Một số điều chỉnh chiến lược toàn cầu của mỹ sau sự kiện 11-9-2001

ớc Mỹ từ chiến tranh thế giới thứ hai là luôn tìm cách khẳng định và duy trì vịtrí lãnh đạo thế giới.ở Trung Quốc tác giả Lý Thực Cốc với cuốn “Mỹ thay đổi chiến lợctoàn cầu” NXB chính t

Trờng đại học Vinh Khoa lịch sử

======

Võ Thị Nguyệt hằng

Khoá luận tốt nghiệp đại học

Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu

của Mỹ sau sự kiện 11/09/2001

và quân sự mạnh nhất thế giới, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong nền chínhtrị và có ảnh hởng không nhỏ đến các mối quan hệ quốc tế

“Sự kiện 11/9” đã đánh tan huyền thoại lịch sử nớc Mỹ nh bóng mây

đen che kín bầu trời "tự do" của nớc Mỹ đất nớc duy nhất không bị tấn côngcủa kẻ thù từ bên ngoài kể từ năm 1812 đến nay

Trung tâm thơng mại thế giới biểu tợng cho "sự phồn vinh" của Mỹ đã

bị sụp đổ tan tành, Lầu năm góc nơi vận hành bộ máy quân sự của Mỹ đã bịphá huỷ một góc lớn, tâm lý ngời Mỹ bị tổn thơng

Từ 11/09 trở về trớc Mỹ tự nhận mình là nớc không hề có yếu điểm,hùng mạnh nhất “không hề có nớc nào giám đụng vào” Trong lịch sử thế giớimấy chục năm qua, báo chí Mỹ khoe khoang ngay Bin Lađen “chỉ có thể dùngchiếch vòng tay để tấn công chúng ta ở các nơi xa xôi hẻo lánh ở thế giới thứ

ba nh Yêmen và châu Phi” Nhng “sự kiện 11/09" đã vĩnh viễn làm thay đổitâm lý chung của ngời Mỹ lịch sử của nớc Mỹ đang bớc vào một thời đạimới” Đó là một lịch sử “nớc Mỹ kiên cố không thể phá nổi đã bị thay thế bởithời đại mới yếu đuối” là “thời đại mới mà những kẻ địch mới tiến hànhnhững tiến công mới vào những thành phố và ngời dân của Mỹ” Đứng trớctình hình đó Mỹ đã điều chỉnh những chiến lợc toàn cầu của mình

Đó là lý do tôi chọn đề tài “Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹsau sự kiện 11/09” để nghiên cứu Vì xét cho cùng trong một thời đại “sự yênấm” của các nớc lớn vẫn là nhân tố chủ đạo chi phối đến tiến tình phát triển củathế giới Nói cách khác thế giới có yên ổn trong hoà bình hay không, điều đóphụ thuộc một phần vào những chiến lợc toàn cầu của Mỹ đề ra

II Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Cho đến nay, chiến lợc toàn cầu mới của Mỹ đã đợc hoạch định cho cảthế kỷ XXI nhằm mục tiêu tiếp tục duy trì lâu dài vai trò siêu cờng duy nhấtcủa Mỹ trong thế kỷ XXI Điều đó sẽ tác động đến tất cả các quốc gia các khuvực Chính vì vậy, nghiên cứu chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện11/09/2001 là đề tài của nhiều độc giả, nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới

Có nhiều công trình của các học giả nớc ngoài và ngay cả chính nhữngnhà nghiên cứu ngời Mỹ Nghiên cứu sự điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ

đó là cuốn sách “Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ sau Chiến tranh lạnh” Dohai giáo s Randall B.Riplei và James M Lindsay chủ biên, (do Trần Văn Tuy;

Lê Thị Hồng; Lê Tú Oanh… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội– 2002, đề cập đến sự thay đổi chiến lợc trong bộ máy lãnh đạo Hoa Kỳ trớc

sự kiện 11/09, những yêu cầu và sự cần thiết phải đổi mởi chiến lợc toàn cầucủa Mỹ

Cuốn “Nớc Mỹ năm đầu thế kỷ XXI” do Nguyễn Thiết Sơn chủ biên,Nhà xuấ bản khoa học xã hội, Hà Nội – 2002 đề cập đến cuộc chiến chốngkhủng bố của nớc Mỹ, quan điểm nhất quán trong chính sách đối ngoại của n-

ớc Mỹ từ chiến tranh thế giới thứ hai là luôn tìm cách khẳng định và duy trì vịtrí lãnh đạo thế giới.

ở Trung Quốc tác giả Lý Thực Cốc với cuốn “Mỹ thay đổi chiến lợctoàn cầu” NXB chính trị Quốc gia đã dịch và giới thiệu cuốn sách đã đề cậpcuốn sách khá toàn diện về sự biến đổi trớc sự kiện 11/09 lý do để Mỹ phải

điều chỉnh chiến lợc toàn cầu

Tác giả Lê Bá Thuyên với tác phẩm “Cảnh giác với chiến lợc vợt trênngăn chặn” và “Hoa Kỳ cam kết và mở rộng” Tác giả Nguyễn Anh Dũng

“Chiến lợc quân sự toàn cầu mới của Mỹ”… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội Những tác phẩm này thờng đềcập nhiều tới chiến lợc toàn cầu của Mỹ

Cuốn “Trật tự thế giới sau 11/09” của NXB TTXVN, đã đề cập đến tìnhhình nớc Mỹ sau sự kiện 11/09 và những điều chỉnh chiến lợc toàn cầu củaMỹ

Ngoài ra, trong các tạp chí “Nghiên cứu quốc tế”, “châu Mỹ ngày nay”

“tạp chí cộng sản”… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội nhiều tác giả đã đề cập tới từng khía cạnh chiến lợc toàncầu mới của Mỹ Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến các khía cạnhtrong một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện 11/09/2001

Khi nghiên cứu đề tài, do sự hạn chế về t liệu và chính bản thân của đềtài là những vấn đề hết sức mới mẻ, những điều chỉnh về chiến lợc toàn cầucủa Mỹ sau sự kiện 11/09 không chỉ dừng lại ở đó vẫn tiếp tục điều chỉnh.Mặt khác do bản thân ngời nghiên cứu, trình độ nghiên cứu khoa học cònthiếu, chắc chắn không tránh khỏi những khuyết điểm Rất mong đợc sự chỉbảo góp ý của thầy hớng dẫn cũng nh các thấy cô giáo và bạn bè quan tâm

III Đối tợng nghiên cứu, phạm vi và ý nghĩa của đề tài.

Đối tợng nghiên cứu:

“Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện 11/09” trêncơ sở đó phác hoạ những nét cơ bản nhất của sự điều chỉnh chiến lợc toàn cầucủa Mỹ trong bối cảnh thế giới đang thay đổi sau sự kiện 11/09

Phạm vi nghiên cứu:

Phác hoạ sơ qua về một số chiến lợc toàn cầu của Mỹ trớc sự kiện 11/09

và đi sâu vào một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện11/09/2001

ý nghĩa đề tài:

Tìm hiểu một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện11/09 để thấy đợc sự thay đổi về chiến lợc toàn cầu của Mỹ trên các lĩnh vực

an ninh – quân sự, về đối ngoại, kinh tế

IV Phơng pháp nghiên cứu.

Để hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này chúng tôi tuân theo phơng phápluận của lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, t tởng Hồ Chí Minh về công tácnghiên cứu khoa học sử dụng phơng pháp lịch sử và lôgíc kết hợp với phântích, tổng hợp, so sánh… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội để làm rõ vẫn đề nghiên cứu.

V Bố cục đề tài.

Ngoài phần mở đầu và kết luận khoá luận gồm ba chơng

Chơng 1: Khái quát về chiến lợc toàn cầu của Mỹ trớc sự kiện11/09/2001

Chơng 2: Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện11/09/2001

Chơng 3: Nhận xét về sự điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sựkiện 11/09/2001 và ảnh hởng của việc Mỹ điều chỉnh một số chiến lợc đó đếnquan hệ chính trị quốc tế hiện nay

B Phần nội dung

Chơng 1: Khái quát về chiến lợc của Mỹ

trớc sự kiện 11/9.

1.1 Cơ sở hoạch định chiến lợc toàn cầu của Mỹ.

Ngay từ khi mới lập quốc, nớc Mỹ đã rất chú trọng đến chính sáchngoại giao Trong lịch sự nội các Mỹ, Bộ Ngoại giao có lịch sử lâu đời nhất.Khi nền tảng chính sách đối ngoại của vị Tổng thống đầu tiên là duy trì hoàbình hàn gắn vết thơng chiến tranh và tiếp tục cá thể hoá dân tộc

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, từ năm 1947 Mỹ đã vạchchiến lợc an ninh Quốc gia nhằm chủ yếu đối phó với các mối đe doạ và thách

thức từ bên ngoài đối với chiến lợc toàn cầu của Mỹ Chiến lợc an ninh quốcgia đầu tiên đợc gọi là chiến lợc toàn cầu “ngăn chặn” chiến lợc an ninh quốcgia xác định thời cơ, thách thức, mục tiêu nhiệm vụ chiến lợc, các quan điểm,nguyên tắc nền tảng các chính sách huy động và kết hợp mọi nguồn quốc gianhằm tạo ra môi trờng an ninh trong và ngoài nớc thuận lợi để xúc tiến các lợiích quốc gia và lợi ích tòan cầu của Mỹ Ngời Mỹ cho rằng chiến lợc gồm bayếu tố tạo nên đó là: mục tiêu, phơng tiện và phơng án Một chiến lợc đúng

đắn và sự kết hợp tài tình giữa mục tiêu và phơng tiện Điều trớc tiên khi lựachọn mục tiêu chiến lợc là cần xem xét triển vọng hoàn cảnh chiến lợc củaquốc tế, tìm kiếm các mối đe doạ đối với lợi ích của nớc Mỹ căn cứ vào tínhchất, hình thức đe doạ và tuỳ theo mức độ nặng nhẹ, nhanh chậm để xác địnhphơng châm định ra chính sách, nắm bắt thời cơ, thách thức của tình hìnhquốc tế cũng nh trong nớc Mỹ mà chính quyền Washingtơn phải xem xét, đốiphó, xử lý trong quá trình và triển khai thực hiện chiến lợc toàn cầu sau chiếntranh của Mỹ là vô cùng to lớn và phức tạp Tổng thống Mỹ cùng phải thừanhận: “Những thách thức mà chúng ta phải gặp là đáng sợ” [4]

1.1.1 Cơ sở lý luận.

Chiến lợc toàn cầu của Mỹ đợc xây dựng trên cơ sở các học thuyết quan

điểm của giai cấp t sản, xuất phát từ tham vọng bành trớng, chủ nghĩa báquyền cũa Mỹ đã thực hiện bớc đầu qua học thuyết Mônrô Ngày 02/12/1823Tổng thống Mônrô đã tuyên bố một chính sách vô cùng quan trọng đemkhông gian của chủ nghĩa cô lập kéo dài ra toàn Châu Mỹ Với khẩu hiệu

“châu Mĩ là của ngời Mỹ”, các nhà lãnh đạo Mỹ đã bớc đầu đòi phân chia lạithế giới T tởng này đã chi phối các nhà hoạch định chiến lợc Mỹ trong gầnhai thế kỉ qua Đến nay, t tởng của G Mônrô đợc các học giả và các nhà lãnh

đạo Mỹ phát triển thành t tởng lãnh đạo thế giới Bà cựu Bộ trởng bộ Ngoạigiao Mỹ Ônbrai thừa nhận: “lãnh đạo thế giới là mục tiêu không thay đổitrong suốt hai trăm năm qua của Mĩ [16, tr 180]

Bằng học thuyết Mônrô Mỹ độc chiếm quyền kiểm soát Tây bán cầu,biến khu vực này thành sân sau của Mỹ Năm 1919, sau khi Chiến tranh thếgiới thứ nhất kết thúc, Tổng thống Uynxơn và chơng trình 14 điểm đã đa rachiến lợc thiết lập một nền hoà bình “không bên nào có thể cho là kẻ chiếnthắng thực hiện quyền tự quyết của các dân tộc và tổ chức một liên đoàn vìhoà bình để ngăn ngừa mọi cuộc xâm lợc” thực chất là nhằm chia phần kiểmsoát các thuộc địa của các đế quốc châu Âu

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, học thuyết Truman ra đời với t tởngchống cộng sản bảo vệ lợi ích của các tập đoàn t bản Đây là bớc ngoặt trongchính sách ngoại giao của Mỹ Mỹ giờ đây tuyên bố: “bất kỳ ai, dù trực tiếphay gián tiếp xâm lợc, đe doạ hoà bình, đều liên quan đến an ninh của Mỹ”.

Họ coi chủ nghĩa t bản là chế độ xã hội “tự do” nhất và chuẩn mực đạo đức,dân chủ t sản là “giá trị Mỹ” Sau những thất bại và lỗi thời của chiến lợc

“ngăn chặn”, trớc những biến động của tình hình thế giới nhất là sau Chiếntranh lạnh kết thúc Mỹ đã đề ra một chiến lợc toàn cầu mới cho riêng mình

Đó chính là cớ sở lý luận cho việc hoàn thanh chiến lợc toàn cầu của Mỹ trớc

sự kiện 11/9

1.1.2 Cơ sở thực tiễn.

1.1.2.1 Những biến động lớn của tình thế giới.

Chiến tranh lạnh đã kết thúc với sự ra đi của siêu cờng Liên xô và sựsụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu biểu hiện ngày 19/08/1991,cùng với “sự suy yếu tơng đối của Mỹ” vì trải qua hơn 40 năm với cuộc chạy

đua vũ trang và bảo vệ chỉ tiêu quân sự khắp thế giới Mỹ đã suy giãm thếmạnh về nhiều mặt so với các cờng quốc khác cùng với sự suy yếu của LiênXô và Mỹ là sự trổi dậy Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, sự phân hoá trongcác nớc thế giới thứ ba Chính điều này đã có ảnh hởng rất lớn đến tầm nhìnchiến lợc đến tầm nhìn chiến lợc của các quốc gia trên thế giới Các quốc giakhông còn đứng trên lập trờng đối đầu quyết liệt nữa và thay vào đó là đốithoại, là hớng tới “toàn cầu hoá”theo nghĩa là một tiến trình phát triển mới vềchất của nhân loại Lúc này quan hệ quốc tế là bớc sang một thời kỳ mới th-ờng đợc gọi là thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh với những mâu thuẫn và phức tạpmới nh nhận xét của nhà sử học Mỹ Pôn Kennơđi: Chiến tranh lạnh đã kếtthúc chúng ta đang đứng trớc không phải là một trật tự thế giới mới mà là mộthành tinh đầy nhiêu nhỡng và tan tác [18 tr 411]

Cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật phát triển với tốc độ chóng mặt đãtạo ra nhiều thay đổi trong cục diện thế giới Chính sự phát triển của khoa họccách mạng khoa học công nghệ đặc biệt là cuộc cách mạng tin học đã dẫn đếnquá trình liên kết khu vực và toàn cầu hoá Đó là xu thế tất yếu của nền kinh tếthế giới khi đợc lợng sản xuất đã vợt qua biên giới của quốc gia để trở thànhmột lực lợng quốc tế

Sau Chiến tranh lạnh vấn đề kinh tế là nhân tố hàng đầu đối với sự hngvọng của mỗi dân tộc Đặc biệt vấn đế an ninh kinh tế đóng vai trò quan trọng

trong nền an ninh của mỗi nớc Chiến tranh lạnh kết thúc đã phá vỡ bức tờngngăn chia kinh tế thế giới thành hai nền kinh tế song song về cơ bản là đối lậpnhau, kinh tế thế giới trở thành một thị trờng thống nhất cùng với khoa họccông nghệ không ngừng phát triển đã giải phóng sức sản xuấ của toàn thế giới.

