Một số dẫn liệu về quả và hạt của 3 giống lạc (sán dầu 30, cúc và l14) trồng ở huyện thanh chương nghệ an

Hàm lợng chất béo trong hạt của các giống lạc .... Hàm lợng axit béo không no của các giống lạc 25Biểu đồ 3.1.. Hàm lợng axit béo không no của các giống lạc 25... Do nhiều nguyên nhân mà

trờng đại học vinh khoa sinh học

Vinh, 5/2009

trờng đại học vinh khoa sinh học

Sinh viên thực hiện : Trần Đình Hạnh Lớp : 46A - Sinh

Vinh, 5/2009

Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận đợc

sự hớng dẫn tận tình của thạc sĩ Lê Quang Vợng Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơnsâu sắc về sự giúp đỡ quý báu đó

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Đặc biệt là thầy cô vàcán bộ kỹ thuật viên trong tổ bộ môn Sinh lý hoá sinh, ngời dân và cán bộ phòngnông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Thanh Chơng đã tạo điều kiện thuậnlợi và giúp đỡ tôi trong qúa trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn sự động viên và giúp đỡ của ngời thân, bạn bè chotôi niềm tin và nghị lực để hoàn thành khoá luận này

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, tháng 05 năm 2009

Tác giả

Trần Đình Hạnh

Phụ lục Lời cảm ơn

Mở đầu 1

Chơng 1: Tổng quan tài liệu 2

1.1 Nguồn gốc cây lạc 2

1.2 Giá trị cây Lạc 2

1.2.1 Giá trị dinh dỡng 2

1.2.2 Giá trị kinh tế 3

1.2.3 Giá trị đối với hẹ sinh thái nông nghiệp 4

1.3 Tình hình sản xuất lạc trên thế giới, ở Việt Nam và tại tỉnh Nghệ An 4

1.3.1 Tình hình sản xuất trên thế giới 5

1.3.2 Tình hình sản xuất ở Việt Nam 5

1.3.3 Tình hình sản xuất tại Nghệ An 6

1.4 Một số chỉ tiêu sinh hoá của hạt 7

1.5 Một số đặc điểm của cây lạc 9

1.5.1 Đặc điểm thực vât 9

1.5.2 Hệ thống phân loại 9

1.5.3 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây lạc 9

1.6 Vài nét về điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu 10

Chơng 2: Đối tợng, Nội dung và Phơng pháp nghiên cứu .13

2.1 Đối tợng nghiên cứu 13

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 13

2.2.1 Địa điểm 13

2.2.2 Thời gian nghiên cứu 13

2.3 Nội dung nghiên cứu 14

2.4 Phơng pháp nghiên cứu 14

2.4.1 Phơng pháp điều tra 14

2.4.2 Phơng pháp xử lý mẫu trớc khi phân tích 15

2.4.3 Phơng pháp cân, quan sát, đếm 15

2.4.4 Phơng pháp thống kê toán học 15

2.4.5 Phơng pháp xác định các chỉ tiêu hoá sinh 16

Chơng 3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 18

3.1 Kết quả điều tra và nghiên cứa đặc điểm hình thái của các giống lạc 18

3.1.1 Kết quả điều tra các giống lạc

3.1.2 Trọng lợng kích thớc của quả và hạt

3.2 Kết quả nghiên cứu một số chỉ số hoá sinh – thực phẩm của các giống lạc

3.2.1 Hàm lợng tinh bột

3.2.2 Hàm lợng chất béo trong hạt của các giống lạc

3.2.3 Một số chỉ số chất béo của dầu lạc

3.3 Kết quả về thành phần và hàm lợng axít béo của dầu lạc 25

Kết luận và đề nghị .27

Tài liệu tham khảo 29

Danh mục bảng biểu, sơ đồ

Bảng 3.2 Trọng lợng 1000 quả và 1000 hạt của các giống lạc 18Bảng 3.3 Kích thớc quả và hạt của các giống lạc 19Bảng 3.4 Tơng quan giữa kích thớc các giống lạc ở quả và hạt 20

