Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở các trường THPT huyện lương tài tỉnh bắc ninh luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi; PGS.TS Phạm Minh Hùng; PGS.TS TháiVăn Thành khi nghiên cứu về “Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyênmôn nghiệp vụ của giáo viên” đã khẳng định: “Tùy theo các

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học Vinh _

Bùi Công Thành

Một số biện pháp quản lý nâng cao

chất lợng dạy học ở các trờng THPT

huyện Lơng Tài tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục

Vinh 2011MỤC LỤC

Trang phụ bỡa Trang

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu……… 3

4 Giả thuyết khoa học……… 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu……… 4

6 Phương pháp nghiên cứu……… 4

7 Những đóng góp của luậnvăn……… 4

8 Cấu trúc của luận văn……… 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 6 1 1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề……… ………… 6

1 2 Một số khái niệm cơ bản……… 7

1.3.Hoạt động dạy học ở trường THPT……… 16

1.5 Chất lượng dạy học ở trường THPT

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 31

2.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh… 312.2 Một vài nét về giáo dục đào tạo huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh……… 342.3 Thực trạng chất lượng dạy học ở các trường THPT công lập huyện

2.4 Thực trạng các yếu tố đảm bảo chất lượng dạy học 572.5.Thực trạng công tác quản lý chất lượng hoạt động dạy học ở các trường THPT công lập huyện Lương tài

Chương 3

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC Ở CÁC

TRƯỜNG THPT HUYỆN LƯƠNG TÀI TỈNH, BẮC NINH

63

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất các giải pháp 633.2 Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học ở các trườngTHPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh……… 643.3 Thăm dò tính khả thi của các giải pháp nâng cao cao chất lượng dạy học

GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: “Ưu tiênhàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nộidung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng

cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lậpsuy nghĩ của học sinh, sinh viên” [13]

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng tiếp tục đề ra mục tiêuphát triển KT-XH, trong đó mục tiêu trực tiếp là: “Sớm đưa nước ta ra khỏitình trạng kém phát triển” Để đạt mục tiêu đó thì GD và công nghệ đóng vaitrò quyết định “GD-ĐT thực sự là quốc sách hàng đầu” [13]

Nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học từ xưa đến nay lànhiệm vụ quan trọng nhất, thường xuyên nhất, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn

bộ quá trình dạy học nói riêng và quá trình phát triển của nhà trường nóichung Sự tồn tại hay sự phát triển của sự nghiệp giáo dục là do chất lượngdạy học - giáo dục quyết định Vì vậy cần đổi mới quản lý giáo dục, quản lýnhà trường để nâng cao chất lượng dạy học

Giáo dục THPT ở huyện Lương Tài trong những năm qua đã thu đượcnhững thành tích đáng kể về dạy và học, nhưng hiện nay đang đứng trước một

sự thay đổi lớn về thế hệ đội ngũ giáo viên, sự thay đổi, cải cách chương trình,làm cho cả giáo viên và học sinh gặp nhiều khó khăn Vấn đề thay đổi nộidung, chương trình, phương pháp giảng dạy; vấn đề phân ban là một trongnhững khó khăn đối với đa số GV và HS Trong những năm qua chất lượngdạy học ở các trường THPT Huyện Lương Tài đã thu được một số kết quảđáng khích lệ, nhưng vẫn còn nhiều mặt hạn chế Đặc biệt tỷ lệ HS xếp loại họclực giỏi và tỷ lệ đỗ đại học, cao đẳng còn thấp so với mặt bằng chung của TỉnhBắc Ninh Học sinh xếp loại học lực yếu, kém còn cao Nhiều HS ý thức, động

cơ học tập còn yếu Tình trạng học sinh bỏ học do học yếu vẫn còn

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây, bản thân tôi là một cán bộquản lý trường THPT trong huyện; tôi luôn băn khoăn, trăn trở tìm ra đượccác giải pháp hữu hiệu để nâng cao chất lượng dạy học cho giáo viên Đâycũng là một vấn đề quan tâm, lo lắng của các cấp lãnh đạo cũng như của

CBGV, HS và nhân dân trên địa bàn huyện Lương Tài Vì vậy, tôi chọn vấnđề: “Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học ở các trường trung

học phổ thông huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn tốt nghiệp

thạc sỹ Quản lý Giáo dục, với một hy vọng là mình góp một phần vào việcxây dựng các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở cáctrường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học ở các trườngTHPT công lập huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

4 Giả thuyết Khoa học

Những giải pháp được đề xuất là phù hợp với thực tiễn của các trườngTHPT công lập huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh, thiết thực và có tính khả thi.Nếu áp dụng một cách linh hoạt, sáng tạo và đồng bộ các giải pháp quản lýđược đề xuất trong đề tài nghiên cứu thì chất lượng dạy học ở các THPThuyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh sẽ được nâng cao hơn Kết quả nghiên cứu

có thể áp dụng ở các trường có đặc điểm, hoàn cảnh tương tự

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý quá trình dạy học và quản

lý nâng cao chất lượng dạy học

- Khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng dạy học và việc quản lý quátrình dạy học ở các trường THPT công lập huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

- Hệ thống hoá và đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chấtlượng dạy học ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ có liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu các văn bản, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ, Bộ GD&

ĐT, của Tỉnh, Sở GD & ĐT Bắc Ninh, huyện Lương Tài về quản lý dạy học ởtrường THPT

- Nghiên cứu các loại tài liệu sư phạm, các công trình nghiên cứu vềquản lý dạy học có liên quan đến đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát (hoạt động dạy học của GV và HS)

- Phương pháp điều tra (các biện pháp quản lý dạy học của trường, hồ

sơ chuyên môn, việc thực hiện chương trình dạy học ) Điều tra bằng phiếu

- Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn (lấy ý kiến của GV, HS và cácnhà quản lý giáo dục thông qua trao đổi trực tiếp)

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục, kinh nghiệm dạy học

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động giáo dục, các sảnphẩm hoạt động dạy học

6.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học

- Phương pháp thống kê (căn cứ số liệu hàng năm của các trường )

- Phương pháp xử lý các số liệu, tư liệu thu thập được

7 Những đóng góp của luận văn

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Kiến nghị và Tài liệu tham khảo, luậnvăn được chia thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu.

Chương 2 Cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu.

Chương 3 Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy

học ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh.

