Yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn r tagore qua khảo sát tập truyện mây và mặt trời

Những câu chuyện thấm h-đẫm huyền thoại đã đa ngời đọc đến với thần tiên, cây cỏ, hoa lá cùng vô vànsinh vật của nhà văn Đan Mạch - Anđecxen, sức sống ấy tiếp tục đợc phậpphồng lan toả q

lời cảm ơn

Đề tài "Yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn R.Tagore (qua khảo sát tập Mây và mặt trời)" đợc thực hiện trong một thời gian ngắn, điều kiện không ít khó khăn Để hoàn thành công trình nghiên cứu này, từ tháng 10/2001 chúng tôi đã khẩn trơng thu thập tài liệu, xử lý và chọn lọc để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu mà đề tài đặt ra Đề tài hoàn thành, ngoài sự cố gắng của bản thân, còn đ-

ợc sự tận tình giúp đỡ của thầy cô giáo, sự động viên khích lệ của bạn bè.

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo Nguyễn Văn Hạnh - ngời trực tiếp hớng dẫn tôi trong quá trình thực hiện đề tài Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy giáo trong khoa Ngữ văn, trờng Đại học Vinh, bạn bè gần xa đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này.

Vì đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về lĩnh vực sử dụng huyền thoại trong sáng tạo của R.Tagore nên chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Tôi rất mong nhận đợc những lời chỉ bảo, nhận xét của thầy cô giáo và các bạn.

Độ và là ngôi sao sáng trên bầu trời văn học thế giới Theo cách nói của cốThủ tớng Indra Gandhi: "R.Tagore là cái mà ta gọi là văn hoá ấn Độ" Giải

Nobel văn chơng 1913 dành cho tập Thơ Dâng (Gitanjali) là sự tôn vinh củacả thế giới đối với tài năng vĩ đại của R.Tagore.

Sự nghiệp văn học nghệ thuật của R.Tagore rất lớn Hơn 3/4 thế kỷmiệt mài sáng tạo, ông đã để lại cho nhân loại một di sản đồ sộ và độc đáo,với 52 tập thơ trong đó có Thơ Dâng (Gitanjali) đợc xem là "kỳ công thứ hai"của văn học ấn Độ sau Kalidasa, 42 vở kịch, 12 tiểu thuyết và hàng ngàn cakhúc, bức hoạ có giá trị Với hơn 100 truyện ngắn để lại, R.Tagore đợc xem

là một cây bút bậc thầy của truyện ngắn Tuy nhiên, cả phơng Đông và phơngTây, R.Tagore đợc biết đến nhiều nhất trong t cách một nhà thơ Đây là điều

dễ hiểu Giải Nobel văn học trao cho tập Thơ Dâng đã đa R.Tagore lên vị tríngời châu á đầu tiên đợc trao tặng giải thởng cao quý này Tên gọi R.Tagorevì vậy luôn gắn liền với định ngữ nhà thơ Điều này vô hình chung đã khiếncho ngời ta chỉ biết đến R.Tagore với t cách một nhà thơ Vì lẽ đó, khám pháthế giới nghệ thuật trong truyện ngắn R.Tagore là một sự bổ sung cần thiết đểgiúp ta có đợc sự hình dung đầy đủ hơn về tài năng nhiều mặt này

1.2 Khuynh hớng sử dụng huyền thoại là một trong những khuynh ớng hiện đại trong văn học đã manh nha từ rất sớm Những câu chuyện thấm

h-đẫm huyền thoại đã đa ngời đọc đến với thần tiên, cây cỏ, hoa lá cùng vô vànsinh vật của nhà văn Đan Mạch - Anđecxen, sức sống ấy tiếp tục đợc phậpphồng lan toả qua tác phẩm của E.Zola, Gôgôn, Gorki, Maeterlink, Aimatov

Trong văn học Việt Nam, khuynh hớng này cũng xuất hiện từ nhữngnăm cuối thập kỷ 80 của thế kỷ XX với các tên tuổi truyện ngắn nh NguyễnHuy Thiệp, Phạm Thị Hoài, Tạ Duy Anh Việc sử dụng huyền thoại nh mộtphơng tiện hiện đại hoá truyện ngắn nói riêng và văn học nói chung của cáctác giả này đã thực sự đa đến những thành công nhất định và làm cho tácphẩm của họ có một dấu ấn độc đáo Tìm hiểu yếu tố huyền thoại trongtruyện ngắn R.Tagore vì vậy không chỉ để hiểu một tài năng văn học mà còn

có ý nghĩa khởi đầu cho sự tiếp cận một khuynh hớng sáng tạo trong truyệnngắn hiện đại - khuynh hớng huyền thoại hoá

1.3 R.Tagore đợc đề cập đến ở Việt Nam khá sớm, từ năm 1924 thơR.Tagore đã đợc dịch và giới thiệu trên báo Nam Phong và đến nay, R.Tagore

đã trở thành một tác giả trọng tâm trong chơng trình văn học nớc ngoài trong

hệ thống nhà trờng từ phổ thông đến đại học ở Việt Nam Tuy nhiên, trên thực

tế, đã 20 năm nay, R.Tagore có mặt trong chơng trình các bậc học, nhng đểhiểu R.Tagore quả là điều không dễ Ngời dạy, ngời học luôn phải đối mặtvới nhiều khó khăn chồng chất Từ thực tế đó, chúng tôi đi vào đề tài này vớimột hi vọng góp phần tháo gỡ phần nào những khó khăn ấy

2 Mục đích và nhiệm vụ.

2.1 Nh tên đề tài đã xác định, mục đích của đề tài là tìm hiểu việc sửdụng các yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn R.Tagore qua khảo sát ập

truyện Mây và mặt trời.

2.2 Với mục đích trên đây, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất, chỉ ra đợc các biểu hiện của yếu tố huyền thoại trong tập

Mây và mặt trời.

Thứ hai, trên cơ sở đó chỉ ra ý nghĩa của việc sử dụng các yếu tố huyềnthoại (bao gồm cả ý nghĩa thẩm mỹ và ý nghĩa t tởng) trong thủ pháp biểuhiện ở R.Tagore

Thứ ba, trong phạm vi có thể, chỉ ra những nét riêng biệt của việc sửdụng yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn R.Tagore

3 Phạm vi khảo sát và phơng pháp nghiên cứu.

3.1 Sáng tác của R.Tagore nh đã nói ở trên vô cùng đồ sộ, phong phú

và đa dạng Chỉ riêng ở lĩnh vực truyện ngắn cũng đã có tới hơn 100 truyện.Tuy nhiên, do hạn chế về nguồn t liệu và trong khuôn khổ một luận văn tốt

nghiệp đại học, chúng tôi chỉ giới hạn khảo sát 25 truyện ngắn trong tập Mây

và mặt trời (do Hoàng Cơng, Nguyên Tâm dịch, Đào Anh Kha giới thiệu,

Nxb Văn học, Hà Nội - 1986)

3.2 Với mục đích và nhiệm vụ đã đợc xác định trên đây, phơng phápchủ yếu mà chúng tôi sử dụng trong luận văn là khảo sát, thống kê và phântích Ngoài ra, trong một chừng mực nhất định, chúng tôi kết hợp sử dụng ph-