Bảng 3.6 Hàm lợng dầu trong hạt của các giống lạc 22

Bảng 3.8 Thành phần và hàm lợng axit béo trong các giống lạc 24Bảng 3.9 Hàm lợng axit béo không no của các giống lạc 25Biểu đồ 3.1 Hàm lợng tinh bột của các giống lạc 21

Biểu đồ 3.3 Hàm lợng axit béo không no của các giống lạc 25

Mở Đầu

Lạc (Arachis hypogaea L.) là cây công nghiệp ngắn ngày và là cây thựcphẩm cho dầu chiếm vị trí quan trọng trong đời sống con ngời và nền kinh tếquốc dân

Lạc chứa hàm lợng dầu tơng đối cao, chứa nhiều axít amin không thaythế Mặt khác hàm lợng cholesterol thấp nên là loại dầu ăn rất tốt cho sức khoẻ

Ngoài giá trị dinh dỡng thì trồng lạc còn có vai trò quan trọng trong quátrình điều hoà chu trình chuyển hoá nitơ trong tự nhiên

Nghệ An là tỉnh có diện tích và sản lợng lạc cao so với các tỉnh trồng lạc

ở Việt Nam Tuy nhiên công tác nghiên cứu và khảo nghiệm các giống lạc tạiNghệ An còn chậm nên còn thiếu các dẫn liệu về các giống lạc

Thanh Chơng là huyện có nhiều thuận lợi về điều kiện tự nhiên phù hợpvới cây lạc Do nhiều nguyên nhân mà nhiều giống lạc đang đợc trồng trên địabàn của huyện với những quy mô khác nhau nhng cha đợc đánh giá một cách đầy

đủ các khía cạnh về hình thái, chất lợng và năng suất

Xuất phát từ thực tiễn đó chúng tôi chọn và thực hiện đề tài: “Một số dẫn

liệu về quả và hạt của 3 giống lạc (Sán Dầu 30, Cúc và L14) trồng ở huyện Thanh chơng – tỉnh Nghệ An–

Mục tiêu của đề tài: Thông qua việc nghiên cứu một số chỉ tiêu của quả

và hạt, đề tài sẽ cung cấp một số dẫn liệu khoa học làm cơ sở cho việc đánh giá,

so sánh các giống lạc đang đợc trồng phổ biến tại huyện Thanh Chơng, tỉnhNghệ An

Chơng 1 Tổng quan tài liệu

1.1 Nguồn gốc cây lạc

Nguồn gốc của cây lạc có nhiều quan điểm khác nhau ở cuối thế kỉ XIXnhiều tác giả cho rằng cây lạc có nguồn gốc từ Châu Phi, căn cứ vào sự mô tảcủa Theophraste và Pline.Theo B.B.Hizgrinys trung tâm trồng lạc nguyên thuỷ

là vùng Granchaco nằm trong thung lũng Parafia và Paraguay [6]

Nghiên cứu về trung tâm khởi nguyên cây trồng trên thế giới, Viện sỹVavilop nhận định Brazil và Paraguay là nơi trồng lạc nguyên thuỷ [1]

Trong khi đó một số tác giả lại cho rằng lạc có nguồn gốc từ miền đôngBôlovia [6]

Nhiều dẫn chứng cho rằng cây lạc đa vào Châu Âu từ thế kỉ XVI [5]

Đầu thế kỉ XVI ngời Bồ Đào Nha đã nhập lạc vào bờ biển Tây Phi, từ đó

đa sang Trung Quốc, Nhật Bản, Đông Nam á, ấn Độ và bờ biển phía Đông nớc

úc [6]

Năm 1753 Linne đã miêu tả cụ thể và phân loại đặt tên là Arachishypogaea L.