Sự tăng nhanh của nền thơng mại thế giới theo hớng tự do hoá với các tổ chứcthơng mại thế giới nh WB, IMF, WTO hoặc tổ chức khu vực nh APEC,AFTA, NAFTA Bên cạnh đó toàn cấu hoá và khu vực hoá cũng tạo ra tháchthức lớn nó làm cho sự cạnh tranh giữa các nớc và khu vực trở nên hết sứckhốc liệt và có xu hớng dẫn đến chế độc bảo hộ mậu dịch

Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã tạo ra điều kiện cho tất cả các

n-ớc có thể thực hiện những bn-ớc nhảy vọt trong việc phát triển kinh tế và đờisống xã hội theo hớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhng cũng luôn đặt cácnớc này trớc một nguy cơ tụt hậu Điều đó các nớc phải cơ cấu lại nền kinh tếcủa mình

Bối cảnh quốc tế mà đã làm cho các nớc tuy có lợi ích dân tộc khácnhau nhng muốn hay không muốn đều phải lệ thuộc vào nhau, phải hợp tácvới nhau dù chỉ là sách lợc để cùng tiến lên hoặc để đối phó với những vấn đề

đe doạ sự sinh tồn mà các nớc và thế giới mà không một nớc nào dù có sứcmạnh phi thờng đến đâu cũng không thể một mình đảm nhận đợc Điều nàyhoàn toàn khác biệt sau Chiến tranh thế giới hai, đó cùng là một thách thứclớn đối với tham vọng làm bá chủ thế giới của Mỹ khiến các nhà hoạch địnhchính sách của Mỹ phải tính toán hết sức kỹ trong việc điều chỉnh chiến lợctoàn cầu của mình

Bên cạnh đó trong nền chính trị thế giới từ khi chiến tranh chấm dứt sự

điều chiển lợc của tất cả các nớc nhất là các nớc lớn nhằm dành cho mình một

u thế một vị trí trong hệ thống quan hệ quốc tế đang trong quá trình cơ cấulại Thế giới lúc này về cơ bản đã chuyển sang thời kỳ vừa đấu tranh vừa hợptác trong cùng tồn tại hoà bình Không những các nớc lớn nh Trung Quốc, ấn

Độ không làm theo gậy chỉ huy của Mỹ mà ngay những nớc vốn đồng minhcủa Mỹ trong chiến tranh lạnh ngày nay cũng giám đứng lên thách thức sựlãnh đạo của Mỹ Chính sách đi với nớc này để chống lại nớc khác hầu nhkhông còn đợc xem là khôn ngoan trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranhlạnh Điều này sẽ gây nhiều khó khăn cho các nhà lãnh đạo Mỹ trong việc tậphợp lực lợng nhằm phục vụ cho mu đồ bá chủ và đề ra chiến lợc toàn cầu của

Mỹ sau Chiến tranh lạnh

1.1.2.2 Nớc Mĩ đứng trớc những thách thức cơ hội lớn.

Sau trật tự Ianta sụp đổ, sự tan ra của Liên Xô đã làm cho Mỹ trở thànhsiêu cờng duy nhất còn lại trên thế giới Nhng điều này không đồng nghĩa vớiviệc xem trật tự thế giới sau chiến tranh là trật tự thế giới một cực bởi lẻ rất

đơn giãn Mỹ không còn đủ sức cả về kinh tế lẫn chính trị để điều khiển thếgiới theo ý muốn của mình So với thời kỳ sau chiến tranh thế giới thứ hai,thực trạng về “sức mạnh Mỹ” và vị thế Mỹ đã bị suy giảm về nhiều mặt

Về kinh tế, do một thời gian dài chạy đua vũ trang tốn kém và bao chi

về quân sự khắp thế giới đã làm cho nền kinh tế Mỹ lâm vào khủng hoảngnghiêm trọng Từ tháng 04/1990 kinh tế Mỹ lại lâm vào đợt suy thoái mới.Năm 1990 tỷ lệ tăng trởng chỉ đạt 1% Năm 1991 tổng giá trị sản phẩm quốcdân - 0,7%, là năm đầu tiên nên kinh tế Mỹ tăng trởng ở mức âm kể từ năm1982

Tình trạng suy thoái về kinh tế đã đa cờng quốc Mỹ trở thành một nơc

nợ Năm 1990 tổng số nợ của nớc Mỹ đã lên đến 1006 tỷ đô la gấp ba lần tổngsản phẩm quốc nội Từ một nớc là chủ nợ lớn nhất Mỹ trở thành một con nợlớn nhất thế giới

Bội chi ngân sách ngày càng tăng Năm 1972, bội chi không quá 50 tỷ

đô la Năm 1986 là 221 tỷ đô la Năm 1991 lên tới 290 tỷ đô la Đến năm

1992 đạt mức kỷ lục mới là 348,3 tỷ, tơng đơng 5% tổng sản phẩm quốc dâncủa Mỹ Điều này không thể không làm tăng thêm tâm trạng lo ngại và bất antrong quần chúng và giới thu ngân Mỹ

Vị trí kinh tế của Mỹ ngày càng suy giảm trên thế giới Năm 1945, Mỹnăm trong tay 50% dữ trữ trên tiền tệ của hành tinh đến năm 1980 con số nàychỉ còn 9% Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mỹ chiếm lại 40% tổng sảnphẩm quốc dân của thế giới, đến những năm 1980 con số này chỉ đạt 23 –25% Trong khi đó Nhật Bản ngày càng phát triển mạnh mẽ trở thành đối thủcạnh tranh với Mỹ, sau năm 1945 kinh tế Nhật Bản mới chỉ bằng 50% nềnkinh tế Mỹ đến năm 1989 bằng 59%

Về xã hội, nớc Mỹ phải đối phó với những vấn đề xã hội to lớn nh nạnthất nghiệp, sự chệnh lệch mức sống giữa ngời giàu và ngời nghèo, nạn tộiphạm trầm trọng, sự xuống cấp về giáo dục, y tế và nạn bạo lực ngày càng giatăng… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội

Nạn thất nghiệp vừa là con đẻ của nền kinh tế suy thoái, vừa là nhân tốquan trọng gây trở ngại cho sự phục hồi kinh tế Theo sự công bố của Bộ lao

động Mỹ, tháng 12/1991 tỷ lệ thất nghiệp lên tới 7,1%, tháng 6/1992 tỷ lệ thấtnghiệp tăng lên 7,8% Tổng số công nhân thất nghiệp khoảng 10 triệu ngời

Trên thực tế, tỷ lệ thất nghiệp lên tới khoảng 10%, với đội quân đông đảokhoảng 18 triệu ngời Nguyên nhân của tình trạng thất nghiệp là do nền kinh

tế suy thoái, phục hồi chậm chạm, các xí nghiệp đã phải tiến hành cắt giảmcông nhân viên chức để tăng cờng khả năng cạnh tranh và giảm giá thành lao

động

Nạn thất nghiệp cùng với lạm phát và gia cả tăng vọt khiến tiền lơngcủa công nhân giảm sút, mức sống đông đảo công nhân ngày càng giảm sút

Số ngời sống dới mức nghèo khổ ngày càng tăng Năm 1969 là 24,1 triệu

ng-ời, năm 1988 là 31,9 triệu ngng-ời, đến 1990 tăng 35 triệu Cục điều tra dân số

Mỹ ngày 03/09/1992 công bố tỷ lệ nghèo khổ của ngời dân Mỹ năm 1991tăng lên 14,2% s0 với năm 1990 tơng đơng 35,7 triệu ngời Nớc Mỹ lúc đó cứ

10 công dân thì có một ngời nhận phiếu cứu tế phẩm

Một vấn đề xã hội trầm trọng là nạn tội phạm Mỹ là nớc có tội phạmngồi tù nhiều nhất thế giới tính theo dân số Đến cuối 1991 nớc Mỹ có trên 1triệu tội phạm ngồi trong nhà tù (cứ 10 vạn ngời có 455 tội phạm) cả năm

1991 ở Mỹ đã xảy ra 24020 vụ giết ngời

Cùng với những khó khăn trên nớc Mỹ phải đối phó với sự sa sút nặng

nề của hệ thống giáo dục và y tế

Bạo loạn chủng tộc do sự kỳ thị chủng tộc ngày càng gay gắt Mức sốngcủa ngời da đen ở thành phố luôn bị giảm sút Năm 1991 có khoảng 31% ngời

da đen trong thành phố sống dới mức nghèo khổ Thanh niên da đen thấtnghiệp gấp 6 lần thanh niên da trắng, tiền lơng của ngời da đen chỉ bằng 1/2ngời da trắng Biểu hiện của sự kỳ thị chủng tộc là cuộc bạo loạn nổ ra vàomùa xuân năm 1992 ở Lôt Angiơlet đã làm rung động toàn thế giới cuộc bạoloạn lan nhanh đến thành phố San Phransixco, Botxton, Philadenphia, đã làmcho 58 ngời chết, 2383 ngời bị thơng trong đó phần lớn là những ngời thanhniên da đen

Nhng bên cạnh đó sự sụp đổ hai cực Ianta cũng đã tạo ra nhiều cơ hộicho nớc Mỹ với sự tan rã của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, dờng

nh Mỹ đứng trớc cơ hội thực hiện tham vọng bá chủ thế giới của mình Saukhi trật tự Ianta sụp đổ Mỹ đang giữa vị trí siêu cờng số 1 về kinh tế, sức mạnhquân sự, về tầm ảnh hởng của mình đến những vấn đề, chính trị văn hoá, t t-ởng trên toàn cầu

Về kinh tế, tuy còn hạn chế Mỹ vẫn là một siêu cờng kinh tế với nềnkhoa học kỹ thuật tiên tiến và mạnh nhất thế giới Hàng năm Mỹ dẫn đầu thếgiới về tổng sản phẩm quốc dân Năm 1990 thu nhập quốc dân của Mỹ là

6000 tỷ đô la, Nhật Bản 3363 tỷ, các nớc Tây Âu cộng lại là 6485 tỷ Sản lợngcông nghịêp Mỹ chiếm 17,4% sản lởng công nghiệp của toàn thế giới, trongkhi đó Nhật Bản chiếm 8,75% Mỹ còn đứng đầu thế giới về năng suất lao

động công nghiệp Nhật Bản chỉ chiếm 70,3% của Mỹ còn Tây Âu chỉ bằng63%

Về khoa học kỹ thuật, Mỹ có nền khoa học kỹ thuật tiến và mạnh nhấtthế giới Việc nghiên cứu cơ bản của Mỹ đợc đầu t và phát triển mạnh chính lànền tảng sức mạnh của nền kinh tế Mỹ Nớc Mỹ có truyền thống và chiến lợc

để thu hút các nhà khoa học trên thế giới đến nớc Mỹ Nghiên cứu khoa học

đã trở thành quốc sách của Mỹ sau chiến tranh thế giới thứ hai Chi phí chonghiên cứu khoa học năm 1990 của Mỹ lên đến 117,2 tỷ đô la, trong khi đó

Đức có 27,8 đô la, Nhật Bản 53,8 tỷ đô la Tổng số nhà khoa học và công trình

s của Mỹ lên đến 4,63 triệu ngời

Nh vậy, mặc dù bản thân nớc Mỹ còn gặp nhiều khó khăn và thách thứcnhng Mỹ vẫn là quốc gia có sức mạnh tổng hợp to lớn nhất và họ cho răngkhông một địch thủ nào có thế thách thức vai trò lãnh đạo thế giới của Mỹ saukhi Chiến tranh lạnh kết thúc Chính vì những yếu tố thuận lợi trên mà tổngthống G.H.Bush đã tuyên bố “chúng ta hiện có trong tay một khả năng đặcbiệt mà ít thế hệ có đợc để xây dựng một hệ thống quốc tế mới phù hợp vớicác ý tởng và các giá trị của chúng ta [4] Ngời Mỹ cho rằng họ đang đứng tr-

ớc một cơ hội hiếm có để thực hiện tham vọng bá chủ của mình

1.2 Khái quát về chiến lợc toàn cầu của Mỹ trớc sự kiện 11/9/2001.

1.2.1 Chiến lợc toàn cầu của Mỹ dới thời Tổng thống G.H Bush chiến lợc v “ ợt trên ngăn chặn ”

Sau hơn bốn thập kỷ thực hiện chiến lợc “ngăn chặn” trớc những thay

đổi to lớn, sâu sắc của tình hình thế giới các nhà lãnh đạo Mỹ nhận thấy chiếnlợc “ngăn chặn” đã lỗi thời Chính quyền G.H.Bush chuyển sang thực hiệnchiến lợc “vợt trên ngăn chặn”

Trớc xu thế thơng lợng và hợp tác quốc tế tiếp tục đợc phát triển, quan

hệ Đông Tây có bớc hoà dịu mới, để thích ứng với tình hình chính sách mớicủa Mỹ trong thập kỷ 90, chính quyền G.H.Bush đã đề ra chiến lợc toàn cầu

“vợt trên ngăn chặn”

Ngày 12, 21 và 24/05/1989, trong các buổi lễ tốt nghiệp của sinh viên

ba trờng đại học nông nghiệp và máy móc Kanzas, G.H.Bush đã liên tiếp phátbiểu ba bài: Sự thay đổi Liên Xô; tơng lai châu Âu, chiến lợc an ninh của thập

chặn” Tổng thống Mỹ tuyên bố thới kỳ sau Chiến tranh lạnh, chiến lợc lớncủa phơng Tây và nhằm ngăn chặn những mục tiêu bành trớng của Liên Xôvới hy vọng đến một lúc nào đó chế độ Xô viết sẽ phải đối phó với những mâuthuẫn nội tại Tình hình hiện nay ở Liên Xô khẳng định sự khôn ngoan củachiến lợc ấy và bây giờ chúng ta có một cơ hội quý giá để đẩy mạnh nó thêm[19].