ơng pháp so sánh theo đặc trng thể loại, mà ở đây là truyện ngắn, nhằm chỉ ranhững dấu ấn sáng tạo của R.Tagore trong việc sử dụng các yếu tố huyềnthoại

đàn thế giới, đặc biệt là ở phơng Tây và Nga Tuy nhiên trên thực tế, mọi sựchú ý của các dịch giả, các nhà nghiên cứu dờng nh đều tập trung vào lĩnhvực thơ ca Dựa trên những tài liệu có điều kiện bao quát đợc, chúng tôi nhậnthấy, cho đến cuối thập niên 50 của thế kỷ XX, truyện ngắn của R.Tagoremới đợc dịch và giới thiệu ở nhiều nớc châu Âu nh Anh, Pháp, Nga Có thể kể

ra đây một số tập nh: "Hunggry Stones", Nxb Macmillan, London, 1958;

"More Stories from R.Tagore" Nxb Macmillan, London, 1958; ""Stories from R.Tagore" Nxb Macmillan, London, 1958; "Le vagabond et autres

Histores", Nxb Gallimard Paris, 1962 Nh vậy có thể thấy, so với thơ, thành

tựu truyện ngắn của R.Tagore đợc biết đến muộn hơn hàng nhiều thập kỷ

ở Việt Nam, tên tuổi của R.Tagore lần đầu tiên đợc biết đến là vào

năm 1924 Trên hai số báo Nam Phong 84 - 85 xuất hiện bài "Một đại thi sĩ

ấ n Độ - Ông Rabindranath Tagore" Và cũng trên số báo đó, trong bài "Bàn phiếm về văn hoá phơng Tây" học giả Thợng Chi đã nói đến R.Tagore nh một

đại diện siêu việt của văn hoá phơng Đông, ngời chủ trơng hoà hợp hai nềnvăn hoá Đông - Tây Năm 1929, trên đờng về nớc từ Nhật Bản, R.Tagore đãghé thăm Sài Gòn và đợc nhiều nhà văn, công chúng yêu văn chơng đón tiếptrọng thể Cùng với M.Gandhi, R.Tagore đợc xem là một chiến sĩ đấu tranhchống áp bức của các thế lực thực dân đế quốc Tuy nhiên phải đến 1943, khi

cuốn "Thi hào R.Tagore" của Nguyễn Văn Hai đợc nhà xuất bản Tân Việt ấn

hành, bạn đọc Việt Nam mới có một cái nhìn đầy đủ hơn về R.Tagore

Năm 1958, trong chuyến thăm ấn Độ đầu tiên sau khi nớc nhà giành

đ-ợc độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm nhà bảo tàng R.Tagore ởthành phố Calcutta, quê hơng R.Tagore Đây có thể xem là sự thể hiện mộttình cảm kính trọng đặc biệt của danh nhân văn hoá Hồ Chí Minh đối vớithiên tài R.Tagore Ghi lại chuyến đi này, trên báo Nhân dân số ra ngày19/3/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Đại thi hào Rabinđranath Tagorecả thế giới đều kính trọng" Đây có thể xem là một dấu mốc quan trọng trongquá trình giới thiệu nghiên cứu R.Tagore ở Việt Nam

Hơn 40 năm qua kể từ chuyến thăm ấn Độ của Hồ Chủ tịch, nhiều tácphẩm của R.Tagore (thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch) đã đợc dịch và giớithiệu ở Việt Nam, trong đó năm 1961 - kỷ niệm 100 năm ngày sinh R.Tagore

là một dấu mốc quan trọng, đợc đánh dấu bằng sự ra đời của nhiều công trình

dịch thuật, giới thiệu về R.Tagore, trong đó đáng chú ý là cuốn "R.Tagore Thơ, kịch" (Cao Huy Đỉnh, La Côn dịch và giới thiệu), Nxb Văn hoá, Hà nội

-1961 Ngoài 50 bài thơ và 2 vở kịch của R.Tagore đợc dịch, ở công trình trên

đây còn có bài giới thiệu 48 trang của Cao Huy Đỉnh về cuộc đời, t tởng nghệthuật của R.Tagore Đây có thể xem là một tiểu luận ngắn về R.Tagore, chứa

đựng nhiều điều mới mẻ, có tính chất gợi mở cho quá trình nghiên cứuR.Tagore nhiều sáng tác phong phú, đa dạng gồm nhiều thể loại củaR.Tagore đã đợc xem xét trong quá trình phục hng nền văn học ấn Độ Nhờ

đó nhiều vấn đề phức tạp, mâu thuẫn trong sáng tác của R.Tagore đợc CaoHuy Đỉnh phân tích, lý giải một cách sâu sắc có sức thuyết phục Chẳng hạn,

lý giải cái độc đáo, cái sâu sắc trong sáng tác của R.Tagore, Cao Huy Đỉnhviết: "Hai mặt của tâm hồn R.Tagore đợc chung đúc từ bé: cái trầm ngâm sâusắc, trừu tợng và bình lặng của ấn Độ hoà hợp với cái sôi nổi, phóng khoángcủa văn hoá t sản tiến bộ phơng Tây Nhng tâm hồn đó phải trải qua sóng gióhiện thực của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc ấn Độ mới hình thành, biến

động và thể hiện đợc vào tác phẩm của nhà thơ" Nhận xét trên đây, theo

chúng tôi có một ý nghĩa phơng pháp luận cho quá trình nghiên cứuR.Tagore Từ điểm nhìn đó, nhận xét về truyện ngắn của R.Tagore, Cao Huy

Đỉnh viết: "Truyện ngắn của R.Tagore mang nhiều chất trữ tình Nó nói hộtriết lý và tình cảm của nhà thơ bằng những hình ảnh của thiên nhiên, bằngthần thoại, bằng biểu tợng và ngụ ngôn nhiều hơn là sự việc rút ra từ thực tế

đời sống Nhng R.Tagore đã chọn lọc, đúc kết rất chặt chẽ và tinh vi để chohợp với đời sống hiện thời T tởng rất súc tích đã đợc lồng qua những hình t-ợng hết sức mỹ lệ Mối câu mỗi chữ đều đợc tác giả nung nấu hết sức kỹ lỡng

để phục vụ sát chủ đề Có truyện chỉ gồm 10 dòng nhng nhờ sự việc tập trung

mà ta khám phá đợc cả một vấn đề lớn về nhân sinh và xã hội Cái tính chấttập trung logic và thống nhất cao độ đó rõ ràng là do ảnh hởng của phơngTây; còn những biểu tợng ngụ ngôn kia là sở trờng của ấn Độ Cả hai tínhchất hiện thực và mỹ lệ đều có trong truyện ngắn R.Tagore Và khi bàn vềnguồn gốc đề tài của truyện ngắn R.Tagore ông tiếp tục nhận xét: "Nhữngtruyện ngắn của ông (R.Tagore) có truyện lấy đề tài trong thực tế, có truyệnlấy đề tài trong thần thoại, cổ tích và lịch sử" ở đây, Cao Huy Đỉnh đã đề cập

đến vấn đề nguồn gốc của yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn R.Tagore.Tuy nhiên, nh đã nói ở trên, phần mà Cao Huy Đỉnh quan tâm nhiều nhất làlĩnh vực sáng tác thơ ca của R.Tagore Vì lẽ đó, ngoài một số ý mang tính

điểm xuyết, nhìn chung thành tựu truyện ngắn của R.Tagore cha đợc chú ýnhiều

Năm 1986, nhà xuất bản Văn học ấn hành tập truyện Mây và mặt trời

của R.Tagore, gồm 25 truyện của các dịch giả Hoàng Cơng, Nguyên Tâm Dựa vào những tài liệu mà chúng tôi bao quát đợc thì đây là tập truyện ngắn

đầu tiên và duy nhất cho đến bây giờ của R.Tagore đợc dịch và giới thiệu ở

n-ớc ta Trong lời giới thiệu, Đào Anh Kha đã có một cái nhìn bao quát vềtruyện ngắn R.Tagore Trong đó ông đa chú ý đến một số đặc điểm nghệthuật cơ bản của truyện ngắn R.Tagore nh sự đan xen giữa triết lý và trữ tình,giữa đạo và đời Đặc biệt, Đào Anh Kha đã có một nhận xét mang tính chấtgợi mở rất lớn về một đặc trng trong nghệ thuật biểu hiện của R.Tagore, ôngviết: "Cách h cấu của R.Tagore là cho hiện thực lồng vào huyền thoại, là đúckết những sự việc có thật trong xã hội rồi đem đặt bên cạnh những yếu tố,những t liệu rút ra từ thần thoại, cổ tích, dân ca và cả từ các tôn giáo" Cócùng với cái nhìn của Đào Anh Kha, khi đề cập đến đặc trng cơ bản củatruyện ngắn R.Tagore, Lu Đức Trung viết: "Truyện ngắn của đa dạng Cótruyện rất ngắn chỉ mấy chục dòng, có truyện rất dài, kết cấu khá phức tạp,nhng nói chung tính hiện thực rất sâu sắc Ông thờng kết hợp tính chất huyền

ảo và hiện thực trong truyện, khiến cho tác phẩm có sức gợi cảm và hấp dẫn"

Điểm qua những ý kiến của những ngời nghiên cứu R.Tagore có uy tín

ở Việt Nam, chúng tôi nhận thấy rằng, hầu hết các ý kiến hoặc mới chỉ dừnglại ở lĩnh vực thơ ca, hoặc mới chỉ nhận xét mang tính khái quát chung chung

về việc kết hợp hiện thực huyền ảo, sử dụng yếu tố huyền thoại nh một thủpháp biểu hiện đặc trng trong truyện ngắn R.Tagore Tuy nhiên, những ý kiếncủa các dịch giả, các nhà nghiên cứu mà chúng tôi có dịp dẫn trích trên đây

có một ý nghĩa to lớn, không chỉ ở sự gợi mở mà còn có ý nghĩa ph ơng phápluận Có thể xem đề tài của chúng tôi là sự khởi đầu trên một lộ trình đã đợcxác định

5 Giới thuyết khái niệm.

Huyền thoại là một khái niệm không mới trong văn chơng hiện đại.Ngay từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX có không ít các nhà văn đã gặt hái đ-

ợc vinh quang bằng các tác phẩm sử dụng huyền thoại nh F.Kafka, G.Macket,M.Gorki, Maeterlinck, T.Aimatov Tuy nhiên, do biên độ nội hàm của kháiniệm co dãn khá rộng nên việc trả lời cho câu hỏi "Huyền thoại là gì ?" đãdẫn đến những cách hiểu không thống nhất

ở đây chúng tôi không có tham vọng xác định một khái niệm hoànchỉnh về huyền thoại Tuy nhiên, do yêu cầu của việc triển khai đề tài, chúngtôi buộc phải đa ra một cách hiểu của mình để làm cơ sở cho việc khảo sát

thống kê các yếu tố huyền thoại trong tập Mây và mặt trời của R.Tagore.

Về cơ bản, có thể nêu lên một số cách hiểu về huyền thoại nh sau:Thứ nhất, đồng nhất thần thoại và huyền thoại Đại diện cho xu hớngtiêu biểu này là những nhà nghiên cứu nh Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn

Khắc Phi Chẳng hạn ở công trình Từ điển thuật ngữ văn học khi định nghĩa

về thần thoại, nhóm tác giả này cho rằng: "Thần thoại hay còn gọi là huyềnthoại" [4; 243]

Thứ hai, coi huyền thoại là sự tơng tác giữa văn học và thần thoại quacác thời đại văn học sử Khái niệm "huyền thoại hoá" là con đẻ của cách hiểu

này Với cách hiểu này, tác giả Lại Nguyên Ân trong công trình 150 thuật ngữ văn học đã đa ra khái niệm huyền thoại khá thuyết phục

Trên cơ sở tham khảo những cách hiểu đó cùng với việc nghiên cứunhiều tài liệu khác, khái niệm huyền thoại theo chúng tôi có thể hiểu nh sau:Huyền thoại là một phơng thức xây dựng tác phẩm (chiếm lĩnh hiện thực)bằng cách đa vào những yếu tố hoang đờng, kỳ ảo, những cái "có tính huyễnhoặc" [19; 51] tạo cho tác phẩm một màu sắc h ảo - sự trộn lẫn giữa cái thực,cái ảo, nhằm khắc hoạ rõ nét hơn hiện thực khách quan Nói cách khác,những yếu tố hoang đờng, những cái "có tính huyễn hoặc" đó đợc vận dụng ởnhiều cấp độ trong sáng tác nhằm chuyển tải những vấn đề của cuộc sống conngời hiện đại Với cách hiểu này, yếu tố huyền thoại đợc xem xét trên nhiềubình diện trong thế giới nghệ thuật của tác phẩm Và cùng với nó là cách hiểu

"huyền thoại hoá" nh một thủ pháp nghệ thuật để "lạ hoá" một cách thức thểhiện mang đến cho tác phẩm một vẻ đẹp, một sức hấp dẫn riêng, đi giữa hai

bờ thực và ảo

6 CÊu tróc luËn v¨n.

Ngoµi Më ®Çu vµ KÕt luËn, luËn v¨n cña chóng t«i gåm 3 ch¬ng

Ch¬ng 1: X©y dùng nh©n vËt mang mµu s¾c huyÒn tho¹i.

Ch¬ng 2: X©y dùng cèt truyÖn mang mµu s¾c huyÒn tho¹i.

Ch¬ng 3: HuyÒn tho¹i ho¸ Kh«ng - Thêi gian nghÖ thuËt.

Vµ cuèi cïng lµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o, s¾p xÕp theo thø tù anfa,gåm 22 tµi liÖu

Ch ơng 1

Xây dựng nhân vật mang màu sắc huyền thoại

1.1 Nhân vật và những hình thức thể hiện nhân vật trong tác phẩm văn học.

1.1.1 Nhân vật và các dạng thức tồn tại

Nhân vật, đó là hình tợng nghệ thuật về con ngời, một trong những dấuhiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con ngời trong nghệ thuật ngôn từ Nhân vậtvăn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét sáng tạo củamột nhà văn, một khuynh hớng trờng phái hay dòng phong cách Tài năng,cá tính sáng tạo của nhà văn đợc thể hiện trớc hết trong việc khắc hoạ nhânvật

Con ngời là đối tợng nhận thức chủ yếu của văn học, dù là tác phẩm tự

sự, trữ tình hay kịch Dù trực tiếp hay gián tiếp, văn học đều lấy con ngời làm

đối tợng trung tâm cho mọi sự tìm kiếm, thể hiện Vì vậy, nhân vật văn học làhình thức miêu tả con ngời một cách tập trung Nhân vật có thể là những conngời có tên hoặc không tên, cũng có thể là con vật, các loại cây hay là nhữngsinh thể hoang đờng đợc gán cho những đặc điểm giống con ngời có nhữngphẩm chất, địa vị nhất định xuất hiện trong tác phẩm, thực hiện những hành

động, biểu hiện những tình cảm, thái độ nào đó nhằm thể hiện những t tởngcủa tác giả trớc cuộc sống con ngời

Dạng thức tồn tại của nhân vật trong tác phẩm văn học rất phong phú,

đa dạng

Xét trên bình diện nguyên tắc nhận thức, tái hiện cuộc sống có thể chiathành nhân vật lãng mạn, nhân vật hiện thực

Còn ở góc độ thể loại văn học có thể nói tới nhân vật trữ tình, nhân vật

tự sự và nhân vật kịch Nhân vật trữ tình là con ngời xuất hiện để bộc lộ nỗiniềm của mình trớc cuộc sống, nhân vật kịch là con ngời tự bộc lộ qua hành

động và lời nói, nhân vật trong tác phẩm tự sự là con ngời đợc tác giả khắchoạ dựa trên phơng thức chủ yếu là kể và tả

ở bình diện thể loại, tác phẩm tự sự "có khả năng bao quát rộng lớnnhất" [16; 209], với một thế giới nhân vật phong phú đa dạng, đợc đặt trongnhiều mối quan hệ chằng chịt, phức tạp Thế giới nghệ thuật của tác phẩm tự

sự hầu nh "không bị hạn chế bởi không gian và thời gian" [16; 210] Xuấtphát từ đặc trng thể loại đó, nhân vật tự sự vì thế đợc khắc hoạ đầy đặn, nhiềumặt nhất, hơn hẳn nhân vật trong tác phẩm trữ tình và kịch Cũng xuất phát từ

đó, tác phẩm tự sự cho phép dung nạp mọi hình thức biểu hiện, mọi tìm tòisáng tạo Hay nói cách khác, sự mô tả các dạng thức tồn tại của nhân vật

trong tác phẩm tự sự đã cho phép nhận diện phong cách của nhà văn Nhà văn

có phong cách độc đáo, có tài năng, cá tính sáng tạo thì nhân vật trong tácphẩm của anh ta cũng đợc thể hiện dới nhiều hình thức độc đáo

1.1.2 Huyền thoại hoá - một hình thức thể hiện nhân vật

Tác phẩm tự sự, với đặc trng thể loại của nó, đã cho phép dung nạp mọitìm tòi, sáng tạo, khám phá nhiều hình thức thể hiện Huyền thoại hoá chỉ làmột trong những hình thức thể hiện nhân vật độc đáo của tác phẩm tự sự

ở điểm này cũng cần phải lu ý rằng, huyền thoại hóa nhân vật khôngphải là "độc quyền" trong hình thức thể hiện của riêng tự sự Trữ tình và kịchcũng có huyền thoại hoá nhân vật nhng khả năng hạn chế hơn

Huyền thoại hoá nhân vật, đó là việc thể hiện nhân vật bằng cách khoáccho nó một màu sắc huyền diệu, vừa có nét thực vừa có nét ảo Nhân vật đợchuyền thoại hoá không ảnh hởng đến tính chân thực của nó Nhân vật dù đợcmang một màu sắc huyền nhiệm, ảo ảo thực thực vẫn thể hiện sâu sắc chânthực một t tởng, thái độ nhất định, một quan niệm rõ ràng của tác giả đối vớicuộc sống con ngời Huyền thoại hoá nhân vật, vì vậy đợc xem nh một thủpháp nghệ thuật trong xây dựng nhân vật Tầm vóc, kích cỡ của những nhânvật huyền thoại là hết sức lớn lao Nó đợc mở ra theo nhiều chiều kích: thầnthánh hóa, hoặc trần tục hoá, không phải bằng lý trí mà bằng cái nhìn trựcgiác Khả năng biểu đạt của nó không chỉ phụ thuộc vào tài năng của nhà văn

mà còn là trí tởng tợng và văn hoá thụ cảm của ngời đọc ở những mức độ

khác nhau, các nhân vật nh Tôn Ngộ Không trong Tây du ký của Ngô Thừa

Ân, Quan Công trong Tam quốc chí diễn nghĩa của La Quán Trung, Ngô Thị Vinh Hoa trong Phẩm tiết của Nguyễn Huy Thiệp đều là những nhân vật đ-

ợc xây dựng bằng thủ pháp huyền thoại hoá

1.2 Xây dựng nhân vật huyền thoại trong Mây và mặt trời.

1.2.1 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của R.Tagore

ở phơng Tây khi nhắc đến R.Tagore, ngời ta thờng nhắc đến t tởngphiếm thần luận của ông Từ đó xem ông là một "đại diện thần bí của ánhsáng phơng Đông" [5; 195] Rõ ràng là không thể phủ nhận tính chất thần bí

ở R.Tagore, nhng cũng cần phải thấy rằng đó chỉ là cái vỏ bề ngoài nh chiếc

áo cà sa khoác lên vai ngời trần tục Cái có nhiều nhất ở ông là lòng yêu conngời và cuộc sồng trần thế Đọc tác phẩm của R.Tagore, cả thơ, kịch vàtruyện ngắn, một điều dễ nhận thấy là ông rất ít quan tâm đến những vấn đềcủa bản thể, vũ trụ Mọi sự tìm kiếm, sáng tạo của ông đều hớng về đời sốngcon ngời, đặc biệt là đời sống tâm linh Từ điểm nhìn đó, ông đã nghệ thuậthoá t tởng của mình trong sáng tạo mà trớc hết là trong một quan niệm nghệthuật về con ngời

Trớc hết, R.Tagore luôn tôn thờ và đề cao con ngời Nói một cáchkhác, quan điểm triết học, chi phối quan điểm nghệ thuật về con ngời củaR.Tagore là điểm sáng hội tụ mọi quan điểm t tởng của ông, mà nền tảng của

nó là một tình yêu thơng mãnh liệt đối với con ngời Ông cho rằng "Chúng takhông bao giờ có đợc một quan niệm chân chính về con ngời, nếu chúng takhông chứng tỏ mộ tình yêu thơng đối với nó" [5; 195] Quan niệm này củaR.Tagore đợc ông kế thừa một phần nào đó từ những nguyên tắc ứng xử củatriết học và tôn giáo ấn Độ trớc đó Nhng mặt khác, R.Tagore lại phủ nhậnquan điểm của tôn giáo xem "Con ngời là sản phẩm thụ động của Thợng đế"

Ông một mặt thừa nhận sự gắn bó giữa con ngời và Thợng đế, mặt khác xemcon ngời là hiện thân của Thợng đế Từ đó R.Tagore đề ra "tôn giáo Con Ng-ời" - "Khi Thợng đế sinh ra tôi thì chính Ngời đã trở thành tôi rồi Ngày nay,Ngời triển khai con ngời tôi trong cuộc sống và nâng niu con ngời tôi vớinhiều sinh lực và vẻ đẹp khác nhau trong thế giới này" [5; 195] Khái niệm

"Con Ngời thần thánh" cũng đợc ra đời trên cơ sở nhận thức ấy Trong tơngquan vũ trụ đề cao con ngời là cái mới của R.Tagore

Cùng với việc đề cao con ngời, R.Tagore còn khẳng định tính tích cựcchủ động của con ngời trong tơng quan với vũ trụ, với cuộc đời Ông phátbiểu: "Chúng ta hãy làm hết sức mình để chứng tỏ rằng con ngời không phải

là sai lầm lớn nhất của tạo hoá"; ở một chỗ khác ông lại viết: "Tôi tuyệt đối

độc đáo, tôi là tôi, tôi vô song Tất cả khối lợng của vũ trụ hẳn không sao đènổi cái cá tính sáng tạo này vốn là của tôi" [5; 196] Điều này cho thấyR.Tagore đã có một ý thức sâu sắc về cái tôi cá nhân, về sự tồn tại của bảnngã con ngời, điều mà trớc đó cha đợc biết đến ở ấn Độ Bàn về con ngờitrong tác phẩm của R.Tagore, E.Komarov viết: "Với R.Tagore, con ngờikhông phải là hạt cát trong biển thực tại và không phải là kết quả của sự tiên

đoán Con ngời là chủ nhân sáng tạo Nếu nh tôn giáo cuộc đời và thiên nhiêntạo ra con ngời thì con ngời tiếp tục sự sáng tạo của mình và không ngừnghoàn thiện chính mình" [5; 198]

Khác với phơng Tây, đề cao con ngời, khẳng định tính độc lập của conngời, nhng R.Tagore không tuyệt đối hoá đến mức cực đoan đối lập con ngờivới vũ trụ Với nhận thức ấy, R.Tagore chủ trơng một triết lý hoà hợp, hoàhợp giữa cá nhân với tha nhân, cá nhân với vũ trụ Theo ông, có trong sự hoàhợp ấy con ngời mới khẳng định đợc cái tôi cá nhân của mình Hoà hợp với

vũ trụ, loại bỏ đợc mọi xung đột với vũ trụ đó là chân lý giải thoát con ngời rakhỏi khổi đau, đi đến tự do Ông viết: "Khi mà dục vọng cá nhân của chúng tacòn xung đột với quy luật vũ trụ thì chúng ta khổ sở và hành động hão huyền"[5; 199]

Trong sáng tạo nghệ thuật, quan điểm ấy về con ngời đợc thể hiệntrong cảm hứng khẳng định và ngợi ca cuộc đời trần thế với một niềm khoáicảm đặc biệt Tơng quan giữa con ngời và cuộc sống là một tơng quan tình

yêu Vì vậy, nếu bản chất cuộc sống là niềm vui và hạnh phúc thì ý nghĩa củacuộc sống con ngời là ở hành động và thực hiện đức thiện.

Với quan niệm về con ngời nh vậy, mọi tìm tòi sáng tạo của R.Tagore

đều hớng về đời sống tâm linh con ngời Và đây cũng chính là nguyên tắc cơbản trong việc thể hiện con ngời trong truyện ngắn R.Tagore

1.2.2 Một thế giới nhân vật mang màu sắc huyền thoại

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn R.Tagore vô cùng phong phú, đadạng Xét về nguồn gốc xã hội có cả thầy tu, trí thức Tầng lớp trí thức cũng

có nhiều loại, nhiều kiểu, có luật s (Mây và mặt trời), có quan toà (Quan chánh án), có ngời làm nghề viết lách (Ngời chủ bút), có nhà thơ, nhạc sĩ (Ngời láng giềng xinh đẹp, Chiến thắng ), có bác sĩ (Bộ xơng); có cả những

kẻ lang thang không nhà không cửa (Kẻ lang thang, Đứa trẻ bơ vơ, Bác hàng rong ngời Kabul ); có cả sinh viên, cả những ngời kháng chiến

ở góc độ giới tính, thế giới nhận vật của Mây và mặt trời có đủ cả nhân

vật nam và nhân vật nữ - trong đó R.Tagore dành cho ngời phụ nữ ấn Độ một

sự quan tâm đặc biệt Những nhân vật nữ đợc ông u ái khắc hoạ tập trung rõnét: "Phụ nữ ấn Độ dới ngòi bút R.Tagore thật muôn hình muôn vẻ, mỹ lệ và

đáng thơng" [10; 9] Đó là Khirôđa, ngời con gái si tình bị một ngời con trai

đàng điếm lừa gạt và ruồng bỏ (Quan chánh án); là cô gái Mahamaya chỉ vì

yêu một ngời thuộc đẳng cấp dới mà bị chính anh trai của mình đa lên dàn

hỏa thiêu (Dàn hỏa thiêu); Đó là mối tình chung tình thầm lặng và tuyệt đối

hi sinh của ngời con gái nghèo Kuxum đối với ngời chồng mà tín ngỡng mê

muội đã cớp khỏi cánh tay cô đồng thời cớp luôn cả sự sống của cô (Những bậc bến tắm bên sông)

Lấy thi pháp xây dựng nhân vật làm tiêu chí để xét thì nhân vậtR.Tagore dờng nh đợc chia thành hai "đối cực" rõ ràng Có nhân vật hiện lênmột cách lấp lánh lãng mạn, đạt đến cái tuyệt đối của Chân - Thiện - Mỹ; đó

là chú bé Bàlamôn tài ba, a tự do đến ngay cả "âm mu của tình yêu và tình

th-ơng" cũng không có khả năng kìm giữ khát vọng tự do của chú (Kẻ lang thang); đó là nhà thơ tài năng viết bằng tình yêu của cuộc sống Trớc khi chết

vì thất bại vẫn kịp nhận một vòng hoa "chiến thắng" từ tay nữ hoàng trái tim

của mình (Chiến thắng); hay là một nàng công chúa dòng dõi đã hi sinh hết

tuổi xuân của mình để đi tìm ngời mình yêu trong suốt 38 năm trời bỗng nhận

ra ảo ảnh tan vỡ (ả o ảnh tan vỡ)

Ngợc lại, ở một tuyến khác, nhân vật hiện lên trần trụi với những đam

mê, những cuốn hút của dục vọng tầm thờng, những cám dỗ vật chất của cuộc

đời trần tục: Một thanh niên đàng điếm đã nhẫn tâm lừa gạt rồi ruồng bỏ mộtcô gái ngây thơ đến nỗi cô gái rơi vào vòng trầm luân nhục nhã của cuộc đời

(Quan chánh án); một con ngời hám vàng đến mức cuồng điên đã bỏ cả đời

mình đi theo tiếng gọi của vàng, của đồng tiền, cuối cùng chợt nhận ra sống

trong cái "nhà tù bằng vàng" thật là vô nghĩa Hay những kẻ chỉ biết đến tiền

mà phớt lờ tình nghĩa, đạo lý (Thầy Masai, Gửi của ).

Điểm qua một vài khía cạnh của thế giới nhân vật R.Tagore trên đây đểthấy rằng, thế giới nhân vật của ông là vô cùng phong phú và đa dạng Mỗimột nhân vật đợc khắc hoạ đều thể hiện một t tởng quan niệm của ông vềcuộc sống, về nhân tình thế thái của ấn Độ hiện đại Tuy nhiên, sự phong phú

đa dạng không phải là khía cạnh chủ yếu làm nên một thế giới nhân vật đặc

sắc của Mây và mặt trời Bởi lẽ suy cho cùng, tài năng, cá tính của một nhà

văn không phải là ở chỗ mang đến cho văn chơng bao nhiêu nhân vật mà là ở

những dấu ấu nhân vật mà nhà văn để lại Khảo sát tập truyện Mây và mặt trời, một điều dễ nhận thấy là hầu hết các nhân vật của R.Tagore đợc bao bọc

trong một màu sắc huyền thoại Đây là đặc điểm nổi bật làm nên nét độc đáo,

đặc sắc cho thế giới nhân vật trong Mây và mặt trời của R.Tagore.

Bút pháp của R.Tagore về cơ bản là bút pháp lãng mạn Mà nhân vậttrong tác phẩm thì luôn luôn hiện hữu vận động dới sự chi phối của ngòi bútchủ thể tác giả Bằng bút pháp lãng mạn, R.Tagore đã khoác lên nhân vật củamình một màu sắc huyền ảo Nhân vật vì thế luôn có xu hớng đợc pha trộngiữa hiện thực và huyền ảo, chuyển tải hết sức sâu sắc những t tởng nhân văncao cả, những quan điểm tiến bộ của R.Tagore về con ngời và cuộc sống

Truyện ngắn của R.Tagore thể hiện một tâm hồn R.Tagore hết sứcphong phú và đa dạng, thể hiện một cái nhìn chiêm nghiệm sâu sắc của ông

đối với cuộc sống của con ngời ấn Độ hiện đại Đề tài, chủ đề truyện ngắncủa ông không phải là những vấn đề triết học - tôn giáo cao siêu, mà là nhữngvấn đề nóng hổi của cuộc sống ấn Độ - trong giai đoạn đặt dới ách thống trịcủa thực dân Anh Đó là một hiện thực xã hội nô lệ, là cuộc đấu tranh giành

tự do của các tầng lớp nhân dân, là tác hại của đồng tiền, sức quyến rũ củavàng trong xã hội t sản Là những tấn bi kịch diễn ra dới bóng đen của tôngiáo và thế lực vô hình của các tập tục hủ lậu trong xã hội ấn Độ đơng thời

Đặc biệt là những bi kịch về thân phận con ngời khi ý thức về con ngời cánhân đã đợc thức tỉnh

Trong số 25 truyện ngắn của R.Tagore trong tập Mây và mặt trời, xu

h-ớng huyền thoại hoá dờng nh ở tác phẩm nào cũng có, trong đó huyền thoạihoá nhận vật đặc biệt nổi rõ là ở 6 truyện, chiếm tới 24% (6/25) Đó là cáctruyện:

6 - ảo ảnh tan vỡTính chất huyền thoại của nhân vật R.Tagore cũng không nhất quántheo một môtíp nhân vật huyền thoại cố định nào trong văn học dân gian ấn

Độ Có khi nhân vật là một con ngời hiện đại nhng có một vẻ đẹp tính cách

mang dáng dấp của thần linh (Kẻ lang thang); Khi lại là một thực thể đợc nhân hoá nh một nhân vật cổ tích (Những bậc bến tắm bên sông) Đặc biệt có

những trờng hợp h cấu hoang tởng, nhân vật xuất hiện nh những bóng ma hãi

Truyện đợc kể mang tính chất hoang tởng, thế giới nghệ thuật củatruyện vì thế mang màu sắc hoang đờng rõ nét Sự xuất hiện của nhân vật ở

đây mang tính chất kỳ dị, hoang đờng: "Tôi bỗng thấy hình nh có cái gì đangloay hoay xung quanh giờng, sờ soạng mò mẫn ven bốn bức tờng của gianphòng " Sau đó dới dạng những câu đối thoại của một cuộc trò chuyện thực

sự, cuộc đời đầy éo le của ngời con gái đợc tái hiện đầy đủ

Sự ra đi, biến mất của nhân vật cũng tơng tự Cô gái bỗng kết thúc câuchuyện đời mình khi "vừa vặn lúc ấy có tiếng gà gáy lần đầu tiên" Đó là sự ra

đi của một hồn ma về cõi âm !

Đằng sau câu chuyện mang màu sắc hoang tởng đó, là cả một tấm lòngxót thơng của tác giả về số kiếp của ngời phụ nữ Nhân vật đợc khắc hoạ hếtsức hoang đờng nhng vấn đề truyện đặt ra lại không hề hoang tởng Có biếtbao nhiêu ngời phụ nữ ấn Độ trong xã hội hiện đại này cũng còn phải chịunhững bi kịch tơng tự: bị cự tuyệt, phải trốn tránh tình yêu, hạnh phúc và phảichết trong sự cô đơn vò võ

Nhân vật kể lại cuộc đời mình với giọng điệu có cái gì đó xót xa Điều

đó cũng thật dễ hiểu Bởi xót xa cho nhân vật cũng chính là xót thơng chocuộc đời ở R.Tagore đó thôi

* Nhân vật trong Những bậc bến tắm bên sông.

Đây cũng là một truyện viết về chủ đề số phận ngời phụ nữ củaR.Tagore.

Nhân vật đóng vai trò ngời kể chuyện về cuộc đời cô gái nghèo Kuxum

ở đây lại đợc xây dựng trên cơ sở thi pháp truyện cổ tích Mọi vật, thực thể,cây cỏ, chim muông đều có thể trò chuyện giao tiếp với con ngời Nhân vật đ-

ợc bao bọc trong một thế giới kỳ ảo với muôn vàn tiếng thì thầm bí ẩn củacuộc đời Những bậc đá trần trụi ở bến sông, trong cái nhìn của R.Tagore nhcũng có linh hồn, biết thổn thức đau thơng trớc cuộc đời oan trái của một ngờicon gái Những bậc đá ở bến tắm là "ngời" đợc chứng kiến chứng bi kịch củaKuxum từ đầu đến cuối đang kể lại cho mọi ngời nghe tấn bi kịch này vớimột giọng tâm tình đầy thơng cảm

Kuxum, một ngời con gái nghèo đã bị tín ngỡng tôn giáo mù quáng mêmuội cớp mất ngời chồng thân yêu, cớp luôn cả cuộc đời của mình Chồngcủa cô đã biến thành một tu sĩ sùng tín trớc sự cám dỗ của tôn giáo, cuối cùngcô đã nhảy xuống dòng sông Hằng để kết thúc cuộc sống cô đơn bất hạnh củamình: "Trăng lặn, đêm lúc này tối đen Tôi nghe có một vật gì rơi bõm xuốngnớc Gió gào thét trong đêm tối nh muốn thổi bạt đi hết mọi vì sao trên trời"(lời của những bậc bến tắm)

Những bậc đá cũng phải mủi lòng Nhng bóng đen của những thế lựctôn giáo thì vẫn vô cảm, nhẫn tâm cớp hết hạnh phúc, cuộc đời của một cô gáinghèo Câu chuyện nhuốm màu sắc cổ tích này đã gián tiếp, kín đáo hé mởtấm lòng nhân đạo cao cả, sự tố cáo của ngòi bút R.Tagore đối với tôn giáo

mù quáng ở ấn Độ Tác giả không trực tiếp bộc lộ thái độ của mình bằngnhững lời bình nh ta thờng gặp trong những truyện ngắn đậm chất trữ tình.Thay vào đó là sáng tạo ra một hình tợng nhân vật kể chuyện đợc huyền thoạihoá - những bậc đá Chiều sâu nhân văn của tác phẩm, vì vậy, đợc kết tính tr-

ớc hết ở hình tợng nhân vật ngời kể chuyện mang màu sắc huyền thoại này

* Nhân vật trong Kẻ lang thang.

Không giống với hai truyện ngắn trên, nhân vật trong Kẻ lang thang lại

là một thiếu niên có tên là Tara Có thể nói, khi xây dựng nhân vật này,R.Tagore đã khoác cho nhân vật một màu sắc lãng mạn đến h ảo Nhân vật

đẹp và tính cách, phẩm chất hoàn mỹ đến mức dờng nh không có thật ở ngoài

đời

Tara hoàn thiện từ hình thể, tính cách và trí tuệ: "Vóc ngời cân xứng

nh một kiệt tác điêu khắc thân hình chú không còn chút gì là nhục thể màchỉ lộ ra một vẻ đẹp thuần tuý Bàlamôn" [22; 198] Đó là vóc dáng của mộttiên đồng Chú làm đợc tất cả mọi công việc của ngời đời và có một khả năng

âm nhạc tuyệt vời Đặc biệt về mặt nhân cách thì "Nhờ có bản chất tốt đẹp,Tara đã luôn bảo toàn đợc t cách Chú không bao giờ nhiễm những cung cáchthói tật của những đám ngời chú đi theo nh con thiên nga, mặc dù nhiều khi

bị tính tò mò thúc đẩy, lao xuống bùn mà lông cánh vẫn trắng muốt, khôngbẩn một vết nhơ" [22; 203].

Nhng điều lớn hơn hết, độc đáo hơn hết vợt lên trong tính cách ở Tara

mà ngòi bút R.Tagore tập trung khắc hoạ đó là lòng khát khao cháy bỏng tự

do Tara là ngời "Không thừa nhận một sự ràng buộc nào Chú không nô lệmột thói quen nào" [22; 209] Tự do, với Tara là trên hết thảy "Tara thiết tha,

ao ớc cái tự do của thế giới bí ẩn bên ngoài, cái thế giới không bị những dây

rợ tình cảm ràng buộc"

Hơn đâu hết, ở Kẻ lang thang R.Tagore đã thể hiện một cách đặc sắc

cái triết lý hoà hợp trong quan niệm nghệ thuật về con ngời của mình Hoàhợp tuyệt đối với thiên nhiên vũ trụ, hoà hợp tuyệt đối với tha nhân, con ngời

sẽ đạt đến sự tự do trần tục và sẽ tìm đợc chính mình trong đó Tara là không

có gì ràng buộc và Tara cũng không lẫn lộn pha tạp với bất kỳ ai

Hoà hợp với thiên nhiên con ngời sẽ cảm nhận đợc cái tôi cá nhân độc

đáo và hoàn mỹ Tự do là cái quý hơn tất cả, là khát vọng cao hơn hết thảy,ngay cả "âm mu của tình yêu và tình thơng" [22; 220] cũng không thể nàotrói buộc đợc

*

* *

Thế giới nhân vật của R.Tagore trong Mây và mặt trời phong phú, đa

dạng và đặc sắc, đặc biệt là những nhân vật mang màu sắc huyền thoại nhtrên đã góp phần thể hiện một cách độc đáo những t tởng, những suy ngẫm,chiêm nghiệm của R.Tagore đối với nhiều vấn đề của cuộc sống hiện đại

Trong văn học Việt Nam từ thập niên 80 trở lại nay, chúng ta cũng bắtgặp nhiều thành công của một số cây bút truyện ngắn khi vận dụng thủ phápxây dựng nhân vật kiểu này Tiêu biểu trong số những ngời thành công đóphải kể đến Nguyễn Huy Thiệp Với những nhân vật nh Gianna Đoàn Thị Ph-

ợng, Mẹ cả trong chùm truyện Chảy đi sông ơi, hay Ngô Thị Vinh Hoa trong Phẩm tiết, Nguyễn Phúc ánh trong Kiếm sắc Có thể khẳng định

Nguyễn Huy Thiệp cùng với một số nhà văn khác nh Phạm Thị Hoài, Tạ DuyAnh đã mở ra một xu hớng hiện đại hoá khá độc đáo cho truyện ngắnViệt Nam sau giai đoạn 1945 - 1975, mang đến một cách nhìn hiện thựcmới mẻ

Nghiên cứu, khảo sát những nhân vật mang màu sắc huyền thoại trong

Mây và mặt trời của R.Tagore, vì thế, sẽ mang một ý nghĩa rất lớn, không chỉ

để hiểu tài năng sáng tạo của R.Tagore mà còn mở ra một khả năng để khámphá khuynh hớng huyền thoại hoá trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại.

Ch ơng 2

Xây dựng cốt truyện mang tính huyền thoại

2.1 Cốt truyện và các hình thức cốt truyện trong truyện ngắn hiện đại.

2.1.1 Khái niệm cốt truyện

Cốt truyện là "hệ thống sự kiện cụ thể đợc tổ chức theo yêu cầu t tởng

và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hìnhthức động của tác phẩm văn học thuộc loại tự sự và kịch" [4; 85]

Nó là bộ phận cơ bản của hình thức tác phẩm và mang tính quan niệm.Tất nhiên cốt truyện không phải là yếu tố duy nhất mang tính quan niệm nhng

rõ ràng nó có nội dung quan niệm của nó Nhà nghiên cứu O.M.Phrâyđenbec

đã khẳng định: "Các cốt truyện hàm chứa một hệ thống thế giới quan, mộtquan niệm về cuộc đời, tức thể hiện một tính quan niệm nhất định" [14; 140].Cốt truyện đó là một quan niệm về hiện thực

2.1.2 Các hình thức cốt truyện trong truyện ngắn hiện đại

Việc xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn hiện đại, cả phơng Đông

và phơng Tây, rất đa dạng về hình thức, nhng chung quy lại có thể xếp vàohai xu hớng sau đây:

Một là, sử dụng những môtíp có sẵn để xây dựng nên những cốt truyệnmới Hay nói một cách chính xác, đó là hớng dị bản hóa, cách tân hoá nhữngmôtíp cũ Các môtíp đợc vận dụng phổ biến ở xu hớng này thờng là những cốttruyện dân gian nh cốt truyện cổ tích, thần thoại, sử thi, cả các cốt truyện tôngiáo (sự tích của các thánh thần ) Loại này còn đợc gọi là "cốt truyện vaymợn" [1; 117]

Hai là, h cấu sáng tạo nên những cốt truyện mới Loại này các sự kiệncủa cốt truyện là kết quả h cấu thuần tuý của nhà văn

Tuỳ vào tính quan niệm nhất định mà cốt truyện phải chuyển tải, nhàvăn có thể lựa chọn một trong hai hình thức xây dựng cốt truyện trên

Từ cách hiểu trên đây, có thể thấy, huyền thoại hoá cốt truyện về thựcchất là kế thừa và sáng tạo với nhiều mức độ khác nhau Trong đó về cơ bản cóhai dạng thức: Cách tân hoá - dị bản hoá những môtíp huyền thoại của truyện

cổ dân gian và h cấu sáng tạo nên những cốt truyện huyền thoại hiện đại

2.2 Cốt truyện huyền thoại trong Mây và mặt trời.

Kết quả khảo sát tập truyện Mây và mặt trời của R.Tagore cho thấy,

trong số 13/25 truyện ngắn có yếu tố huyền thoại, có tới 8/13 truyện mangmàu sắc huyền thoại, chiếm tới 62%, bao gồm các truyện sau:

Độ, với các cốt truyện tôn giáo, chúng tôi nhận thấy, hầu nh R.Tagore không

sử dụng nguyên vẹn một môtíp nào của cốt truyện cổ Trong số 8 truyện ngắn

đợc thống kê, chỉ có Kho vàng bí mật là truyện ngắn đợc R.Tagore h cấu tơng

tự môtíp cổ tích Sự vận dụng môtíp huyền thoại ở cốt truyện này khá "lộliễu" ở một ý nghĩa nào đó có thể coi Kho vàng bí mật là một truyện cổ tích

viết lại Nh vậy, có thể khẳng định, đây là một cốt truyện R.Tagore "vay ợn" cổ tích Tỷ lệ 1/8 (12,5%) ở đây là rất nhỏ

m-Những truyện còn lại có cốt truyện đợc h cấu theo kiểu xen vào quátrình vận động phát triển của chuỗi sự kiện những yếu tố hoang đờng kỳ ảo.Nguồn gốc của những yếu tố huyền thoại đó đợc R.Tagore chắt lọc từ trongcác truyện cổ dân gian cũng nh trong các tôn giáo ấn Độ Chẳng hạn nh yếu

tố thần kỳ hoá các hiện tợng tự nhiên (ma, gió ) trong Dàn hỏa thiêu là một

yếu tố của tôn giáo Nói khác đi, cách h cấu phổ biến của R.Tagore là chohiện thực lồng vào huyền thoại, là đúc kết những sự việc có thật trong xã hộirồi đem đặt bên cạnh những yếu tố, những t liệu rút ra từ thần thoại, cổ tích,dân ca và cả từ các tôn giáo

Từ thuở nhỏ, R.Tagore đã đợc tắm mình trong bầu sữa mát của văn họcvăn hoá dân gian ấn Độ từ "Vơng quốc của những ngời đầy tớ" và sau này sựnghiệp văn học vĩ đại của ông lại đợc sáng tạo dới "ánh sáng của một niềm tintôn giáo - triết học" [9; 64] Nhng trong truyện ngắn của mình, R.Tagore ít cókiểu "vay mợn" thuần tuý cốt truyện huyền thoại của văn học cổ và tôn giáo

Điều này khác với một số nhà văn khác nh Shake Speare, Môliere, Racine Phần lớn kịch của Shake Speare là dựa vào các cốt truyện đã có trong sáng tácdân gian, trong văn học trung đại châu Âu, còn Môliere và Racine thì phổbiến là sử dụng cốt truyện trong văn học cổ Hi-La Sau đây chúng tôi đi vào

phân tích một số cốt truyện huyền thoại tiêu biểu trong Mây và mặt trời để

thấy đợc sự độc đáo trong sáng tạo của R.Tagore

* Cốt truyện trong Dàn hỏa thiêu.

Chủ đề chính của truyện này là viết về số phận bi thảm của ngời phụ nữ

ấn Độ dới áp bức đè nặng của bóng ma tôn giáo Qua đó R.Tagore thể hiệnlòng xót thơng của ông trớc những số phận phụ nữ bất hạnh, nạn nhân của tôngiáo mù quáng Truyện vì thế còn toát lên một tiếng nói tố cáo mạnh mẽ đốivói những thế lực chà đạp lên số phận ngời phụ nữ (mà tiêu biêu là thế lựcsiêu hình mù quáng của tôn giáo)

Cốt truyện Dàn hỏa thiêu có thể tóm tắt nh sau: Mahamaya, một cô gái

xinh đẹp, thuộc đẳng cấp đại quý tộc vì dám yêu Rajib, một ngời có đẳng cấpthấp hơn mình, đã bị ông anh ép gả cho một ngời sắp chết chỉ với mục đích là

đa nàng lên dàn hỏa thiêu Nhng rồi hành động dã man đó đã không đợc thựchiện trót lọt: "Mahamaya bị trói chặt chân tay và đặt lên dàn hỏa thiêu, rồi lễlửa đợc đốt lên vào giờ ấn định Vừa lúc ngọn lửa từ đống củi bùng lên thì ập

đến một cơn giông tố dữ dội và một trận ma ào ào nh thác Ma nhanh chóngdập tắt ngọn lửa trên dàn hỏa thiêu Trong khi đó, những sợi dây trói ở cổ tay

bị cháy thành tro và nàng đợc giải thoát"

Cơn ma dữ dội ập đến đúng lúc ở đây nh một yếu tố thần kỳ làm thenmáy cho cốt truyện phát triển Ngọn lửa trên "dàn hoả thiêu" - một biểu tợngcủa tôn giáo, công cụ tàn nhẫn của sự dã man mù quáng lập tức bị dập tắt.Yếu tố huyền thoại đợc sử dụng làm cho tác phẩm có chiều sâu Cơn ma "ập

đến" đúng lúc phải chăng cũng chính là khát vọng giải phóng cho ngời phụnữ thoát khỏi lỡi lửa dã man của tôn giáo ở R.Tagore Yếu tố mang tính chấthuyền thoại, thần kỳ trong việc xây dựng cốt truyện ở đây đã nói hộ tình cảmcủa nhà văn nhiều hơn là những sự việc rút ra từ thực tế đời sống Hiện thực

và lãng mạn, con ngời và thần linh, bóng tối và ánh sáng tẩ cả đã đợc phatrộn, hài hoà đến mức nhuần nhuyễn, tạo cho tác phẩm một vẻ đẹp riêng, đậmchất trữ tình

* Cốt truyện trong Kho vàng bí mật.

ở truyện này, lòng hám vàng của Mritunjay, của một lớp ngời trong xãhội ấn Độ t bản hoá lại đợc R.Tagore miêu tả thật sinh động thông qua cốttruyện hoàn toàn trùng với môtíp truyện cổ tích Nh đã nói ở trên, đây có thểxem là một "truyện cổ tích hiện đại", một cốt truyện mang màu sắc huyềnthoại đợc R.Tagore vay mợn từ trong văn học dân gian

Hành trình tìm vàng của Mritunjay đợc miêu tả "sơ đồ hoá" nh sau:Mảnh giấy có những ký hiệu chỉ dẫn bí mật do một pháp s tặng cho ôngnội, thời gian dài (trải qua hai thế hệ) vẫn không giải đợc những bí mật đó

giấc mơ giải đợc bí mật tìm kiếm quyết liệt bắt gặp trong thực tế sự trùng hợpvới ký hiệu trên mảnh giấy Bí mật kho báu tìm đợc tìm thấy