ở Việt Nam lịch sử trồng lạc cha đợc xác định rõ ràng, trong sách “Vân

đài loại ngữ” của Lê Quý Đôn viết, cũng cha đề cập đến cây lạc, không một

ng-ời Châu Âu nào đến nớc ta vào thế kỉ XIX đã ghi nhận là có trồng lạc trong cáctập viết xuất bản của họ nhng có lẽ cây lạc đợc du nhập vào nớc ta theo cácnhà buôn và nhà thuyết giáo Châu Âu

Ngày nay căn cứ trên các tài liệu về khảo cổ học, thực vật học, dân tộchọc, ngôn ngữ học và dựa vào sự phân bố các giống lạc cho phép các nhà khoahọc khẳng định A Hypogaea L có nguồn gốc từ Nam Mỹ [6].

Dầu lạc:

Axít béo cha no 80 % gồm : Axít oleic và axít linolêic

Axít béo no 20% gồm : Axít panmitic và Axít stearic

Prôtêin của lạc gồm hai loại globulin : Arachin và Corarachin

Prôtêin của lạc có đủ 8 loại axit amin không thay thế, so với chỉ tiêu của FAO thì hàm lợng các loại axit amin trong lạc thể hiện ở bảng sau:

Hàm lợng axit amin không thay thế trong prôtêin của hạt lạc

Axit amin ở Lạc (g/16gN) Hàm lợng chuẩn lý tởng

(g/16gN)

Trong chăn nuôi: Thì các phế thải của lạc đợc sử dụng để làm thức ăn cho gia súc gia cầm mang lại nguồn thu nhập riêng.

Trong công nghiệp: Lạc đợc sử dụng nhiều trong công nghiệp thực phẩm,chế biến nhiều sản phẩm khác nh: nớc chấm, format lạc, sữa lạc, bánh kẹo, xà phòng…

Lạc đợc xem là loại cây trồng xuất khẩu của nhiều nớc mang về một lợngngoại tệ không nhỏ cho nền kinh tế quốc dân, góp phần tăng thu nhập cho chongời nông dân Bên cạnh các vụ chính, lạc còn đợc trồng xen canh, luân canhtăng vụ Vì vậy giá trị kinh tế cây lạc càng đợc nâng cao

1.2.3 Giá trị đối với hệ sinh thái nông nghiệp

Cũng nh các cây họ đậu khác, rễ lạc có thể tạo ra những nốt sần do visinh vật cộng sinh cố định Nitơ hình thành đó là Rhizobium vigna Lợng Nitơ

cố định của lạc có thể đạt tới 70-110 KgN/ha/vụ cho thấy vai trò to lớn của câylạc trong việc cải tạo đất trồng [6] Rhizobium vigna cố định Nitơ tham gia vào

vòng tuần hoàn Nitơ trong tự nhiên Nó cố định Nitơ khí trời thành NH+

4 giúpcây trồng hấp thụ dễ dàng [7]

1.3 Tình hình sản xuất lạc trên thế giới, ở Việt Nam và tại tỉnh Nghệ An

1.3.1 Tình hình sản xuất lạc trên thế giới

Trên thế giới có hơn 100 nớc trồng lạc với diện tích 21.630.000 ha(2002) Diện tích trồng lạc tập trung chủ yếu ở các nớc Châu á (63,17%), ChâuPhi (31,81%), trong đó ấn Độ, Trung Quốc, Nigiêria là những nớc có diện tíchlớn nhất Lợng xuất khẩu hàng năm trên thế giới đạt 1,3-1,7 triệu tấn lạc quả vàkhoảng 350.000-400.000 tấn dầu lạc