Và Bush kết luận “chính sách ngăn chặn đã thành công” đến lúc khôngnhững đơn giản ngăn chặn Liên Xô mà phải “vợt trên ngăn chặn”

Mục tiêu và biện pháp thực hiện chiến lợc “vợt trên ngăn chặn”

Thứ nhất, tập trung đẩy lùi, tiến tới xoá bỏ chủ nghĩa xã hội, xoá bỏ cácnớc xã hội chủ nghĩa Trớc mắt phải đa ảnh hởng của Liên Xô trong biến giớicủa Liên Xô, đồng thời tìm cách đa Liên Xô và các nớc Đông Âu “hoà nhậpvào đại gia đình của thế giới”, vào “trật tự thế giới đang tồn tại”

Thứ hai, ngăn chặn, chống phá phong trào giải phóng dân tộc, buộc cácnớc chậm phát triển lệ thuộc vào chủ nghĩa đế quốc

Thứ ba là, giành vai trò thống trị thế giới của chủ nghĩa t bản đứng đầu

đã có, dẫn tới trào lu đòi tự do hoá chính trị, dân chủ hoá, chia rẽ dân tộc, làmmất vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản

Đẩy mạnh thông tin, đẩy mạnh giao lu các phơng tiện video, sách báo,nhất là những loại sách báo cấm trớc đây, mở rộng tiếp xúc di c để thâmnhập, truyền bá lối sống t tởng phơng Tây vào Liên Xô, Đông Âu phục vụ chomục tiêu chống chủ nghĩa xã hội của Mỹ

Về kinh tế: Đa con bài viện trợ kinh tế làm miếng mồi để mặc cả, kích

động đòi t nhân hoá tài sản, tài nguyên, tự do hoá thị trởng nhằm gây biến

động kinh tế, làm cho các nớc xã hội chủ nghĩa gặp khó khăn

Mỹ thực hiện vai trò xúc tác của mình trong kinh tế nh cân nhắc chuyểngiao công nghệ trong một số lĩnh vực cho Liên Xô, tạm thời bãi bỏ đạo luật vềquy chế tối huệ quốc trong buôn bán Đây là những biện pháp “củ cà rốt”mang lại lợi ích kinh tế chứ không phải biện pháp “cái gậy” của chiến tranhkinh tế nhằm tớc bỏ lợi ích kinh tế nh trớc đây với Liên Xô

Về quân sự: Chính quyền Bush tiếp tục duy trì sức mạnh quân sự để sẵnsàng răn đe và ngăn chặn khi cần thiết dới nhiều hình thức Sức mạnh quân sự

Mỹ vẫn là chỗ dựa chủ yếu nhất của chiến lợc toàn cầu của Mỹ Theo Tổngthống Bush thì: “Chúng ta phải mạnh về kinh tế, ngoại giao và quân sự để khaithác đợc những cơ hội đến với chúng ta trong một thế giới biến đổi nhanhchóng” [3]

Để hạn chế các khả năng “bành trớng và đe doạ”, trên cở sở răn đekiếm chế và dựa vào lợi ích trùng hợp thông qua đối thoại để ép Liên Xô hợptác giải quyết các vấn đề trớc mắt của các nhân tố gây đe doạ cũng

- Cùng giảm các vũ khí chiến lợc đòn tiến công hạt nhân đầu tiên nh tênlửa SS 20, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân

- Thực hiện một châu Âu tự do không bị chia cắt, không bị đe doạ bằngthúc đẩy sự tôn trọng quyền tự quyết của Đông Âu, không can thiệp vũ trang,tôn trọng hiệp định Henxanhki về hợp tác an ninh châu Âu, vô hiệu hoá khốiVacxava

- Mở rộng thơng lợng với Liên Xô tiến hành đối thoại để giải quyết các

điểm nóng còn lại trên thế giới thứ ba, kiềm chế tiến tới xoá bỏ các đấu cầucủa Liên Xô nh Cu Ba, Nicaragoa (ở Mỹ La Tinh), Việt Nam, Apganixtan,Libi (á Phi)

Thúc đẩy khả năng chuyển phe (nh Ai Cập, Inđonexia) hoặc xa rời quỹ

đạo Xô viết, giảm và ngừng cái cam kết nguy hiểm và tốn kém của Liên Xô ởthế giới thứ ba Trong trờng hợp cần thiết và trong bối cảnh không còn khảnăng trả đũa, thực hiện can thiệp có lựa chọn Mỹ chỉ có thể thực sự hợp tácvới "con gấu" Nga khi nó đã bị bẻ gãy nanh vuốt, đồng thời thúc đẩy thay đổicơ cấu thợng tầng và hạ tầng trong nớc nhằm đa Liên Xô trở về trật tự thế giớimột cách bền vững không thể đảo ngợc đợc

Chiến lợc “vợt trên ngăn chặn” chỉa thẳng mũi nhọn vào bản thân các

n-ớc xã hội chủ nghĩa, triển khai một cách rộng rãi “đánh vào trung tâm” đối vớicác nớc xã hội chủ nghĩa Thủ đoạn để thực hiện biện pháp này là thúc đẩy t

do hoá chính trị, đa nguyên hoá chính trị nhằm tạo ra nhiều thế lực đối lập,nhiều trung tâm quyền lực trong nội bộ Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa,nhằm phá vỡ độc quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản

Nếu nh trớc đây, với chiến lợc “ngăn chặn” tợng trng cho sức mạnh chothời đại Chiến tranh lạnh, chủ trơng dùng các biện pháp đối đồi quân sự, côlập chính trị, bao vây về kinh tế để kiềm chế sự bành trớng của Liên Xô Cònchiến lợc “vợt trên ngăn chặn” lại đòi hỏi phải thích ứng với tình hình thế giới

đã thay đổi, thích ứng với những thay đổi đang diễn ra trong nội bộ của LiênXô và Đông Âu, sử dụng biện pháp toàn diện hơn, tổng hợp hơn, sâu sắc hơn

Sự kết thúc Chiến tranh lạnh cũng với sự tan vỡ của Liên Xô đánh dấu

sự sụp đổ của trật tự quốc tế trong thời kỳ Chiến tranh lạnh đã đa đến sự chấmdứt của chiến lợc “ngăn chặn” Liên Xô và chủ nghĩa cộng sản mà Mỹ theo

đuổi hơn 4 thập kỷ qua khiến họ phải điều chỉnh chiến lợc toàn cầu một cáchcăn bản trong một bối cảnh quốc tế cực kỳ phức tạp

Sự sụp đổ của Liên Xô khiến Mỹ trở thành siêu cờng duy nhất, là ngờichiến thắng trong cuộc Chiến tranh lạnh khiến Mỹ không cảm thấy huyênhhoang và phấn khích tình hình quốc tế đứng trên một khúc quanh lịch sử mới

Mỹ cho rằng “rõ ràng Mỹ yên tâm và an toàn hơn so với trớc đây” hay sựthách thức với Mỹ ngày nay là lãnh đạo trên nền tảng nhiều hơn là sợ hại Mỹ

tự nhận là siêu cỡng duy nhất còn lại, do đó Mỹ còn chớp thời cơ thúc đẩy cácgiá trị và lợi ích Mỹ trên toàn cầu, tìm cách áp đặt thế giới kiểu Mỹ

Sau giây phút vui mừng, ngời Mỹ chợt trở nên t lự Liên Xô sụp đổ, mối

đe doạ của chủ nghĩa cộng sản không còn nữa Vậy thì đối thủ của nớc Mỹ là

ai, Mỹ không còn lý do gì để “dùng gậy chỉ huy thế giới t bản” nhằm chốnglại sự đe doạ của chủ nghĩa cộng sản nữa Là lãnh tụ của Phơng Tây đã khó,vậy làm lãnh tụ của thế giới còn khó hơn nhiều

Trong bối cảnh quốc tế mới, nớc Mỹ sẽ phải đối phó với nhiều mối đedoạ hoàn toàn mới Sau khi Liên Xô sụp đổ, SNG đợc thành lập đã kéo theonhững rối ren về chính trị, xung đột vũ trang, nội chiến kéo dài ở khu vực này.Nền kinh tế khủng hoảng, đời sống đông đảo nhân dân sa sút nghiêm trọng, sựbất mãn ngày càng tăng trong nhân dân đa đến những rối loạn về chính trị, xãhội

Trong bối cảnh đó, B.Clintơn lên nắm chính quyền 01/1993 lúc nàykinh tế Mỹ vấp phải khó khăn trầm trọng Nạn thâm hụt ngân sách và thâmhụt trong cán cân buôn bán ngày càng tăng, trở thành một căn bệnh trầm kha.Lúc này Mỹ đã trở thành con nợ lớn nhất thế giới, vị trị kinh tế giảm sút

Cùng với những khó khăn trong nớc, Mỹ phải đối phó với sự cạnh tranhkinh tế ngày càng quyết liệt của Tây Âu và Nhật Bản, trong đó nổi lên những

đối thủ tiềm tàng nh Đức, Pháp, Nhật Bản Lần đầu tiên sau chiến tranh thếgiới hai Nhật Bản, Đức thoát khỏi sự phục thuộc nặng nề về quân sự vào Mỹ.

Tháng 01/1993, sau khi lên cầm quyền , B Clintơn tập trung xây dựngchiến lợc toàn cầu mới cho nớc Mỹ Ngày 27/09/1993, chiến lợc mở rộngchính thức đợc công bố Tháng 07/1994, chính phủ B Clintơn lại đa ra “chiếnlợc tham dự và mở rộng”, nhấn mạnh phải thông qua việc tích cực tham giavào công việc quốc tế để mở rộng lợi ích và quan niệm giá trị Mỹ, từ đó đảmbảo hơb nữa địa vị chủ đạo của Mỹ trong công việc quốc tế Chính quyềnOasinhtơn xác định mục tiêu bao trùm của chiến lợc toàn cầu sau Chiến tranhlạnh là Mỹ phải trở thành lãnh tụ của cả thế giới và sự lãnh đạo của Mỹ làkhông thể thay thế đợc [3]

Để thực hiện mục tiêu bao trùm đó, chiến lợc toàn cầu “cam kết và mởrộng” đề ra ba mục tiêu lớn:

Thứ nhất: Phục hng nền kinh tế Mỹ, xây dựng kinh tế vững mạnh, giành

lại vị trí lãnh đạo của Mỹ trong nền kinh tế thế giới coi đây là u tiên số mộtchiến lợc toàn cầu của Mỹ Đặc điểm quan trọng nhất trong việc xác định lạichiến lợc của Mỹ là chính quyền B Clintơn đặt trong tâm vào hớng nội, khi cókết hợp dung hoà nhất định giữa hớng nội và hớng ngoại

Thứ hai: Duy trì, củng cố u thế quân sự của Mỹ trên thế giới và về hạt

nhân lẫn vũ khí thông thờng làm công cụ răn đe chiến lợc nhằm khống chếcác nớc đồng mình và đồng thời là đối thủ, kiềm chế các đối tác khác, đối phóvới các cuộc xung đột khu vực Nhà Trắng và Lầu năm góc chủ trơng thực hiệncuộc điều chỉnh chiến lợc quân sự toàn cầu cho phù hợp với tình hình mới,yêu cầu mới và đối tợng toàn cầu mới, đồng thời phù hợp với khả năng kinh

tế, tài chính hạn hẹp của Mỹ, vừa cắt giảm quân sự và chi tiêu quốc phòng,vừa cũng cố tăng cờng sức mạnh quân sự Mỹ vẫn tìm cách duy trì u thế tuyệt

đối về quân sự của mình trên thế giới

Thứ ba: Thúc đẩy dân chủ ở nớc ngoài Phát huy u thế về chính trị của

Mỹ trên thế giới, thiết lập trật tự thế giới mới do Mỹ điều khiển Chủ trơngngăn chặn bất cứ đối tợng nào xuất hiện có khả năng thách thức sự lãnh đạocủa Mỹ

Nhng mục tiêu này đợc thể hiện rõ trong chiến lợc an ninh quốc gia,tổng thống B Clintơn nhấn mạnh: “Duy trì an ninh của Mỹ với các lực lợngquân sự luôn luôn sẵn sàng chiến đấu, tăng cờng khôi phục tính sống động củanền kinh tế Mỹ, thúc đẩy dân chủ nớc ngoài” [4]

Ba mục tiêu trên có mối quan hệ qua lại, tác động lẫn nhau Theo Tổngthống B.Clintơn thì: “Các mục tiêu nhằm cũng cố an ninh, nâng cao phồn vinhkinh tế và mở rộng dân chủ, luôn tác động qua lại thúc đẩy lẫn nhau Các quốcgia đợc bảo vệ về an ninh thờng ủng hộ thơng mại tự do và duy trì các cơ cấudân chủ Các quốc gia đang phát triển về kinh tế và có các quan hệ th ơng mạivững vàng hình nh mong ớc cũng cố an ninh và hớng tới tự do [4].