Từ cuối thế kỷ XIV vấn đề dạy học và quản lý dạy học được nhiều nhàgiáo dục quan tâm, nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenxki (1592-1670),ông đã đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên, theo ông quátrình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiệntượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩa mà hiểu biết, không nên dùng uyquyền bắt buộc, gò ép người ta chấp nhận bất kỳ một điều gì và ông đã nêu ramột số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn đó là: nguyên tắc trực quan;nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của học sinh; nguyên tắc hệ thống vàliên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc giảng dạy theo khả năngtiếp thu của học sinh (vừa sức); dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyêntắc cá biệt…

Các nhà lý luận quản lý quốc tế như: Frederich Wiliam Taylor 1915), Mỹ; Henri Fayol (1841- 1925), Pháp; Max Weber (1864- 1920), Đứcđều đã khẳng định: Quản lý là khoa học và đồng thời là nghệ thuật thúc đẩy

(1856-sự phát triển xã hội

Các quan điểm về giáo dục:

Quan điểm hiệu quả: Là quan điểm quản lý giáo dục ra đời vào thậpniên đầu tiên của thế kỷ XX, khi xuất phát từ việc áp dụng tư tưởng kinh tế vềquản lý giáo dục Theo quan điểm hiệu quả, quản lý giáo dục phải được thựchiện sao cho hiệu số giữa đầu ra và đầu vào của hệ thống giáo dục phải đạtcực đại

Quan điểm kết quả: Ra đời vào đầu những năm 20 của thế kỷ XX Cơ

sở tư tưởng của quan điểm này là khoa học tâm lý sư phạm Quan điểm kếtquả chú ý đến việc đạt mục tiêu giáo dục nhiều hơn chú ý đến hiệu quả kinh

tế của nó

Quan điểm đáp ứng: Ra đời vào những năm 60 của thế kỷ XX Cơ sở tưtưởng của quan điểm này là khía cạnh chính trị của giáo dục Quản lý giáodục phải hướng tới việc làm cho hệ thống giáo dục phục vụ, đáp ứng các đòihỏi của sự phát triển đất nước, phát triển xã hội

Quan điểm phù hợp: Ra đời vào những năm 70 của thế kỷ XX Cơ sở

tư tưởng của quan điểm này là vấn đề văn hóa Quản lý giáo dục phải đạtđược mục tiêu phát triển giáo dục trong điều kiện bảo tồn và phát huy truyềnthống, bản sắc văn hóa dân tộc

Trong nước nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục đã có nhiều công

trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý hoạtđộng dạy học:

PGS.TS Nguyễn Ngọc Hợi; PGS.TS Phạm Minh Hùng; PGS.TS TháiVăn Thành khi nghiên cứu về “Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyênmôn nghiệp vụ của giáo viên” đã khẳng định: “Tùy theo các bậc học, trongtừng nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên có thể có những yêu cầubiện pháp khác nhau nhằm góp phần xây dựng và nâng cao chất lượng độingũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”.[2]

TS Trần Kiểm trong giáo trình “Quản lý giáo dục và trường học” (Giáotrình dùng cho học viên cao học Giáo dục học) đã xác định: “Quản lý hoạtđộng dạy học là quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh.Đây là hai quá trình thống nhất gắn bó hữu cơ” [25]

Nhiều đề tài thạc sỹ ở các khóa trước nghiên cứu về các giải pháp nângcao chất lượng hoạt động dạy học ở các cấp học, các vùng miền khác nhau.Tuy mỗi đề tài đều nghiên cứu thực trạng và đưa ra các giải pháp khác nhauphù hợp với thực tế từng cấp học, từng loại hình trường học, từng địa phương,nhưng cơ bản đều thống nhất cần tăng cường một số giải pháp trọng tâm đểnâng cao chất lượng hoạt động dạy học, đó là: Nâng cao chất lượng đội ngũ;quản lý tốt hoạt động dạy của thầy, hoạt động học của trò; đổi mới phươngpháp dạy học; đổi mới việc kiểm tra đánh giá; tăng cường đầu tư cơ sở vậtchất, thiết bị dạy học; phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội.Tuy vậy từ trước đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu về các giải pháp nângcao chất lượng hoạt động dạy học ở các trường THPT huyện Lương Tài, tỉnhBắc Ninh

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Trường THPT

Cấp THPT là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, nối tiếp cấpTHCS và có trách nhiệm hoàn thành việc đào tạo tiếp thế hệ HS đã qua các

lớp học trước đó của nhà trường phổ thông Đây là cấp học vừa trực tiếp tạonguồn cho bậc cao đẳng, đại học nói riêng, vừa góp phần quan trọng vào việcđào tạo nguồn nhân lực phục vụ CNH, HĐH đất nước nói chung

Điều 58 luật giáo dục nói về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường vàđiều lệ trường trung học đã cụ thể hóa

Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1) Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theochương trình giáo dục trung học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành

2) Tiếp nhận học sinh, vận động học sinh bỏ học đến trường, thực hiện

kế hoạch phổ cập giáo dục THCS trong phạm vi cộng đồng theo quy định củanhà nước

3) Quản lý giáo viên, nhân viên và học sinh

4) Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theoquy định của pháp luật

5) Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong cộng đồngthực hiện các hoạt động giáo dục

6) Tổ chức giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xãhội trong phạm vi cộng đồng

7) Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo qui định củapháp luật

* Cấp THPT là cấp học cuối cùng trong hệ thống giáo dục phổ thông.Đây là cấp học chưa ban hành việc thực hiện phổ cập Giáo viên trườngTHPT được đào tạo theo chuyên môn để giảng dạy 1 môn học

* Tổ chức Đảng cơ sở trong nhà trường trực thuộc quận ủy, thị ủy,huyện ủy hoặc thành ủy của thành phố thuộc tỉnh

* Trường THPT là đơn vị dự toán cấp 3 [3]

1.2.2 Hoạt động dạy học

Theo giáo dục học hoạt động dạy học gồm hai hoạt động: hoạt độngdạy của thầy và hoạt động học của HS Hai hoạt động này luôn luôn gắn bómật thiết hữu cơ với nhau, tồn tại với nhau và cùng phát triển

1.2.2.1 Hoạt động dạy

Là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình HS lĩnh hội tri thức, hìnhthành và phát triển nhân cách HS Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy đượcbiểu hiện với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển sự học tập của HS, giúp họ nắmkiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ Hoạt động dạy có chức năng kép làtruyền đạt thông tin dạy và điều khiển hoạt động học Nội dung dạy học theochương trình quy định, bằng phương pháp nhà trường

1.2.2.2 Hoạt động học

Là quá trình học sinh tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoahọc, bằng cách đó hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách Vaitrò tự điều khiển của hoạt động học thể hiện ở sự tự giác, tích cực, tự lực vàsáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức, điều khiển của thầy nhằm chiếm lĩnhkhái niệm khoa học Khi chiếm lĩnh được khái niệm khoa học bằng hoạt động

tự lực, sáng tạo, HS đồng thời đạt được ba mục đích bộ phận:

Trí dục: (nắm vững tri thức khoa học), Phát triển: (tư duy và năng lực

hoạt động trí tuệ), Giáo dục: (thái độ, đạo đức, thế giới quan khoa học, quan

điểm, niềm tin ).

Hoạt động học có hai chức năng thống nhất với nhau là: lĩnh hội thôngtin và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm của mình một cách tựgiác, tích cực, tự lực Nội dung của hoạt động học bao gồm toàn bộ hệ thốngkhái niệm của môn học, phương pháp đặc trưng của môn học, của khoa học

đó với phương pháp nhận thức độc đáo, phương pháp chiếm lĩnh khoa học để

biến kiến thức của nhân loại thành học vấn của bản thân đó là phương pháp(mô tả, giải thích, vận dụng) [36]

Vậy hoạt động dạy học là một trong những hoạt động sư phạm mang ýnghĩa xã hội Chủ thể của hoạt động này tiến hành các hoạt động khác nhau,nhưng không phải là đối lập với nhau, mà song song tồn tại và phát triển trongcùng một quá trình thống nhất Kết quả học tập của HS được đánh giá khôngchỉ là kết quả của hoạt động học mà còn là kết quả của hoạt động dạy Kết quảdạy của thầy không thể được đánh giá mà tách rời kết quả học tập của HS

