đang được các nhà nghiên cứu trong vàngoài nước quan tâm

Theo O.W Caldwell và S.A.Courtis, ngay từ năm 1845, Mann đã có kếhoạch áp dụng hình thức thi kiểm tra theo tinh thần đảm bảo sự khách quan và

độ tin cậy như các test hiện thời Và năm 1846, một hiệu trưởng người Anh tên

là Fischer, đã quan tâm phát triển các trắc nghiệm dưới dạng “Scale Book” (bộthang đo) để đánh giá thành tích, chất lượng học tập các môn chính tả, số học,tập đọc và ngữ pháp Song giới khoa học thường coi năm 1894 là cái mốc khởiđầu cho việc đánh giá, đo đạc có hệ thống trong giáo dục gắn liền với tên tuổicủa nhà bác học Hoa Kỳ Rice

V.A Xukhomlinxki đã tổng kết những 26 năm kinh nghiệm thực tiễn làmcông tác quản lý chuyên môn nghiệp vụ của một Hiệu trưởng, cùng với nhiềutác giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công hợp lý, sự phối hợp chặt chẽ,

sự thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng để đạt được mụctiêu đã đề ra Tác giả đã khẳng định vai trò lãnh đạo và quản lý toàn diện củaHiệu trưởng Vì vậy, V.A Xukhomlinxki cũng như các tác giả khác đều chútrọng đến việc phân công hợp lý và các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng [46]

V.A Xukhomlinxki trong “ Một số kinh nghiệm lãnh đạo của Hiệutrưởng trường phổ thông ”; P.V.Zimin, M.I.Kôndakốp, N.I.Saxerđôlốp trong “Những vấn đề quản lý trường học ”…Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳngđịnh: Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào

việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV [46,tr.31]

Trong thực tế cùng tham gia kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học là các

tổ trưởng chuyên môn, nhóm trưởng bộ môn và các tổ chức đoàn thể Trongtrường học thì công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học với mục đích nângcao hoạt động chuyên môn của nhà trường, huy động tốt nhất sức mạnh, sự nhiệttình và tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề của mỗi giáo viên Về tổ chức dựgiờ, phân tích bài giảng và sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn là một nhiệm vụ chủyếu, thiết thực và thường xuyên của quá trình kiểm tra, đánh giá hoạt động dạyhọc trong trường THCS

Tác giả V.A.Xukhomlinxki đã thấy rõ tầm quan trọng của biện pháp này,

là đòn bẩy quan trọng nhất trong công tác quản lý chuyên môn Trong cuốn “Vấn

đề quản lý và lãnh đạo nhà trường” V.A Xukhomlinxki đã nêu rất cụ thể cách tiếnhành dự giờ và phân tích bài giảng giúp cho thực hiện tốt và có hiệu quả giải phápnâng cao chất lượng đội ngũ việc nghiên cứu về quản lý dạy và học ở các nước

đã có những thành quả lớn lao, đóng góp vào trào lưu cải cách giáo dục hiện đạihiện nay

1.1.2 Nghiên cứu ở Việt nam

Nghiên cứu về công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học được nhiềutác giả quan tâm như: Theo các tác giả: Đặng Vũ Hoạt, Trần Bá Hoành, Hà ThịĐức thì có những chức năng sau: chức năng phát hiện - điều chỉnh, chức năngcủng cố - phát triển và chức năng giáo dục Nếu kiểm tra, đánh giá đúng thựclực, đúng chất lượng, đảm bảo tính công khai, công bằng, dân chủ, kịp thời sẽ cótác dụng tích cực trong việc phát huy tính sáng tạo và nội lực của giáo viên.Đồng thời, đó cũng chính là động lực thúc đẩy tinh thần đội ngũ GV đoàn kết,học hỏi kinh nghiệm để nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm.Đáp ứng được yêu cầu của ngành GD - ĐT và nhu cầu xã hội đề ra Ngược lại

nếu kiểm tra, đánh giá không đúng lúc, không kịp thời, thiếu khách quan, côngbằng thì sẽ mất lòng tin của đội ngũ GV, không khuyến khích được sự nỗ lựcphấn đấu vươn lên để trở thành những tiên tiến điển hình của ngành GD - ĐTmong đợi.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Hơi PGS.TS Phạm Minh Hùng, PGS.TS TháiVăn Thành, PGS.TS Trần Hữu Cát PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Trinh, cũng đã

có những giáo trình, công trình đi sâu vào việc nghiên cứu từng lĩnh vực củacông tác quản lý trường học

Tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn đi sâu nghiên cứu về mục tiêu, nội dung,

biện pháp quản lý trường THCS khẳng định: “Việc quản lý hoạt động dạy và học là nhiệm vụ quản lý trung tâm của nhà trường” và “Người Hiệu trưởng phải

luôn luôn kết hợp một cách hữu cơ quá trình dạy và học” [14,tr 28]

Như vậy, công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS

là vấn đề luôn được quan tâm và tìm hướng đi cho phù hợp Các nhà nghiên cứucho rằng, kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học là để phát huy tính sáng tạotrong giảng dạy của người giáo viên, kích thích sự cố gắng và tinh thần học hỏivươn lên, khắc phục những hạn chế trong giảng dạy chuyên môn, tạo khả năngcho giáo viên ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, bồi dưỡng và phát huynăng khiếu, mặt mạnh để công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học màngười quản lý thực hiện trong trường mang ý nghĩa xây dựng và phát huy độingũ giáo viên có chuyên môn giỏi, phù hợp với xu thế đổi mới của đất nước,thúc đẩy xã hội phát triển, hội nhập nền kinh tế toàn cầu, là vấn đề mà ngànhgiáo dục Việt Nam nói chung, ngành giáo dục huyện Như Thanh nói riêng rấtquan tâm đang tìm hướng đi mới

Công trình nghiên cứu chuyên sâu về đề tài kiểm tra, đánh giá hoạt độngdạy học ở Việt Nam thực sự vẫn đang mang tính nghiên cứu Chúng ta có vănbản hướng dẫn kiểm tra, đánh giá nhưng chưa chuẩn và thực tế qui định đó còn

mang tính áp đặt và không phù hợp với yêu cầu “đổi mới” giáo dục mà trong

nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường

cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên” [45]

Mặc dù các tác giả trong và ngoài nước đã nghiên cứu nhiều chuyênsâu về đề tài kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học Song các tác giả đềunghiên cứu trên phạm vi rộng và chưa phản ánh một cách đầy đủ và toàn diệncác giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạyhọc, hoạt động chuyên môn trong các nhà trường, các công trình nghiên cứunêu trên nó còn mang tính chất chung chung, vẫn chưa có công trình khoa họcnào nghiên cứu về công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trườngTHCS trên địa bàn Huyện Đây cũng chính là vấn đề mà chúng tôi quan tâmnghiên cứu trong luận văn này

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN:

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục.

1.2.1.1 Quản lý.

Quản lý là một thuộc tính lịch sử của mọi quá trình lao động Nó là một

hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm, đúng như K.Mác đã nói: “Bất cứ lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, khác với sự vận động của những khí quan độc lập của

nó Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng ” [23-24].

Ngày nay, nhiều người thừa nhận rằng quản lý trở thành một nhân tố của sựphát triển xã hội Sự phát triển của xã hội loài người dựa vào ba yếu tố cơ bản,

đó là tri thức, sức lao động và trình độ quản lý Tri thức là sự hiểu biết của conngười về thế giới, lao động là sự vận dụng tri thức để tác động vào thế giới đemlại của cải, vật chất, còn quản lý bao gồm cả tri thức và lao động Quản lý là sự tổchức, điều hành, kết hợp vận dụng tri thức với việc sử dụng sức lao động để pháttriển sản xuất xã hội Việc kết hợp đó tốt thì xã hội phát triển, ngược lại kết hợpkhông tốt thì xã hội sẽ trì trệ, sự phát triển sẽ bị chậm lại

Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản lý,theo những cách tiếp cận khác nhau Có thể điểm qua một vài quan điểm của cácnhà nghiên cứu như sau:

- Paul Hersey và Ken Blanc Hard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực”

thì xem xét “Quản lý như là một quá trình làm việc cùng và thông qua các

cá nhân, các nhóm cũng như các nguồn lực khác để hình thành các mục đích của tổ chức ” [29-52].