Trên thế giới cây lạc đợc phân bố rộng rãi từ 56 vĩ độ Bắc và Nam, từ vùngnhiệt đới nóng ẩm và nóng khô tới vùng á nhiệt đới tơng đối ẩm và nhiều ma.Cây lạc không đòi hỏi quá nghiêm ngặt về mặt đất đai và các điều kiện khí hậucho nên có nhiều nớc đang mở rộng diện tích trồng lạc nh: Braxin, Thái Lan,Nam Phi, Xu Đăng… chủ yếu để làm nông sản và xuất khẩu

1.3.2 Tình hình sản xuất lạc tại Việt Nam

Việt Nam đứng thứ 5 về sản lợng trong 25 quốc gia hiện đang trồng lạc ởChâu á Cây lạc đợc Bộ nông nghiệp và Phát triển Nông thôn xác định là mộttrong những cây trọng điểm của chơng trình phát triển nông nghiệp và nôngthôn ở nớc ta

Cây lạc ở nớc ta đợc trồng rải rác khắp nơi, tuy nhiên diện tích trồng lạctập trung ở 4 vùng chính là: Trung du và miền núi Bắc Bộ, Khu bốn cũ, ĐôngNam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long

Năm 2000 diện tích trồng lạc của nớc ta là 270.000 ha, năng suất bìnhquân đạt 14,6 tạ/ha Theo kế hoạch của nhà nớc ta đa sản lợng cả nớc 500.000tấn 2005 và 900.000 tấn vào năm 2010 Để đạt đợc mục đích trên chúng ta phải

mở rộng diện tích cả nớc lên 360.000 và 400.000 ha vào năm 2005 và 2010

1.3.3 Tình hình sản xuất lạc ở Nghệ An

Nghệ An là tỉnh có diện tích trồng lạc lớn thứ 2 trong cả nớc Theo Nghịquyết Đại hội tỉnh Đảng bộ khóa XVI đến năm 2010 dự kiến sản xuất lạc hàngnăm đạt 30.000 ha và sản lợng 75.000 tấn Kế hoạch về diện tích, năng suất vàsản lợng hàng năm nh sau:

Diện tích, năng suất và sản lợng giai đoạn 2006 2010–

(Nguồn: Báo cáo sở nông nghiệp và PTNT Nghệ An: “Phát triểnvùng nguyên liệu lạc phục vụ chế biến và xuất khẩu đến năm 2010”)

Những năm gần đây lạc đợc trồng trên 19 huyện trong tỉnh Trong đóDiễn Châu, Nghi Lộc, Quỳnh Lu, Nam Đàn, Thanh Chơng…là những vùngtrọng điểm của tỉnh về sản xuất lạc Diện tích, năng suất và sản lợng nh sau:

Kết quả sản xuất lạc 2006 và 2007

Huyện

Diện tích (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích (ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (tấn)

1.4 Một số chỉ tiêu sinh hoá của hạt

Hạt lạc với thành phần dinh dỡng chủ yếu là lipit và prôtêin

Diện tích (ha) 26.000 27.000 28.000 30.000 30.000

Sản lợng (tấn) 54.600 58.050 64.400 73.500 75.000

Ngoài ra còn có các thành phần khác: Hydratcacbon, vitamin, enzim, chất vôcơ, khoáng và một số chất có tác dụng về dợc liệu.

* Lipit: Gồm có hỗn hợp glyxerit hỗn hợp của gần 80 % các axít béokhông bão hoà và 10 % axít béo bão hoà và ngoài ra là những axít béo khác[17] Hàm lợng lipit của hạt lạc khoảng 40-60% [2]

* Prôtêin lạc :

Hàm lợng prôtêin từ 30-32% trong khô dầu có vỏ 45-50% trong khô dầulạc nhân [2] Các prôtêin của lạc giàu Nitơ và giàu các axít amin không thay thếnên hạt lạc đợc xem là loại thực phẩm có giá trị dinh dỡng cao [17]

* Tinh bột: Chiếm gần 40 % tổng số thành phần cấu tạo của lạc [6]