Tổng thống B.Clintơn cũng tuyên bố: “Trong Chiến tranh lạnh chúng tatìn cách ngăn chặn mối đe doạ đối với sự sống còn các thể chế tự do, giờ đâychúng ta tìm cách mở rộng, tập hợp các quốc gia sống dới các thể chế tự do

đó” [5]

Nh vây, Mỹ đã chuyển từ chiến lợc “ngăn chăn” trong Chiến tranh lạnhsang chiến lợc “mở rộng” và chuyển vai trò của Mỹ trên thế giới từ “sen đầmquốc tế” sang vai trò ngời lãnh đạo

Để thực hiện chiến lợc toàn cầu “cam kết và mở rộng”, các nhà lãnh

đạo Mỹ chủ trơng sử dụng tổng hợp các biện pháp trong đó chính trị là thenchốt kinh tế là mũi nhọn, quân sự để răn đe và ngoại giao làm hộ trỡ, triệt đểphát huy gia trị Mỹ

Về chính trị – t tởng: Mục tiêu chính là thúc đẩy dân chủ và nhânquyền, áp đặt giá trị Mỹ

Đối với các nớc xã hội chủ nghĩa

Phủ nhận tính chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênnin,những t tởng cách mạng tiến bộ của nhân loại, đề cao giá trị và đẩy mạnhtruyền bá các học thuyết của giai cấp t sản, tuyên truyền “tự do dân chủ, nhânquyền t sản, phủ nhận giá trị đạo đức xã hội chủ nghĩa” Để thực hiện Mỹ sửdụng hệ thống thông tin đại chúng nh đài tiếng nói Hoa Kỳ, châu Âu tự do,châu á tự do, Internet… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nộivà huy động với số lợng lớn các nhà khoa học chống

đờng lối chính sách của Đảng cộng sản hòng làm phá sản các đờng lối chínhsách đó bằng mọi thủ đoạn Chia rẽ Đảng cộng sản với quần chúng đẩy mạnhtrao đổi nhân viên lu học sinh – sinh viên và quan chức qua lại phơng Tây và

Mỹ làm “vật thể mang hình thái ý thức phơng Tây” Khoét sâu những mâuthuận kỳ thị dân tộc, sắc tộc trong các nớc, gây nên sự nghi kỵ, đối đầu, thù

địch giữa các dân tộc hòng làm suy yếu đối phơng

Đối với các nớc xã hội chủ nghĩa đã sụp đổ:

Tăng cờng biện pháp chống phá, vô hiệu hoá toàn cầu khả năng phụchồi quyền lãnh đạo trong các Đảng cộng sản, giúp đỡ củng cố chính quyềntrong giai cấp t sản mới cầm quyền

Đối với các nớc t bản chủ nghĩa:

Tăng cờng liên minh, liên kết về chính trị, quân sự, kinh tế xã hội… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nộicũng cố bộ máy chính quyền, quân đội, cảnh sát… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội bảo đảm cho các nhà nớcdân chủ Phơng Tây đứng vững phát triển song luôn phải tuân theo sự lãnh đạocủa Mỹ.

Về kinh tế: Là yếu tố quyết định sức mạnh của Mỹ, là biện pháp mũi

nhọn để duy trì địa vị siêu cờng duy nhất và cai trò lãnh đạo thế giới, đồngthời làm cơ sở để phát triển tiềm lực quân sự, chính trị và là công cụ để thựchiện quan hệ đối ngoại Bởi vì sức mạnh trong nền ngoại giao, khả năng duytrì sức mạnh quân sự vô địch, sự hấp dẫn trong giá trị Mỹ ở nớc ngoài phụthuộc phần lớn vào sức mạnh của nền kinh tế Mỹ

Nội dung cơ bản của biện pháp kinh tế là các biện pháp thúc đẩy sựthịnh vợng của nền kinh tế Mỹ và là biện pháp dùng kinh tế để thống trị thếgiới, biện pháp thúc đẩy sự thịnh vợng kinh tế Mỹ

Chính quyền phải tham gia điều tiết về kinh tế, nhà nớc là công cụ đấutranh trên mặt trận kinh tế đối ngoại nhằm phục vụ lợi ích phát triển kinh tếcủa Mỹ Thúc đẩy phục hồi và tăng tởng kinh tế thông qua ba biện pháp chính

là gia tăng đầu t, ổn định lãi suất thấp hơn, đào tạo công nhân tốt hơn Thúc

đẩy việc ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ hiện đại Dựa trên thuyết

“đầu t kinh tế”, tăng cờng đầu t vào các ngành kinh tế có công nghệ mũi nhọn

sẽ phát triển và bùng nổ ở thế kỷ XXI

Các biện pháp kinh tế để lãnh đạo thế giới là tăng cờng tiềm lực kinh tếcủa Mỹ và sử dụng tiềm lực kinh tế để buộc các nớc này phải lệ thuộc vào Mỹ, chuyển hoá chế độ chính trị theo chế độ kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa

Mỹ chi phối và sử dụng các tổ chức kinh tế thơng mại, ngân hàng thếgiới nh WTO, WB, IMF… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội, thúc đẩy chế độ tự do buôn bán và hoà tan các nớcxã hội chủ nghĩa vào hệ thống kinh tế t bản chủ nghĩa Dùng đầu t, viện trợkinh tế của Mỹ và các nớc phơng Tây để chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hệ thốngtài chính và tiền tệ các nớc biến đầu t viện trợ kinh tế thành công cụ quantrọng để khống chế các nớc, buộc họ phải thay đổi cơ sở phát triển kinh tế vàtuân theo sự kiểm soát của Mỹ Đối với Nga, Mỹ đã thực hiện “biện pháp sốc”làm cho kinh tế Nga phát triển và đã cải thiện mối quan hệ Chiến tranh lạnhtrớc đây bằng mối quan hệ tuần trăng mật của hai nớc

Về quân sự: Các nhà lãnh đạo Mỹ coi sử dụng sức mạnh quân sự là một

trong những biện pháp cơ bản để thực hiện mục tiêu chiến lợc Kế thừa những

điều chỉnh lớn của chính quyền Bush, chính quyền B Clintơn sau khi phântích bối cảnh chiến lợc quốc tế và trong nớc đã chính thức công bố chiến lợc

“toàn cầu mở rộng” vào tháng 09/1993 Sau đó 1994 và 1996 liên tiếp công bốhai chiến lợc an ninh quốc gia gọi là: “chiến lợc an ninh quốc gia dính líu và

mở rộng” Các báo cáo liên tiếp đợc trình quốc hội: Chiến lợc quân sự quốcgia cho thế kỷ mới (05/1997), báo cáo đánh giá quốc phòng bốn năm một lần(07/1997), báo cáo chiến lợc quân sự quốc gia cho thế kỷ mới (10/1998) và(12/1999)… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội các chiến lợc này vạch ra dựa trên các chỉ dẫn của chiến lợc anninh do tổng thống Mỹ vạch ra

Trơc đây Washingtơn cho rằng mối đe doạ chủ yếu đối với Mỹ là cuộctiến công trên quy mô lớn của Liên Xô vào các nớc NATO Do đó, cơ sở quân

sự của Mỹ là chạy đua vũ trang nhằm đối phó với Liên Xô và các nớc trongkhối Vacxava Khi chính phủ Clintơn lên cầm quyền đã xác định lại bốn mối

đe doạ đến lợi ích toàn cầu của Mỹ

- Thách thức lớn nhất đối với Mỹ về mặt quân sự là những vấn đề cấpvùng Đó là sự mất ổn định khu vực do các nguyên nhân tôn giáo, sắc tộc,tranh giành lãnh thổ, sự xuất hiện nhiều cờng quốc mới

- Việc phổ biến vũ khí huỷ diệt lớn cũng là một thách thức phức tạp nhcác phơng tiện phóng tên lửa, vũ khí hoá học, sinh học

- Các nguy cơ xuyên quốc gia nh bệnh tật, nạn buôn bán ma tuý, tộiphạm xuyên quốc gia, chủ nghĩa khủng bố

Đứng trớc những mối đe doạ trên, chiến lợc quân sự toàn cầu của Mỹnhằm thực hiện mục tiêu chiến lợc là:

- Thúc đẩy ổn định khu vực có lợi cho Mỹ chủ yếu bằng các hoạt độngquân đội Mỹ đóng ở nớc ngoài, cùng với quân liên minh tham gia giàn xếp anninh

- Ngăn chặn xâm lợc, chuẩn bị lực lợng sẵn sàng để phản ứng ở vùngvịnh, ở Đông Bắc á và các khu vực khác khi lợi ích của Mỹ và liên minh bị đedoạ

Căn cứ vào mục tiêu Mỹ đã điều chỉnh chiến lợc quân sự dới thời B.Clintơn

- Một là, cơ cấu lại tổ chức quân dội Mỹ theo phơng châm ba giảm batăng

- Hai là, tham gia vào các cuộc xung đột khu vực

- Ba là, điều chỉnh về chiến lợc liên minh

Về chiến lợc hạt nhân: Là một bộ phận quan trọng trong chiến lợc quân

sự Mỹ, nó bao gồm chính sách răn đe hạt nhân, chính sách sử dụng lực lợnghạt nhân và cơ sở phát triển lực lợng hạt nhân

Về trọng điểm chiến lợc, bắt đầu từ thập kỷ 90 Mỹ đã điều chỉnh trọng

điểm chiến lợc của mình từ một trọng điểm (châu Âu) thành hai trọng điểm(châu Âu và châu á - Thái Bình Dơng) ở châu Âu Mỹ tiếp tục chèn ép Nga,

để Nga không trở thành sự thách thức đối với Mỹ.Và về lâu dài, Mỹ cũng có ý

đồ phòng ngừa châu Âu, châu Âu trong tơng lai sẽ là đối thủ của Mỹ Vì vậycần phá vỡ trục Pari – Bon, xây dựng liên minh Washingtơn Luôndôn

Nội dung chiến lợc quân sự mới là sự kế thừa chiến lợc “phòng thủ khuvực” của chính quyền Bush, song nó đợc bổ sung thêm, hoàn thiện hơn, cụ thểhơn Chiến lợc quân sự mới vẫn đặt trọng tâm vào đối phó với các mối đe doạkhu vực, song đã xác định đây là chiến lợc quân sự “dính líu” hay “can dự”toàn cầu một cách linh hoạt và lựa chọn Lần đầu tiên chiến lợc quân sự Mỹ

đã đề xuất thành tổ hợp thành chiến lợc, đồng thời cũng là ba nhiệm vụ chiếnlợc chủ yếu của quân đội cả thời bình và thời chiến Răn đe và đánh thắng vẫn

là nội dung cơ bản trong chiến lợc quân sự Mỹ

Về ngoại giao: Đợc Mỹ xác định là biện pháp chiến lợc cơ bản để thực

hiện mục tiêu lãnh đạo thế giới của Mỹ Nhng bối cảnh quốc tế mới đã làmcho việc xác định phơng hớng của đờng lối đối ngoại trở nên hết sức khókhăn: “cùng với sự chấm dứt Chiến tranh lạnh, sự tan rã của Liên Xô, sự biến

đổi của mối đe doạ Xô Viết, Hoa Kỳ cùng mất luôn cái la bàn để xác định đ ờng lối đối ngoại của mình [7]

-Để tiếp tục giành quyền lãnh đạo thế giới và ngăn chặn không cho bất

kỳ quốc gia nào có thể nổi len thách thức vai trò của mình, hoạt động ngoạigiao của Mỹ chủ yếu tập trung vào ba hớng

Một là: Củng cố, nâng cấp và mở rộng hệ thống các hiệp ớc an ninh đã

có từ thời Chiến tranh lạnh

Hai là: Thúc đẩy việc hình thành một loạt các khu vực mậu dịch tự do

nh NAFTA ở Bắc Mỹ, AFTA, APEC… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà NộiMỹ tinh rằng thông qua buôn bán tự

do sẽ dẫn đến tự do hoá nền thống trị của các nớc

Ba là: Thúc đẩy dân chủ và nhân quyền ra toàn thế giới và sử dụngchiêu bài này để mặc cả với các nớc muốn có đầu t công nghệ và buôn bán vớiMỹ

Mục tiêu quan trọng nhất trong chiến lợc đối ngoại Mỹ thời B.Clintơn là đa Mỹ giữ vững vị trí lãnh đạo thế giới, nhằm thiết lập một PaxAmericana – một nền hoà bình kiểu Mỹ xây dựng một trật tự quốc tế mới do

Mỹ điều khiển Trong tật tự mới này, tham vọng của Washingtơn là thiết lậpmột trật tự chính trị thế giới mới, trong đó các quốc gia, các dân tộc phải phục

tùng sự lãnh đạo của Mỹ, thực hiện dân chủ nhân quyền theo mô hình của Mỹ

và phơng Tây Về kinh tế, thiết lập một trật tự về kinh tế mới, trong đó lực ợng hùng mạnh của quận đội Mỹ đóng vai trò nòng cốt

l-Chiến lợc ngoại giao nhằm phục vụ đầu tiên cho chiến lợc kinh tế nhằmphục hng nớc Mỹ Tổng thống B Clintơn nêu rõ : “Lợi ích kinh tế của Hoa Kỳphải là trọng tâm chủ yếu trong chính sách đối ngoại của Mỹ” [19 tr185] bởivì, sau khi chiến tranh kết thúc, thế giới đi vào một thời kỳ mới mà nội dungchủ yếu là chạy đua về kinh tế trên quy mô toàn cầu Để giành đợc thắng lợitrong cuộc chạy đua nỳ, bảo đảm vai trò lãnh đạo của Mỹ ở trên thế giới, nềnkinh tế Mỹ phải đợc phục hng và phát triển mạnh mẽ, làm cơ sở cho việc thựchiện những mu đồ về mặt chính trị

Đặc biệt nổi bật trong chính sách ngoại giao của Mỹ thời kỳ này là đềcao vấn đề nhân quyền, dân chủ nhằm tập hợp lực lợng trong giai đoạn mớilàm công cụ để can thiệp vào công việc nội bộ của các nớc Trong suốt thời kỳChiến tranh lạnh, Mỹ đã dơng cao lá cờ “chống Liên Xô, chống cộng sản”đểtập hợp lực lợng trên thế giới Nay ngọn cờ đó đã trở nên lỗi thời Chính phủ

Mỹ phải tìm cách tập hợp lực lợng bằng lá cờ “dân chủ, nhân quyền” mặtkhác sử dụng chiêu bài công cụ để thực hiện âm mu “diễn biến hoà bình”nhằm phá hoại các nớc xã hội chủ nghĩa còn tồn tại

Thực hiện chính sách liên minh,chia rẽ trách nhiệm với các nớc đồngminh cũng là một hớng điều chỉnh trong chiến lợc ngoại giao của Mỹ thời kỳB.Clintơn Vì khi đó nớc Mỹ ngày càng gặp nhiều khó khăn, bị suy yếu tơng

đối, vấp phải nhiều hạn chế trong việc thực hiện các mục tiêu đối ngoại củamình Washingtơn rất cần sự đóng góp của các đồng minh trong việc thực hiệnchiến lợc toàn cầu của mình

Nớc Mỹ thời kỳ này vẫn thể hiện phơng châm thực hiện chính sáchngoại giao dựa trên sức mạnh Antôni Lech – Cố vấn an ninh quốc gia Mỹcho rằng “Chính sách ngoại giao không gắn với sức mạnh thờng thất bại

Đồng thời, sức mạnh mà không ngoại giao thì sẽ thiếu hớng một cách nguyhiểm” [18 tr188] Đây là một trong những quan điểm truyền thống trongchiến lợc đối ngoại của Mỹ Sức mạnh ngoại giao của Mỹ dựa vào sức mạnhtổng hợp bao gồm cả sức mạnh kinh tế, sức mạnh chính trị và quân sự Trong

xu thế toàn cầu hoá đang phát triển mạnh mẽ, Washingtơn chú trọng sử dụngcác công cụ kinh tế, thậm chí tiến hành “chiến tranh kinh tế” để gây sức ép,thúc đẩy các cuộc thơng lợng ngoại giao kết thúc theo hớng có lợi cho Mỹ.Tuy nhiên, các nhà ngoại giao Mỹ vẫn cho rằng, sức mạnh quân sự chính là

cốt lõi của sức mạnh Mỹ Antoni Lech khẳng định “Đó chính là lý do vì saoTổng thống B.Clintơn đã thề rằng các lực lợng vũ trang của Mỹ sẽ vẫn là lợngquân sự đợc đào tạo tốt nhất, đợc trang bị tốt nhất và đợc chuẩn bị tốt nhất thếgiới” [18 tr189].

