TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH Võ Huy Liệu MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KỸ THUẬT VIỆT-ĐỨC NGHỆ AN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC VINH 2011 1 MỞ ĐẦU LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Giáo dục và đào tạo được Đảng và Nhà nước ta xác định là “ Quốc sách hàng đầu”, “Giáo dục phải đi trước một bước, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội [13]. Để thực hiện được nhiệm vụ to lớn đó, Đảng và nhà nước ta đã nhìn nhận vai trò hết sức quan trọng của đội ngũ GV và CBQL và luôn quan tâm đến vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục. Chỉ thị số 40 về xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQL đã chỉ rõ: “Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục phải được xây dựng theo hướng chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”. Trong các nhiệm vụ nêu ra, đã lưu ý việc: “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng để tiếp tục xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò trách nhiệm của nhà giáo và nhiệm vụ xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục có chất lượng cao, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, trong sáng về đạo đức, tận tụy với nghề nghiệp, làm trụ cột thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” [13]. Nhân loại nói chung và đất nước ta nói riêng đã tiến vào thế kỷ 21 trong xu thế hội nhập toàn cầu. Đây là cơ hội để chúng ta tiến hành công nghiêp hoá, hiện đại hoá đất nước. Việc chuẩn bị nguồn nhân lực có trình 2 độ KHKT, có tay nghề cao đã trở thành một yêu cầu bức thiết. Nghị quyết Trung ương II khoá VIII của Đảng đã chỉ rõ: "Muốn tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục- đào tạo (GD-ĐT) phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững". Nghị quyết Hội nghị trung ương II khoá VIII của Đảng đã đánh giá tình trạng giáo dục hiện nay "Mất cân đối nghiêm trọng giữa giáo dục đại học và dạy nghề". Do đó cần phải cải thiện hệ thống giáo dục sao cho toàn diện hơn nhằm đào tạo nguồn nhân lực theo định hướng góp phần phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) của đất nước. Nghị quyết cũng khẳng định "Đào tạo nghề là một bộ phận trong hệ thống giáo dục quốc dân, là một nội dung chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước". Trải qua hơn 15 năm đổi mới, nền giảng dục Việt Nam đã đạt được những thành tựu hết sức quan trọng về các mặt như: phát triển qui mô đào tạo, đa dạng hóa các loại hình đào tạo, nâng cấp các cơ sở vật chất cho nhà trường, trình độ dân trí được nâng cao, chất lượng giảng dục bước đầu có chuyển biến. Một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng nguồn nhân lực là chất lượng đội ngũ giảng viên nói chung và đội ngũ giảng viên dạy nghề nói riêng. Đánh giá tình hình dạy nghề và đội ngũ giảng viên dạy nghề hiện nay, Báo cáo của Chính phủ trước Quốc hội tháng 10/ 2004 ghi rõ: * Về chất lượng dạy nghề: “ …nhìn chung chất lượng đại trà của giảng dục nghề nghiệp còn thấp, đặc biệt là về kỹ năng thực hành và tác phong công nghiệp.” * Về đội ngũ giảng viên dạy nghề: “ Đội ngũ giảng viên các trường dạy nghề và THCN tăng chậm, tỉ lệ học sinh/ giảng viên còn cao 3 so với qui định. Đa số giảng viên còn hạn chế về kỹ năng thực hành, khả năng tiếp cận với công nghệ mới và phương pháp dạy học tiên tiến. Tỉ lệ giảng viên dạy nghề đạt chuẩn còn thấp, vào khoảng 69%”. Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt - Đức Nghệ An với tổng số cán bộ, giảng viên, công nhân viên là 120 người. Trong đó: giảng viên có 82 người, chiếm 71%. Trình độ đào tạo: sau đại học và đại học: 48 người, chiếm 40% còn lại là trình độ cao đẳng, công nhân kỹ thuật bậc cao đã qua các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm. Độ tuổi trung bình của cán bộ công nhân viên là 44. Nhiều giảng viên đạt danh hiệu giảng viên dạy giỏi cấp tỉnh và toàn quốc. Hiện nay, Nhà trường đang tập trung để xây dựng cơ sở hạ tầng, chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên và những điều kiện cần thiết khác để thực hiện QĐ số 826/QĐ-LĐTBXH về việc phê duyệt nghề trọng điểm và trường được chọn nghề trọng điểm để hộ trợ đầu tư từ chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2011-2015”. Để chuẩn bị cho việc triển khai Quyết định đầu tư của Nhà nước cho trường, thì việc chuẩn bị đội ngũ để tiếp nhận và triển khai Đề án đối với trường sẽ gặp những khó khăn nhất định về đội ngũ, đó là : - Số lượng giảng viên của trường còn thiếu, chưa đáp ứng được sự tăng trưởng về quy mô đào tạo của nhà trường. - Trình độ giảng viên không đồng đều và nhìn chung còn thấp, khả năng nghiên cứu khoa học, khả năng tự học, tự bồi dưỡng của đội ngũ giảng viên mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn còn ở mức độ thấp. - Cơ cấu đội ngũ giảng viên chưa đồng bộ, nhiều khoa, bộ môn lực lượng giảng viên còn quá mỏng. Do vậy, nhiệm vụ sắp tới nhất thiết cần xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên nhà trường cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu. Xuất phát từ những lý do nêu trên tôi chọn đề tài nghiên cứu là: Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giảng 4 viên Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An” nhằm giải quyết những yêu cầu bức thiết như trên đặt ra. 