* Các vitamin tan trong dầu, chỉ tồn tại rất ít các vitamin A và carotenevitamin H ; Vitamin E Lạc là nguồn khá dồi dào về các vitamin tan trong nớctrừ vitamin C và vitamin B12

* Enzim: Còn ít tài liệu về các enzim trong hạt lạc ngủ nghỉ, ngoài nhữngnghiên cứu về các enzim Dehydrogenaza, Lipoxidaza, thì lạc còn chứa mộtLipaza Vizem đã chứng minh nguồn gốc của men này liên quan tới sự pháttriển của vi khuẩn, pH tối thiểu của men này là 5,3-8

*Hợp chất vô cơ: Hàm lợng khoáng trong lạc tơng đối thấp (2-3%) Lạcchứa tới 28 vệt nguyên tố, đứng về mặt dinh dỡng lạc thiếu canxi, iot, sắt nhng

(Papilioideae) Lạc là cây thân thảo hàng năm Lá lông chim có bốn lá chét, lá

hình trái xoan ngợc, gốc tù, đầu tròn hay lõm, mỏng nh màng, đối diện từng đôimột

Hoa lạc gồm các bộ phận chính nh: Đài, tràng, nhị và nhụy Hoa tự thụphấn cuống hoa dài ra đa hoa xuống đất

Quả đợc hình thành trong đất (nên còn đợc gọi là củ lạc) Quả không chia

đốt, hình trụ khuôn, thon lại giữa các hạt có vân mạng

Hạt lạc hình trứng có rãnh dọc, vỏ lúa màu đỏ, cánh xen vàng hay trắng:Hạt lạc có mầm và hai lá mầm

1.5.2 Hệ thống phân loại

Theo Gregory (1980) và Krapovikas (1990), lạc thuộc họ cánh bớm

Fabaceae, loài trồng trọt Arachis hypogaea L (1973) gồm hai loài phụ:

Loài phụ Hypogaea: chia làm hai thứ

- Var-Hypogaea : Dạng thực vật Virginia

- Var-Hissuta : Dạng thực vật peru vianrunner.

Loài phụ Fastigiata : Chia làm hai thứ :

- Var-Fastigiata : Dạng thực vật Valencia

- Var- vulgaris: Dạng thực vật Spanish

1.5.3 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây lạc

* Nhiệt độ

Nhiệt độ là yếu tố ngoại cảnh chủ yếu tơng quan đến thời gian sinh trởngcủa cây lạc, nhiệt độ trung bình thích hợp cho suốt đời sống của cây lạc là 25-

30 0C Có thể thay đổi tuỳ giai đoạn phát triển của cây lạc [9]

Thời kì nảy mầm thì nhiệt độ thích hợp là 32-340C, hạt bị mất sức nảymầm ở nhiệt độ 540C [18]

Thời kì sinh trởng nhiệt độ trung bình thích hợp là 250C

* ánh sáng :

Lạc là cây ngắn ngày song có phản ứng với quang chu kì

Trong quá trình phát dục nếu đợc chiếu sáng thì sẽ phát triển kém thậmchí không hình thành quả đợc

Quá trình nở hoa phụ thuộc vào số giờ nắng Những ngày nắng hoa nởsớm (từ 6-8 giờ sáng), nở tập trung và quá trình thụ phấn, thụ tinh cũng thuậnlợi hơn vào những ngày không có nắng

Do vậy ở miền Bắc vụ lạc thu cho kết quả cao hơn vụ lạc xuân [6].