Trong bối cảnh mới của tình hình quốc tế, hầu hết các quốc gia đềuthực hiện chiến lợc đối ngoại mở rộng quan hệ hợp tác với những lợi íchchống chèo và phức tạp cùng với những cuộc xung đột vũ trang kéo dài ởnhiều nơi làm cho Mỹ dù mạnh đến đâu cũng không thể tự mình đứng ra giảiquyết đợc, cho nên Hoa Kỳ chú ý kết hợp ngoại giao song phơng với ngoạigiao đa phơng, vận dụng sức mạnh tổng hợp về chính trị, ngoại giao trên thếgiới để thực hiện các mục tiêu đối ngoại của mình Đặc biệt, Oasinhtơn chútrọng khai thác, phát huy vai trò của Liên Hợp Quốc trong việc tiến hành cáccuộc thơng lợng đa phơng nhằm dàn xếp , giải quyết các vấn đề toàn cầu vàkhu vực phù hợp với ý đồ mục tiêu của Mỹ Ngoài ra, các tổ chức quốc tế và

tổ chức khu vực khác cũng đợc Mỹ tận dụng triệt để trong khi thực hiện chínhsách ngoại giao đa phơng

Một mục tiêu khác trong chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ thời kì sauchiến tranh lạnh là tạo thế cân bằng chiến lợc mới ở các khu vực và trên thếgiới Sau khi trật tự hai cực Ianta sụp đổ, tình hình thế giời phát triển theo h-ớng đa cực hoá, trong đó các trung tâm quyền lực có sức mạnh gần tơng đơngnhau, nh các nhà nghiên cu Trung Quốc thờng nói là “ một siêu, nhiều cờng”.Các trung tâm này vừa hợp tác, và đấu tranh, cạnh tranh gay gắt với nhau vìlợi ích của mình, nhằm giành và giữ vị trí chi phối lớn hơn đối với các vấn đềquốc tế Trong một thế giới nh thế, và trong hoàn cảnh Mỹ bị suy yếu tơng

đối, không đủ sức một mình áp đặt sự khống chế, thống trị trên toàn cầu, họchủ trơng thiết lập một thế cân bằng chiến lợc chung trên thế giới và ở các khuvực trong đó vẫn đảm bảo u thế của Mỹ

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện chính sách đối ngoạitrên, chính quyền Clintơn gặp phải không ít khó khăn Chính sách ngoại giaomới đợc đa ra trong tình hình thế giới có nhữnh biến động nhanh chóng vàphực tạp, khó nắm bắt Sự bất định của tình hình thế giới làm cho Oasinhtơnphải thừa nhận là không có một mối đe doạ chính nào thật rõ rệt, nhng lại córất nhiều mối đe doạ tiềm ẩn và việc đối phó với nó vô cùng khó khăn và phựctạp so với mối đe doạ hiện hữu của Liên Xô trong thời kỳ chiến tranh lạnh.Chính vì vậy mà một trong những mối quan tâm lớn của Oasinhtơnlà thúc đẩygiải quyết các cuộc khủng hoảng xung đột ở các khu vực nh bán đảo Bancăng,

khu vực Trung Đông, vùng vịnh Pecxich, những cuộc xung đột ở châu Phi… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà NộiTuy nhiên trên thực tế, không phải ở đâu Mỹ cũng gặt hái đợc thành công màthờng xuyên phải điều chỉnh chiến lợc đối ngoại của mình.Trong khi đó, ngânsách đối ngoại của Hoa Kỳ lại bị cắt giảm lớn, gây khó khăn cho việc triển khaithực hiện chính sách ngoại giao.Theo tính toán, chi phí cho hoạt động ngoạigiao thời B.Clintơn là 18,3 tỷ đô la, giảm 20% kể từ đầu thập kỷ 90 và cha bằngmột nửa ngân sách ngoại giao trong thời kỳ chiến tranh lạnh, trong khi ngânsách quân sự vẫn giữ đợc ở mức 80% [18].

Chính sách ngoại giao của Mỹ thời B.Clintơn vẫn không nằm ngoàimục tiêu là nhằm thiết lập một trật tự thế giới mới do Mỹ đứng đầu, nhng đã

có những điều chỉnh nhầt định về biện pháp và thủ đoạn Đó là thủ đoạn kếthợp cả sức mạnh cứng và sức mạnh mềm để lãnh đạo thế giới [thời chiến tranhlạnh Mỹ chủ yếu sử dụng sức mạnh cứng], tức là lấy chiêu bài dân chủ, tự do,nhân quyền, chiến tranh thông tin kết hợp với viện trợ kinh tế để truyền bá,khuếch trơng ảnh hởng văn hoá, chính trị Mỹ Thực hiện âm mu “diễn biếnhoà bình”đa các nớc trên thế giới vận động theo quỹ đạo của Mỹ Thực chấtcủa sự điều chỉnh này không nằm ngoài chính sách ngoại giao cổ điển “câygậy và củ cà rốt”, chỉ có điều là nó đợc thực hiện một cách tinh vi hơn màthôi

Chơng 2: Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu

của Mỹ sau sự kiện 11/09/2001.

2.1 Bối cảnh lịch sử của nớc Mỹ khi G.W.Bush lên nhận chức Tổng thống thứ 43.

Ngày 20/01/2001, sau một cuộc bầu cử đầy tai tiếng, G W Bush đã

b-ớc vào Nhà Trắng, là vị Tổng thống thứ 43 trong lịch sử nb-ớc Mỹ, và là vị Tổngthống đầu tiên của thiên niên kỷ mới

Việc trở thành ông chủ Nhà Trắng của Tổng thống Bush cũng đồngnghĩa với việc trở lại trung tâm quyền lực của đảng Cộng hoà sau 8 năm vắngbóng Sự trở lại này cùng với một truyền thống trong nền chính trị Mỹ là mỗi

đảng cầm quyền cùng với Tổng thống mới thờng mong muốn xây dựng một

chiến lợc, chính sách đối ngoại mang dấu ấn riêng của mình Chính vì vậy, màkhi Tổng thống Bush lên nắm quyền sẽ không thể không có những điều chỉnhtrong chiến lợc toàn cầu của Mỹ.

Nhng chúng ta đều biết rằng, việc điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹphụ thuộc rất nhiều vào yếu tố khách quan và chủ quan, vào tình hình của nớc

Mỹ cũng nh đặc điểm của quan hệ quốc tế đơng đại G Bush đảm nhận chức

vụ Tổng thống vào một thời điểm đợc coi là thuận lợi, khi mà nớc Mỹ có sứcmạnh vô địch cả về chính trị, kinh tế và quân sự Điều này hoàn toàn trái ngợcvới thời của Bush (cha) và B Clintơn trớc đây – phải giải quyết hậu quả củamột nền kinh tế suy thoái trầm trọng sau cuộc Chiến tranh lạnh kéo dài Cònbây giờ “nớc Mỹ đang ở đỉnh cao của sự ảnh hởng và sự thịnh vợng của nó[14]

Về kinh tế, với những biện pháp phát triển kinh tế dới thời Clintơn, nềnkinh tế Mỹ sau 10 năm tăng trởng liên tục vẫn duy trì vị trí đứng đầu thế giới.GDP của Mỹ chiếm 31,2% GDP toàn cầu, lớn gấp hơn hai lần so với nền kinh tế

đứng thứ hai trên thế giới là Nhật Bản Trong vòng hai đến ba thập kỷ tới, vớimức tăng trởng dự báo từ 2% – 3%, vị trí này của Mỹ vẫn đợc duy trì

Về khoa học công nghệ, Mỹ vẫn là nớc đứng hàng đầu trong suốt hơnnửa thế kỷ qua Mỹ là nớc đứng đầu thế giới về số lợng nhà khoa học đợcnhận giải thởng Nôbel và là nớc có nhiều thành công nhất về nghiên cứu khoahọc cơ bản và sáng chế phát minh Bằng phát minh khoa học của Mỹ chiếm60% toàn bộ số bằng phát minh khoa học trên thế giới Mỹ đi đầu trong 20/29ngành khoa học và công nghệ mũi nhọn trên thế giới, đặc biệt trong lĩnh vựccông nghệ tin học Năm 2000, tỷ trọng ngành tin học trong GDP của Mỹ làhơn 8% Công nghiệp tin học đã trở thành ngành công nghiệp lớn nhất của Mỹ

và đóng góp hơn 35% vào sự tăng trởng kinh tế của Mỹ

Về tài chính, Mỹ nắm giữa vai trò chủ đạo trong các thiết chế tài chính,thơng mại thế giới nh WTO, WP, IMF, nh vây gần nh cả sân chơi và luật chơi

đều thuộc về Mỹ

Về văn hoá, Mỹ là nớc có sức ảnh hởng mạnh mẽ trên toàn thế giới.Các chơng trình truyền hình và phim ảnh của Mỹ chiếm tới hơn ắ thị trờng thếgiới Tuyệt đại đa số các chơng trình Internet cũng đợc bắt đầu từ Mỹ Mỹ lànớc có nền giáo dục Đại học và trên Đại học tiên tiến nhất thế giới

Tuy nhiên, có thể nhận thấy u thế đặc biệt nổi bật của Mỹ khi bớc vàothiên nhiên kỷ mới là về mặt quân sự Mỹ là nớc duy nhất có khả năng triểnkhai lực lợng trên toàn cầu Ngoài 1100 căn cứ quân sự trên lãnh thổ quốc gia,

Mỹ còn duy trì 209 căn cứ quân sự ở 35 nớc và vùng lãnh thổ trên thế giới ởkhắp 5 châu lục Mỹ có tàu ngầm nguyên tử và tàu sân bay ở cả ba đại dơng.Chỉ tiêu quân sự lên tới mức khổng lồ, chiếm 37% chi tiêu quân sự trên toàncầu (2000), lớn hơn ngân sách quân sự gộp chung của 10 nớc chi tiêu quân sựlớn nhất thế giới.

Đó là những nền tảng vững chắc cho Tổng thống Bush xây dựng mộtchiến lợc toàn cầu mới Tuy vậy, tình hình cũng không phải là hoàn toàn thuậnlợi Tổng thống Bush phải đối phó với những thách thức không nhỏ trongnhiệm kỳ cầm quyền của mình Những thách thức đó là:

Đầu tiên là d âm về cuộc bầu cử đã đa Bush vào Nhà Trắng Đó là mộtcuộc bầu cử đầy tai tiếng, đợc đánh giá là cuộc bầu cử khó khăn nhất tronglịch sử Hoa Kỳ Tổng thống Bush thắng cử không phải bằng số phiếu áp đảo

mà bằng sự phán quyết của tào án tối cao Liên bang, nên đợc gọi là “Tổngthống của các quan toà” Vì vậy, ông Bush bớc vào Nhà Trắng với một sức éptâm lý khá nặng nề Đây là khó khăn đầu tiên mà ông Bush phải vợt qua

Về kinh tế, cũng đã xuất hiện những trở ngại Tuy chỉ số tăng trởngtrong cả năm 2000 đạt ở mức cao là 5%, nhng tính riêng vào những tháng cuốicủa năm 2000 nền kinh tế Mỹ có dấu hiệu suy thoái Mức tăng trởng ở quý IVchỉ đạt 1,1% so với quý I là 4,8%

Trong quan hệ quốc tế, vấn đề toàn cầu hoá mang lại những lợi ích kinh

tế to lớn cho nớc Mỹ nhng đồng thời cũng mang lại những nguy cơ Các nhànớc ngoài vòng pháp luật và các cuộc xung đột sắc tộc đe doạ sự ổn định vàtiến bộ của nhiều khu vực trên thế giới Những vũ khí huỷ diệt hàng loạt, nạnkhủng bố, buôn lậu ma tuý và tội phạm quốc tế đã vợt ra ngoài các đờng biêngiới quốc gia Việc suy kiệt các nguồn tài nguyên, sự gia tăng dân số nhanhchóng, nạn ô nhiễm môi trờng, bệnh truyền nhiễm, sự di c dòng ngời tị nạnkhông kiểm soát đợc có ảnh hởng ngày càng nghiêm trọng đến nền an ninhcủa Mỹ Thêm vào đó, tâm lý chống Mỹ do toàn cầu hoá đem lại đang tạonhững bất lợi cho các nhà lãnh đạo Mỹ Trong khi các nớc, đặc biệt là nhữngnớc lớn đã tích cực điều chỉnh chiến lợc để có sự độc lập trong chính sách củamình Bên cạnh sự hợp tác truyền thống, châu Âu và Nhật Bản cũng tìm mọicách để phát triển kinh tế, cạnh tranh với Mỹ ngày một gay gắt và quyết liệthơn

Những yếu tố trên đây đã gây không ít khó khăn cho chính phủ mớitrong việc tiếp tục duy trì vị trí siêu cờng và thực hiện tham vọng bá chủ thếgiới của Mỹ

Xuất phát từ những điều kiện thuận lợi đó, Tổng thống thứ 43 của nớc

Mỹ vừa bớc vào Nhà Trắng đã có những động thái làm cả thế giới phải chú ý,nhằm thực thi một chiến lợc đối ngoại mới, tiếp tục duy trì vai trò bá chủ của

Mỹ đối với thế giới

2.1.1 Những điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của G Bush.

Năm đầu tiên sau khi nhận chức: một nền ngoại giao cứng rắn mangmàu sắc đơn phơng

Điều quan trọng hàng đầu cho bất kỳ ai làm Tổng thống Mỹ là tiếnhành thành lập nội các mới của mình Ngay sau khi bớc vào Nhà Trắng, Tổngthống Bush nhanh chóng bắt tay vào việc thành lập nội các Việc bổ nhiệm nộicác của Tổng thống Bush đạt kết quả kỷ lục Chỉ trong vòng cha đầy 4 tuần lễ,Tổng thống Bush đã bổ nhiệm hàng loạt các nhân vật thuộc phái bảo thủ cóquan điểm cứng rắn vào những vị trí đối ngoại then chốt đó là Phó Tổng thống

D Cheney là ngời đã từng giữ những chức vụ quan trọng trong các chínhquyền trớc đây Chenney đợc đánh giá là một nhân vật lỗi lạc trong sự nghiệpkinh doanh và sự nghiệp chính trị, ngời đã từng phục vụ ba đời Tổng thống

Mỹ ở những cơng vị quan trọng Ngoại trởng C.Powell đã có kinh nghiệm trêncơng vị cố vấn Hội đồng an ninh Quốc gia, từng là Chủ tịch Hội đồng Tham

mu trởng liên quân thời chiến tranh vùng Vịnh Bộ trởng quốc phòngD.Rumsfeld, đã từng tham gia 4 chính quyền của đảng Cộng hoà Đặc biệt lànữ cố vấn an ninh quốc gia C.Rice, vốn là một chuyên gia về Liên Xô và Nga,từng làm cố vấn cho Tổng thống Bush (cha) về vấn đề châu Âu Nội các mớicủa Tổng thống Bush đợc đánh giá là “bao gồm hàng loạt các nhân vật sánggiá nhất trong những ngời theo phải Bảo thủ”, sẽ góp phần quyết định vào việcchi phối các chính sách, đặc biệt là chính sách đối ngoại của Mỹ Tổng thốngcùng với ê kíp bảo thủ trong nội các của mình ngay lập tức đã cho cả thế giớibiết tới một đờng hớng ngoại giao cứng rắn theo chủ nghĩa hiện thực mà ngời

ta thờng gọi bớc đầu là học thuyết Bush

Để thực hiện đờng lối ngoại giao theo chủ nghĩa đơn phơng, Mỹ đã liêntiếp từ chối những ràng buộc đa phơng để tự do hành động Sau khi nắmquyền, chính quyền Bush đã thể hiện thái độ khinh thờng lảng tránh, thậm chíthẳng thừng chối bỏ hàng loạt các cam kết quốc tế:

- Tháng 03/2001, Mỹ rút khỏi nghị định th Kyoto về “giảm khí thải gâyhiệu ứng nhà kính” Giống nh các nớc khác, Mỹ cũng nhận đợc cảnh cáo dựtính đến năm 2100, nhiệt độ toàn cầu có thể tăng lên từ 40C - 110C, sản lợngcây trồng vì thế có thể giảm 30% Trong khi 178 nớc trên thế giới đã ký hiệp

đình này, nhng chính phủ Bush đã từ chối thực hiện mục tiêu rất nhỏ yêu cầu

đến năm 2002 giảm bớt khí thải nhà kính 5,2% đối với các nớc phát triển.Ngay cả những ngời hiểu biết ở Mỹ cũng cho rằng, hành động này đã gây trởngại cho việc thực thi hiệp định

- Tháng 07/2001, Mỹ từ chối thi hành hiệp ớc cấm thử vũ khí hạt nhântoàn diện (CTBT) với lý do là khả năng thẩm định hiệp ớc này không cao,thiếu cơ chế trừng phạt với những hành vi không tuân thủ hiệp ớc này, tácdụng kiểm soát chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân bị hạn chế Thậmchí bà Rice còn cho rằng đây là một “hiệp ớc tồi” và từ chối đa ra Thợng việnphê chuẩn

- Tháng 12/2001, Mỹ đơn phơng rút khỏi Hiệp ớc đạn đạo vì theo lời bàRice thì “Hiệp ớc này chỉ là những tàn d của cuộc xung đột Đông – Tây trớc

đây” Chính quyền Bush rút khỏi Hiệp ớc này với lý do nó đã cản trở chínhquyền Bush đảm bảo nớc Mỹ không bị tấn công bất ngờ bằng tên lửa của cácphần tử khủng bố và các nớc vô lại

- Chính quyền Bush còn rút khỏi Công ớc chống mìn 1997, đồng thờităng cờng nghiên cứu cái gọi là mìn thông minh, không gây thờng vong đốivới ngời không tham chiến

Chính quyền Bush còn nhấn mạnh an ninh tuyệt đối đơn phơng, côngkhai tuyên bố, vận động để Mỹ nhanh chóng triển khai Hệ thống phòng thủ tênlửa quốc gia (NMD) và Hệ thống phòng thủ tên lửa chíên trờng (TMD) Kếhoạch quốc phòng đầy tham vọng này đợc khởi xớng từ thời B Clintơn Nó đợc

đánh giá là “con đẻ của sáng kiến phòng thủ chiến lợc SDI” dới thời Tổngthống Rigân trong thời kỳ Chiến tranh lạnh Khi đề xuất kế hoạch này, Clintơncam kết chỉ thực sự triển khai NMD khi đủ 4 tiền đề:

1 Xác định đợc mối đe doạ thực sự đối với nền an ninh quốc gia Mỹ(mà theo các quan chức Mỹ thì mối đe doạ đến từ các quốc gia thù địch nhBắc Triều Tiên, Iran, Irắc Nhng thực chất là nhằm vào các đối thủ chiến lợc làNga và Trung Quốc)

2 Điều kiện tài chính cho phép: Nếu kế hoạch này chỉ triển khai trênmặt đất thì phải tiêu tối thiểu 60 tỷ đô la trong 10 năm Còn chính quyền Bushmuốn triển khai cả trên biển và trong vũ trụ thì phải tiêu tốn tới 120 – 240 tỷ

đô la

3 Đảm bảo thành công về mặt kỹ thuật Dới thời B.Clintơn ba lần thửnghiệm thì chỉ một lần duy nhất thành công

4 Đạt đợc sự nhân nhợng từ phía Nga về sửa đổi Hiệp ớc chống tên lửa

đạn đạo ABM

Tuy nhiên, chính quyền Bush bất chấp sự lo lắng và phản đối của các

n-ớc đồng minh, bỏ qua những điều kiện trên để cố tình phát triển kế hoạchNMD Hệ thống này là hành động phá vỡ thế ổn định chiến lợc toàn cầu, làmtăng thêm ngân sách quân sự của Mỹ, có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũtrang mới trên thế giới, ảnh hởng đến xu thế ổn định hoà bình trong quan hệquốc tế

Đờng lối ngoại giao đơn phơng còn đợc thể hiện rõ trong việc tuỳ tiệnthực hiện chính sách theo ý đồ riêng của mình đối với các khu vực xung đột.Khi còn nắm quyền, chính phủ của B.Clintơn đã tiến hành những bớc đi tíchcực để cải thiện quan hệ với CuBa, bớc đầu có những động thái hợp tác tại Hội

đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc để nới lỏng, xoá bỏ lệnh cấm vận đối với Irắc,xúc tiến đàm phán để bình thờng hoá quan hệ với CHDCND Triều Tiên Nhngkhi lên nắm quyền, chính phủ Bush đã bỏ qua những động thái tích cực trên,thực thi một loạt chính sách thù địch, tăng cờng bao vây, cấm vận đối vớiCuBa, công khai cổ vũ, ủng hộ cho các lực lợng phản động trong cộng đồngngời Mỹ gốc CuBa, cô lập CuBa với cộng đồng Mỹ la tinh Mỹ với Irắc cuốitháng 02/2001, Bush đơn phơng phát động cuộc tấn công Irắc nhằm phát tínhiệu rõ ràng cứng rắng đối với Irắ, tăng cờng kiểm soát khu vực cấm bay.Chính phủ Bush công khai tuyên bố ý đồ của Mỹ nhằm loại bỏ chính quyềncủa Tổng thống S Hutxen Đối với bản đảo Triều Tiên, Mỹ đã điều chỉnh tiếntrình hoà giải đối với Triều Tiên đợc tiến hành trong thời kỳ cuối nhiệm kỳB.Clintơn Chính phủ Bush ngay lập tức đình hoãn vô thời hạn các cuộc đàmphán về bình thờng hoá quan hệ với quốc gia Đông Bắc á này Điều đó khiếncho tiến trình hoà bình bán đảo Triều Tiên rơi vào cục diện bế tắc

Đối với các nớc lớn nh Nga và Trung Quốc, chính phủ Bush đều thựchiện chính sách ngoại giao mang tính chất cứng rắn hơn Đối với Nga, chínhquyền mới tiếp cận các vấn đề trên quan điểm truyền thống nhiều hơn là quan

điểm về mối liên hệ giữa các nớc lớn Việc thúc đẩy hệ thống phòng thủ tênlửa NMD có khả năng sẽ làm cho quan hệ hai nớc xấu đi và có ý kiến lo ngạirằng sẽ thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang mới Tômat Graham, Nguyên Đại

sứ Mỹ tại Nga, một chuyên gia về Nga đã nói: “Vĩnh viễn thời kỳ lãng mạntrong những năm đầu và quan hệ gợng ép trong những năm cuối của thời Tổngthống B Clintơn Quan hệ Mỹ – Nga từ nay là quan hệ hợp tác, cạnh tranh vớithái độ bất cần” [21] Nh vậy, quan hệ Mỹ – Nga không đợc chính phủ Bush

coi là “quan hệ đối tác chiến lợc” mà theo các nhà phân tích sẽ trở thành quanhệ” cạnh tranh chiến lợc Điều đó làm cho giai đoạn căng thẳng mới giữa Mỹ– Nga có thể xảy ra.

Trên thực tế, sau cuộc gặp gỡ cấp cao của Tổng thống Mỹ Bush vớiTổng tống Nga Putin (16/06/2001) tại Xlovenia, ông Putin đã cảnh báo rằngLiên Bang Nga sẽ tăng nhanh lực lợng hạt nhân nếu Mỹ rút khỏi các Hiệp ớcABM Nếu Mỹ cố tính đơn phơng triển khai kế hoạch phòng thủ tên lửa quốcgia NMD, Nga sẽ nâng cấp kho vũ khí hạt nhân chiến lợc, tăng số lợng tên lửamang nhiều đầu đạn hạt nhân để đảm bảo đủ sức chọc thủng hệ thống phòngthủ của Mỹ

Đối với Trung Quốc, Tổng thống Mỹ đã lên tiếng chỉ trích chính sáchcan dự của chính quyền Clintơn Ông nói: “Trung Quốc là đối thủ chứ khôngphải đối tác chiến lợc, chúng ta đừng ác ý đối xử với Trung Quốc nhng cũng

đứng ảo tởng hảo huyền” Trong cuộc gặp gỡ với các chuyên gia quân sự,chính trị và học giả ở Washingtơn, bà C.Rice cũng đã nói: “Sẽ là sai lầm khicho rằng Trung Quốc là kẻ thù nhng cũng không sai khi cho rằng Trung Quốc

là nớc đang thách thức Mỹ Trung Quốc đang thách thức Mỹ và Washingtơn

sẽ phải thận trọng khi xử lý vấn đề lợi ích an ninh của mình mà không xa lánhBắc Kinh” [21]

Chính sách của chính quyền Bush đối với Trung Quốc là “tiếp xúc vàkiềm chế”, định vị lại quan hệ đối với Trung Quốc, dùng khai niệm “đối thủcạnh tranh chiến lợc” thay cho “quan hệ đối tác chiến lợc mang tính xâydựng” thời kỳ B Clintơn Vấn đề mà chính quyền Bush coi là trọng tâm trongquan hệ với Trung Quốc là kiềm chế và ngăn chặn không cho Trung Quốc trởthành thách thức đối với cục diện Châu á - Thái Bình Dơng của Mỹ trong t-

ơng lai Quan hệ Trung – Mỹ trong thời kỳ đầu nắm quyền của Tổng thốngBush cũng có nhiều căng thẳng do vụ va quệt máy bay do thám (01/04/2001),

đặc biệt là vấn đề Đài Loan Chính quyền Bush quyết định bán cho Đài Loanmột lợng vũ khí giá trị khoảng 6 tỷ đô la, tuyên bố sẽ giúp Đài Loan tự vệ nếuTrung Quốc dùng vũ lực với Đài Loan Quan hệ Trung – Mỹ một lần nữa lại

đứng trớc tình hình vô cùng nguy hiểm

Nh vậy, trong thời gian đầu cẩm quyền, chỉnh phủ Bush đã hoạch địnhnhững bớc đờng cơ bản trong chính sách đối ngoại của mình Đó là một đờnglối ngoại giao cứng rắn, đơn phơng, ngợc lại với nền ngoại giao đa phơng thờiTổng thống B Clintơn Học thuyết Bush di theo chủ nghĩa hiện thực, coi lợiích quốc gia là cao nhất, tạo thành lý tởng chính trị cơ bản của chính phủ Bush

nh lời tuyên bố của cố vấn an ninh quốc gia Rice: “Chính sách của chínhquyền đảng Cộng hoà chắc chắn phải bắt nguồn từ cơ sở vững chắc là vì lợiích quốc gia chứ không phải lợi ích của một cộng đồng quốc tế hảo huyền”.Còn Tổng thống Bush thì ra sức kêu gọi thực hiện “một chủ nghĩa quốc tế mớicủa Mỹ” Ông Vladimia Lukin, Phó Chủ tịch Đuma Quốc gia Nga đã phêphán: “Chính sách đối ngoại của Mỹ đã và đang đợc đặc trng bởi mức độ tựtin quá cao, thái độ tự mãn và sự say sa với quyền năng của mình sau thờiChiến tranh lạnh” [8 tr12] Nhng ngay sau khi đờng hớng chiến lợc của chínhquyền Bush bắt đầu đợc thể hiện rõ nét, nó đã phải điểu chỉnh bởi một sự kiệnkinh hoàng xảy ra đối với nớc Mỹ – sự kiện 11/09/2001.

2.1.2 Sự kiện 11/09 và những tác động của nó đối với nớc Mỹ.

Sáng ngày 11/09/2001 nớc Mỹ đã bị rung chuyển bởi một loạt vụ khủng

bố bằng máy bay, xảy ra đồng thời và có hệ thống nhằm vào toà tháp đôi củaTrung tâm Thơng mại thế giới tại NiuOoc và Lầu Năm góc – cơ quan đầunão của Bộ Quốc phòng Mỹ Đó là vốn là biểu tợng cho sức mạnh và sự thịnhvợng của nớc Mỹ Thảm hoạ 11/09 đã gây nên một hậu quả nặng nề, tác động

đến nhiều mặt đời sống kinh tế chính trị nớc Mỹ và của hầu hết các quốc giatrên thế giới

Về kinh tế, thảm hoả 11/09 đã góp phần đẩy nền kinh tế Mỹ vào tìnhtrạng tồi tệ nhất vào thời kỳ suy thoái sau hơn 10 năm tăng trởng liên tục.Tổng giá trị thiệt hại lên tới 105 tỷ đô la Kinh tế Mỹ bớc vào thời kỳ khókhăn nghiêm trọng nhất là các ngành hàng không, bảo hiểm, du lịch và dịch

vụ vì sức mua của ngời dân Mỹ giảm, đầu t vào Mỹ cũng giảm

Về mặt chính trị, sự kiện 11/09 đã phá vỡ huyền thoại về sự an toàn củanớc Mỹ trớc sức tấn công xâm phạm của kẻ thù từ bên ngoài trong suốt hơn

200 năm qua Mảnh đất Hoa Kỳ vốn luôn đợc coi là bất khả xâm phạm với hai

Đại dơng bao bọc và đợc bảo vệ bởi một lực lợng quân sự bất khả chiến bạigiớ đã không còn nữa Tâm lý ngời Mỹ bị tổn thơng nghiêm trọng Khi đó “cảNATO, cả hệ thống phòng thủ tên lửa cũng chẳng giúp gì cho họ” Tờ NewsWeek viết: “Trong khi Mỹ khinh thờng toàn cầu thì chủ nghĩa khủng bố đãdùng một phơng thức có hiệu quả làm bộc lộ hoàn toàn điểm yếu chỉ bẳngmột đòn nhỏ”[14]

Từ trớc ngày 11/09, Mỹ tự nhận mình là nớc không hề có điểm yếu,hùng mạnh nhất, không nớc nào giám đụng vào Nhng sự kiện 11/09 đã vĩnhviễn làm thay đổi tâm lý chung của ngời Mỹ Đ.Rămxpheo nói rằng: “Lịch sửcủa nớc Mỹ đang bớc vào một thời đại mới Đó là một lịch sử “nớc Mỹ kiên

cố không thể phá nổi đã bị thay thế bởi thời đại mới yếu đuối, là thời đại mới

mà những kẻ địch mới tiến hành những kiểu tấn công mới vào những thànhphố và ngời dân của Mỹ” [21]

Về ngoại giao, có ý kiến cho rằng sự kiện 11/09 chính là hậu quả củachính sách đối ngoại kiêu căng ngạo mạn của chính quyền Bush Vì vậy, Mỹcần triệt để xem xét lại chính sách đối ngoại của mình Các chuyên gia chorằng Mỹ không nên hành động nh một đế quốc, nếu không sẽ dẫn đến phảnứng chống đế quốc mà phải trả một giá đắt

Để đối phó trớc những mối đe doạ lớn của quốc gia, mà đặc biệt là việcchống khủng bố, chính quyền Bush đã có những điều chỉnh hoàn toàn mới

2.2 Một số điều chỉnh chiến lợc toàn cầu của Mỹ sau sự kiện 11/09/2001

Xuất phát từ những thay đổi nhanh chóng trong tình hình quốc tế sau sựkiện 11/09, chính quyền của Tổng thống Bush đã tiến hành điều chỉnh lớn vềcác mặt an ninh, quân sự, về đối ngoại, hoạch định lại chiến lợc toàn cầu của

Mỹ Thông qua các văn kiện mà Bộ Quốc phong Mỹ và Tổng thống Bush đãtrình lên Quốc hội: Đánh gia quốc phòng 4 năm (30/09/2001); Đánh gia tìnhhình hạt nhân (08/01/2002) và Chiến lợc an ninh Quốc gia (20/09/2002), ngời

ta có thể thấy rõ đợc những đờng hớng cơ bản trong sự điều chỉnh chiến lợccủa chính quyền Bush:

2.2.1 Sự điều chỉnh chiến lợc trên lĩnh vực an ninh – quân sự.

Điều chỉnh về quan niệm đe doạ:

Dới tiền đề môi trờng hiện đã thay đổi, Mỹ phải dùng phơng pháp mới

định ra chiến lợc mới để ứng phó Theo học thuyết an ninh mới, khi quy hoạchlực lợng chiến lợc, Mỹ sẽ thay đổi quan niệm dựa vào mối đe doạ của cờngquốc toàn cầu hay khu vực trớc đây sang ứng phó với “khả năng hành độngcủa các đối thủ tiềm ẩn và mối đe doạ không xác định” Sau sự kiện11/09/2001, Tổng thống Bush tuyên bố nớc Mỹ ở trong “tình trạng chiếntranh” và tuyên chiến với chủ nghĩa khủng bố quốc tế, xem đó là “cuộc chiếnlâu dài bao gồm những cuộc tiến công mạnh mẽ và các hoạt động bí mật” Mỹnhận định mối đe doạ đối với họ tăng lên sau sự kiện 11/09 Thách thức lớnnhất về an ninh đối với Mỹ lại xuất phát từ những yếu tố không mang tính nhànớc, nghĩa là những kẻ khủng bố, sử dụng vũ khí thông thờng và tên lửa cótầm bắn tơng đối ngắn, hoặc là bom và vũ khí giấu trong xe tải, trên tàuthuyền hay thậm chí ném bằng tay “Kẻ địch không phải là một con ngời,cũng không phải là một chế độ chính trị duy nhất Chắc chắn nó cũng khôngphải là một tôn giáo Kẻ địch là những nhóm sắc tộc hoặc nhân viên bí mật

thực hiện các hành động khủng bố nhằm vào các mục tiêu phi quân sự” [1].Toàn cầu hoá kinh tế và hoạt động buôn bán du lịch tăng lên khiến các nớc vàcác nhóm thù địch có thể xâm nhập, trực tiếp tiến công lãnh thổ Mỹ Chính vìvậy mà tại Học viện Lục quân ngày 01/06/2002, Tổng thống Bush đã tuyênbố: “Cuộc chiến chống khủng bố đã nhanh chóng định hình lại chiến lợc vàchiến thuật quân sự Những kẻ thù trớc đây cần phải có quân đội quy mô lớn

và khả năng công nghiệp hùng hậu mới đe doạ đợc ngời dân và đất nớc Mỹ.Nhng cuộc tiến công ngày 11/09/2001chỉ đòi hỏi vài trăm ngàn đô la trong tayvài chục kẻ xấu xa Tất cả những rối loạn và đau khổ chúng gây nên với chiphí còn ít hơn giá một chiếc xe tăng” [1]

Theo kết quả nhiên cứu của Trung tâm Hơphơ ở Mỹ, Mỹ phân kẻ thùlàm 3 loại:

Thứ nhất, các nớc trong “trục ma quỷ” gồm Irắc, Iran, Bắc Triều Tiên.Thứ hai, các cá nhân, tổ chức khủng bố và những ai chứa chấp, bao chebọn khủng bố

Thứ ba, các nớc không ủng hộ Mỹ chống khủng bố

Từ cách phân chia trên, Mỹ có cách nhìn nhận đánh giá mối đe doạ vàphân chia thế giới theo kiểu “hoặc các vị đứng về phía chúng tôi, hoặc các vị

đứng về phía bọn khủng bố” [2] Sự phán đoán cơ bản về mối đe doạ đối với

Mỹ sau sự kiện 11/09 đã mở rộng từ 3 nớc (01/2202) đến 7 nớc (thêm Cuba,Libi, Xiri, Xuđăng) rồi trong bài phát biểu Tổng thống Bush lại nói Mỹ cần sửdụng mọi biện pháp để vạch trần những hoạt động bí mật của các tổ chứckhủng bố quốc tế của 60 nớc hoặc nhiều hơn nữa Tổng thống Bush nhấn

mạnh sau sự kiện 11/09: Bắt đầu từ hôm nay, bất kỳ n“ ớc nào che chở hoặc

giúp đỡ khủng bố đều bị Hoa Kỳ xem nh là một chỉnh thể thù nghịch” [2] Nh

vậy có tới gần một nửa thế giới này đợc Mỹ coi là mối đe doạ đối với nền anninh của Mỹ

Cùng với sự thay đổi về quan niệm đe doạ, Mỹ ngày càng nhấn mạnh

an ninh tuyệt đối, nhằm bảo vệ an toàn nớc Mỹ Trớc đây, mục tiêu chiến lợc

của quân đội Mỹ nghiêng về “tìm kiếm địa vị chủ đạo” trong công việc anninh quốc tế Khi đó, ngời Mỹ cho rằng vị trí của Mỹ đợc bảo đảm an toàn về

an ninh Nhng sự kiện 11/09 là đòn tiến công nặng nề nhất vào lãnh thổ nớc

Mỹ từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, khiến ngời Mỹ cảm thấy bất

an, cảm giác không có đợc an toàn tuyệt đối Vì vậy, chính quyền Bush chorằng nhiệm vụ hàng đầu của lực lơng vũ trang Mỹ là bảo vẹ nớc Mỹ tránhkhỏi mọi đòn tiến công của kẻ thù và đặt vấn đề bảo vệ lãnh thổ Mỹ lên vị trí

hàng đầu Tổng thống Bush nhấn mạnh: “Dù cái giá cho sự tự do và an ninhcủa Mỹ có cao nhng nếu có phải trả giá bao nhiêu đi nữa để bảo vệ đất nớc thìchúng ta cũng sẽ làm” [2].

Việc điều chỉnh này trong chiến lợc của nớc Mỹ có ảnh hởng rất lớn

đến môi trờng an ninh quốc tế Vì Mỹ quyết tâm theo đuổi một nền an ninhtuyệt đối Điều đó có nghĩa là các nớc khác trong hệ thống quốc tế đều tuyệt

đối không an ninh, bởi để theo đuổi an ninh tuyệt đối , Mỹ sẽ tìm cách phá vỡnhững quy phạm căn bản và cục diện sức mạnh đảm bảo trật tự quốc tế ổn

định Nếu các quốc gia nghi kỵ nhau đều theo đuổi an ninh tuyệt đối thì họ sẽrơi vào một thế giới căng thẳng, đối lập, thậm chí xung đột

Từ việc nhận định mối đe doạ đối với nớc Mỹ có sự thay đổi lớn so với

trớc đây, Mỹ đã điều chỉnh mục tiêu trong chiến lợc an ninh – quân sự. Động

thái điều chỉnh dễ nhận thấy nhất là Mỹ đã chuyển sang u tiên nhiệm vụ số 1

là chống khủng bố Để thực hiện mục tiêu chống khủng bố, Chính phủ Bush

đã thực hiện nhiều biện pháp :

Thứ nhất là thành lập Bộ An ninh nội địa nhằm thực hiện mục tiêu rõ

ràng và cấp bách hơn bao giờ hết là bảo vệ an toàn cho lãnh thổ Mỹ Ngày17/07/2002, tại Nhà Trắng, Tổng thống Bush đã trình bày kế hoạch thành lập

Bộ An ninh nội địa với ngân sách 38 tỷ đô la/ năm với hơn 170.000 nhân viên

Đây đợc đánh giá là công cuộc cải tổ hành chính lớn nhất từ sau Chiến tranhthế giới thứ hai Các nhà quan sát cho rằng, chiến lợc an ninh nội địa của NhàTrắng phá vỡ sự lo âu và không chắc chắn về nền an ninh quốc gia Mỹ Bảnthân Nhà Trắng cũng thừa nhận chi phí riêng cho khu vực t nhân về an ninhcũng sẽ tăng gấp đôi so với mức chi 55 tỷ đô la mỗi năm trớc khi xảy ra sựkiện 11/09 Ngân sách Liên bang cho an ninh nội địa của Mỹ tăng từ 17 tỷ đô

la năm 2001, lên 38 tỷ đô la năm 2003 và sẽ tiệp tục tăng trong những nămtới

Thứ hai là tăng ngân sách quân sự Ngay từ năm 1999, ngân sách quốc

phòng của Mỹ đã có xu hớng tăng lên Sau vụ khủng bố ngày 11/09, với lý dotập trung chống khủng bố, ngân sách quân sự Mỹ đợc nâng lên mức kỷ lục,nhằm duy trì một sức mạnh quân sự vô địch để chống khủng bố và thực hiệnnhững mục tiêu toàn cầu của Mỹ Ngày 17/07/2002, Thơng viện Mỹ đã nhấttrí thông qua dự luật chi tiêu quốc phòng cho năm tài chính 2003 lên tới 355tỷ

đô la, tăng 14% so với năm 2002 Ngân sách quốc phòng Mỹ chiếm tới 40%chi tiêu quốc phòng của toàn thế giới, lớn hơn ngân sách quân sự của 15 nớcchi tiêu quốc phòng lớn nhất thế giới gộp lại (theo ngân sách quốc phòng danh

cho tài khoá 2003) Trong kế hoạch 10 năm chống khủng bố,Tổng thống Bush

sẽ dành 600 tỷ đô la cho nhiệm vụ chống khủng bố [7 tr7]

Thứ ba là đa ra chiến lợc quân sự mới : chiến lợc “tấn công trớc để

kiềm chế đối phơng” và “can dợ mang tính phòng ngự” hay còn gọi là chiên

ớc nào, tập đoàn nào giám tấn công Mỹ Đối với những nớc có vũ khí hạt nhân

mà Mỹ không có cách nào tiêu diệt nh Liên Xô thì Mỹ tạm thời chịu đựng vàdùng các hiệp định, điều ớc nh Hiệp định hạn chế vũ khí chiến lợc, Hiệp ớcchống tên lửa đạn đạo, Hiệp ớc không phổ biến hạt nhân… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nộiđể kiềm chế sựphát triển và mở rộng vũ khí hạt nhân của những nớc này D luận các nớc ph-

ơng Tây hầu hết đều cho rằng, trong gần nửa thế kỷ sau Chiến tranh thế giớithứ hai, sở dĩ không nổ ra đại chiến thế giới là do chiến lợc “đe doạ, kiềmchế”của Mỹ đã phát huy tác dụng

Tuy nhiên, Tổng thống Bush cho rằng chiến lợc trên đã lỗi thời, Mỹ cầnphải áp dụng chiến lợc “tấn công trớc để kiềm chế đối phơng”, “can dự mangtính phòng ngự”thì mới có thể đảm bảo an ninh của Mỹ và các nớc liên minh

Để thích ứng với môi trờng an ninh mới, chính quyền Bush lại tiến hành điềuchỉnh lớn về quân sự, đa ra học thuyết “đánh đòn phủ đầu”.Lý do mà Mỹ đa ra

là sau sự kiện 11/09 cho thấy đối với các tổ chức khủng bố nếu áp dụng chiếnlợc “trả thù mang tính huỷ diệt”có tính truyền thống để đe doạ thì về cơ bảnkhông phát huy đợc tác dụng Nếu Mỹ ngồi đợi các tổ chức khủng bố tấn côngsau đó mới phản công thì e rằng đã quá muộn

Từ đầu năm 2002, các nhân vật quan trọng trong chính quyền Bush bắt

đầu đua nhau đa ra ý kiến và phát biểu về điều chỉnh chiến lợc quân sự của

Mỹ để tạo bầu không khí cho việc điều chỉnh tiến hành vào cuối năm

Tháng 5/2002, phát biểu tại Quốc hội Đức, Bush đa ra quan điểm “đánh

đòn phủ đầu trừng phạt đối phơng” Ngay 01/06/2002, phát biểu tại trờng Đạihọc West Point, Bush nhắc lại quan điểm này và nói: “Nếu đợi khi mối đe doạtrở thành hiện thực thì chúng ta phải chờ đợi qua lâu” [2] Bush cho rằng,chiến lợc ran đe và ngăn chặn trong thời kỳ chiến tranh lạnh đã không còn

thích hợp với tình hình sau sự kiện 11/09 Mỹ phải chuẩn bị đòn giáng trả phủ

đầu trớc đối với “phần tử khủng bố và tên bạo chúa” Chiến tranh chốngkhủng bố giờ đây không thể dựa vào phòng thủ để giành thắng lợi Mỹ phảitấn công kẻ địch, phải tiêu diệt và loại bỏ mối đe doạ nguy hiểm nhất trớc khichúng hình thành

Ngày 08/06/2002, phát biểu trong lễ tốt nghiệp của Học viện Lục quân,chủ tịch Hội đồng tham mu trởng liên quân, tớng Myers nói: “Mỹ cần phải cóphơng thức t duy hoàn toàn mới Trong chiến tranh chống khủng bố, ngời hoạt

động nhanh sẽ chiến thắng, ngời đánh đòn phủ đầu trớc sẽ chiến thắng” Cốvấn an ninh quốc gia Rice cũng nói: “Đòn phủ đầu trớc nghĩa là áp dụng hành

động trớc, ngăn chặn trớc hành động mang tính huỷ diệt nào đó mà kẻ địch cóthể áp dụng” [19]

Ngày 14/6/2002, phát biểu trong cuộc họp trù bị của Đảng Cộng hoàBush đã nâng quan điểm “đánh đòn phủ đầu trừng phạt” thành chủ nghĩa mới,chiến lợc mới Trên cơ sở này, Tổng thống Bush đã ra lệnh cho Uỷ ban Anninh quốc gia đa chiến lợc “đánh đòn phủ đầu trừng phạt”làm co sỏ cho chínhsách an ninh mới trong Báo cáo chiến lợc an ninh quốc gia

Ngày 20/09/2002, Bản báo cáo chiến lợc an ninh quốc gia Mỹ chínhthức đợc công bố Đây là bản báo cáo chiến lợc an ninh quốc gia đầu tiên màchính quyền Bush đa ra từ khi lên nắm chính quyền, và là bản báo cáo chiến l-

ợc an ninh quôc gia đầu tiên của Mỹ trong thế kỷ XXI Chiến lợc an ninhquốc gia gồm 8 phần lớn đã toát lên triết lý của bạo lực Điểm cốt yếu củachiến lợc này là sự khẳng định ý chí của Mỹ quyết định đánh đòn phủ đầukhông khoan nhợng, không chậm trễ ổ mức tàn khốc nhất có thể, kể cả việc sửdụng vũ khí hạt nhân, cho dù đối tợng hứng chiu đòn phủ đầu đó là các nhómkhủng bố, các quốc gia mà Mỹ buộc tội là bảo trợ khủng bố, các quốc gia độctài, sản xuất và tàng trữ vũ khĩ giết ngời hàng loạt hay bất cứ cờng quốcnào,thế lực nào giám thách thức địa vị độc tôn lãnh đạo thế giới của Mỹ Báocáo viết: “những khái niệm về truyền thống răn đevà ngăn chặn không có hiệuquả đối với kẻ thù theo chủ nghĩa khủng bố Sự chống chèo giữa những nớcbảo trợ bọn khủng bố và những nớc theo đuổi các loại vũ khí huỷ diệt lớnbuộc chúng ta phải hành động”và “Mỹ không cho phép bất cứ cờng quốc nào

đuổi kịp u thế hàng đầu mà Mỹ có đợc sau khi Liên Xô sụp đổ” [2]

Bản báo cáo chiến lợc an ninh quốc gia Mỹ đã thể hiện triệt để t tởngquân sự tối thợng của Mỹ Mỹ sẽ đảm bảo u thế quân sự tuyệt đối để bảo vệ

an ninh tuyệt đối của mình Và để đề phòng các phần tử khủng bố thực hiện

các cuộc tiến công vào nớc Mỹ, quân đội Mỹ có thể phaỉo sử dụng hành động

độc lập, thậm chí khi cần có thể phát động đòn đánh phủ đầu đối với kẻ thù.Theo cách giải thích của các quan chức Mỹ, chiến lợc “đánh đòn phủ đầu” cóthể còn bao gồm các hành động trừng phạt kinh tế, phong toả các khoản tiềngửi ngân hàng, tăng cờng hoạt động thu nhập tình báo… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nộichứ không chỉ thuầntuý dùng hoạt động quân sự Ngày 15/06/2002, cố vấn an ninh quốc giaC.Rice nói: “Chiến lợc “đánh đòn phủ đầu”còn có thể bao gồm những thủ

đoạn phi quân sự, không chỉ nhấn mạnh đến tiến công quân sự”

Chiến lợc an ninh quốc gia mới này đa ra trong bóng đêm cha tan của

sự kiện 11/09/2001 Rõ ràng chính quyền Oasinhtơn có ý định khai thác triệt

để tâm lý đặc biệt của xã hội Mỹ sau sự kiện kinh hoàng 11/09/2001 cũng nhlợi dụng sự cảm thông nhất định nào đó của d luận thế giới dành cho nớc Mỹsau đòn tiến công “vô tiền khoáng hậu” này để xây dựng một chiến lợc anninh mới Ngời ta thấy trong chiến lợc này nổi lên bóng dáng đồ sộ của một

đế chế nổi khùng, kiêu căng và ngạo mạn, tự cảm thấy mình quá mạnh, nhnglại đang bị giễu cợt bởi đòn đánh táo tợn ngày 11/09/2001 Nhiều tờ báo ph-

ơng Tây bình luận rằng, chiến lợc an ninh này là bớc ngoặt mới trong đờng lối

đối ngoại của Mỹ, tơng tự nh chiến lợc an ninh quốc gia năm 1948 củaWashingtơn với học thuyết “kiềm chế và răn đe” đã từng hớng đạo cách hành

xử của Mỹ trên vũ đài quốc tế trong suốt nửa thế kỷ chiến tranh lạnh

Chiến lợc an ninh quốc gia do chính phủ Mỹ đa ra với học thuyết cốt lõi

“đánh đòn phủ đầu” đang dựng lên một cột mốc xám xịt trong lịch sử banggiao quốc tế Chính cựu phó Tổng thống Mỹ Algor phê phán: “Sau sự kiện11/09/2001, có biết bao thiện cảm, thiện chí mà thế giới dành cho chúng ta.Chúng ta đã để phung phí điều đó và thay thế bằng mối lo sợ, nghi ngại khôngphải vì điều mà bọn khủng bố sẽ làm, mà về điều nớc Mỹ sẽ làm” [6,Tr.38]

Về trọng điểm chiến lợc.

Trọng điểm chiến lợc của Mỹ trớc sự kiện 11/09/2001 nghiêng về Châu

á- Thái Bình Dơng, sau 11/09/2001 chiến lợc này vẫn không thay đổi Vì khuvực châu Âu tơng đối ổn định, lại có sự tồn tại của khối NATO, quan hệ Mỹ-Nga sau sự kiện 11/09/2001 đã phần nào đợc cải thiện, Nga đã ký với Mỹ hiệp

định cắt giảm vũ khí hạt nhân và ký tuyên ngôn Rôm với NATO Mỹ chorằng, khu vực châu á - Thái Bình Dơng còn tiềm ẩn nhiều nhân tố gây xung

đột, cần tăng cờng hơn nữa việc ngăn chặn xung đột trong khu vực này, chonên tiếp tục bố trí lực lợng quân sự tại khu vực châu á - Thái Bình Dơng, baogồm điều động tàu ngầm hạt nhân, máy bay ném bom chiến lợc tới Guam

Tuy nhiên, Báo cáo đánh giá công tác quốc phòng 4 năm ngày 01/10/2001nêu rõ, khu vực trọng điểm tăng cờng sức mạnh quân sự hiện nay của Mỹkhông còn là Đông Bắc á mà la Trung Đông, Nam á và Đông Nam á Trớc

đây, trong chiến tranh lạnh, sự có mặt của quân đội Mỹ ở tập trung ở Tây Âu

và Đông Bắc á, còn hiện nay các mối đe doạ tiềm tàng lại đang xuất hiện ởcác khu vực khác Trọng điểm phát triển hệ thống căn cứ quân sự sắp tới làthiết lập nhiều căn cứ và khu vực đóng quân ở các nơi khác ngoài Tây Âu và

Đông Bắc á, tìm cách tăng cờng khả năng tác chiến của lực lợng mặt đất ởvùng Vịnh, tăng thêm các căn cứ không quân ứng chiến khẩn cấp ở Thái BìnhDơng, ấn Độ Dơng và vùng Vịnh, chuyển một bộ phận lính thuỷ đánh bộ từ

Địa Trung Hải tới vùng Vịnh và ấn Độ Dơng Thứ tự các khu vực đáng quantâm của Mỹ là châu á, Trung Đông, châu Âu và Tây bán cầu Nh vậy, châu á

đứng đầu mối quan tâm của Mỹ về chiến lợc, các nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng

“châu á dần dần trở thành khu vực dễ bị ảnh hởng nhất của cuộc đối khángquân sự quy mô lớn” Sở dĩ, Mỹ chuyển trọng điểm xuống khu vực châu á -Thái Bình Dơng là do những nguyên nhân sau đây:

Thứ nhất, Mỹ cho rằng khu vực châu á - Thái Bình Dơng là một trongnhững khu vực chứa đựng nhiều nhân tố bất ổn định nhất hiện nay Các vấn đề

nh Đài Loan, bán đảo Triều Tiên, Casmia… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội đều có thể đột nhiên nổ ra khủnghoảng trong tình hình không có bất kỳ dấu hiệu dự báo hoặc cảnh cáo nào, từ

đó sẽ đa ra những khó khăn và thách thức đối với nớc Mỹ Ngay từ 1993,Brêdinxki đã viết: “Viễn Đông đã trở thành một trong những khu vực tậptrung những vũ khí hiện đại nhất trên thế giới… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội khu vực này đang trở thànhtrung tâm hoạt động kinh tế toàn thế giới… dịch) Nhà xuất bản chính trị Quốc gia Hà Nội nhng lại không có bất kỳ cơ chế

an ninh đa phơng nào, do đó dễ xảy ra xung đột bạo lực” [19]

Thứ hai, khu vực châu á - Thái Bình Dơng có những yếu tố đe doạ đếntriển vọng của Mỹ lãnh đạo trong tơng lai, đắc biệt là nhân tố Trung Quốc.Với đà tăng trởng kinh tế nh hiện nay, theo dự báo từ 30 đến 50năm tới, TrungQuốc sẽ có nền kinh tế lớn gấp 2,5 lần nền kinh tế Mỹ và gấp 5 lần nền kinh

tế Nhật Bản Khi đó chắc chắn vị trí lãnh đạo thế giới mà Mỹ mong muốn sẽkhông thể có đợc Vì vậy, ngay từ bây giờ, Mỹ tìm mọi các để kiềm chế TrungQuốc, trong đó Mỹ mu tính sử dụng con bài Đài Loan làm công cụ đối khángvới Đại lục Điều đó không những làm chậm tốc độ phát triển của Trung Quốc

mà còn làm cho Trung Quốc luôn lo lắng về vấn đè thống nhất đất nớc, vì vậy

sẽ làm giảm sự thử thách bá quyền của Mỹ ở khu vực châu á - Thái Bình

D-ơng Ngoài ra, kế hoạch bố trí Hệ thống phòng thủ tên lửa chiến trờng (TMD)