1.2.3 Chất lượng dạy học

Giáo dục phổ thông được tiến hành bằng nhiều hình thức, nhưng hìnhthức đặc trưng cơ bản nhất của GD phổ thông là hình thức dạy học Kết quảtrực tiếp của QTDH là học vấn bao gồm cả phương pháp nhận thức, hànhđộng và năng lực chuyên biệt của người học "Chất lượng dạy học chính làchất lượng của người học hay tri thức phổ thông mà người học lĩnh hội được.Vốn học vấn phổ thông toàn diện và vững chắc ở mỗi người là chất lượngđích thực của dạy học".[7]

Khái niệm chất lượng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệuquả dạy học Nói đến hiệu quả dạy học tức nói đến mục tiêu đã đạt được ởmức độ nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trường; chi phí tiền của, sứclực và thời gian cần thiết ít nhất nhưng mang lại kết quả cao nhất Chất lượngdạy học được nhìn từ góc độ là giá trị tăng thêm, cách nhìn này muốn nói lêntác động ảnh hưởng của nhà trường với người học Chất lượng dạy học đượcđánh giá bởi sự phát triển của các yếu tố cấu thành nên QTDH, sao cho cácyếu tố đó càng tiến sát mục tiêu đã định bao nhiêu thì kết quả của quá trình ấycàng cao bấy nhiêu Để thực hiện việc đánh giá, người ta chuyển mục tiêu dạyhọc sang hệ thống tiêu chí Thông thường người ta dựa trên ba tiêu chí cơbản: kiến thức - kĩ năng - thái độ

Chất lượng dạy học ở trường phổ thông được đánh giá chủ yếu về haimặt học lực và hạnh kiểm của người học Đánh giá chất lượng dạy học là mộtviệc rất khó khăn và phức tạp, cần có quan điểm đúng và phương pháp đánhgiá khoa học Khi đánh giá chất lượng dạy học phải căn cứ vào mục tiêu dạyhọc của từng cấp học, bậc học đối chiếu sản phẩm đào tạo được với mục tiêucủa cấp học, bậc học Chất lượng dạy học càng cao càng làm phong phú thêmkiến thức, kỹ năng, thái độ, giá trị và hành vi của người học.

Chất lượng dạy học liên quan chặt chẽ đến yêu cầu KT-XH của đấtnước Sản phẩm của dạy học được xem là có chất lượng cao khi nó đáp ứngtốt mục tiêu giáo dục mà yêu cầu KT-XH đặt ra đối với giáo dục THPT Nềnkinh tế nước ta đang chuyển đổi cả về cơ cấu và cơ chế quản lý Các lĩnh vựccủa đời sống xã hội đổi mới toàn diện và sâu sắc đòi hỏi ngành GD phải tạo rachất lượng mới khác trước Trong công cuộc đổi mới, ngành học phổ thông đã

và đang triển khai thực hiện những chủ trương, biện pháp về đổi mới mụctiêu, nội dung, phương pháp, quy trình dạy học và đã cố gắng từng bước tăngcường điều kiện và phương tiện để đảm bảo nâng cao chất lượng dạy học

1.2.4 Quản lý và quản lý giáo dục

1.2.4.1 Quản lý

Quản lý là một hoạt động lao động tất yếu trong quá trình phát triển của

xã hội loài người, nó được bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp táclao động Trong quá trình hình thành và phát triển của lý luận quản lý, kháiniệm QL đã được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau, tuỳtheo những cách tiếp cận khác nhau

Theo GS Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lí là tác động có mục đích, có kếhoạch của chủ thể quản lí đến tập thể những người lao động (nói chung làkhách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [34]

Theo Trần Kiểm “Quản lí là những tác động của chủ thể QL trong việchuy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lựctrong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mụcđích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [25]

Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếpcận nhưng đều gặp nhau ở những nội dung cơ bản của khái niệm quản lý, cácđịnh nghĩa trên ta có thể hiểu:

Quản lí là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý và phương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra

Theo các tài liệu của UNESCO, công tác QL nói chung có bốn chứcnăng cơ bản đó là: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và trong đó thôngtin vừa là phương tiện, vừa là điều kiện để thực hiện chức năng quản lý

- Chức năng kế hoạch hoá: Để thực hiện chủ trương, chương trình, dự

án kế hoạch hoá là hành động đầu tiên, chức năng cơ bản để hoàn thành cácchức năng khác Đây được coi là chức năng chỉ lối làm cho tổ chức phát triểntheo kế hoạch Trong quản lý đây là căn cứ mang tính pháp lý quy định hànhđộng của cả tổ chức

- Chức năng tổ chức: Người quản lý phải hình thành bộ máy tổ chức là

cơ cấu các bộ phận (tuỳ theo tính chất công việc, có thể tiến hành phân công,phân nhiệm cho các cá nhân), quy định chức năng nhiệm vụ từng bộ phận,mối quan hệ giữa chúng, thiết lập mối quan hệ, liên hệ giữa con người với conngười, giữa các bộ phân riêng rẽ thành một hệ thống hoạt động nhịp nhàngcủa một cơ thể thống nhất

- Chức năng chỉ đạo: Đây là quá trình tác động qua lại giữa chủ thể QL

và mọi thành viên trong tổ chức nhằm góp phần thực hiện hoá các mục tiêu đề

ra Bản chất của chức năng chỉ đạo xét cho cùng là sự tác động lên con người,khơi dậy những tiềm năng của con người trong hệ thống quản lý, thực hiện tốtmối liên hệ giữa con người với con người và quá trình đó giải quyết những mốiquan hệ đó để họ tự nguyện, tự giác và hăng hái phấn đấu trong công việc

- Chức năng kiểm tra: Chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện

các mục tiêu đề ra, điều cần lưu ý là khi kiểm tra phải theo chuẩn Chuẩn phảixuất phát từ mục tiêu, là đòi hỏi bắt buộc đối với mọi thành viên của tổ chức

Cuối cùng, tất cả các chức năng trên đều cần đến yếu tố thông tin.Thông tin đầy đủ, kịp thời, cập nhật, chính xác là một căn cứ để hoạch định

kế hoạch; thông tin cũng cần cho các bộ phận trong cơ cấu tổ chức, là chấtliệu tạo quan hệ giữa các bộ phận trong tổ chức, thông tin truyền tải mệnhlệnh chỉ đạo (thông tin xuôi) và phản hồi (thông tin ngược) diễn biến hoạtđộng của tổ chức và thông tin từ kết quả hoạt động của tổ chức giúp chongười QL xem xét mức độ đạt mục tiêu của toàn tổ chức

Các chức năng nêu trên lập thành chu trình quản lý Chủ thể QL khitriển khai hoạt động quản lý đều thực hiện chu trình này

Sơ đồ các chức năng trong chu trình quản lý

Bốn chức năng của quản lý quan hệ khăng khít, tác động qua lại lẫnnhau và tạo thành chu trình quản lý Mỗi chức năng có vai trò, vị trí riêngtrong chu trình quản lý Thông tin là mạch máu của quản lý.