Trong giai đoạn hình thành quả, độ ẩm của đất khoảng 70-75%, yêu cầu

về độ ẩm có thể giảm đi trong thời kì chín chỉ còn khoảng 65-70% [6]

* Đất

Lạc không yêu cầu cao về độ phì nhiêu của đất Đất trồng phải đảm bảotơi xốp và thoả mãn những yêu cầu sau:

- Rễ phát triển mạnh có chiều sâu và chiều ngang

- Đủ O2 cho sinh vật nốt sần phát triển và hoạt động cố định Nitơ

- Dễ thu hoạch

- Tia quả đâm xuống đất dễ dàng

* Dinh dỡng khoáng

- Đạm: Cây lạc chứa một lợng Nitơ khá lớn trong lá và hạt Thời kì lạc hấpthụ nhiều Nitơ nhất là thời kì ra hoa, làm quả và hạt, chiếm 25% thời gian sinhtrởng của lạc nhng hấp thụ tới 40-45% nhu cầu Nitơ của cả chu kì sinh trởng[9]

- Lân: Lân có ảnh hởng rất lớn tới sự phát triển của rễ và của nốt sần, thúc

đẩy sự ra hoa và làm giảm sự óp lép Lạc hấp thụ nhiều P là vào thời kì ra hoa

và hình thành quả [5]

- Kali: Vai trò quan trọng nhất là xúc tiến quang hợp và sự phát triển củaquả.[4] Nếu thiếu K thân cây sẽ trở thành đỏ sẫm cây có dáng hơi rậm, sinh tr-ởng bị chậm lại sau đó bị chết khô

- Canxi: Ca là một trong những nhân tố quan trọng nhất để sản xuất lạc cóquả Khi thiếu Canxi nghiêm trọng thì cây bị bệnh úa vàng, cuống bị gãy héo

úa, chồi ngọn bị chết và bộ rễ bị rối loạn [9]

Ngoài các yếu tố dinh dỡng còn một số nguyên tố nh Mg, Zn, S,… đều

có thể ảnh hởng tới năng suất và chất lợng của cây lạc

1.6 Vài nét về điều kiện tự nhiên vùng nghiên cứu

Thanh Chơng là huyện miền núi phía Tây của tỉnh Nghệ An, có toạ độ

Đất phù sa đợc bồi hàng năm, thích hợp trồng cho các loại hoa màu nh:ngô, lạc, đậu…

Vì vậy việc xác định lựa chọn cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tựnhiên là một trong những yếu tố mang tính quyết định đến hiệu quả khai thác và

sử dụng đất trong nông nghiệp

Chơng 2 Đối tợng, Nội dung và Phơng pháp nghiên

cứu

2.1 Đối tợng nghiên cứu

Các giống lạc đang đợc trồng phổ biến ở vùng đất dọc sông Lam củahuyện Thanh Chơng, tỉnh Nghệ An

2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.2.1 Địa điểm

Chúng tôi tiến hành điều tra và thu mẫu tại 3 xã: Đồng Văn, Thanh Dơng

và Thanh Ngọc của huyện Thanh Chơng

Các chỉ số đợc đo, đếm và phân tích tại phòng thí nghiệm Sinh lý - Hoásinh, khoa Sinh học- Đại học Vinh và tại Viện hoá học các hợp chất thiên nhiênphòng hoá- sinh biển

2.2.2 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 9 /2008 đến tháng 5 /2009:

- Tháng 9-10/ 2008 thu mẫu xử lý mẫu và xác định chỉ số cấu thành năngsuất

- Tháng 11- 12 /2008 nghiên cứu và xác định các chỉ tiêu hoá sinh

- Tháng 1/2009 tiếp tục xác định các chỉ tiêu hoá sinh

- Tháng 5/ 2009 báo cáo đề tài

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Điều tra, thu mẫu và xác định một số đặc điểm hình thái các giống lạc

đang đợc trồng phổ biến tại địa bàn nghiên cứu

- Xác định lợng hàm lợng dầu, tinh bột trong hạt và các chỉ số chất béocủa đầu lạc

- Xác định thành phần và hàm lợng các axit béo của dầu lạc

2.4 Phơng pháp nghiên cứu

2.4.1 Phơng pháp điều tra

2.4.2 Phơng pháp xử lý mẫu trớc khi phân tích