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An, Đề tài đề xuất một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên của trường, góp phần nâng cao chất lượng ĐT, đáp ứng yêu cầu phát triển Nhà trường và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. 3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3.1. Khách thể nghiên cứu: Chất lượng đội ngũ giáo viên ở các trường Cao đẳng nghề. 3.2. Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An. 4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu các giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên mà Tác giả đề xuất được đưa vào áp dụng trong nhà trường một cách nghiêm túc, đúng qui trình thì sẽ nâng cao chất lượng đội ngũ GV, góp phần nâng cao chất lượng ĐT, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh Nghệ An cũng như của cả nước. 5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU - Nghiên cứu nhằm hình thành cơ sở lý luận trong công tác QL nâng cao chất lượng đội ngũ GV các trường CĐN; - Điều tra, đánh giá thực trạng về chất lượng đội ngũ GV và QL chất lượng đội ngũ GV tại Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức 5 Nghệ An. - Đề xuất một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ GV Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An. 6. PHẠM VI NGHIÊN CỨU GV đang giảng dạy trong nhà trường gồm nhiều đối tượng, như GV kiêm chức, GV thính giảng, GV hợp đồng …. Do hạn chế về mặt thời gian, trong Đề tài này Tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đội ngũ GV cơ hữu hiện có của trường. - Về thời gian, Tác giả chỉ có thể tham khảo các số liệu trong giai đoạn từ năm 2005 tới nay. 7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Với đề tài này sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: - Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận; - Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn; - Phương pháp toán học để xử lý số liệu trong quá trình nghiên cứu . 8. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN Luận văn nghiên cứu về nâng cao chất lượng đội ngũ GVDN, đây là một vấn đề còn nổi cộm trong lĩnh vực ĐTN hiện nay, mặc dầu Đề tài đi sâu nghiên cứu về một trường CĐN cụ thể (Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An), nhưng những nghiên cứu của Tác giả đã có những đóng góp nhất định về mặt lý luận cũng như thực tiễn trong công tác phát triển và sử dụng đội ngũ GVDN trong thời kỳ CNH -HĐH đất nước. 8.1.Về lý luận - Luận văn sẽ góp phần bổ sung vào nền tảng lý luận QL nói chung, về QL, phát triển đội ngũ GV đối với hệ thống các trường CĐN trong cả nước, góp phần nâng cao chất lượng GD – ĐT trong điều kiện KT –XH 6 của đất nước ta hiện nay. - Luận văn đã xây dựng tương đối hoàn chỉnh một hệ thống phương hướng và giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ GVKT đang còn nhiều bất cập, yếu kém hiện nay. 8.2. Về thực tiễn - Qua khảo sát, đánh giá thực trạng, Luận văn đã đưa ra một bức tranh tổng thể về đội ngũ, chất lượng và quản lý đội ngũ GV Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An, cũng như nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với thực trạng đó. - Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà quản lý trong việc xây dựng các chính sách đào tạo và phát triển đội ngũ GV chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhà trường và cho toàn ngành. 