1.2.4.2 Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục nằm trong quản lý văn hóa- tinh thần

Quản lý hệ thống giáo dục có thể các định là tác động của hệ thống có

kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhauđến tất cả các mắt xích của hệ thống nhằm mục đích đảm bảo việc hình thànhnhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luậtchung của xã hội cũng như các quy luật chung của quá trình giáo dục, của sựphát triển thể lực và tâm lý trẻ em

Qua khái niệm trên ta có thể hiểu: Quản lý giáo dục là những tác động

có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng tới đích của chủ thể QL lên đối tượng QL mà chủ yếu nhất là quá trình dạy học và giáo dục ở các trường học

1.2.5 Giải pháp và giải pháp quản lý

1.2.5.1 Giải pháp

Theo từ điển Tiếng Việt: Giải pháp là phương pháp giải quyết một vấn

đề cụ thể nào đó

1.2.5.2 Giải pháp quản lý:

Giải pháp quản lý là phương pháp quản lý nhằm giải quyết một vấn đề

cụ thể nào đó nhằm đạt được mục đích đề ra

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THPT

1.3.1 Mục tiêu dạy học

- Mục tiêu giáo dục phổ thông là: “Giúp học sinh phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển nănglực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt

Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bịcho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xâydựng và bảo vệ Tổ quốc” [26]

- Mục tiêu dạy học là hình thành những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảocho người học, trong quá trình đó hình thành ở người học thái độ, tình cảm

1.3.2 Nội dung dạy học

Nội dung dạy học là một thành tố của quá trình dạy học, có mối quan

hệ với các thành tố khác và tạo nên hoạt động phong phú, đa dạng của giáoviên và HS Nội dung dạy học được hình thành từ những tinh hoa của nền vănhóa vật chất và nền văn hóa tinh thần được tích lũy trong quá trình phát triểnlịch sử- xã hội Đó là hệ thống những tri thức về tự nhiên, về xã hội, tư duy,

về cách thức hoạt động, hệ thống những kinh nghiệm sáng tạo, hệ thống vềthái độ đối với tự nhiên, xã hội, cộng đồng [37]

Nội dung dạy học là một hệ thống bao gồm các thành phần cơ bản sau đây:

- Hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy, kỹ thuật và phương phápnhận thức nhằm hình thành ở các em năng lực nhận thức thế giới

Hệ thống tri thức được đưa vào nội dung dạy học phải bao gồm nhiềuloại khác nhau, đặc trưng cho các khoa học cơ bản.

Tri thức bao gồm các dạng khác nhau, đó là:

+ Các sự kiện và hiện tượng cơ bản;

+ Các khái niệm và thuật ngữ khoa học;

+ Các định luật và học thuyết;

+ Các phương pháp nhận thức và lịch sử phát triển khoa học

Các dạng tri thức này liên quan mật thiết với nhau mặc dù chúng có vaitrò khác nhau trong việc thực hiện các chức năng của tri thức Do đó trongquá trình dạy học chúng ta cần bồi dưỡng cho học sinh các dạng tri thức đómột cách hợp lý và đồng bộ

- Hệ thống kỹ năng, kỹ xảo hoạt động trí óc và lao động chân tay Đây là một thành phần quan trọng của nội dung dạy học trong thànhphần thứ nhất của nội dung là tri thức Tri thức rất cần thiết vì thiếu chúng thìkhông thể thực hiện những cách thức hoạt động Nắm tri thức chưa đủ mà cầnphải nắm được kinh nghiệm vận dụng những cách thức hành động trong thựctiễn Do đó trong chương trình SGK, chúng ta phải quy định những hệ thống

kỹ năng, kỹ xảo mà học sinh phải nắm vững

- Hệ thống những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo

Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo là tiền đề cho hoạt động sáng tạo Thành phầnnày của nội dung dạy học nhằm chuẩn bị cho HS khả năng tìm tòi, giải quyếtvấn đề mới, cải tạo hiện thực

Hoạt động sáng tạo có những đặc điểm riêng được thể hiện qua nhữngnét sau đây:

+ Sự tự lực truyền tải kiến thức và kỹ năng vào tình huống mới

+ Phát hiện những vấn đề mới trong tình huống quen thuộc.

+ Xây dựng những cách giải quyết khác nhau về một vấn đề nào đó.+ Xây dựng những cách giải quyết hoàn toàn mới, khác với cách giảiquyết đã từng quen biết

- Hệ thống những kinh nghiệm về thái độ đối với thế giới và con người.Đây là yếu tố rất quan trọng của nội dung dạy học vì nó giáo dục chohọc sinh cái yêu, cái ghét, cái nhục, cái vinh, lòng cao thượng, đức hi sinh làphẩm chất cơ bản của nhân cách

1.3.3 Phương pháp và hình thức dạy học

1.3.3.1 Phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là một trong những vấn đề cơ bản của lý luận dạyhọc Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phương pháp dạy học có thể tómtắt trong ba dạng cơ bản sau đây:

- Theo quan điểm điều khiển học, phương pháp là cách thức tổ chứchoạt động nhận thức của học sinh và điều khiển hoạt động này

- Theo quan điểm logic, phương pháp là những thủ thuật logic được sửdụng để giúp học sinh nắm kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách tự giác

- Theo bản chất của nội dung, phương pháp là sự vận động của nộidung dạy học

Phương pháp dạy học có những dấu hiệu đặc trưng sau đây:

- Nó phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của học sinh nhằmđạt được mục đích đặt ra

- Phản ánh sự vận động của nội dung đã được nhà trường quy định

- Phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức giao tiếp giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánhgiá kết quả hoạt động.

Như vậy ta có thể định nghĩa: PPDH là tổ hợp các cách thức hoạt độngcủa thầy và trò trong quá trình dạy học, dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm thựchiện tốt nhiệm vụ dạy học [37]

1.3.3.2 Hình thức dạy học

Theo quản điểm công nghệ dạy học, quá trình dạy học tồn tại như mộtquy trình công nghệ Đó là quy trình tổ chức, điều khiển và quy trình tự tổchức tự điều khiển của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các nhiệm

vụ dạy học

Từ đó, các hình thức tổ chức dạy học được xem là những cách thức tiếnhành hoạt động dạy và học thống nhất giữa giáo viên và học sinh, được thựchiện theo một trình tự và chế độ nhất định [37]

Trong thực tiễn dạy học, có nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau,tùy theo mối quan hệ giữa hoạt động dạy và học có tính chất tập thể hay cánhân, tùy theo mức độ hoạt động độc lập của học sinh, tùy theo phương thứclãnh đạo của giáo viên đối với hoạt động nhận thức của HS, cũng như tùytheo địa điểm và thời gian học tập

Các hình thức tổ chức dạy học:

- Hình thức lên lớp: Hoạt động được tiến hành chung cho cả lớp gồmmột số HS nhất định, cùng lứa tuổi, cùng trình độ Hoạt động dạy học đượctiến hành theo tiết học, có TKB nhất định GV trực tiếp tổ chức, điều khiểnhoạt động nhận thức của cả lớp, đồng thời chú ý đến những đặc điểm riêngcủa từng HS

- Hình thức học ở nhà:

Hình thức học ở nhà có ý nghĩa rất quan trọng, nó giúp HS: Mở rộng,đào sâu, hệ thống hóa và khái quát hóa những điều đã học ở trên lớp Rènluyện kỹ năng kỹ xảo vận dụng những tri thức của mình vào các tình huống,

kể cả tình huống nảy sinh từ cuộc sống

Chuẩn bị lĩnh hội tri thức mới bằng cách đọc trước bài trong SGK, làmthí nghiệm theo sự chỉ dẫn của GV

Bồi dưỡng tinh thần trách nhiệm, tính tự giác, tính độc lập, tính kếhoạch, tính tổ chức trong học tập