- Theo W.Taylor: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất”.

- Theo GS.Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (Nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [33-35 ]

- Theo Trần Hữu Cát, Đoàn Minh Duệ thì: “Quản lý là hoạt động thiết yếu nảy sinh khi con người hoạt động tập thể, trong đó quan trọng nhất là khách thể con người nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [5-41]

Tóm lại, bàn về khái niệm quản lý, các tác giả đều thống nhất chung là:

Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường.

Như vậy, rõ ràng “Quản lý không chỉ là một khoa học mà còn là nghệ thuật” và “Hoạt động quản lý vừa có tính chất khách quan, vừa mang tính chủ quan, vừa có tính pháp luật Nhà nước, vừa có tính xã hội rộng rãi, chúng là những mặt đối lập trong một thể thống nhất”

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, có chức năng truyền thụ trithức, kinh nghiệm xã hội của thế hệ trước, cho thế hệ sau Vì thế kho tàng trithức, kinh nghiệm xã hội ngày càng tăng rất nhanh Quá trình dạy học trở thànhmột khoa học, một nghệ thuật, có tính nhân văn rất cao giữa một bên là nhà sưphạm (thầy giáo) và một bên là đối tượng được giáo dục (trò) Để hoạt động nàyvận hành có hiệu quả, giáo dục phải được tổ chức thành một hệ thống các cơ sởgiáo dục Điều này dẫn đến một tất yếu là phải có một lĩnh vực hoạt động có tínhđộc lập tương đối trong giáo dục, đó là công tác quản lý giáo dục (để quản lý các

cơ sở giáo dục)

Vậy quản lý giáo dục là gì? Theo P.V.Khuđôminxky: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống ( từ Bộ GD đến nhà trường) nhằm mục đích bảo đảm việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, bảo đảm

sự phát triển toàn diện, hài hoà của họ ” [31-50]

Theo GS.Nguyễn Ngọc Quang “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động

có mục đích, có kế hoạch, hợp với quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm hệ thống giáo dục vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thể hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ được giáo dục đến mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất ” [33-35]

Văn kiện Hội nghị lần thứ hai BCH TW Đảng khoá VIII viết: “Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý

nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất ” [45-35].

GS.TS Phạm Minh Hạc cho rằng: “Quản lý giáo dục là tổ chức các hoạt động dạy học Có tổ chức được các hoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa, mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước”[11-9].

Những khái niệm trên, tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng ta có thể hiểu

chung là: Quản lý giáo dục là sự tác động có tổ chức, có định hướng, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở trường học và của toàn hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu đã định.

Cũng giống như bất kỳ một quá trình quản lý nào, quản lý giáo dục cũnggồm 4 chức năng cơ bản: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra Bốc tế.n chức,cnăngng trên có quan hệ vớng đổi mớii nhau tạch, bồio thành chu trình quản lý đổi mớin lý

Sơ đồ: Mối quan hệ của các chức năng quản lý 1.2.2 Kiểm tra

Kế hoạch

Tổ chức Kiểm tra

Chỉ đạo Thông tin quản lý

Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm kiểm tra Có quan điểm chorằng:

Kiểm tra: Theo Từ điển Giáo dục học: “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trình hoạt động dạy-học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết quả học tập của học sinh, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm những biện pháp khắc phục những lổ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy-học” [39, tr 224]

Theo Black & Wiliam (1998), kiểm tra là thuật ngữ chỉ cách thức hoặc

hoạt động giáo viên sử dụng để thu thập thông tin về biểu hiện kiến thức, kĩnăng và thái độ của học sinh trong học tập nhằm cung cấp dữ liệu làm cơ sở choviệc đánh giá

Kiểm tra là quan sát và kiểm nghiệm sự phù hợp của quá trình hoạt độngkhách thể với các quyết định quản lý đã lựa chọn: các đạo luật, các kế hoạch…xác định kết quả tác động của chủ thể đến khách thể, xác định những sai lệch sovới yêu cầu quyết định quản lý, so với các nguyên tắc tổ chức và điều hòa đã ápdụng Khi phát hiện những sai lệch, nhân viên kiểm tra sẽ quyết định các biệnpháp điều chỉnh đối với tổ chức của khách thể quản lý, xác định các phươngpháp tác động đến khách thể nhằm khắc phục những sai lệch, loại trừ những trở

ngại trên con đường hoạt động tối ưu của hệ thống [47]

1.2.3 Đánh giá

Đánh giá: Theo Từ điển Tiếng Việt, 1992 (Hoàng Phê chủ biên) đã đưa

ra định nghĩa: đánh giá là “nhận định giá trị”, có nghĩa là định giá trị cho một

đối tượng nào đó theo một tiêu chuẩn nhất định với một mức độ và phạm vi nhấtđịnh [30, tr 294]

Theo quan niệm của Jean Marie De Kefele (1989)“Đánh giá có nghĩa là thu thập một tập hợp thông tin đủ thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy; xem xét

sự phù hợp giữa tập hợp thông tin này với một tập hợp tiêu chí phù hợp với các

mục tiêu định ra ban đầu nhằm đưa ra một quyết định” GS Trần Bá Hoành đưa ra định nghĩa“Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [12, tr 6].

Định nghĩa chung về đánh giá đã nói trên cũng được áp dụng vào giáodục Theo GS.TS Hoàng Đức Nhuận: “Đánh giá trong giáo dục là quá trình thuthập, xử lý kịp thời, có hệ thống những thông tin về thực trạng, nguyên nhân củachất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu giáo dục, nhằm làm cơ sởcho những chủ trương, biện pháp và hoạt động (quyết định) giáo dục tiếp theo”[27, tr 13]

Như vậy, quá trình đánh giá trong giáo dục có thể hiểu là quá trình thuthập thông tin, xác định mức độ đạt được các mục tiêu đưa ra ban đầu nhằm xemxét và đưa ra quyết định cho các hoạt động giáo dục tiếp theo Đó là nhữngquyết định giáo dục có tính chiến lược được thể hiện thành những chủ trương vàhoạt động cụ thể Tuy nhiên, quá trình đánh giá này chỉ thực sự có hiệu quả khiquá trình thu thập thông tin có sự đa dạng (gồm cả định tính, định lượng) vàđược chia sẻ (bao gồm sự tự đánh giá của học sinh, sự đánh giá lẫn nhau giữacác học sinh và sự đánh giá của giáo viên)

Đánh giá trong giáo dục có nhiều dạng, tương ứng với những đối tượng

và mục đích đánh giá khác nhau như: đánh giá hệ thống giáo dục, đánh giá mộtbậc học, đánh giá cơ sở giáo dục, đánh giá giáo viên, đánh giá học sinh, đánh giáhoạt động quản lý của hiệu trưởng, đánh giá giờ dạy của giáo viên, đánh giá kếtquả học tập của học sinh Học sinh là đối tượng, là sản phẩm giáo dục, đồngthời là chủ thể của quá trình giáo dục, do đó việc đánh giá kết quả học tập củahọc sinh giữ vị trí đặc biệt trong đánh giá giáo dục

Như vậy đánh giá không đơn thuần là sự ghi nhận thực trạng mà còn là đềxuất, những quyết định làm thay đổi thực trạng Vì thế, đánh giá được xem như

là một khâu rất quan trọng, đan xen với các khâu lập kế hoạch và triển khai côngviệc

+ Mối quan hệ giữ kiểm tra và đánh giá.