9. CẤU TRÚC LUẬN VĂN Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn gồm 3 chương, bao gồm: Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên trường cao đẳng nghề; Chương 2: Thực trạng về quản lý chất lượng đội ngũ GV tại Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An; Chương 3: Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ GV Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Việt – Đức Nghệ An. 7 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở Việt Nam, từ lâu đã có một số tư tưởng, quan điểm về GD đã được các nhà sử gia đề cập tới trong các công trình nghiên cứu của mình như Ngô Sĩ Liên (thế kỷ XV), Lê Quý Đôn (thế kỷ XVIII). Trong nửa đầu thế kỷ XIX, Phan Huy Chú đã nghiên cứu chi tiết và có hệ thống về các công việc điều hành, tổ chức thi cử trong GD. Trưởng thành lớn mạnh theo cùng sự phát triển KT-XH, khoa học QLGD Việt Nam dần dần hoàn thiện, tiếp cận với thế giới. Trong quá trình đó đã xuất hiện nhiều nhà nghiên cứu QLGD như Hà Thế Ngữ, Nguyễn Đức Minh, Nguyễn Ngọc Quang, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Quang Phúc… Vào cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, xuất hiện những nhà nghiên cứu kết hợp thực tiễn về GD ở Việt Nam với những yếu tố hiện đại như Đặng Quốc Bảo với “Về phạm trù nhà trường và nhiệm vụ phát triển nhà trường trong bối cảnh hiện nay”, “QLGD - nhiệm vụ và phương hướng” - NXB Đại Học Hà Nội, 1996; “ Một số khái niệm về QLGD”, Hà Nội 1997; Nguyễn Văn Lê với “Khoa học QL”, 1994; Trần Kiểm với “Khoa học QLGD, một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, NXBGD, 2004, “Tiếp cận hiện đại trong QLGD”, ĐHSP Hà Nội, 2006, “ Những vấn đề cơ bản của khoa học QLGD”, ĐHSP Hà Nội, 2007; Phạm Khắc Chương “Lý luận QLGD - đại cương”, ĐHSP Hà Nội, 1994; Bùi Minh Hiền (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo với “Quản lý giáo dục”, ĐHSP, 8 2006; Nguyễn Xuân Mai “ Mô hình đào tạo GVDN”, Tạp chí GD – số 58 tháng 5/2003; “ Đổi mới QL giáo dục đại học một số vấn đề cần được quan tâm” Tạp chí GD – số 240 tháng 6/2010 . Bộ GD & ĐT cũng đã có các quyết định, thông tư, chỉ thị về vấn đề QLGD: + Chỉ thị số 29/1998/CT - Bộ GD&ĐT ngày 19/5/1998 của Bộ GD&ĐT về việc bồi dưỡng giảng viên , cán bộ QLGD- đào tạo hè 1998. + Chỉ thị số 38/1998/CT - Bộ GD&ĐT ngày 18/6/1998 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc kiện toàn, tổ chức bộ máy công tác chính trị, tư tưởng trong các trường đại học và cao đẳng. + Quyết định số 41/1998/CT - Bộ GD&ĐT ngày 5/8/1998 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT giao quyền quản lý và cấp chứng chỉ hoàn thành khóa học bồi dưỡng cho cán bộ quản lý và công chức nhà nước trong ngành giáo dục đào tạo. + Chỉ thị số 17/2000/CT - Bộ GD&ĐT ngày 29/5/2000 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc bồi dưỡng nhà giáo, cán bộ QLGD hè năm 2000. + Quyết định số 36/2000/CT - Bộ GD&ĐT ngày 25/8/2000 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về tiêu chuẩn GV giỏi, trường tiên tiến, trường tiên tiến xuất sắc của cao đẳng, đại học. + Chỉ thị 296 CT-TTg ngày 27/2/2010 của Thủ Tướng Chính Phủ về đổi mới QLGD đại học 2010-2012. Trong đường lối, chính sách phát triển GD, đầu tư xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo có vai trò chủ đạo. Với vị trí, vai trò quan trọng đó, đội ngũ nhà giáo cần được hưởng lợi những ưu tiên của nhà nước về phát triển nguồn nhân lực. Sau hơn 20 năm đổi mới, nhiều giải pháp, biện pháp nhằm xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo ở các bậc học, ngành học đã được nghiên cứu và vận dụng rộng rãi, nhất là từ khi 9 có chủ trương của Đảng và nghị quyết của Quốc hội về đổi mới chương trình giáo dục thì hàng loạt đề án, dự án, công trình lớn liên quan đến QL phát triển đội ngũ nhà giáo đã được thực hiện. Các công trình nghiên cứu trong nước về quản lý đội ngũ GV đại học, cao đẳng: - Dự án hỗ trợ GD&ĐT do Ủy ban Châu Âu tài trợ. - Dự án quốc gia nghiên cứu tổng thể về GD&ĐT và phân tích nguồn nhân lực, mã số VIE/89/022 (gọi tắt là dự án tổng thể về giáo dục). - Bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ nhân lực trong điều kiện mới (đề tài khoa học mã số KX-07, năm 1996). Để tiếp tục thực hiện chiến lược phát triển sự nghiệp giáo dục, Chính phủ đã có đề án: "Xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005 -2010". Đối với giảng viên các trường Đại học, Cao đẳng đề án đã đề ra các nhiệm vụ và giải pháp khá cụ thể nhằm xây dựng và củng cố đội ngũ giảng viên đảm bảo đủ về số lượng, chuẩn hóa về chất lượng và đồng bộ về cơ cấu. Đề án của Chính phủ tạo cơ sở, tiền đề quan trọng để các nhà trường, các cơ quan quản lý giáo dục làm căn cứ để xây dựng các chương trình, kế hoạch phát triển đội ngũ cán bộ, giảng viên cho đơn vị địa phương của mình. Tuy nhiên, đề án chỉ đáp ứng được yêu cầu của công tác quản lý ở tầm vĩ mô, để thực hiện nhiệm vụ phát triển đội ngũ giảng viên của từng địa phương, từng trường đại học, cao đẳng thì cần có những giải pháp cụ thể, phù hợp với những đặc điểm tình hình từng trường và đội ngũ giảng viên hiện có, vấn đề này nội dung đề án chưa thể giải quyết được. Nhìn chung, đã có nhiều công trình đề cập đến vấn đề phát 10