- Tham quan: Tham quan là hình thức tổ chức dạy học tạo điều kiệncho HS trực tiếp quan sát và nghiên cứu sự vật, hiện tượng, cơ sở sản xuất,qua đó HS có thể mở rộng, đào sâu tri thức, nâng cao hứng thú học tập, pháttriển óc quan sát, bồi dưỡng lòng yêu quê hương, đất nước cho các em

- Hình thức hoạt động ngoại khóa:

Hình thức ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho HS có thể mở rộng, đàosâu tri thức, phát triển hứng thú và năng lực riêng của mình Hoạt động ngoạikhóa có tính chất tự nguyện

Hoạt động ngoại khóa thường được tổ chức dưới những hình thức như:CLB toán học, Vật lý, CLB bạn yêu âm nhạc, CLB thơ

- Hình thức giúp đỡ riêng

Trong quá trình dạy học, tất yếu sẽ có sự phân hóa về trình độ nhậnthức và sẽ xuất hiện 2 loại HS: Loại yếu - kém và loại khá - giỏi Do vậy, việcdạy học được tiến hành trên cơ sở trình độ chung không thỏa mãn 2 loại họcsinh này, do đó cần có hình thức giúp đỡ riêng cho từng đối tượng HS

1.3.3.3 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là quá trình hình thànhnhững nhận định, rút ra những kết luận hoặc phán đoán về năng lực học tậpcác môn học, các hoạt động giáo dục (học lực) của học sinh

Học lực bao gồm ba thành tố: Kiến thức, kỹ năng và thái độ được họcsinh thể hiện qua việc học tập các môn học Căn cứ vào chương trình mỗimôn học, các chuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ được xác lập Hệ thốngchuẩn kiến thức, kỹ năng và thái độ ở một môn học được xem là trình độchuẩn tối thiểu mà mỗi học sinh cần đạt sau khi học môn ấy Hệ thống chuẩn

là căn cứ để giáo viên xây dựng hay lựa chọn các công cụ kiểm tra và đánhgiá học sinh

1.4 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT.

1.4.1 Mục tiêu của quản lý dạy học ở trường THPT

Quản lý QTDH là một bộ phận cấu thành chủ yếu của toàn bộ hệ thốngQLQTGD-ĐT trong trường học QLQTDH thông qua việc chỉ đạo thực hiệnchức năng tổng hợp: Phát triển nhân cách, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực

và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước QLQTDH phải định hướng chủ yếu vào

sự phát triển mọi năng lực tiềm ẩn của con người, hiểu biết các quy luật đờisống, phát triển các kỹ năng lao động trí tuệ, thái độ và tính tích cực xã hội,phát triển mọi tài năng của con người Đồng thời nó đặt nền tảng cơ bản cho

sự phát triển phẩm chất nhân cách, giá trị đạo đức nhân bản, thẩm mỹ, các giá

trị văn hoá tinh thần và thể lực của HS Chuẩn bị cho chúng tiếp tục học lênhoặc bước và đời lập thân, lập nghiệp.

QLQTDH là quản lý hệ thống toàn vẹn bao gồm các nhân tố cơ bản củaQTDH: Mục đích, nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, thầy và hoạt độngdạy, HS và hoạt động học, các phương pháp và phương tiện dạy học, các hìnhthức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học Tất cả các nhân tốcấu trúc của QTDH tồn tại trong mối quan hệ qua lại và thống nhất với môitrường của nó: môi trường xã hội - chính trị và môi trường khoa học - kỹthuật - công nghệ Tức là chủ thể quản lý phải tác động vào toàn bộ QTDHhoặc từng nhân tố của QTDH theo các quy luật tâm lý học, giáo dục học, lýluận về quản lý để đưa hoạt động dạy học từ trạng thái này sang trạng thái caohơn để dần tiến tới mục tiêu giáo dục

- Quản lý dạy học ở trường THPT nhằm :

+ Đảm bảo chất lượng dạy và chất lượng học của học sinh theo chuẩnkiến thức, kỹ năng cần đạt ở từng khối lớp

+ Góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh và chất lượng giáodục toàn diện

+ Hình thành các phẩm chất tư cách đạo đức xã hội chủ nghĩa cho học sinh

- Yêu cầu về sản phẩm quản lý dạy học ở trường THPT là :

+ Thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học, nâng cao chất lượng dạy học.+ Hình thành ở học sinh những tri thức khoa học phổ thông cơ bản,hiện đại

+ Rèn luyện cho học sinh hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng;phát triển các kỹ năng, tâm lý, đặc biệt là năng lực tư duy và năng lực hoạtđộng trí tuệ

1.4.2 Nội dung quản lý dạy học ở trường THPT

Trong việc quản lý quá trình dạy học ở trường THPT cần bám vào cácnội dung sau:

- Quản lý thực hiện nội dung chương trình

+ Mục đích của quản lý thực hiện nội dung chương trình:

Duy trì kỷ cương, nề nếp trong dạy học; đảm bảo cung cấp đủ kiếnthức, kỹ năng của từng môn học, hoạt động giáo dục

Giúp cán bộ quản lý có cơ sở chính xác để quản lý tốt hoạt động giảngdạy của giáo viên

+ Yêu cầu về quản lý thực hiện nội dung chương trình:

Để quản lý tốt thực hiện nội dung chương trình cán bộ quản lý trườngTHPT cần quán triệt mục tiêu giáo dục THPT theo luật giáo dục đã quy định:

“Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và pháttriển những kết quả giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông

và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục họcđại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào cuộc sốnglao động” [26]

Quán triệt thực hiện nội dung giáo dục THPT theo Luật giáo dục, cụthể là:

“Giáo dục trung học phổ thông phải củng cố, phát triển những nội dung

đã học ở trung học cơ sở, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ thông,

cơ bản về tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc, kiến thức khác nhau về khoa học

xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ, có những hiểu biếtcần thiết, tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp” [26]

Ở THPT thực hiện dạy học phân hóa bằng phân ban kết hợp với tựchọn và thực hiện phương án phân thành 3 ban: Ban KHTN, ban KHXH và

NV, ban cơ bản

- Xây dựng và quản lý nề nếp dạy học

+ Mục đích của xâydựng và quản lý nề nếp dạy học:

Duy trì kỷ cương, nề nếp trong dạy học; góp phần nâng cao chấtlượng dạy học nói riêng và chất lượng GD nói chung, nhằm đạt mục tiêudạy học đề ra

+ Yêu cầu cần đạt về xây dựng và quản lý nề nếp dạy học:

Quản lý việc dạy đủ, dạy đúng phân phối chương trình, nội dungchương trình; cải tiến phương pháp giảng dạy; bồi dưỡng năng lực tư duy,diễn đạt và hướng dẫn học sinh tự học; thực hiện đúng những quy định vềkiểm tra, chấm bài, ghi sổ điểm và các loại hồ sơ dạy học khác Phát hiện vàbồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ HS yếu, kém

Xây dựng và quản lý nền nếp dạy học còn bao hàm cả việc xây dựngmột tập thể nhà trường có độ ổn định cao về mặt tổ chức hoạt động sư phạmcũng như về tinh thần, đời sống, có sự đoàn kết gắn bó, cộng đồng hợp tác vớinhau trong công việc một cách nhịp nhàng, đồng bộ, giúp đỡ nhau cùng tiến,tập thể đó có trạng thái tinh thần lành mạnh, dân chủ, nhân đạo, sư phạm vàthẩm mỹ

Xây dựng và quản lý nề nếp dạy học phải coi là nền tảng và gắn liềnvới việc nâng cao chất lượng dạy học

- Tổ chức đổi mới phương pháp dạy học

+ Mục đích của tổ chức đổi mới phương pháp dạy học:

Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS phù hợp vớiđặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ

năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềmvui, hứng thú học tập cho HS.