Kiểm tra trong dạy học là rà soát để tìm kiếm thông tin phản hồi xem học sinh biết gì, biết đến mức độ nào hoặc làm được gì theo mục tiêu học tập Đánh giá là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường được qua các hình

thức kiểm tra trên cơ sở đối chiếu, so sánh với các tiêu chuẩn - mục tiêu Nhưvậy, kiểm tra và đánh giá là hai công đoạn liên hệ mật thiết với nhau, không táchrời được Kiểm tra là công cụ, là phương tiện và hình thức chủ yếu, quan trọngnhất của đánh giá Thông qua việc sử dụng bộ công cụ đo được xây dựng trênnhững mục tiêu và tiêu chí xác định, kiểm tra có vai trò cung cấp thông tin làm

cơ sở dữ liệu cho việc đánh giá Nếu coi đánh giá là mục đích của một hoạt độngthì kiểm tra là phương tiện quan trọng để thực hiện mục đích, nói cách khác, nếuđánh giá dựa trên các mục tiêu được xác định thì kiểm tra căn cứ trên các tiêuchí tương ứng với các mục tiêu, nếu đánh giá nhằm hướng tới một quyết địnhliên quan tới mục tiêu thì kiểm tra nhằm so sánh sự phù hợp của sản phẩm vớicác tiêu chí đã được định ra Vì kiểm tra là phương tiện và hình thức của đánhgiá nên có loại hình đánh giá nào thì cũng có loại hình kiểm tra đó

+ Theo Hoàng Đức Nhuận “Kiểm tra, đánh giá là một bộ phận hợp thành không thể thiếu của quá trình giáo dục Kiểm tra, đánh giá là khâu cuối cùng, đồng thời khởi đầu cho một chu trình kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trình giáo dục” [27, tr.13] Trong quá trình thực hiện các hoạt động

giáo dục, có thể mô tả vị trí của đánh giá với các khâu khác bằng một chu trình

như sau: Kiểm tra → Đánh giá → Tìm nguyên nhân → Quyết định → Thực

hiện → Kiểm tra → … Như vậy, kiểm tra là khâu mở đầu của đánh giá, đánh

giá là bước tiếp theo của kiểm tra, gắn liền với kiểm tra Sau khi đánh giá xong,kết quả đó là cơ sở để xác định nguyên nhân, quyết định biện pháp, tổ chức thựchiện Cứ tiếp tục như vậy, một chu trình mới như thế lại bắt đầu Do đó, kiểm traphải luôn gắn liền với đánh giá vì kiểm tra mà không đánh giá sẽ không manglại hiệu quả, ngược lại đánh giá không dựa trên những số liệu của kiểm tra thì rất

dễ mang tính ngẫu nhiên, chủ quan, do đó dễ dẫn tới những hậu quả không tốt

về tâm lí, giáo dục

Trong nhà trường, việc đánh giá kết quả học tập của học sinh được thựchiện chủ yếu thông qua việc tổ chức kiểm tra và thi một cách có hệ thống, theonhững quy định chặt chẽ Vì thế, kiểm tra và đánh giá là hai việc thường đi liềnvới nhau tuy rằng không phải mọi việc kiểm tra đều hướng tới mục đích đánhgiá

+ Kiểm tra, đánh giá trong quản lý trường học

Phương thức thu nhận thông tin về tình hình chất lượng, về nội dung, về

tổ chức của các hoạt động giáo dục, đó là một hệ thống những quan sát và sosánh xem lao động sư phạm thực tế có phù hợp với kế hoạch, tiêu chuẩn , quitắc,… đã dự kiến trước hay không, đó là sự vạch rõ kết quả tác động của chủ thểđến khách thể, vạch rõ những lệch lạc đã phạm phải so với các yêu cầu sư phạm

và nguyên tắc tổ chức (RACHENCO – Tổ chức lao động sư phạm một cáchkhoa học – Nhà xuất bản giáo dục)

Về cơ bản, công việc kiểm tra, đánh giá bao gồm việc đo lường và chấnchỉnh sự hoạt động của các bộ phận cấp dưới để tin chắc rằng các mục tiêu vàcác kế hoạch để đạt được mục tiêu đã và đang được hoàn thành [16]

Về mặt lý luận dạy học, kiểm tra, đánh giá có vai trò liên hệ nghịch trongquá trình dạy học Kiểm tra, đánh giá biết những thông tin, kết quả về quá trìnhdạy của thầy và quá trình học của trò để từ đó có những quyết định cho sự điều

khiển tối ưu của cả thầy lẫn trò Học sinh sẽ học tốt hơn nếu thường xuyên đượckiểm tra và được đánh giá

Kiểm tra, đánh giá là theo dõi, sự tác động của người kiểm tra, đánh giáđối với người học nhằm thu được những thông tin cần thiết cho việc đánh giá.Kiểm tra có 3 chức năng bộ phận liên kết, thống nhất, thâm nhập vào nhau và bổsung cho nhau đó là: đánh giá, phát hiện lệch lạc và điều chỉnh

Kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học là tạo lập mối liên hệ ngược (kênhthông tin phản hồi) Kiểm tra, đánh giá là một thành tố quan trọng trong mốiquan hệ quản lý giáo dục Nó có tính chất tổ chức quản lý trong nội bộ là chủyếu Do thủ trưởng cơ quan – là Hiệu trưởng trực tiếp quyết định thành lập tổchức thực hiện, có kế hoạch hoạt động cụ thể Đối tượng trong kiểm tra, đánhgiá hoạt động dạy học chính là giáo viên, là “người làm nhiệm vụ giảng dạy,

Hình 1.1: Cấu trúc chức năng của kiểm tra, đánh giá

giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác và nhà giáo giữ vai trò quyếtđịnh trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục” [25] mà Luật giáo dục Việt Namban hành ngày 27/6/2005 Công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học củangười Hiệu trưởng trong trường học chính là với mục đích để tìm ra những giáoviên có chuyên môn giỏi, xây dựng môi trường học tập tiến bộ, truyền đạt kinhnghiệm cho nhau để ngày càng có nhiều giáo viên giỏi Là một trong những yếu

tố quyết định chất lượng trong trường học vì “ Có Thầy giỏi thì mới có trò giỏi”.

1.2.4 Hoạt động dạy học

1.2.4.1 Khái quát về hoạt động dạy học

Theo tác giả Võ Quang Phúc: “Dạy học là hệ thống những tác động qua lại lẫn nhau giữa nhiều nhân tố nhằm mục đích trang bị kiến thức, hình thành

kỹ năng, kỹ xảo tương ứng và rèn luyện đạo đức cho người công dân Chính những nhân tố hợp thành hoạt động này cùng với hệ thống tác động qua lại lẫn nhau giữa chúng đã làm cho dạy học thực sự tồn tại như một thực thể toàn vẹn - một hệ thống”[32-1]

Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy và hoạt độnghọc Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau, tồn tại cùng nhau Trong

đó hoạt động dạy của giáo viên đóng vai trò chủ đạo, tổ chức và điều khiển họcsinh Trong hoạt động học, học sinh chủ động tích cực, tự giác sáng tạo dưới sựđiều khiển của giáo viên

Dạy học là hoạt động trung tâm của nhà trường Đó là con đường trựctiếp, thuận lợi nhất để giúp cho học sinh có thể lĩnh hội khối lượng kiến thức đồ

sộ và giá trị của loài người Hoạt động dạy học do nhiều người tham gia, chiếmgiữ thời gian lớn, diễn ra trong suốt năm học Hoạt động này đòi hỏi năng lựcchuyên sâu của giáo viên và sự hợp tác có phương pháp của học sinh

Hoạt động dạy học làm cho học sinh tự giác nắm vững hệ thống tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực nhận thức, năng lực hành động và hìnhthành những cơ sở của Thế giới quan

Hoạt động của giáo viên và học sinh giúp cho học sinh phát triển nhâncách tốt, có tri thức và năng lực để làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và làm chủthiên nhiên

Trong nhà trường phổ thông nói chung, trường THCS nói riêng thì hoạtđộng dạy học là hoạt động trọng tâm, nó giúp cho học sinh nắm vững kiến thứcphổ thông một cách có hệ thống qua hoạt động dạy của người thầy giáo Hoạt

động dạy theo GS Đặng Vũ Hoạt: "Hoạt động của thầy là hoạt động điều khiển, hoạt động của trò là đối tượng của quá trình dạy học” Cũng theo GS Đặng Vũ Hoạt:" Bản chất của quá trình dạy học (hoạt động dạy học) là quá trình nhận thức khách quan (tri thức, kỹ năng …) của học sinh được tiến hành dưới vai trò

tổ chức điều khiển của giáo viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học ”[26]

1.2.4.2 Mối quan hệ biện chứng giữa dạy và học trong quá trình dạy học

Quy luật chung chi phối quá trình dạy học có thể hiểu như sau: “Xuất phát

từ lôgic khái niệm khoa học và lôgic lĩnh hội của học sinh để thiết kế công nghệdạy học cho hợp lý, tổ chức tối ưu hoạt động cộng tác, đảm bảo liên hệ nghịch

để cuối cùng làm cho học sinh tự giác tích cực chiếm lĩnh được khái niệm khoahọc, phát triển năng lực và hình thành thái độ”

Trong quá trình dạy học, giáo viên khơi dậy, kích thích những hứng thúhọc tập cùa học sinh, tổ chức và điều khiển để học sinh chủ động tích cực, sángtạo trong học tập Vai trò của giáo viên như một chất xúc tác cho sự phát triểnnăng lực tư duy và sáng tạo của học sinh

Mô hình dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm, tác giả Nguyễn

Kỳ đã viết: “ Học không phải là một quá trình thụ động Đó là một quá trình tích

cực và phản ứng ” “Học là xây dựng mối quan hệ giữa người học và thế giớibên ngoài ”

1.3 KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.3.1 Nội dung kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường THCS

1.3.1.1.Kiểm tra đánh, giá trình độ chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên

Kiểm tra, đánh giá trình độ nắm kiến thức, kỹ năng cần xây dựng cho họcsinh qua việc giảng dạy Giáo viên được phân công về giảng dạy ở THCS phải

có kiến thức tối thiểu là cao đẳng sư phạm Tuy nhiên, kiến thức là vô tận nênmỗi giáo viên phải không ngừng học hỏi và nâng cao trình độ để truyền dạy chohọc sinh của mình, nếu không bổ sung, cập nhật và nâng cao kiến thức thì sẽlàm cho tiết dạy nhàm chán, kiến thức bị mai một, chất lượng hiệu quả đi xuống

Trong thời đại bùng nổ thông tin thì học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức

từ một nguồn là giáo viên, mà còn từ thông tin trên mạng Internet, sách báo,truyền hình,…Do đó, chính giáo viên phải là tấm gương cho học sinh về tính tựhọc, tư duy sáng tạo thì kiến thức mới uyên thâm và mới xứng đáng là “Thầy”

Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, vị trí, vai trò của giáo viên phải đượcnâng lên một tầm cao mới và cũng đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất, nănglực chuyên môn Giáo viên không chỉ đóng vai trò truyền đạt các tri thức khoahọc mà còn phát triển những cảm xúc, thái độ, hành vi đảm bảo cho học sinhlàm chủ được và biết ứng dụng hợp lý những tri thức đó Học sinh không chỉtiếp thu kiến thức để “học để biết”, mà còn “học để làm”, “học để chung sống”,

“học để tự khẳng định mình”, có nghĩa là khuyến khích sự phát triển đầy đủ nhấttiềm năng sáng tạo của mỗi con người

Công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học của Hiệu trưởng cũngchính là kiểm tra, đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của giáo viên.Không chỉ kiểm tra bằng cấp, giáo án hay hồ sơ sổ sách; quan sát lớp học cũng

là một biện pháp kiểm tra hữu hiệu mà người quản lý giáo dục cần làm và làmthường xuyên Trình độ, khả năng vận dụng phương pháp giảng dạy và giáo dụccủa giáo viên đối với học sinh cũng rất quan trọng Nghề sư phạm không chỉ dạychữ mà còn dạy “làm người”.

Ngày nay, phương pháp dạy học đang chuyển từ kiểu dạy học tập trungvào vai trò giáo viên sang kiểu dạy học tập trung vào vai trò của học sinh, từ thụđộng sang phân hóa, học tập tích cực, dạy theo phương pháp “cá thể hóa”, chú ýđến từng đối tượng học sinh

1.3.1.2 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện quy chế chuyên môn

Hiệu trưởng luôn phải kiểm tra, đánh giá chặt chẽ việc thực hiện chươngtrình, kế hoạch giảng dạy, giáo dục Giáo viên phải giảng dạy và giáo dục theođúng chương trình, kế hoạch dạy học của nhà trường: lên lớp đúng giờ, khôngtùy tiện bỏ giờ, bỏ buổi dạy, không “mạt sát”, đánh đập học sinh…

Thực hiện các yêu cầu về soạn bài theo qui định Xem xét các hồ sơ, tàiliệu, giáo án, sổ ghi đầu bài, sổ chủ nhiệm, lịch báo giảng,…để kiểm tra nộidung, chất lượng bài dạy, bài soạn,…

Tuân thủ các qui chế về kiểm tra, chấm bài, đánh giá học sinh Giáo viênphải thực hiện kiểm tra, đánh giá học sinh theo qui định: thương yêu, tôn trọnghọc sinh, đối xử công bằng, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho học sinh

Thực hiện thí nghiệm, sử dụng đồ dùng dạy học, thực hiện các tiết thựchành theo qui định của phân phối chương trình bộ môn Những sáng kiến kinhnghiệm trong giảng dạy và tự làm đồ dùng dạy học

Đảm bảo đầy đủ các yêu cầu về hồ sơ và các qui định về chuyên môn: hồ

sơ cá nhân, hồ sơ chuyên môn, sổ bồi dưỡng và phụ đạo, sổ tự rèn luyện

Kiểm tra, đánh giá việc tự bồi dưỡng kiến thức văn hóa, chuyên mônnghiệp vụ theo kế hoạch của các cấp quản lý

1.3.1.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên và học tập của học sinh

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh về trình độ,kiến thức cũng như về đạo đức của học sinh qua các lần kiểm tra tập trung,KTĐG định kì, cuối học kỳ, tỷ lệ học sinh khá giỏi, học sinh lên lớp thẳng,

Gặp gỡ, tiếp xúc, trao đổi với học sinh để nắm thêm những thông tin,quan sát các hoạt động của học sinh để nhận thức về hành vi đạo đức, thẩmmỹ, Từ đó đánh giá chung về kết quả giảng dạy, giáo dục của giáo viên và họctập của học sinh

1.3.1.4 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác khác

Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác chủ nhiệm lớp Giáo viên chủnhiệm phải tìm hiểu và nắm vững tâm lí học sinh trong lớp về mọi mặt để cóbiện pháp giáo dục sâu sát đối tượng nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cá nhân vàtập thể lớp Cộng tác chặt chẽ với phụ huynh học sinh, chủ động phối hợp vớigiáo viên bộ môn, tổ chức Đoàn Đội và các tổ chức xã hội có liên quan tronghoạt động giảng dạy và giáo dục học sinh

Giáo viên ngày nay không chỉ đóng vai trò là một nhà sư phạm giảng dạykiến thức cho học sinh, mà còn là một nhà khoa học tìm tòi, sáng tạo cho tiếtdạy ngày càng phong phú, kiến thức đa dạng, chuyên sâu; còn là một nhà hoạtđộng xã hội, giàu tính nhân văn, khai sáng tâm hồn trẻ, trí tuệ con người

Xã hội loài người phát triển đến mức độ nào thì cũng không gì thay đổi

được vị trí của giáo viên trong xã hội vì “ Giáo dục được một người Thầy, được

cả một xã hội ”.

1.3.2 Các nguyên tắc kiểm tra, đánh giá HĐDH ở trường THCS.

Khi thực hiện KTĐG phải tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản: Phải tuântheo pháp luật, bảo đảm tính chính xác, khách quan, trung thực, công khai, tậptrung dân chủ, kịp thời, không cản trở đến hoạt động bình thường của trường