+ Yêu cầu cần đạt về tổ chức đổi mới phương pháp dạy học:

Hướng hoạt động dạy học của thầy và trò vào việc đáp ứng mục đích,nhu cầu, lợi ích của người học Cần trả lời câu hỏi: Học để làm gì? theokhuyến cáo của UNESCO thì: Học để biết, học để làm, học để tồn tại, học đểhòa nhập [5]

Thực hiện mối quan hệ biện chứng giữa phương pháp (P) với mục tiêu(M), nội dung chương trình dạy học các môn học (N)- Mô hình M- N-P

Hướng vào việc triệt để phát huy vai trò chủ động, sáng tạo, tự lựcchiếm lĩnh tri thức của học sinh theo mô hình dạy học hợp tác sau:

Phân hóa vừa sức cố gắng của người học theo từng trình độ khác nhau Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt ứng dụngCNTT trong dạy học.

Đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học

Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá

Tạo tiềm năng cho người học tự học suốt đời và tham gia nghiên cứu,ứng dụng khoa học, công nghệ

1.4.3 Tổ chức quản lý dạy học ở trường THPT

Để tổ chức quản lý dạy học ở trường THPT cần tập trung vào các tiếntrình quản lý sau:

- Xây dựng kế hoạch quản lý quá trình dạy học

+ Mục đích của xây dựng kế hoạch quản lý quá trình dạy học:

Nhằm giúp cho CBQL quản lý quá trình dạy học một cách khoa học, có

hệ thống nhằm thực hiện tốt mục tiêu dạy học đề ra

+ Yêu cầu cần đạt về xây dựng kế hoạch quản lý quá trình dạy họcTrên cơ sở kế hoạch dạy học của Bộ GD&ĐT đã ban hành, cán bộ quản

lý trường THPT cụ thể hóa trong kế hoạch chung nhằm thực hiện dạy đủ mônhọc, đúng thời lượng cho các môn học ở từng lớp theo đúng PPCT của BộGD&ĐT Đảm bảo yêu cầu giảng dạy các bộ môn

Việc xây dựng quản lý quá trình dạy học cần tập trung vào các kếhoạch trọng tâm sau:

Xây dựng thời khóa biểu

Xây dựng lịch theo dõi nề nếp dạy học hàng ngày, hàng tuần

Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ học sinh yếu kém

và thi HSG hàng năm

Xây dựng kế hoạch ôn tập, kiểm tra học kỳ, năm học.

Xây dựng kế hoạch phối hợp với các đoàn thể trong nhà trường để chỉđạo dạy học

Xây dựng kế hoạch phối hợp với ban đại diện cha mẹ học sinh phục vụcho dạy học

Xây dựng kế hoạch cá nhân của người quản lý để chỉ đạo chuyênmôn, đảm bảo cho quá trình dạy học được vận hành một cách có nề nếp,

có chất lượng

- Tổ chức chỉ đạo thực hiện các nội dung cơ bản của quá trình dạy học

+ Mục đích của tổ chức chỉ đạo thực hiện các nội dung cơ bản của quátrình dạy học:

Sắp xếp, bố trí, điều phối tốt các nguồn vật lực, tài lực, nhân lực; hìnhthành các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận, nhằm thực hiệnthành công các kế hoạch dạy học, đạt được mục tiêu dạy học đề ra

+ Yêu cầu cần đạt về tổ chức chỉ đạo thực hiện các nội dung cơ bản củaquá trình dạy học

Tùy theo đặc điểm thành phần trong BGH, năng lực cụ thể của từngngười, các mối quan hệ đặc trưng về nhiều mặt việc phân công có thể kháphong phú, đa dạng nhưng phải tập trung nhiệm vụ trung tâm của nhàtrường: Dạy tốt, học tốt Hoàn thiện các tổ chuyên môn, xây dựng các mạnglưới cốt cán về chuyên môn làm nòng cốt Phối hợp chặt chẽ với các tổ chứcđoàn thể tạo ra cơ chế đồng bộ, hoạt động nhịp nhàng để góp phần nâng caochất lượng dạy học Cụ thể cần phải:

Tổ chức, chỉ đạo xây dựng nề nếp dạy- học

Tổ chức chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá

- Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học.

+ Mục đích của kiểm tra đánh giá kết quả dạy học:

Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học là một chức năng quản lý dạy học,thông qua đó CBQL giám sát được các hoạt động trong quá trình thực hiện kếhoạch dạy học và tiến hành những điều chỉnh, uốn nắn cần thiết; đồng thờitổng kết, đúc rút kinh nghiệm, đánh giá kết quả trong quá trình dạy học

+ Yêu cầu cần đạt về kiểm tra đánh giá kết quả dạy học:

Về nội dung kiểm tra: Thực hiện kế hoạch dạy học, nề nếp dạy

học Các hoạt động nâng cao chất lượng dạy học Hoạt động của các tổchuyên môn

- Các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học

+ Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên: Triển khai thựchiện chỉ thị 40/CT-TW của Ban Bí thư và quyết định 09/2005/QĐ-TTg củaThủ tướng Chính phủ về xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo

và cán bộ QLGD Tăng cường công tác giáo dục để nâng cao nhận thức chogiáo viên về quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng trong phát triển giáodục đào tạo, để thực hiện các mục tiêu giáo dục THPT

+ Đầu tư và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất thiết bị dạy học: Tập trungđầu tư thiết bị dạy học, củng cố và xây dựng phòng thí nghiệm, thực hành thực hiện quản lý tốt thiết bị dạy học theo quyết định số 41/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 06/01/1998 về quy chế thiết bị giáo dục

+ Tiếp tục thực hiện đổi mới nội dung chương trình và phương phápdạy học: Tiếp tục thực hiện đổi mới nội dung chương trình và phương phápdạy học, khuyến khích tự học và vận dụng sáng tạo ở học sinh Thực hiện dạy

đủ các môn học, đúng PPCT, kế hoạch dạy học của Bộ GD&ĐT quy định,đảm bảo yêu cầu giảng dạy của các bộ môn

+ Tổ chức phong trào thi đua dạy tốt học tốt: Tổ chức phong trào “ Thiđua dạy tốt học tốt” cần được tiến hành có tổ chức, có kế hoạch và đúng mụcđích, tránh bệnh thành tích, đảm bảo phản ánh đúng ý nghĩa đích thực củaphong trào thi đua

+ Đổi mới công tác quản lý: Tăng cường nề nếp, kỷ cương, tinh thầntrách nhiệm trong quản lý Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong công tácquản lý nhân sự, quản lý chuyên môn

1.4.4 Đánh giá công tác quản lý dạy học ở trường THPT

- Mục đích của đánh giá công tác quản lý dạy học ở trường THPT+ Xác định mức độ đạt được mục tiêu dạy học trong quá trình QL dạyhọc của CBQL các trường THPT

+ Giúp cho CBQL kiểm soát các hoạt động QL của mình trong QL dạyhọc từ đó đưa ra quyết định điều chỉnh, cải tiến, đảm bảo chất lượng dạy học

- Nội dung đánh giá

+ Việc quán triệt mục tiêu, kế hoạch dạy học, nội dung chương trình,phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

+ Việc xây dựng các điều kiện cần thiết, khả thi: nhân lực (đội ngũGV); vật lực (CSVC, TBDH); tài lực (tài chính).

+ Xây dựng và thực hiện nền nếp, kỷ cương dạy học trong nhà trường.+ Tổ chức chỉ đạo hoạt động dạy và học của thầy và trò

+ Tổ chức đánh giá kết quả và hiệu quả dạy học

- Khi đánh giá công tác quản lý hoạt động dạy học cần tập trung vàocác tiêu chí đánh giá sau :

+ Quản lý thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học + Xây dựng, bồi dưỡng, quản lý đội ngũ cán bộ, giáo viên

+ Quản lý chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn

+ Quản lý hoạt động học tập, rèn luyện của HS

+ Quản lý chất lượng kiểm tra đánh giá HS

+ Quản lý việc dạy thêm, học thêm

+ Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, các nguồn lực cho nhà trường

1.5 Chất lượng dạy học ở trường THPT

1.5.1 Chất lượng và chất lượng dạy học ở trường THPT

sự vật như một tổng thể, bao quát toàn bộ sự vật và không tách khỏi sự vật

Sự vật trong khi vẫn còn là bản thân nó thì không thể mất chất lượng của nó

Sự thay đổi về chất lượng kéo theo sự thay đổi của sự vật về căn bản Chất

lượng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về số lượng của nó

và không thể tồn tại ngoài tính quy định ấy Mỗi sự vật bao giờ cũng có sựthống nhất của số lượng và chất lượng"

"Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một người, một sự vật,

sự việc Đó là tổng thể những thuộc tính cơ bản khẳng định sự tồn tại của một

sự vật, phân biệt nó với sự vật khác" [34]

Hiện nay các nhà nghiên cứu về kiểm định chất lượng thống nhất vớinhau ở quan niệm: Chất lượng là mức độ đạt mục tiêu, mức độ đạt chuẩn,mức độ đáp ứng nhu cầu

1.5.1.2 Chất lượng dạy học

“Chất lượng dạy học chính là chất lượng của người học hay tri thức phổthông mà người học lĩnh hội được Vốn học vấn phổ thông toàn diện vữngchắc ở mỗi người là chất lượng đích thực của dạy học ” [16]

Giáo dục phổ thông được tiến hành bằng nhiều hình thức, nhưng hìnhthức đặc trưng cơ bản nhất của GD phổ thông là hình thức dạy học Kết quảtrực tiếp của QTDH là học vấn bao gồm cả phương pháp nhận thức, hànhđộng và năng lực chuyên biệt của người học

Khái niệm chất lượng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệuquả dạy học Nói đến hiệu quả dạy học tức nói đến mục tiêu đã đạt được ởmức độ nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trường; chi phí tiền của, sứclực và thời gian cần thiết ít nhất nhưng mang lại kết quả cao nhất Chất lượngdạy học được nhìn từ góc độ là giá trị tăng thêm, cách nhìn này muốn nói lêntác động ảnh hưởng của nhà trường với người học

Chất lượng dạy học chính là nói về “chất lượng của người học’’ hay

“tri thức phổ thông mà người học lĩnh hội được”, tri thức đó gồm có:

+ Tiềm năng trí tuệ (trình độ hiểu biết, nắm vững các tri thứcphổ thông).

+ Tiềm năng tinh thần, sức mạnh của trí tuệ và khả năng tư duy,cách hiểu vấn đề và bước đầu xây dựng phương pháp giải quyết (một mặtbiểu hiện quan trọng của nhân cách)

+ Hình thành và phát triển nhân cách học sinh, phát triển toàn diện

về thể chất

1.5.2 Những yếu tố đảm bảo chất lượng dạy học ở trường THPT

Chất lượng hoạt động dạy học chịu bởi nhiều yếu tố tác động, tuynhiên để đảm bảo chất lượng dạy học cần các yếu tố sau:

* Yếu tố cơ chế hành chính, pháp luật

Đây là môi trường pháp lý thuận lợi cho việc thực hiện nâng caochất lượng giáo dục ở các trường THPT hiện nay Các yếu tố luật pháp, Chỉthị, Nghị quyết, các quy chế, điều lệ trường THPT, các văn bản pháp quy…chính là phương tiện đầu tiên, là yếu tố tác động đến hoạt động dạy và học

* Quản lý nguồn nhân lực

- CBGV đủ về số lượng, đảm bảo cơ cấu, có năng lực và trình độ đểthực hiện nhiệm vụ GD ở trường THPT

- Phân công GV giảng dạy theo đúng chuyên môn; quan tâm đào tạo,bồi dưỡng đội ngũ GV

- Tạo điều kiện để GV đổi mới phương pháp dạy; khuyến khích ứngdụng CNTT trong dạy học; phát huy việc viết và ứng dụng SKKN tronggiảng dạy

* Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị, tài chính và các nguồn lực cho nhà trường

- Có đủ cơ sở hạ tầng thuận lợi cho dạy học và hoạt động

- Có đủ lớp học và các phương tiện phục vụ dạy học

- Có đủ các phòng bộ môn phục vụ hoạt động giảng dạy của nhà trường

- Duy trì, tăng cường hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị, cácnguồn lực tài chính phục vụ cho dạy học

- Môi trường GD thân thiện, an toàn lành mạnh cho CBGV và HS

- Quan hệ chặt chẽ giữa nhà trường- Gia đình và xã hội

* Tổ chức bộ máy và công tác quản lý, điều hành

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý, điều hànhcác hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường, do vậy để hoạt động

GD đi đúng quỹ đạo và đạt hiệu quả cao Hiệu trưởng phải luôn tìm tòi đổimới hoạt động quản lý, đổi mới các hoạt động sư phạm của nhà trường vàchịu trách nhiệm về chất lượng và hiệu quả mọi hoạt động của trường mình.Biết khuyến khích, tạo động lực dạy cho GV, động lực học cho HS Tranh thủ

các điều kiện, lực lượng xã hội ủng hộ nhà trường. Phải chú trọng đến côngtác kế hoạch phát triển giáo dục, bao gồm các công việc thu thập và xử lýthông tin để tìm ra những căn cứ của kế hoạch xác định mục tiêu và phânhạng các ưu tiên; tìm tòi và lựa chọn các biện pháp, các phương án thực hiệnmục tiêu; soạn thảo kế hoạch, thông qua kế hoạch và truyền đạt kế hoạch đếnngười thực hiện, các kế hoạch phải có tính khả thi, phải mang tính thuyếtphục, có kế hoạch ngắn hạn và dài hạn trong việc nâng cao chất lượng dạyhọc Phối hợp tốt các tổ chức chính trị, xã hội trong nhà trường

1.5.3 Đánh giá chất lượng dạy học ở trường THPT

1.5.3.1 Mục tiêu đánh giá chất lượng dạy học ở trường THPT

- Xác định mức độ đạt được mục tiêu, yêu cầu giáo dục trong quá trìnhdạy học

- Đánh giá chất lượng giúp cho CBQL, giáo viên kiểm soát các hoạtđộng ngay trong trong quá trình dạy và học, sau đó đưa ra quyết định điềuchỉnh, cải tiến dạy học, đảm bảo chất lượng dạy học

- Đánh giá có tác dụng phát triển động cơ học tập của học sinh

1.5.3.2 Nội dung đánh giá chất lượng dạy học ở trường THPT

Nội dung đánh giá chất lượng dạy học được hợp thành bởi các tiêuchuẩn, tiêu chí đánh giá kiểm định chất lượng giáo dục ở trường

Đánh giá chất lượng dạy học ở trường THPT dựa trên các nội dung cơbản sau:

+ Việc thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học + Việc xây dựng, bồi dưỡng, quản lý đội ngũ cán bộ, giáo viên; chất

lượng đội ngũ GV

+ Việc đổi mới phương pháp dạy- học; đổi mới kiểm tra đánh giá.+ Việc quản lý hoạt động học tập, rèn luyện của HS; chất lượng học tậpcủa HS

+ Việc quản lý, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; huy động các

nguồn lực cho nhà trường

1.5.3.3 Quy trình đánh giá chất lượng dạy học ở trường THPT

+ Xác định mục đích đánh giá

+ Trình bày các tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá

+ Thu thập các thông tin đánh giá.

+ Đối chiếu các tiêu chí, tiêu chuẩn với các thông tin đã thu thập

+ Kết luận và đưa ra các quyết định, giải pháp

Đánh giá chất lượng dạy học không đơn thuần là ghi nhận thực trạngnhững kết quả mà phải đề ra những giải pháp giúp đối tượng đánh giá điềuchỉnh hoạt động dạy và hoạt động học nhằm nâng cao chất lượng giáo dụctrong nhà trường

1.5.4 Nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT

QTDH được cấu thành bởi nhiều thành tố Mỗi thành tố có một vị tríxác định, có chức năng riêng, chúng tác động qua lại với nhau và vận độngtheo quy luật chung, tạo nên chất lượng của toàn bộ hệ thống Vì vậy chúng tathường xuyên nghiên cứu để hoàn thiện từng thành tố của QTDH, nâng caochất lượng của chúng, góp phần thúc đẩy chất lượng của toàn bộ hệ thống

Dạy học có chất lượng chính là thực hiện tốt ba nhiệm vụ: cungcấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ Thực hiện tốt banhiệm vụ đó làm cho hiệu quả dạy học ngày càng cao, chất lượng dạyhọc được nâng lên

Do đó quản lý để nâng cao chất lượng dạy học không chỉ quản lý đơnthuần các hoạt động dạy học mà phải quản lý quá trình tác động tới tất cả cácthành tố của hoạt động sư phạm có tác dụng hỗ trợ, giúp đỡ phục vụ cho hoạtđộng dạy của thầy và hoạt động học của trò, đặc biệt chú trọng đến các thành

tố như mục tiêu, nội dung, phương pháp, kết quả

Quản lý chất lượng dạy học là quá trình thiết kế các tiêu chuẩn và duytrì các cơ chế để đảm bảo chất lượng các thành tố, trong đó chủ yếu nhất làchất lượng của người học Vai trò của người quản lý là tạo ra những quy trình,

tạo điều kiện thực hiện các quy trình đó và giám sát xem các quy trình đó cóthực hiện được không Người quản lý phải xác định những hoạt động sau đây:xác định mục tiêu và các chuẩn mực; xác định lĩnh vực cần quản lý; xây dựngcác quy trình đảm bảo chất lượng; xác định tiêu chuẩn và tiến hành đánh giáchất lượng dạy học.

- Xác định mục tiêu và các chuẩn mực: các mục tiêu và chuẩn mực cần

xác định theo mức độ cụ thể như mục tiêu về các mặt GD phải là các chỉ tiêuđịnh lượng Việc xác định các mục tiêu, chuẩn mực và thông qua các biệnpháp thực hiện mục tiêu đó phải được tiến hành trong quá trình xây dựng kếhoạch năm học Kế hoạch này phải xác định được sứ mệnh, lý do tồn tại vàtầm nhìn - cơ sở lôgic của sự tồn tại và phát triển Bản kế hoạch đó phải phântích được các yếu tố bên trong và bên ngoài có ảnh hưởng đến nhà trường vànhững gay cấn cần ưu tiên giải quyết, xác định cách thức, hướng đi để đạtmục tiêu, đề cập dự trù tài chính và khả năng thu hút nguồn lực để thực hiện

kế hoạch Các kế hoạch hành động được xây dựng để cụ thể hoá bản kếhoạch, các mục tiêu và chuẩn mực của sản phẩm, các điều kiện đảm bảo độingũ, CSVC- TBDH được xác định là cơ sở để so sánh, phân tích và đánhgiá chất lượng

- Xác định lĩnh vực cần quản lý: Các lĩnh vực quản lý chia làm hainhóm chính là nhóm chức năng cơ bản và nhóm chức năng điều kiện

+ Các lĩnh vực trong nhóm chức năng cơ bản bao gồm: quản lý dạy

và học (quản lý mục tiêu, chuẩn mực, nội dung chương trình giảng dạy,phương pháp)

+ Các lĩnh vực trong nhóm chức năng điều kiện gồm quản lý đội ngũ

GV, quản lý HS, quản lý các dịch vụ hỗ trợ dạy học, quản lý CSVC -TBDH

và công tác quản lý điều hành của nhà trường

- Xây dựng và duy trì các quy trình đảm bảo chất lượng: Có hai quy

trình đảm bảo chất lượng được sử dụng phổ biến đó là quy trình tổ chức đánhgiá và quy trình khuyến khích nâng cao chất lượng

+ Quy trình tổ chức, đánh giá có thể bao gồm tất cả các quy trình cóliên quan đến việc tổ chức dạy học Quy trình đánh giá có thể dựa vào một sốthông số sau : đánh giá trong là sự đánh giá của chính GV với HS của mình.Cách đánh giá này chủ yếu thông qua kiểm tra, nhận xét khi tiến hành quátrình dạy học Mục đích của đánh giá này về thực chất là giúp GV điều chỉnhnội dung, PPDH cho phù hợp với các nhóm đối tượng, HS thấy được nhữngthiếu sót trong việc tiếp nhận tri thức, phát triển kỹ năng hoặc xây dựng thái

độ cần thiết Đánh giá ngoài là quá trình GV không đánh giá HS của mình,quá trình dạy học và kiểm tra độc lập với nhau như kiểm tra thi cử được thựchiện bởi một tổ chức chuyên trách Bằng cách này thông tin phản hồi chínhxác và khách quan

+ Quy trình khuyến khích nâng cao chất lượng có nhiều loại: các quytắc, các quy chế, các tiêu chí thực tiễn, việc mô tả điển hình, xem xét việcthực thi công việc của đội ngũ cán bộ, thăng thưởng, đề bạt

Cả hai quy trình này có thể được xây dựng cho từng lĩnh vực đánh giá

và áp dụng cho mọi việc trong mỗi lĩnh vực đánh giá nêu ở trên

- Xây dựng tiêu chuẩn và đánh giá kết quả:

Các tiêu chuẩn được đánh giá trên cơ sở hai yêu cầu: các thông sốđánh giá phải phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học; các thang bậc điểmcho mỗi loại thông số cần hàm chứa các chuẩn mực mong muốn hoặc đãđược chấp nhận

Muốn quản lý để nâng cao chất lượng dạy học còn cần phải xây dựngcác điều kiện cần thiết, cốt yếu cho việc nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy