Thanh niên xung phong nghệ an trong công cuộc bảo vệ và xây dựng tổ quốc 1950 2005

Viết về TNXP Nghệ An trong suốt chiều dài 55 năm, trải qua quá trình ra đời, hình thành, phát triển với việc chỉ ra đợc những đóng góp, hạn chế, nhữngchủ trơng, chính sách sẽ là cơ sở gi

bộ giáo dục và đào tạo trờng đại học vinh

nguyễn thị trang nhung

thanh niên xung phong nghệ an trong công cuộc bảo vệ và xây dựng tổ quốc (1950 - 2005)

Chuyên nghành: Lịch sử Việt Nam

Hoàn thành luận văn này, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

- Khoa Sau Đại học, Trờng Đại học Vinh với đội ngũ giáo viên giảng dạy

đã tạo điều kiện cho chúng tôi học tập, nghiên cứu

- Tập thể cán bộ Phòng lu trữ Trung ơng Đoàn, Tỉnh đoàn, Trung tâm thviện quốc gia, Trung tâm th viện Nghệ An, Th viện trờng Đại học Vinhtạo điều kiện cho chúng tôi tiếp cận các nguồn t liệu

- Hội cựu thanh niên xung phong, Ban chỉ huy lực lợng thanh niên xungphong - Xây dựng kinh tế Nghệ An, Sở kế hoạch và đầu t, Sở nội vụ, Sởnông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở tài chính, Sở tài nguyên và môitrờng, Sở khoa học và công nghệ, Sở lao động - thơng binh và xã hội,Công an tỉnh, Ngân hàng nhà nớc Việt Nam - tỉnh Nghệ An đã cung cấp

số liệu cụ thể, chính xác để tôi hoàn thành luận văn

- Cán bộ, đội viên của 11 Tổng đội thanh niên xung phong – xây dựngkinh tế đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình làm luận văn

- Đặc biệt, chúng tôi xin gửi lời cám ơn chân thành nhất đến thầy giáo

h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Trọng Văn – Ngời đã định hớng,tận tình giúp đỡ và đóng góp những ý kiến quý báu trong suốt quá trìnhluận văn đợc tiến hành đến khi hoàn thành

- Cảm ơn bạn bè, gia đình đã quan tâm, động viên chúng tôi

1.1 Sự ra đời của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An 9

1.2 Hoạt động của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An (1950 - 1954) 26

Chơng 2: Thanh niên xung phong Nghệ An trong thời kỳ 1954 - 1975 44

2 1 Hoạt động của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An (1954 - 1964) 44

2.1.1 Mở đờng Mộc Châu - Pa Háng và đờng Lai Châu - Phong Thổ (1954 - 1957) 44

2.1.2 Khôi phục tuyến đờng sắt Vinh - Thanh Hoá (1963 - 1964) 46

2.2 Hoạt động của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An (1965 - 1975) 532.2.1 Thực hiện nhiệm vụ lao động, sản xuất 532.2.2 Thực hiện nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu và dũng cảm chiến đấu 672.2.3 Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện 82

Chơng 3: Thanh niên xung phong Nghệ An trong công cuộc xây dựng đất nớc (1975 - 2005) 883.1 Cựu thanh niên xung phong Nghệ An trong thời kỳ 1975 - 2005 883.2 Thanh niên xung phong - Xây dựng kinh tế Nghệ An trong công cuộc đổi

3.2.1 Hoạt động kinh tế - xã hội 923.2.2 Hoạt động văn hoá - giáo dục 1103.2.3 Hoạt động an ninh - quốc phòng 113

Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh TNCSHCM

Thanh niên xung phong Tnxp

Thanh niên xung phong - Xây dựng kinh tế Tnxp - xdkt

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Khi lật lại những trang sử hào hùng của dân tộc trong hai cuộc kháng

chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, chúng ta - ngời của hai, ba thế hệ sau

- không khỏi tự hào, xúc động Thắng lợi của công cuộc bảo vệ Tổ quốc tronghai cuộc kháng chiến vĩ đại ấy có phần đóng góp rất lớn của các thế hệ thanhniên nớc nhà Đặc biệt trong đó, TNXP là một trong những biểu tợng rực rỡcủa chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam

Ra đời trong khói lửa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đợcChủ tịch Hồ Chí Minh thành lập, từ năm 1950 đến nay, lực lợng TNXP ViệtNam đã cùng cả dân tộc đồng hành trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp vàchống Mỹ Họ chính là ngời TNXP trên lòng chảo Điện Biên Phủ, giữa núirừng Tây Bắc hôm nào Họ cũng chính là lực lợng góp phần làm nên kì tích ởHàm Rồng (Thanh Hoá), Cầu Giát, Cầu Bùng, Truông Bồn (Nghệ An), Ngã Ba

Đồng Lộc (Hà Tĩnh), Ngầm Hạ Trạch, Đèo Ba Trại (Quảng Bình)…đến Hònđến Hòn

Me, Hòn Đất, U Minh Chân họ bớc đều khắp mọi miền Tổ quốc, nơi nào cầnsức trẻ, lòng dũng cảm, sự hy sinh, sáng tạo, ở đó có TNXP

Chiến tranh đã đi qua ngót một phần ba thế kỷ, song dấu chân, bàn tay,khối óc của họ lại hoà quyện trong hơng chè Phú Thọ, trên những công trìnhthế kỷ, những công trờng, nhà máy…đến Hòngóp phần trong sự nghiệp công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nớc

Năm mơi lăm năm ấy, lực lợng TNXP Nghệ An đã ghi tên ngay từ nhữngngày đầu tiên, cùng chia ngọt sẻ bùi với lực lợng TNXP cả nớc Do vậy, tìmhiểu TNXP Việt Nam, ta nh tìm thấy hình ảnh TNXP xứ Nghệ quê nhà Họ đãcống hiến cả tuổi xuân của mình cho mùa xuân dân tộc Biết bao chiến công,bao địa danh, bao con đờng, bao dòng sông, tên núi…đến Hònbao tấm lòng ngời dân

đất Việt đã ghi tạc công lao to lớn của họ Trên cơ sở lý luận đúng đắn vànguồn t liệu phong phú, tôi lựa chọn đề tài cũng không nằm ngoài mục đíchnhằm khẳng định vai trò to lớn ấy của TNXP Nghệ An nói riêng, TNXP ViệtNam nói chung trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, quê hơng

1.2 Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc,

lực lợng TNXP Nghệ An đã mạnh dạn thử nghiệm mô hình Tổng đội TNXP XDKT và bớc đầu thành công Thế nhng, cho đến nay cha có một tài liệu nàoviết về TNXP dới góc độ sử học Một số tài liệu đề cập đến vấn đề trên thì cònsơ sài, lẻ tẻ, cha đầy đủ, thậm chí sai lệch nhiều Vì vậy, chúng tôi hoàn thành

-đề tài với mong muốn: khai thác bức tranh toàn cảnh TNXP Nghệ An trong công cuộc bảo

vệ và xây dựng đất nớc dới góc độ sử học và bổ sung những thiếu sót trên

1.3 Tìm hiểu những hoạt động cụ thể (1950 - 1975) cho tác giả thấy rõ vai trò,

vị trí và những cống hiến của của lực lợng TNXP trong hai cuộc kháng chiến.Bởi vậy, thông qua luận văn tác giả bổ sung thêm nguyên nhân dẫn đến thắnglợi của hai cuộc kháng chiến (đặc biệt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nớc) có phần

đóng góp không nhỏ của lực lợng TNXP Việt Nam (trong đó có TNXP Nghệ An)

1.4 Viết về TNXP Nghệ An trong suốt chiều dài 55 năm, trải qua quá trình ra

đời, hình thành, phát triển với việc chỉ ra đợc những đóng góp, hạn chế, nhữngchủ trơng, chính sách sẽ là cơ sở giúp TW đoàn, Tỉnh đoàn rút ra những kếtluận, nhận xét, kinh nghiệm lịch sử (tổ chức xây dựng TNXP…đến Hòn), đề xuất mớinhằm đa hoạt động TNXP thực hiện tốt hơn nữa nhiệm vụ của mình

1.5 Luận văn sẽ là nguồn t liệu quý giá góp phần làm phong phú mảng lịch

sử địa phơng, bổ sung lịch sử dân tộc

1.6 Chiến tranh qua đi, đất nớc đã thống nhất và đang xây dựng cuộc sống

mới, các anh chị em TNXP nay đã ở tuổi ngũ tuần Mỗi ngời một địa phơng,mỗi ngời một đơn vị, cơng vị công tác khác nhau…đến HònNhng những kỷ niệm về

một thời trai trẻ sẽ không bao giờ quên Bởi vậy, từ trong sâu thẳm đáy lòng,

luận văn sẽ là món quà tinh thần quý giá Tác giả muốn gửi đến cán bộ, đội viên TNXP

Với sáu lý do trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài "Thanh niên

xung phong Nghệ An trong công cuộc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc (1950 2005)" làm đề tài luận văn của mình.

-2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Lực lợng TNXP là một đề tài mới mẻ, cha đợc đi sâu nghiên cứu nhiều Vấn đềnày đã đợc đề cập trong một số tác phẩm, công trình khoa học, nh là:

- "Về giáo dục thanh niên" (1973) của Hồ Chí Minh; "Bác Hồ với TNXP"

(1998) của Tác giả Nguyễn Văn Đệ; "T tởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh

niên trong cách mạng Việt Nam" (2004) của Tác giả Trần Quy Nhơn; hay

"Truyền thống anh hùng của lực lợng TNXP Việt Nam" (NXB Thanh niên, HN, năm 2004).

Các tác phẩm là tập hợp của nhiều bài nói, bài viết thể hiện sự quan tâm đặcbiệt và đánh giá cao vai trò TNXP Việt Nam của Hồ Chí Minh, các vị lãnh đạo Đảng, Nhànớc

- Trong suốt quá trình lịch sử, lực lợng TNXP Việt Nam nói chung,

TNXP Nghệ An nói riêng đã có đóng góp không nhỏ Bởi vậy, trong nhiều tácphẩm, ngoài phần trình bày quá trình ra đời đã đề cập mặt này, mặt khác cáchoạt động TNXP trên khắp mọi miền Tổ quốc, trong lâm nghiệp, an ninh,quốc phòng, xây dựng kinh tế, đặc biệt trên mặt trận GTVT

Các tác phẩm của cùng một nhà xuất bản GTVT đã phần nào diễn đạt đợc

nội dung trên nh: "45 năm GTVT và bu điện" (1990), "GTVT Việt Nam" (1994), "Thanh niên xung phong phục vụ GTVT thời chống Mỹ" (1996), đặc biệt là cuốn "Lịch sử GTVT Nghệ An 1945 - 1995" …

Cho đến nay, "Lịch sử thanh niên xung phong Việt Nam 1950 - 2001"

(NXB Thanh niên, HN, năm 2002) vẫn là cuốn sách đầy đủ nhất viết về đề tàinày Ngoài 50 trang trình bày hoàn cảnh, chủ trơng, quá trình ra đời, tác phẩmgiành 400 trang trình bày cụ thể quá trình phát triển gắn với những hoạt độngtrên khắp mọi miền quê - "nơi Tổ quốc cần" của lực lợng TNXP, trong đó có

đề cập tới TNXP Nghệ An (từ khi ra đời đến năm 2001)

- Ngoài ra, có các cuốn: "Bốn mơi năm TNXP 1950 - 1990" của Tác giả

Văn Tùng (CB - 1990); "Thanh niên xung phong những trang oanh liệt" của Tác giả Nguyễn Hồng Thanh (CB - 1996); "TNXP ngày ấy" (1997) của Tác giả Trần Dân, "Một thời kỳ oanh liệt của nữ TNXP" (1997) của Tác giả Nguyễn

Văn Độ…đến HònCác tác phẩm nêu bật vai trò TNXP qua các thời kì lịch sử, chủ yếutrong hai cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm (1945 - 1975)

- Đi sâu hơn hết khi viết về TNXP Nghệ An là các tác phẩm của Ban liên

lạc TNXP tỉnh Năm 2000, Ban liên lạc TNXP tỉnh đã xuất bản cuốn "35 năm

TNXP chống Mỹ cứu nớc"; Năm 2005, xuất bản tập san "TNXP Nghệ An".

Ngoài ra, có các báo cáo tóm tắt thành tích hoạt động TNXP Nghệ An

nh "Báo cáo đọc tại lễ mít tinh kỉ niệm 55 năm ngày truyền thống lực lợng

TNXP Nghệ An và chào mừng thành công đại hội thành lập Hội cựu TNXP Nghệ An" của Tác giả Cao Bá Sanh - nguyên đội viên TNXP chống Mỹ, cứu n-

ớc nhiệm kì 1, nay là trởng Ban liên lạc TNXP chống Mỹ Nghệ An; "Báo cáo

tóm tắt thành tích của TNXP Nghệ An trong hai cuộc kháng chiến cứu nớc vĩ

đại của dân tộc đề nghị Nhà nớc xét tặng danh hiệu Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân cho lực lợng TNXP Nghệ An"; "Báo cáo tóm tắt thành tích đề nghị trao tặng danh hiệu Anh hùng lực lợng vũ trang nhân dân - đại đội 202 TNXP chống Mỹ cứu n-

ớc tỉnh Nghệ An".

- Qua các hồ sơ lu tại Phòng lu trữ TW Đoàn và Tỉnh đoàn cho chúng ta

thấy phần nào những thành tích, khen thởng, đóng góp và các số liệu cụ thể vềquá trình phát triển của lực lợng TNXP tỉnh nhà trong công cuộc bảo vệ và xâydựng quê hơng

Nhìn chung, TNXP là đề tài mới đợc khai phá Tác giả không ai khácchính là những ngời cán bộ, đội viên TNXP Nội dung chủ yếu tập hợp nhữngbài viết về TNXP ở khắp mọi miền Tổ quốc trong cũng nh sau chiến tranh Đóchính là nguồn t liệu quan trọng, làm nền tảng giúp tôi kế thừa, trên cơ sở đóphát triển, bổ sung cho đề tài của mình Nhng dù đề cập ở mặt này mặt khácthì cũng phải khẳng định rằng, cho đến thời điểm này cha có một tác phẩmnào khái quát và đi sâu tìm hiểu quá trình ra đời và phát triển, những đóng góplớn lao của TNXP Nghệ An trong công cuộc bảo vệ và xây dựng Tổ quốc, xâydựng quê hơng (1950 - 2005)

3 Đối tợng, nhiệm vụ, phạm vi của đề tài

3.1 Đối tợng

Luận văn nhằm nghiên cứu quá trình ra đời, hoạt động, trởng thành củalực lợng TNXP Nghệ An

3.2 Nhiệm vụ

Luận văn đi vào giải quyết những vấn đề sau:

- Hoàn cảnh và chủ trơng dẫn đến sự ra đời lực lợng TNXP Nghệ An

- Quá trình ra đời

- Hoạt động của lực lợng TNXP Nghệ An trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nớc

- Đặc điểm và vai trò của lực lợng TNXP Nghệ An

3.3 Phạm vi

Về thời gian: Luận văn làm rõ những hoạt động của TNXP Nghệ An từnăm 1950 (khi thành lập) đến năm 2005 Vì thế, không gian của luận văn sẽ đ-

ợc trình bày trên nhiều địa điểm, bao gồm: Việt Bắc, Nghệ An, Quảng Bình,Quảng Trị và nớc bạn Lào.

4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn t liệu

Để hoàn thành đề tài "TNXP Nghệ An trong công cuộc bảo vệ và xây

dựng Tổ Quốc (1950 - 2005)", tôi tập trung đi sâu khai thác các nguồn tài liệu sau

đây:

- Tài liệu gốc:

o Các hồ sơ lu trữ tại Phòng lu trữ TW Đoàn, Tỉnh đoàn

o Các tác phẩm của Hồ Chí Minh và các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nớc đánh giávai trò, nhiệm vụ của thanh niên

- Tài liệu nghiên cứu:

o Tài liệu về cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của Viện lịch sử

o Tài liệu của các tập thể, cá nhân viết về TNXP

o Tài liệu về sự phát triển ngành GTVT

o Tài liệu lịch sử Đảng bộ tỉnh, lịch sử Đoàn và phong trào thanh niên tỉnh

- Tài liệu điền giã: Gặp gỡ nhân chứng lịch sử - các đồng chí lãnh đạo,

những cựu TNXP đã trực tiếp tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu trong haicuộc kháng chiến của dân tộc cũng nh trong xây dựng kinh tế thời mở cửa: CụMai ất - Nguyên là đội viên TNXP Đội 34, 36 trong kháng chiến chống Pháp,Vinh, Nghệ An; Bà Trần Thị Bảo - Nguyên đội trởng Đại đội 304, Phủ Diễn,Diễn Châu, Nghệ An; Cụ Cao Bá Sanh - Nguyên đội viên TNXP chống Mỹ,cứu nớc nhiệm kỳ I TNXP chống Mỹ, cứu nớc, xóm Mẫu Đơn, Hng Lộc,Vinh, Nghệ An; Bà Trần Thị Thông - Nữ TNXP Truông Bồn duy nhất còn sống, YênDiện, Đông Vĩnh, Vinh, Nghệ An

Mục đích: trao đổi, ghi chép lời tự thuật Đó chính là nguồn "t liệu sống"

để tôi tham khảo, làm sáng tỏ nội dung và sự thực lịch sử

- Ngoài ra, Tác giả còn tham khảo một số luận văn, bài báo.

4.2 Phơng pháp nghiên cứu

Để tái tạo bức tranh lịch sử "TNXP Nghệ An trong công cuộc bảo vệ và

xây dựng Tổ quốc (1950 - 2005)", chúng tôi sử dụng phơng pháp lịch sử là chủ

yếu Bên cạnh đó, sử dụng phơng pháp lôgic để làm rõ vai trò, cống hiến củaTNXP Nghệ An, từ đó thấy đợc đặc điểm nổi bật của TNXP tỉnh nhà Ngoài

ra, chúng tôi còn tiến hành sử dụng phơng pháp tổng hợp, so sánh, đối chiếu,mô tả các t liệu khác nhau Mục đích là xử lý t liệu, xác minh sự kiện mộtcách khoa học, chính xác, đánh giá đúng vị trí, vai trò, sự cống hiến của lực l-ợng TNXP Nghệ An

5 Đóng góp của luận văn

 Trớc hết, luận văn nhằm tái tạo hệ thống bức tranh lịch sử về hoạt động củalực lợng TNXP Nghệ An trong suốt chiều dài cuộc kháng chiến chốngPháp, chống Mỹ của dân tộc (1950 - 1975) và trong sự nghiệp xây dựng đấtnớc (1975 - nay)

 Nêu rõ vị trí, vai trò của tầng lớp thanh niên trong cách mạng, vị trí quantrọng đi đầu của TNXP Nghệ An sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc

 Góp phần su tầm, nghiên cứu lịch sử địa phơng Trên cơ sở làm rõ truyềnthống vẻ vang của thanh niên Nghệ An, giáo dục truyền thống cách mạng,bồi dỡng niềm tự hào cho thế hệ trẻ

 Trên cơ sở so sánh, đối chiếu t liệu, dựa vào nguồn tài liệu gốc, nhân chứnglịch sử, Tác giả đã xác minh, làm sáng tỏ nhiều sự kiện lịch sử

6 Bố cục của luận văn

Trong 160 trang, ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu thamkhảo, nội dung chính luận văn đợc trình bày trong ba chơng:

Chơng 1: Thanh niên xung phong Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp (1950 - 1954)

Chơng 2: Thanh niên xung phong Nghệ An trong thời kỳ 1954 - 1975.

Chơng 3: Thanh niên xung phong Nghệ An trong công cuộc xây dựng đất nớc (1975 - 2005).

Nội dungChơng 1Thanh niên xung phong Nghệ An trong cuộc kháng Chiến

chống thực dân Pháp (1950 - 1954)

1.1 Sự ra đời của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An

1.1.1 Chủ trơng thành lập

Dới sự lãnh đạo của Đảng, lớp lớp thanh niên Việt Nam thế hệ sau tiếp

b-ớc thế hệ trb-ớc, bằng sức lực của tuổi thanh xuân đã không ngừng nỗ lực phấn

đấu đóng góp phần to lớn vào công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Từ việcthấy rõ sự đóng góp to lớn của tuổi trẻ Việt Nam trong sự trờng tồn, phát triểncủa dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không những đánh giá cao vai trò củathanh niên mà luôn quan tâm giáo dục, bồi dỡng, rèn luyện họ và tạo điều kiệnthuận lợi để thế hệ trẻ tham gia tích cực, có hiệu quả vào sự nghiệp cách mạng.Chính vì vậy, ngay từ những ngày đầu tìm thấy con đờng cứu nớc, giải phóng

dân tộc, năm 1921 tại Pari, Hồ Chí Minh cùng một số đồng chí thành lập "Hội

liên hiệp thuộc địa" Thành viên của Hội tuyệt đại bộ phận là những ngời yêu

nớc trẻ tuổi Việt Nam và các thuộc địa Pháp

Chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ cung cấp cho Hồ Chí Minh tri thức,

ph-ơng pháp luận cách mạng mà đồng thời còn trang bị cho Ngời phph-ơng phápluận khoa học để tiếp cận thanh niên Nhờ vậy, Ngời sớm phát hiện thấy tiềmnăng to lớn của thế hệ trẻ trong cuộc đấu tranh cách mạng Năm 1924, trong

bài viết "Cách mạng Nga và các dân tộc thuộc địa" đăng trên báo "Đời sống

công nhân" số 20, Hồ Chí Minh nói: "Ngời ta có thể nói không ngoa rằng ờng Đại học Phơng Đông ôm ấp dới mái trờng mình tất cả tơng lai của các dân tộc thuộc địa"[51;41].

Tr-Tiếp đó, trong tác phẩm "Bản án chế độ thực dân Pháp" xuất bản năm

1925, Ngời viết: Hỡi Đông Dơng đáng thơng hại, ngơi sẽ chết mất, nếu đámthanh niên già cỗi của ngơi không sớm hồi sinh

Muốn hồi sinh dân tộc, trớc hết phải hồi sinh thanh niên Thực hiện t tởng

ấy, tháng 12/1924 khi về đến Quảng Châu - Trung Quốc, Hồ Chí Minh đã tiếp

xúc ngay với những thanh niên yêu nớc trong nhóm Tâm tâm xã và tổ chức ra một nhóm cách mạng đầu tiên Ngời thành lập ra Hội Việt Nam cách mạng

thanh niên (tháng 6/1925), quy tụ tất cả những thanh niên Việt Nam yêu nớc,

đầy nhiệt huyết vào trong một tổ chức, nhằm giác ngộ chủ nghĩa Mác -Lênincho họ, giúp họ hiểu vô sản phải làm cách mạng và làm cách mạng nh thế

nào? Có thể khẳng định: Hội Việt Nam cách mạng thanh niên là tổ chức tiền

thân của Đảng Cộng sản Việt Nam đã làm tròn nhiệm vụ thức tỉnh dân tộc ởnhững năm hai mơi của thế kỷ

Kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, thanh niên Việt Nam đã có lýtởng cách mạng soi đờng, đã hăng hái tham gia các phong trào đấu tranh, sẵnsàng chấp nhận mọi sự hi sinh, gian khổ, cùng với Đảng, với dân tộc làm nênthắng lợi Cách mạng Tháng tám năm 1945

Trong hàng ngũ thanh niên Việt Nam, lực lợng TNXP đợc xem là mũinhọn xung kích của phong trào cách mạng Họ luôn đợc Đảng, Chủ tịch HồChí Minh theo dõi từng bớc hoạt động, trởng thành, kịp thời động viên, đánhgiá các công lao và sự hi sinh, cống hiến

Trải qua thời kì đấu tranh cách mạng lúc bí mật, khi công khai, dới sựlãnh đạo của Đảng, theo t tởng chỉ đạo của Hồ Chí Minh, phong trào thanhniên cách mạng với lực lợng TNXP làm mũi nhọn xung kích đã đoàn kết, tậphợp mọi tầng lớp thanh niên Các thế hệ thanh niên kế tiếp nhau luôn xứng

đáng với sự chăm sóc, giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh, luôn xứng đáng là

thế hệ "Thanh niên anh hùng của một dân tộc Việt Nam anh hùng"[18;13].

Đến năm 1950, các nớc dân chủ nhân dân ở Đông Âu đạt nhiều thành tựu

to lớn trong xây dựng kinh tế - xã hội và đã chính thức công nhận chính phủ

Việt Nam dân chủ cộng hoà Trong khi đó, khó khăn chồng chất đang khoétsâu thêm sự thiếu hụt về tài chính và kinh tế của thực dân Pháp

ở Việt Nam, đợc sự giúp sức của đế quốc Mỹ, thực dân Pháp đã thực hiện

âm mu "Khoá chặt biên giới Việt - Trung", thiết lập "Hành lang Đông Tây",nuôi dỡng âm mu tiến hành một bớc phiêu lu quân sự mới là tấn công lên ViệtBắc lần thứ hai để nhanh chóng kết thúc chiến tranh

Qua phân tích tình hình một cách đúng đắn, sáng suốt, Chủ tịch Hồ ChíMinh và TW Đảng đã chủ trơng gấp rút chuẩn bị về mọi mặt, lợi dụng sự lúngtúng của địch để tiến lên giành nhiều thắng lợi lớn làm chuyển biến cục diệnchiến tranh có lợi cho ta

Ngày 6/1/1950, TW Đảng ra chỉ thị về chuẩn bị chiến trờng Đông Bắc,

mở chiến dịch lớn quét địch ra khỏi đờng số bốn, đánh bại quân địch trong vùng Đông Bắc.Tháng 5/1950, TW Đảng lại chỉ thị cho Liên khu uỷ Việt Bắc về việc sửa

đờng và vận tải Chỉ thị nêu rõ "Hiện nay, việc giao thông liên lạc giữa nớc ta

và nớc ngoài, đặc biệt với Trung Quốc là rất cần thiết, nên phải sửa gấp những con đờng lớn trong liên khu Việt Bắc từ biên giới vào" TW nhắc "Các cấp Đảng bộ phải cử một số cán bộ có năng lực phụ trách các công trờng, chọn những đảng viên hăng hái, khoẻ mạnh, tổ chức thành "những đội xung phong công tác" làm động cơ thúc đẩy nhân dân"[62;6].

Tháng 6/1950, TW Đảng quyết định mở chiến dịch Biên Giới Yêu cầucủa chiến dịch là tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóngvùng biên giới phía Bắc nớc ta; thu hẹp phạm vi chiếm đóng của địch, mở rộng

và củng cố căn cứ địa Việt Bắc, tiến tới giành quyền chủ động chiến lợc trênchiến trờng chính Quyết tâm của Đảng thể hiện trong chỉ thị của Chủ tịch Hồ

Chí Minh: Chiến dịch này chỉ cho đánh thắng, không cho đánh bại.

Trớc yêu cầu của cách mạng, có những công việc do lực lợng công binh,lực lợng quân đội phụ trách; có những công việc phải huy động nông dân, dâncông hoả tuyến; Nhng cũng có những nhiệm vụ khó khăn, nguy hiểm, đòi hỏiphải có một lực lợng thanh niên tình nguyện khoẻ mạnh, đợc giáo dục, có tinhthần dũng cảm hi sinh, có tổ chức quản lý, lãnh đạo chặt chẽ, quyết tâm hoànthành nhiệm vụ Chính họ là lực lợng sẽ mở hàng trăm km đờng mới, làm lántrại, vận chuyển lơng thực, đạn dợc, tải thơng, thu chiến lợi phẩm…đến HònHoànthành hết khối lợng công việc ấy là điều kiện để quân dân ta vợt qua khó khănrất lớn mà thực dân Pháp cho rằng ta cha có khả năng tiến hành Khó khăn đóthứ nhất là thiếu phơng tiện vận chuyển bằng cơ giới khi tiến hành một chiếndịch lớn ở vùng rừng núi; Thứ hai là: việc tiếp tế cho bộ đội ở mặt trận xa hậuphơng

Thực hiện Nghị quyết của Ban thờng vụ TW Đảng, công tác chuẩn bị chochiến dịch đợc tiến hành rất khẩn trơng Ngoài công tác chuẩn bị về mặt quân

sự thì việc mở đờng và tổ chức lực lợng vận tải là vô cùng quan trọng Việc mở

đờng đợc gấp rút thực hiện trong điều kiện khó khăn nh ma lũ, đờng rừngnhiều suối sâu, núi cao, phơng tiện thiếu thốn, máy bay địch thờng xuyên đánhphá…đến Hòn

Vì mục tiêu "Tất cả cho chiến dịch toàn thắng", TW Đảng và Chủ tịch HồChí Minh thấy cần thiết phải tổ chức Đội TNXP để đảm bảo cho công tác hậucần, đáp ứng kịp thời nhu cầu to lớn của chiến dịch Chủ tịch Hồ Chí Minh đãtrực tiếp chỉ thị cho TW Đoàn thanh niên Cứu quốc Việt Nam lập Đội TNXPcông tác đầu tiên phục vụ chiến trờng Đây là một tổ chức hoàn toàn mới, làsáng tạo của Hồ Chí Minh và của cách mạng Việt Nam

Trớc đây, ở Liên Xô và các nớc XHCN cũng tổ chức các đội thanh niênxung kích trong lao động để động viên ngời lao động hoặc trong giờ, hoặcngoài giờ lao động Mục đích của những đội thanh niên xung kích đó là thamgia giải quyết những công việc cụ thể của từng cơ sở, từng địa phơng Khi họlàm xong công việc lại trở về cơ quan, xí nghiệp làm nhiệm vụ lao động thờngxuyên của mình

ở Việt Nam, trong cao trào cách mạng vũ trang Xô Viết, Nghệ Tĩnh,

cũng xuất hiện các đội "Xích vệ đỏ" (Thanh niên xích vệ) gồm những thanh

niên, những chiến sĩ cách mạng có tinh thần hăng hái, dũng cảm xung phongxông lên hàng đầu trực diện đấu tranh với quân thù Tuy nhiên, đó không phải

là lực lợng TNXP tập trung, thờng trực đợc thành lập để cùng với bộ đội chủlực phục vụ chiến đấu suốt thời gian dài nh chủ trơng của Hồ Chí Minh

Để khẳng định tầm quan trọng và sự cần thiết phải thành lập Đội TNXP

và vai trò, nhiệm vụ mà TNXP phải gánh vác, Chủ tịch nói: "Kháng chiến

càng tiến tới, công việc ngày càng nhiều, chúng ta cần củng cố và phát triển

đội TNXP để đảm bảo thêm công việc kháng chiến và đào tạo cán bộ sau này Nhiệm vụ của đội TNXP là xung phong mọi việc, bất kì việc khó, dễ và phục

vụ đến ngày kháng chiến thành công Đó là nhiệm vụ rất vẻ vang của thanh niên ta".

[18;49]

Sở dĩ Chủ tịch xem đào tạo TNXP là nguồn để "đào tạo cán bộ sau này"

vì Ngời cho rằng "Có ba trờng học lớn và tốt để đào tạo số cán bộ ấy: quân

đội nhân dân, TNXP và đội phát động quần chúng"[23;19] Trong đó, TNXP

là một tổ chức quản lý chặt chẽ, có kỷ luật nghiêm minh, có đội ngũ cán bộ,

đội viên đợc tuyển kỹ lỡng kết hợp với tinh thần hăng hái xung phong, gơngmẫu, tự nguyện, tự giác tham gia, đợc rèn luyện thử thách trong môi trờng lao

động chiến đấu, học tập với điều kiện khó khăn gian khổ, hy sinh

Nh vậy, mục đích thành lập lực lợng TNXP vừa phát huy vai trò xungkích cách mạng của thanh niên vừa để giáo dục, rèn luyện thanh niên trở thànhcon ngời mới, tiến bộ toàn diện

Sau này, Hồ Chí Minh vẫn thờng xuyên dõi theo từng bớc đi của TNXP.Ngời luôn gửi th động viên khen ngợi kịp thời Trong di chúc của mình, Hồ

Chí Minh còn căn dặn "Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm

cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi ngời để họ có thể dần dần tự lực cánh sinh … Đảng và Chính phủ cần chọn một số u tú nhất, cho các cháu ấy đi học thêm các ngành, các nghề,

để đào tạo thành những cán bộ và công nhân có kĩ thuật giỏi, t tởng tốt, lập ờng cách mạng vững chắc Đó là đội quân chủ lực trong công cuộc xây dựng thắng lợi CNXH ở nớc ta"[18;8].

tr-Cùng với thanh niên thời kì chống Pháp, chống Mĩ, còn có lực lợngTNXP làm kinh tế trong hoà bình đã đợc Đảng, Nhà nớc tiếp tục bồi dỡng,quan tâm Lực lợng TNXP làm kinh tế trong thời bình có yêu cầu, nhiệm vụ,

đặc điểm riêng, có khó khăn thuận lợi không giống TNXP thời chiến Nhngmục đích kinh tế, xã hội và vai trò xung kích cách mạng của họ đối với phongtrào thanh niên cả nớc thì không thay đổi

Ra đời năm 1950, đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, quan tâm dìu dắt,lực lợng TNXP đã luôn hoàn thành xuất sắc vai trò lịch sử của mình trongchiến tranh cũng nh trong hoà bình Nhng để làm đợc điều đó, trong quá trìnhtồn tại và phát triển họ luôn tự đổi mới, tự điều chỉnh mình cho phù hợp vớinhiệm vụ ở mọi lúc, mọi nơi

Đồng chí Võ Đức - Nguyên trong ban lãnh đạo thành uỷ Huế, công tác tại Vănphòng TW Đảng - đội phó phụ trách công tác chính trị Đồng chí Đặng HồKhuê - cán bộ TW Đoàn - phụ trách công tác cung cấp hậu cần Đội gồm 225

đội viên, đợc tổ chức thành ba liên phân đội, dới liên phân đội là các phân đội Thời gianphục vụ đội viên là sáu tháng và đợc hởng chế độ cung cấp nh bộ đội địa phơng

Theo nhiệm vụ đợc giao, TW Đoàn là ngời chịu trách nhiệm về mặt tổchức đội ngũ và làm công tác chính trị, t tởng; Tổng cục cung cấp lo về mặtchế độ, chính sách và trực tiếp điều động, phân công công tác đối với các đơn

vị TNXP khi có yêu cầu của Bộ chỉ huy mặt trận

Với một lực lợng cán bộ có năng lực và đầy quyết tâm, Ban thờng vụ TW

Đoàn đã tổ chức việc tuyển quân đợt đầu, chủ yếu ở các tỉnh Phú Thọ, TháiNguyên, Bắc Ninh…đến HònHàng chục cán bộ khung của Đội đã toả ra các địa phơng

cùng với các cấp bộ Đoàn nhanh chóng phổ biến chủ trơng và chọn lọc cán bộ,

đoàn viên u tú, thanh niên tích cực để lập các phân đội, liên phân đội

Tháng 9/1950, Đội TNXP công tác TW nhận đợc lệnh của Tổng cụcCung cấp điều đi phục vụ chiến dịch Biên Giới Tháng 1/1951, Đội TNXPcông tác TW đầu tiên giải thể sau khi hết thời gian và hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ Trong đội thanh niên công tác đầu tiên này, Nghệ An vinh dự và tựhào là một trong những tỉnh ghi tên vào danh sách TNXP ngay từ những ngày

đầu, góp một phần công sức phục vụ chiến đấu và chiến đấu Lực lợng TNXPNghệ An do hai đồng chí Hồ Anh Tuấn và Bùi Hùng Sính phụ trách Đồng chí

Hồ Anh Tuấn - Nguyên Uỷ viên thờng vụ Tỉnh đoàn Nghệ An - là cán bộ chủchốt trong Đội TNXP đầu tiên của TW Đoàn tham gia phục vụ chiến dịch BiênGiới, đợc TW cử về địa phơng phát triển và xây dựng TNXP tại chỗ

Tháng 10/1950, TW Đoàn chỉ đạo xây dựng Đội TNXP công tác thứ hai

để đáp ứng đủ yêu câù mở các chiến dịch Tổng số lúc đầu của Đội là 1.737ngời, đợc tổ chức thành tám liên phân đôị Ngày 22/12/1950, Đội nhận đợclệnh của Ban chỉ huy mặt trận đi phục vụ chiến dịch Trung Du Rút kinhnghiệm qua việc tổ chức Đội TNXP công tác TW đầu tiên, Ban thờng vụ TW

Đoàn thống nhất với Tổng cục cung cấp: "Từ nay không giải thể đội TNXP sau

các chiến dịch mà thờng xuyên tuyển thêm những đội viên đã hết thời gian phục vụ, tăng cờng phát triển Đội TNXP ở các địa phơng để phục vụ nhu cầu của cuộc kháng chiến"[57;24].

Chỉ sau một thời gian ngắn, Đội TNXP công tác phát triển lên 3.000 độiviên, lần lợt phục vụ các chiến dịch Biên Giới (1950), chiến dịch Trung Du(12/1950), chiến dịch Hoàng Hoa Thám (4/1951), chiến dịch Hoà Bình(10/1951), chiến dịch Tây Bắc (1952), chiến dịch Thợng Lào (1953) Lúc này,TNXP Nghệ An là một bộ phận của TNXP công tác TW, hoạt động dới sự chỉ

đạo của Đoàn thanh niên Cứu quốc và Tổng cục cung cấp Hoà mình trong tậpthể của TNXP công tác TW, những đội viên TNXP Nghệ An quyết tâm hoànthành mọi nhiệm vụ đợc giao, xung phong làm bất cứ việc gì từ dễ đến khó,

phục vụ nhu cầu kháng chiến "Nghệ An là tỉnh trong liên khu IV có lực lợng

TNXP đông nhất ở hai mặt trận, 11.800 đội viên TNXP ra đi khắp các chiến trờng phục vụ các chiến dịch Biên giới Cao - Bắc - Lạng, Trung Du, Hoà Bình, Hoàng Hoa Thám, Tây Bắc, Trung - Thợng Lào"[5;3].

Từ đầu năm 1952 trở đi, bên cạnh Đội TNXP công tác TW, các địa phơng

đã có lực lợng TNXP cơ sở Theo chủ trơng của TW Đoàn và Tổng cục cungcấp thống nhất các địa phơng từ liên khu V trở ra đều tổ chức các đội TNXPcông tác của các khu, tỉnh, huyện, xã để phục vụ nhiệm vụ kháng chiến tại địaphơng mình Lực lợng này không phải thờng trực dài hạn mà xong nhiệm vụ làgiải tán Đội TNXP công tác TW không trực tiếp chỉ đạo hoạt động của các

Đội TNXP công tác địa phơng Đoàn thanh niên các cấp là ngời tổ chức và chỉ

đạo Đội TNXP công tác ở cấp mình Cùng với Đội TNXP công tác TW, lực ợng TNXP ở các địa phơng đã góp phần to lớn vào cuộc kháng chiến chốngthực dân Pháp

l-Để kịp thời phục vụ hai chiến dịch lớn ở Thợng Lào và Trung Lào, ngày14/12/1952, tại Hoàng Mai, Quỳnh Lu, Liên khu đoàn IV đã chỉ đạo Tỉnh

đoàn Nghệ An thành lập đội TNXP mang tên Cù Chính Lan Đội do Bùi HùngSính làm đội trởng, Hồ Sỹ Tạo làm phó đội trởng, Nguyễn Thị Mỹ Hợi phó độitrởng phụ trách nữ đội viên

Cuối năm 1952, Hồ Chí Minh đã khen ngợi những thành tích phục vụchiến dịch của TNXP Ngời ân cần động viên anh chị em tiếp tục phấn đấu vợtqua khó khăn để luôn xứng đáng với sự tin yêu của nhân dân Tuy nhiên, trớcyêu cầu của tình hình và nhiệm vụ cách mạng, nhất là công tác phục vụ chiến

đấu, xây dựng đờng giao thông, kho tàng…đến Hònngày càng nặng nề, to lớn, Hồ ChíMinh thấy cần phải tổ chức, quản lý tốt hơn nữa lực lợng TNXP Họ cần cóthời gian phục vụ dài ngày Mục đích để TNXP thực sự trở thành nơi rèn luyện,

đào tạo cán bộ, là trờng học thực tiễn cho đông đảo cán bộ, đội viên, thanh niên

Đầu năm 1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp giao nhiệm vụ cho đồngchí Vũ Kỳ và đồng chí Tạ Quang Chiến (th kí và cán bộ văn phòng của Ngời)chuẩn bị xây dựng một số đơn vị TNXP Yêu cầu Đội TNXP phải là một tổchức chặt chẽ, xác định rõ nhiệm vụ trớc mắt và lâu dài chứ không phải lànhân tố "chủ chốt" tạm thời trong phục vụ chiến dịch Để phát huy tác dụngcủa lực lợng của TNXP, Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu phải giáo dục cho thanhniên tinh thần quyết tâm xung phong trong mọi việc, rèn luyện thành nhữngthanh niên gơng mẫu, những chiến sĩ thi đua để trở thành cán bộ tốt sau nàycho Đảng và Chính phủ

Phơng châm tổ chức Đội TNXP mới này là: để gọn, nhẹ, ít ngời chỉ huy,

tổ chức một đội 1.000 thanh niên, chỉ có 5% là cán bộ Điều kiện gia nhập vào

đội là những nam thanh niên có "Thành phần lí lịch tốt, tự giác tự nguyện

phục vụ đến ngày kháng chiến thành công"[62;32] Với thành phần là bần cố

nông, Đội TNXP này vừa phải học tập chính trị, văn hoá, chuyên môn vàluyện tập quân sự với chế độ sinh hoạt nh bộ đội chủ lực, do Tổng cục cungcấp phát và trang bị dụng cụ vũ khí

Thực hiện chỉ thị của Hồ Chí Minh, ngày 26/3/1953 Đại đội 261, đơn vị

đầu tiên của Đội TNXP làm kiểu mẫu đợc thành lập, gồm 850 đội viên Đội

đ-ợc giao nhiệm vụ xây dựng kho tàng, mở rộng đờng sá ở vùng chiến khu LạngSơn, Bắc Cạn, Tuyên Quang và phục vụ an toàn khu

Cũng trong thời gian này, nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai

đoạn cách mạng mới, Bộ giao thông công chính cho thành lập các đội chủ lực

giao thông với nhiệm vụ chủ yếu là sửa đờng và làm cầu bảo đảm giao thông ởnhiều tỉnh với 19 đại đội gồm 3.113 ngời.

Nh vậy, đến đầu năm 1953 có ba tổ chức cùng làm nhiệm vụ bảo đảmgiao thông: Đội TNXP công tác TW, Đội TNXP làm kiểu mẫu, Đội chủ lực

đảm bảo giao thông của ngành giao thông công chính Thống nhất các tổ chứcnày là một yêu cầu đợc đặt ra Ngày 15/8/1953, sau khi phân tích mục đích,tính chất công tác của từng tổ chức, cuộc họp giữa đại diện ba tổ chức đã đi

đến kết luận: cần thống nhất hai tổ chức Đội TNXP công tác TW và ĐộiTNXP kiểu mẫu Tách riêng Đội chủ lực giao thông Mục đích, tính chất và

công tác tổ chức mới của đội TNXP là: "Mục đích làm chủ lực, xung phong

làm những công việc khó khăn trong lúc kháng chiến và sau này kiến thiết Làm mọi công tác bất kỳ ở tiền tuyến hay hậu phơng Trong khi làm việc đợc giáo dục, rèn luyện về mọi mặt t tởng, chính trị, văn hoá và cả chuyên môn để sau này có thể trở thành những ngời anh hùng, chiến sỹ, những đảng viên tốt.

Đó là những cán bộ dự bị cho tơng lai"

"Tính chất là những đội thanh niên gần Đảng, do Đảng giáo dục, xung phong công tác, phục vụ vô điều kiện, không kể thời gian ngắn hay dài … Đội phải gồm những phần tử tốt, thành phần xã hội tốt Phải đề cao truyền thống anh hùng của đội và luôn luôn nâng cao chất lợng của toàn đội cho đúng là những đội xung phong".

"Đội sẽ xung phong làm bất cứ công tác gì Nhng cần nói rõ đi phục vụ chiến dịch và làm đờng chính … Đội cần giữ vững tính chất xung phong và làm đầu tàu lôi kéo thúc đẩy các lực lợng khác"[62;33-34].

Tháng 12/1953, Đội TNXP công tác TW hợp nhất với Đội TNXP Đếntháng 1/1954, đội chính thức mang tên Đoàn TNXP TW do đồng chí Vũ Kỳlàm đoàn trởng, đồng chí Vũ Song làm phó Đoàn TNXP TW là đơn vị trựcthuộc Hội đồng Chính phủ trong đó Đoàn thanh niên Cứu quốc là lực lợngnòng cốt, Đảng bộ Đoàn TNXP TW chịu sự lãnh đạo trực tiếp của TW Đảng,

Đoàn TNXP đợc Đảng và Chính phủ u đãi nh bộ đội

Hợp nhất xong, Đoàn TNXP TW phát triển mạnh, số cán bộ đội viên hơn10.000 (tháng 12/1953) Từ đầu tháng 2 - 4/1954, chuyển sang chủ lực 5.000ngời, đến tháng 5/1954 Đoàn có 10.063 ngời, cuối tháng 12/1953, Đoàn cóbốn đội (Đội 34, 36, 38, 40), tháng 3/1954 thêm Đội 42 Trong đó Nghệ An,

"Chỉ tính riêng ba tháng đầu năm 1954, số thanh niên đợc đi tuyển là 7.000 ngời, trúng tuyển vào Đoàn TNXP TW, gần 5.500 ngời Có xã xung phong gấp 2,4 lần nh xã Hợp Châu (Nghi Lộc), lấy 80 TNXP, xung phong 290 thanh niên.

Đến đợt bốn, tuyển vào tháng 6, 7/1954, TW Đoàn định con số là 1.600 thanh niên, Nghệ An tuyển đợc gần 1.700 thanh niên đúng tiêu chuẩn và kịp thời"[43;105].

Con em Nghệ An tham gia Đoàn TNXP TW: "Có mặt trong 10 đại đội

của Đội 36; 5 đại đội trong Đội 34; 8 đại đội trong Đội 40 Ngoài ra, còn có

số ít có mặt trong Đội 38 và Đội 46"[5;12].

Ngoài Đoàn TNXP trực thuộc TW, một số địa phơng cũng phát triển các

đội TNXP của mình theo mẫu của TW Thanh niên Nghệ An vừa tham gia

Đoàn TNXP TW vừa gia nhập TNXP tỉnh

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, trớc yêu cầu nhiệm vụ mới, Đoàn TNXPvinh dự đợc tham gia hàn gắn vết thơng chiến tranh, khôi phục và phát triểnkinh tế - xã hội, góp phần xây dựng miền Bắc XHCN làm hậu thuẫn cho côngcuộc đấu tranh thống nhất nớc nhà Đoàn TNXP, trong đó có đội viên TNXPNghệ An đợc giao nhiệm vụ tham gia tiếp quản thủ đô Hà Nội và thành phố Hải Phòng.Năm 1957, sau khi hoàn thành nhiệm vụ Đoàn TNXP giải thể Lực lợngTNXP Nghệ An một phần trở lại địa phơng, phần lớn ở lại xây dựng quê hơngmới Từ đây, chấm dứt hoạt động của Đoàn TNXP TW, kết thúc một giai đoạnlịch sử vẻ vang của lực lợng TNXP nói chung và TNXP Nghệ An nói riêng

Nh vậy, ngay từ khi mới thành lập lực lợng TNXP, tuổi trẻ Nghệ An đã cómặt trong tổ chức này Số lợng không nhỏ, tinh thần chiến đấu và rèn luyện

đạo đức cao, thanh niên Nghệ An có mặt trên nhiều chiến trờng trọng yếu, phục

vụ nhiều chiến dịch và tham gia khôi phục phát triển kinh tế - xã hội sau chiến tranh

Bớc vào thời kì cải tạo và phát triển kinh tế - xã hội (1958 - 1960), Nhà

n-ớc ta tập trung đầu t lớn cho nhiệm vụ xây dựng cơ bản Nhiều công trìnhtrọng điểm đợc khởi công xây dựng Do đó, cần có một lực lợng lao động

đông đảo, trẻ, khoẻ, có tinh thần năng động sáng tạo để đảm đơng nhữngnhiệm vụ to lớn và nặng nề Tháng 2/1959, Đội TNXP xây dựng CNXH đợcthành lập, do TW Đoàn TNLĐ Việt Nam trực tiếp tổ chức

"Đội có nhiệm vụ động viên, tổ chức, giáo dục đoàn viên và thanh niên phát huy truyền thống của Đoàn TNXP trong kháng chiến, khắc phục mọi khó khăn để hoàn thành và hoàn thành vợt mức kế hoạch của TW giao về số lợng, chất lợng và thời gian Đội có nhiệm vụ tổ chức giáo dục, nâng cao trình độ t tởng, chính trị, văn hoá, nghiệp vụ cho mỗi đoàn viên, thanh niên, chuẩn bị cho những nhiệm vụ về sau Đội lại có nhiệm vụ tổ chức, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho anh chị em"[47;190].

Ra đời, Đội TNXP xây dựng CNXH đã gặt hái đợc nhiều thành tích lớn

nh làm đờng chiến lợc 12B Để đáp ứng yêu cầu xây dựng CNXH, TW Đoàn

tổ chức các Đội TNXP xây dựng CNXH khác để tham gia các công trình côngnghiệp trọng điểm nh: Tổng đội III đảm nhận xây dựng lò cao số một, khugang thép Thái Nguyên…đến HònĐặc biệt, tuyến đờng sắt Thanh Hoá - Nghệ An do

TW Đoàn trực tiếp đảm nhận trớc TW Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, tổ chức

TNXP hai tỉnh đảm nhận thi công Công trình vinh dự mang tên "Công trình ờng sắt thanh niên".

đ-Nh vậy, từ năm 1954 - 1965, TNXP Nghệ An hoạt động trong hai cấp.Cấp TW do TW Đoàn TNLĐ quản lý, nhận các nhiệm vụ và công trình do TWgiao cho Cấp địa phơng trực thuộc sự chỉ đạo của Tỉnh đoàn Nghệ An, nhậncác công trình trong tỉnh do nhu cầu của tỉnh nhà Nhng dù ở địa vị nào, thanhniên Nghệ An luôn nêu cao tinh thần xung kích, hăng say lao động, sáng tạo,phẩm chất đạo đức cao đẹp Họ kế thừa truyền thống tốt đẹp của tuổi trẻ quênhà, trực tiếp là truyền thống của TNXP trong những năm kháng chiến chốngPháp Chính đó sẽ là nền tảng tinh thần quý báu để thanh niên Nghệ An cùngvới thanh niên cả nớc viết tiếp trang sử TNXP trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ, cứu nớc, cũng nh trong xây dựng đất nớc sau chiến tranh

Chiến tranh đặc biệt bị đánh bại, đế quốc Mỹ vẫn không chịu rút ra bàihọc kinh nghiệm, càng điên cuồng lao sâu vào cuộc chiến tranh với quy môcha từng có Chúng ồ ạt đa quân viễn chinh nhảy vào vòng chiến, tiến hànhcuộc "Chiến tranh cục bộ" ở miền Nam, đồng thời leo thang đánh phá miềnBắc Việt Nam Ngày 5/8/1964, sau khi dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ, chúng

đa quân ra đánh phá miền Bắc mở đầu cuộc chiến tranh bằng không quân vàhải quân chống phá miền Bắc XHCN với quy mô ngày càng lớn

Chỉ trong một thời gian ngắn, hầu hết các đờng chiến lợc, cầu cống bị

đánh h hỏng nặng, tàu xe ra tiền tuyến bị ùn tắc Lúc này nhiệm vụ bảo đảmgiao thông thông suốt trong mọi tình huống là nhiệm vụ trung tâm đột xuất sốmột của toàn Đảng, toàn nhân dân miền Bắc

Trớc tình hình và nhiệm vụ nặng nề đó, Đảng, Chính phủ thấy "Cần phải

có đội ngũ lao động trẻ, có giác ngộ chính trị, có tổ chức kỉ luật chặt chẽ và

có tinh thần dũng cảm trong sản xuất, trong chiến đấu với địch, bảo vệ giao thông, phục vụ cho đợc các nhu cầu cấp bách về vận chuyển tiếp tế"[32;15].

Họ "có vũ khí, phơng tiện, dụng cụ vận tải và các thiết bị cơ giới khác trên các

tuyến đờng xung yếu, với nhiệm vụ vừa xây dựng, vừa sửa chữa đờng sá, tổ chức bốc xếp hàng hoá khi cần thiết, vừa sẵn sàng chiến đấu bảo vệ công trình và phơng tiện giao thông"[47;229] Ngày 21/6/1965, Thủ tớng Chính phủ

ra chỉ thị 71 thành lập lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tập trung) và giaocho Đoàn thanh niên tổ chức và chỉ đạo lực lợng này

Bản chỉ thị nêu rõ: "Tổ chức các Đội TNXP chống Mỹ, cứu nớc làm

nhiệm vụ đảm bảo các công việc về GTVT trên các tuyến đờng trọng yếu và sẵn sàng bổ sung cho quân đội khi cần thiết"[47;233].

Riêng ở Nghệ An, nhạy cảm trớc tình hình và nhiệm vụ mới, hởng ứngphong trào Ba sẵn sàng, ngày 16/4/1965, lực lợng TNXP Nghệ An đã có năm

đại đội tiến quân lên công trờng 50 làm đờng 15, công trờng 35 Bò Lăn Tam Lễ

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu

n-ớc đã đợc Đảng, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm, thờng xuyên theo dõi chỉ

đạo sát sao Trong vòng ba tháng kể từ ngày Đội TNXP chống Mỹ, cứu nớc

đ-ợc thành lập (tháng 5 - 7/1965) "đã có 55.122 đoàn viên thanh niên của 18

tỉnh, thành phố … trong đó có 24.126 nữ, chiếm tỷ lệ 44% … ợc tổ chức thành đ

32 đội, gồm 7 đội chịu sự quản lý của Đoàn 559, 7 đội do Tổng cục đờng sắt quản lý Số còn lại làm nhiệm vụ mở đờng mới và đảm bảo giao thông do các Cục công trình thuộc ngành GTVT quản lý"[47;242].

"Đội TNXP là tổ chức lao động đặc biệt của thanh niên, là đội quân lao

động dũng cảm và sáng tạo, là hình thức tổ chức chặt chẽ, có tác phong làm việc khẩn trơng, có kỷ luật, quân sự hoá và đợc học tập rèn luyện.

Đội là trờng học lao động, đào tạo và rèn luyện về mọi mặt đối với thanh niên.

Đội không những là hình thức động viên thời chiến mà còn là hình thức tổ chức lao động cần thiết trong sự nghiệp hoà bình kiến thiết sau này.

Nhiệm vụ của Đội bao gồm: sản xuất, chiến đấu và học tập"[32;1].

Yêu cầu mở đờng và đảm bảo giao thông trong thời chiến là rất lớn,nhất là các tỉnh thuộc vùng "Cán Soong" (Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh,Quảng Bình) bị địch thờng xuyên đánh phá và có tính huỷ diệt Ngoài sốTNXP chống Mỹ, cứu nớc do TW Đoàn quản lý, Nghệ An thành lập độiTNXP chống Mỹ, cứu nớc đầu tiên của tỉnh, mang tên Đội Cù Chính Lan Đếnnăm 1966, Đội TNXP chống Mỹ, cứu nớc Cù Chính Lan đợc chuyển vào phục

vụ trong ngành GTVT Quảng Bình Nghệ An tiếp tục thành lập sáu Đội TNXPchống Mỹ, cứu nớc phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phơng Với Nghị quyết07/NQ-TWĐTN, ngày 02/71971, Ban Bí th TW Đoàn đã ra quyết định thànhlập Tổng đội TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tập trung) tỉnh Nghệ An lấy tên làTổng đội TNXP Cù Chính Lan Đồng chí Lê Lợng - Uỷ viên thờng vụ Tỉnh

Uỷ viên thờng vụ, trực Đảng

Uỷ viên thờng vụ

đội 307), chi đoàn 317 (thuộc Đại đội 317), chi đoàn 304 (thuộc Đại đội 304), chi đoàn 324 (thuộc Đại đội 324), chi đoàn 332 (thuộc Đại đội 332), chi đoàn

333 (thuộc Đại đội 333), chi đoàn 338 (thuộc Đại đội 338)" 13 đồng chí

trong Ban chấp hành, đó là: Lê Thị Vân Anh (Bí th“Lê Thị Vân Anh (Bí th ), Nguyễn Hồng Phong (Phó Bí th), Phan Trung Sơn, Ngô Thị Định, Lê Thanh Hiếu (Uỷ viên thờng vụ) và 8 đồng chí là Uỷ viên chấp hành ( Trần Thị Bảo, Ngô Thị Tình, Cao Thị Tân, Đặng Xuân Lan, Nguyễn Văn Phơng, Nguyễn Thị Cúc, Ngô Gia Tựu,

Võ Thị Mỹ)”.[34;17]

Tổng đội TNXP Cù Chính Lan "là đơn vị hoạch toán quản lý kinh tế toàn

diện và độc lập nhận khoán công trình với các cơ quan Nhà nớc theo chức năng bên B Tổng đội chịu trách nhiệm trớc cơ quan Nhà nớc về các kế hoạch

đợc giao và các trang bị vật t, kỹ thuật, tiền vốn Có trách nhiệm hoàn thành

kế hoạch một cách tốt nhất đảm bảo giao thông thông suốt, phục vụ mọi yêu cầu chi viện cho tiền tuyến, sản xuất có năng suất lao động cao, chất lợng tốt, quản lý lao động chặt chẽ, tiết kiệm và an toàn lao động.

Tổng đội TNXP Cù Chính Lan có trách nhiệm thi hành đầy đủ và nghiêm chỉnh mọi chủ trơng chỉ thị, chế độ, chính sách của Đảng, Chính phủ và của

TW Đoàn đối với lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc.

Ban thờng vụ Tỉnh đoàn TNLĐ tỉnh Nghệ An có trách nhiệm chỉ đạo chặt chẽ công tác chính trị, t tởng quản lý tổ chức và mọi hoạt động của Tổng đội"[29;21].

Nghệ An là tỉnh duy nhất có Tổng đội TNXP địa phơng trong thời kì tiếnhành cuộc kháng chiến chống Mỹ

Cũng nh các Đội TNXP chống Mỹ khác, lực lợng TNXP chống Mỹ, cứunớc Nghệ An chịu sự quản lý của các đơn vị sử dụng, không có tổ chức theo

hệ thống ngành dọc Tuy nhiên, để giúp cho việc chỉ đạo hoạt động của đoàncác cấp, của một số ngành sử dụng nhiều TNXP nh GTVT, lâm nghiệp…đến HònBanTNXP đợc thành lập có con dấu riêng, có t cách hành chính và có chức năngquan hệ công tác với các ngành có liên quan và chỉ đạo công tác đến các ĐộiTNXP

Lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tập trung) đợc tổ chức theo ba cấp:tiểu đội (cấp thấp nhất, biên chế từ 10 - 15 đội viên) là đơn vị trực tiếp điềuhành công việc hàng ngày và quản lí nội vụ trong phạm vi phụ trách Mỗi tiểu

đội có một tiểu đội trởng, 1 - 2 tiểu đội phó Đại đội (có từ 150 - 200 biên chế)

là cấp cơ sở, nơi tổ chức sản xuất và chiến đấu của lực lợng TNXP Đội TNXPchống Mỹ, cứu nớc (tập trung) có biên chế từ 500 - 1500 đội viên, ban chỉ huy

đội (3 - 5 đồng chí) do Ban Bí th TW Đoàn bổ nhiệm

TNXP Nghệ An đợc tổ chức theo kiểu quân sự hoá, có vũ trang, đồng thời

là một trờng học văn hoá kĩ thuật Mỗi đại đội TNXP đồng thời là một đại đội

tự vệ, đợc trang bị vũ khí từ 10% - 20% quân số Mỗi đại đội tự vệ đợc chọn ra

một trung đội trực chiến gồm những đội viên thanh niên đã có quá trình thamgia dân công, tự vệ ở địa phơng Vũ khí đợc trang bị cho trung đội trực chiến

và cán bộ đại đội Mỗi đội là một tiểu đoàn tự vệ Là trờng văn hoá kĩ thuật nêngiáo viên chuyên trách văn hoá đợc bố trí đến từng đại đội

Trong mỗi đội TNXP, tổ chức Đảng - Đoàn cũng nhanh chóng đợc ổn

định Theo quy định, khi tổ chức lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tậptrung) cơ cấu thành phần các đơn vị phải có 5 - 10% đảng viên, 30 - 35% đoànviên Mỗi tiểu đội TNXP thành lập một phân đoàn thanh niên Mỗi đại đội cómột chi bộ Đảng và một chi Đoàn Mỗi đội thành lập một đảng bộ cơ sở, một

đoàn thanh niên cơ sở

Ngày 30/6/1965, Bộ Lao động đã ban hành Thông t số 7 hớng dẫn cụ thể

về chế độ, chính sách đối với TNXP Ngoài ra, các văn bản của TW Đảng,Chính phủ, của TW Đoàn đã căn bản vạch ra tơng đối hoàn chỉnh về nguyêntắc tổ chức, về nhiệm vụ, về chế độ chính sách, cơ chế hoạt động cũng nh sựchỉ đạo, kiểm tra đối với lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tập trung)

Tháng 8/1973, lực lợng TNXP chống Mỹ, cứu nớc (tập trung) giải thể saukhi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ

Nh vậy, từ năm 1950 - 1975 lực lợng TNXP Việt Nam nói chung vàTNXP Nghệ An nói riêng đã hoàn thành hai nhiệm vụ: thứ nhất: cống hiếnmột phần to lớn cho công cuộc bảo vệ thành quả cách mạng của dân tộc ta đấutranh trong gần một thế kỷ Thứ hai: khôi phục kinh tế sau chiến tranh ở miềnBắc, xây dựng cơ sở vật chất đảm bảo cho công cuộc thống nhất nớc nhà.Ghi tiếp trang sử vàng TNXP ấy, từ kinh nghiệm thành công của lực lợngTNXP - XDKT Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh phía Nam, Nghệ Ancũng nh một số quận, huyện trong cả nớc đã tổ chức lực lợng TNXP - XDKT

Thực hiện Nghị quyết của Tỉnh uỷ và quyết định của UBND tỉnh, Tỉnh

đoàn Nghệ An đã tổ chức lực lợng ra quân, từng bớc xây dựng cơ sở vật chất,tuyển đội viên, khai hoang, sản xuất Từ đây, Tổng đội TNXP Nghệ Tĩnh ra

đời (1/9/1986) Những ngày đầu mới thành lập, đơn vị mới có 17 ngời Trong

đó có năm cán bộ đợc Tỉnh Đoàn đợc cử làm bộ khung do anh Trần Hải Philàm tổng đội trởng 17 con ngời, 17 thanh niên mỗi ngời một quê, nhng đến

đây cùng chung một chí hớng là làm kinh tế lập nghiệp Đó là các anh TháiDoãn Hữu, Hà Văn Thanh, Hồ Ngọc Sỹ, Đinh Văn Quang, Nguyễn MinhThọ…đến Hòn"Vùng Bàu Đung thuộc xã Long Sơn, Anh Sơn 20 năm về trớc đợc gọi là

nơi "khỉ ho, cò gáy" Rừng bạt ngàn mênh mông những cây giang, cây nứa, lau lách rậm rạp, sên vắt trông đến phát sợ" [5; 60] Thế nhng, chỉ sau mấy năm

sau ngày ra quân, vùng Bàu Đung hoang vu đã có hình hài của một khu kinh tếmới tiên tiến Mô hình TNXP - XDKT bớc đầu đợc khẳng định

Ngày 16/01/1993, Tổng đội TNXP II - XDKT đợc thành lập theo quyết

định số: 68/QĐ-UB, có nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội tại vùng Sớn sôngGiăng huyện Thanh Chơng

Đến năm 1994, Tổng đội TNXP - XDKT đầu tiên của tỉnh tròn tám nămtuổi, Tổng đội TNXP II - XDKT vừa mới đi vào hoạt động đợc hai năm nhng

đã bám trụ vững trên vùng đất mới Vấn đề đặt ra lúc này là cần phải tổng kết

đánh giá sự tồn tại và phát triển của mô hình này từ bài học của thực tiễn

Cũng vào thời điểm này (20/12/1994) Thủ tớng Chính phủ có quyết định số:

770/QĐ-TTg "Về tổ chức và chính sách đối với TNXP" Đáp ứng yêu cầu của

hoạt động TNXP - XDKT tỉnh nhà và dới sự soi sáng của quyết định 770/TTg,giữa năm 1996, Ban thờng vụ Tỉnh uỷ đã giao cho UBND tỉnh và Ban thờng vụTỉnh đoàn tổng kết chặng đờng mời năm xây dựng và phát triển của TNXP -XDKT Nghệ An Những kết luận quan trọng đợc chỉ ra là:

- TNXP - XDKT là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng trong học tập,giáo dục và rèn luyện thanh niên theo tôn chỉ "vừa hồng, vừa chuyên"

- TNXP - XDKT là một loại hình tổ chức phù hợp để khai phá tiềm năng đất

đai ở các huyện miền núi, các địa bàn khó khăn giải quyết việc làm cho lao

động trẻ và thúc đẩy nhanh phát triển kinh tế xã hội miền núi, góp phần

đảm bảo quốc phòng và an ninh

- Các Tổng đội TNXP - XDKT trên địa bàn tỉnh đã phát triển đúng hớngtheo tinh thần chỉ đạo của Tỉnh uỷ và UBND tỉnh, có cách làm sáng tạo đểhoàn thành nhiệm vụ đợc giao

Trên cơ sở đó, ngày 4/9/1996, Ban thờng vụ Tỉnh uỷ đã ban hành chỉ thị

số: 04/CT-TU "Về tăng cờng lãnh đạo TNXP - XDKT trong tình hình mới".

Tình hình mới mà chỉ thị của Tỉnh uỷ đề cập chính là yêu cầu đẩy mạnh sựnghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá, nhanh chóng đa Nghệ An thoát khỏimột tỉnh nghèo, kém phát triển, góp phần thúc đẩy sự phát triển chung của đất nớc

"Tình hình mới" cũng chính là thực hiện quan điểm của Đảng ta về thực sự coicon ngời là trung tâm của sự phát triển, trong đó thanh niên là lực lợng hùnghậu của cách mạng, quyết định đến tơng lai của nớc nhà

Chỉ thị số: 04/CT-TU của Ban thờng vụ Tỉnh uỷ thể hiện t tởng chỉ đạoviệc thực hiện quyết định số: 770/QĐ-TTg của Thủ tớng Chính Phủ trên địabàn Nghệ An Theo tinh thần của chỉ thị này, loại hình TNXP - XDKT tiếp tục

đợc nhân rộng, trớc mắt giao cho UBND tỉnh và các ngành liên quan phối hợpvới Ban thờng vụ Tỉnh đoàn chỉ đạo các Tổng đội TNXP I và TNXP II mởrộng dự án tại hai điểm: Dốc Vình, Tân Kì và Châu Đình, Quỳ Hợp Khi đủ

điều kiện sẽ thành lập hai Tổng đội mới với sự giúp đỡ của các ngành chuyên môn.Năm 1997, Ban thờng vụ Tỉnh đoàn đã chỉ đạo Tổng đội TNXP I mở rộng dự

án tại Dốc Vình, Tân Kì và Tổng đội TNXP II mở rộng dự án tại Thùng Voi, Quỳ Hợp

Với kinh nghiệm của những ngời đã từng vợt qua gian khó, gặt hái đợc nhiềukết quả, các cán bộ, đội viên TNXP - XDKT đợc cử đến làm nhiệm vụ tại vùng

đất mới, nhanh chóng tổ chức lực lợng, xây dựng cơ sở vật chất ban đầu,chuẩn bị cho sự ra đời của hai Tổng đội TNXP

Trên cơ sở đó, với quyết định số: 2415/QĐ-UB ngày 06/06/1998, Tổng

đội TNXP III - XDKT ra đời; với quyết định số: 831/QĐ-UB ngày 11/06/2000,Tổng đội TNXP IV - XDKT ra đời

Khi UBND tỉnh có quyết định thành lập Tổng đội TNXP III, IV thì tạiTân kì, Quỳ Hợp đã có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, cách làm hiệu quả và một hiệnthực có sức thuyết phục mạnh mẽ Ngay sau đó, tại huyện Thanh Chơng, ngày02/09/2000, Tổng đội TNXP V - XDKT ra đời theo quyết định số: 2665/QĐ-UB.Trong thời gian Tổng đội I và II tiến hành mở rộng dự án thì hai mô hìnhTNXP - XDKT cấp huyện cũng đợc xúc tiến ra đời Sau một thời gian chuẩn

bị, với quyết định số: 25/QĐ-UB, ngày 29/3/1999, Tổng đội TNXP - XDKThuyện Anh Sơn ra đời Tiếp đó, với quyết định số: 1696/QĐ-UB, ngày27/5/1999, Tổng đội TNXP - XDKT huyện Quỳnh Lu cũng ra đời

Ngày 18/07/2001, Tổng đội TNXP VI - XDKT đựoc thành lập tại huyệnYên Thành và một phần của huyện Quỳnh Lu theo quyết định số: 2315/QĐ-

UB Ngày 24/06/2002, Tổng đội TNXP VII - XDKT đợc thành lập tại QuếPhong - Tổng đội TNXP xây dựng cầu đờng đợc thành lập trong lòng tổngcông ty xây dựng công trình giao thông 4, theo quyết định số: 2230/QĐ-UB.Trớc sự phát triển nhanh chóng và hiệu quả của loại hình TNXP - XDKT

và yêu cầu quản lí đối với lực lợng này, tháng 10/2001, UBND tỉnh đã banhành quyết định số: 3879/QĐ-UB về việc thành lập Ban chỉ huy lực lợng TNXP - XDKT

Từ dự án ở Kì Sơn, ngày 12/06/2003, Tổng đội TNXP VII - XDKT ra đờitheo quyết định số: 2090/QĐ-UB Tiếp đó, tháng 9/2005 Tổng đội TNXP IX

ra đời ở Thạch Ngàn, Con Cuông

Nh vậy, đến tháng 9/2005 toàn tỉnh có chín Tổng đội TNXP - XDKT vàhai Tổng đội TNXP - XDKT trực thuộc cơ sở

1.2 Hoạt động của lực lợng TNXP Nghệ An (1950 - 1954)

Ngày 15/7/1950, "Một trờng học thực tiễn rộng lớn của các thế hệ thanh

niên Việt Nam", "Một đội hình thanh niên đặc thù" đợc ra đời mang tên Đội

TNXP công tác TW đầu tiên Tại Hội nghị thành lập Đội, đồng chí VõNguyên Giáp và đồng chí Nguyễn Lam đợc mời dự Đồng chí Võ NguyênGiáp chủ trì Hội nghị đã quán triệt đờng lối quân sự trong giai đoạn mới của

TW, đặc biệt là chủ trơng đánh lớn Hội nghị có thảo luận vấn đề thành lập

Đội TNXP công tác phục vụ chiến dịch Biên Giới Nh vậy, Đội TNXP côngtác phải chuẩn bị tinh thần làm việc trong thế "bị động" do yêu cầu của chiến

trờng đặt ra, nhng điều quan trọng là TNXP có thể "bị động" để Bộ chỉ huymặt trận thêm chủ động, đa chiến dịch đến toàn thắng.

Từ khi ra đời đến nay, TNXP hăng hái đi đầu trong mọi nhiệm vụ đợcgiao và luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình Từ tháng 5/1950 đếnnay, lực lợng TNXP Nghệ An luôn thể hiện vai trò xung kích của mình trênmọi mặt trận: vừa phục vụ chiến đấu và chiến đấu, vừa lao động sản xuất vàxây dựng đất nớc, vừa học tập và rèn luyện…đến Hòntham gia xây dựng kinh tế mới.Trong bốn năm kháng chiến chống Pháp, kể từ khi lực lợng TNXP thành

lập đến khi kết thúc kháng chiến, "7.600 TNXP Nghệ An ngày đêm không

quản gian khổ, hy sinh"[5;6] đã tham gia đầy đủ các chiến dịch Chúng ta có

thể chia thành hai giai đoạn: giai đoạn 1950 - 1953 và giai đoạn 1953 - 1954

1.2.1 Giai đoạn 1950 - 1953

Đội TNXP đầu tiên ra đời Lúc này tổ chức TNXP mới chỉ có một cấp

TW quản lí TNXP Nghệ An cha thành lập đội riêng, nhng ngay từ đầu thanhniên Nghệ An đã tham gia gia nhập vào đội đầu tiên này Kể từ thời điểm đó,tuổi trẻ xứ Nghệ đã cùng với tuổi trẻ ba miền Bắc, Trung, Nam lần lợt thamgia phục vụ chiến dịch Biên Giới (1950), chiến dịch Trung Du (1950), chiếndịch Tây Bắc (1952), chiến dịch Trung - Thợng Lào (1953)

Sau hai tháng (tức 9/1950), Đội TNXP công tác nhận đợc lệnh đi phục vụchiến dịch Biên Giới Đêm ngày 16/9/1950, quân ta nổ súng đánh vào cứ điểm

Đông Khê, diệt trên 3.000 quân địch, cổ vũ khí thế chiến đấu và tạo thế thuậnlợi cho toàn chiến dịch Chính ở đây đã xuất hiện nhiều gơng chiến đấu vàphục vụ chiến đấu dũng cảm tuyệt vời Các đội viên luôn bám sát bộ đội, vợtqua lửa đạn, đa thơng binh về hậu tuyến với tinh thần sẵn sàng hi sinh, chịu

đói, chịu rét, vợt suối sâu, đờng xa, cáng thơng binh đi suốt ngày đêm để vềtuyến sau an toàn và kịp thời Tình thơng yêu đồng đội và tinh thần tráchnhiệm là sức mạnh để mỗi đội viên TNXP lao động quên mình

Chiến dịch kết thúc, hàng trăm đội viên đợc phân công trách nhiệm thudọn chiến trờng Đây là công tác vừa gian khổ, vừa nguy hiểm Họ xông xáokhắp mặt trận, thu gom súng đạn, quân trang, quân dụng của địch Theo yêucầu của Tổng cục cung cấp phải vận chuyển ngay 8 tấn đạn chiến lợi phẩm từ

Đông Khê về kho an toàn trên quãng đờng dài 5km Kế hoạch dự định cần tới

300 ngời, vận chuyển trong 3 ngày Đội huy động 150 đội viên cùng lực lợngdân công vận chuyển liên tục trong 10 giờ xong số đạn nói trên Việc chuyểnchiến lợi phẩm từ Lạng Sơn ra ngoài bằng ô tô đợc Đội TNXP cải tiến theo lốidây chuyền, nên rút ngắn đợc thời gian và tiết kiệm sức ngời Trớc đó, cứ 12

đội viên chuyển hàng từ kho ra xe phải mất 15 phút Sau đó nhờ cải tiến nên từ

10 ngời xuống chỉ cần 6 ngời chuyển trong 5 phút, hàng đã đầy xe Tinh thầnhăng hái và yêu đời của các đội viên TNXP đã động viên, lôi cuốn dân công

phục vụ chiến dịch Nhiều đội viên TNXP hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ với ýthức kỉ luật cao, đợc biểu dơng, khen thởng.

Chiến dịch Biên Giới mở đầu những trang sử vẻ vang của TNXP Vớinhững thành tích đạt đợc, Đội TNXP công tác TW đã khẳng định vai trò xungkích của mình, luôn nêu cao tinh thần tích cực xung phong, triệt để tuân theo

kỉ luật chiến trờng, tổ chức chặt chẽ, dũng cảm tận tuỵ trong phục vụ chiến

đấu Ngay trận đầu ra quân, với tinh thần đó, TNXP cả nớc nói chung, đội viênTNXP Nghệ An nói riêng vinh dự đợc Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi th khen;

đồng chí Tổng t lệnh Võ Nguyên Giáp tuyên dơng

Tiếp đó, để phục vụ chiến dịch Trần Hng Đạo (chiến dịch Trung Du),chiến dịch Hoàng Hoa Thám (20/3 - 7/4/1951), chiến dịch Quang Trung (28/5

- 20/6/1951), TW Đảng và Ban thờng vụ TW Đoàn khẩn trơng mở rộng và pháttriển lực lợng TNXP công tác Trên cơ sở đó, Đội TNXP công tác thứ hai ra đời

Ngày 22/12/1950, Đội nhận lệnh của Ban chỉ huy mặt trận đi phục vụchiến dịch Trung Du Tám liên phân đội đợc phân công bám theo các trạmphẫu thuật tiền phơng của Cục quân y và các đơn vị tác chiến để làm nhiệm vụtải thơng, tải đạn, sửa đờng, thu dọn chiến trờng trên các mặt trận Vĩnh Yên,Phúc Yên (Vĩnh Phúc), Bình Liêu, Bến Tam (Quảng Ninh)

Mang tinh thần xung phong vào chiến dịch, mỗi đội viên TNXP đã bámsát từng bớc tiến của bộ đội, vợt qua làn ma đạn pháo dữ dội của giặc, tiếp tế

đạn dợc kịp thời và đa thơng binh về hậu tuyến an toàn Họ chiến đấu với tinhthần dũng cảm, tận tuỵ với đồng đội, chịu rét, chịu đói, nhờng cơm sẻ áo

Tháng 1/1951, Đội TNXP công tác TW đầu tiên giải thể Một số cán bộ,

đội viên đã tình nguyện gia nhập Đội TNXP công tác thứ hai Để phục vụ nhucầu của cuộc kháng chiến, Ban thờng vụ TW Đoàn đã thống nhất với Tổng cụccung cấp tăng cờng phát triển Đội TNXP ở địa phơng bên cạnh Đội TNXP

TW ở Nghệ An, công tác tuyên truyền, vận động thanh niên gia nhập TNXP

đợc các cấp Đảng, Đoàn, chính quyền hết sức chú trọng Những khẩu hiệukhích lệ thanh niên tham gia TNXP nh: Gia nhập Đội TNXP để phục vụ công

tác kháng chiến là nhiệm vụ của thanh niên; Vào Đội TNXP là một vinh dự

của tuổi trẻ; Giúp đỡ thanh niên gia nhập Đội TNXP là nhiệm vụ của toàn dân

Nhân dân Nghệ An đã vinh dự, tự hào tiễn đa những ngời con, ngời cháucủa mình lên đờng nhận nhiệm vụ của Đội TNXP

Tháng 10/1951, ta mở chiến dịch Hoà Bình, liên phân đội Hoàng Hữu Nam

đ-ợc điều động đi phục vụ chiến dịch này Đồng chí Nguyễn Chí Thanh đã trựctiếp gặp gỡ anh chị em, động viên tinh thần phục vụ chiến đấu và đặt ra yêucầu phải đa thơng binh ra ngoài trớc khi trời sáng trong trận tấn công các đồnngoại vi thị xã Hoà Bình Trong chiến dịch này, Nghệ An tiêu biểu có đồngchí Dơng Văn Ba, 24 tuổi, huyện Anh Sơn Ngay từ khi ở địa phơng, anh đợc

khen thởng nhiều lần Trong chiến dịch Hoà Bình, anh chiến đấu với tinh thầndũng cảm, giữa làn ma bom bão đạn, dũng cảm mu trí chuyển đạn ra hoảtuyến Khi bom nổ vẫn xung phong ra gác Trong công tác đoàn thể luôn cótinh thần giúp đỡ tơng trợ anh em Chẳng hạn lúc lội qua suối luôn đi trớc vàvác gạo giúp anh em ốm yếu hơn mình Đơn vị có lúc có nhiều ngời ốm, đồngchí xung phong ra làm thay Mọi ngời giữ lại không cho anh làm, anh nói: Đểtôi ra làm xem việc có nặng không để báo cáo cho anh em cùng làm.

Sau hơn 3 tháng liên tục chiến đấu trên các mặt trận chính diện và ở vùng

địch hậu, đến ngày 25/2/1952 quân ta đã buộc địch phải rút khỏi Hoà Bình.Chiến dịch kết thúc thắng lợi Ta tiêu diệt 22.000 quân địch, giải phóng vị tríchiến lợc Hoà Bình và xung quanh, mở lại đờng giao thông giữa Việt Bắc vớiliên khu III, IV, đẩy mạnh chiến tranh du kích ở vùng đồng bằng Bắc Bộ

Tiếp tục giữ vững quyền chủ động trên chiến trờng, tháng 9/1952 Bộchính trị đã quyết định mở chiến dịch Tây Bắc Chiến dịch nhằm phân tán lựclợng địch ở đồng bằng Bắc Bộ, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóngmột vùng đất đai và dân c, mở rộng vùng tự do và hậu phơng, nối liền căn cứ

địa Việt Bắc với vùng tự do Thanh - Nghệ - Tĩnh

Tháng 9/1952, Đội TNXP công tác TW có hai bộ phận: một bộ phận đảmbảo giao thông trên các tuyến đờng trọng yếu ở khu Việt Bắc, một bộ phậnphục vụ chiến dịch Tây Bắc Toàn đội nêu cao quyết tâm phục vụ chiến dịch,hoàn thành tốt nhiệm vụ Tham gia chiến dịch lực lợng TNXP đảm nhận bốnnhiệm vụ: sửa chữa cầu đờng và đảm bảo giao thông vận tải cho mặt trận;Giao thông liên lạc và hớng dẫn dân công; Tiếp tế đạn dợc, lơng thực, thuốcmen; Làm kho, bảo vệ kho, làm lán cho dân công ở

Bị quân ta đánh bại ở chiến dịch Tây Bắc, đầu năm 1953, thực dân Pháprút toàn bộ tàn quân về Nà Sản, tập trung xây dựng tuyến phòng thủ ThợngLào, biến thị xã Sầm Na thành cứ điểm, đặt dới sự chỉ huy của Bộ chỉ huyquân đội Pháp ở miền Bắc Đông Dơng Để phá âm mu của địch, tháng 4/1953,quân tình nguyện Việt Nam cùng với quân giải phóng Lào mở chiến dịch Thợng Lào.Cùng với Thanh Hoá, Nghệ An đợc giao trách nhiệm phục vụ chiến dịch này

Để phục vụ chiến dịch Thợng Lào và Thu Đông 1952 - 1953, đợt 1 Đội

TNXP Cù Chính Lan đã huy động "2.800 đội viên chia thành các đại

đội"[47;83] thuộc quân số của 6 huyện: Quỳnh Lu, Yên Thành, Diễn Châu,

Anh Sơn và Thanh Chơng Trong đó, huyện Anh Sơn có: "120 đồng chí tham

gia"[41;1] Ban chỉ huy Đội gồm các đồng chí: Nguyễn Kim Cúc, Nguyễn Văn Ba, Lê

Đình Củng Từ Nghệ An chia thành các đơn vị nhỏ theo các hớng:

- Hớng thứ nhất: một đơn vị gồm 500 đội viên theo đờng Thanh Hoá, HoàBình lên Sơn La rồi sang Sầm Na Đơn vị này do đồng chí Bùi Hùng Sínhchỉ huy đợc nhập vào lực lợng TNXP của TW Đoàn từ Tây Bắc Việt Nam sang

- Hớng thứ hai, một đơn vị gồm 2.000 đội viên đi theo quốc lộ 7 lên MờngXén, qua Xiêng Khoảng Lực lợng này do đồng chí Nguyễn Kim Cúc và Lê Đình Củng(Uỷ viên Ban chấp hành Tỉnh đoàn và thờng vụ Huyện đoàn Yên Thành) chỉ huy.

- Hớng thứ ba: một đơn vị gồm 300 đội viên, chủ yếu của hai huyện ThanhChơng và Nam Đàn do đồng chí Lê Mạnh Thuý, thờng vụ Huyện đoànThanh Chơng chỉ huy Đơn vị này khi sang nớc bạn đợc nhập vào lực lợngTNXP của TW Đoàn

Trong chiến dịch Thợng Lào, lực lợng TNXP Nghệ An chủ yếu phục vụchiến đấu ở địa bàn Sầm Na, Xiêng Khoảng và đảm bảo giao thông các cung

đờng Noọng Hét, Mờng Pao…đến Hòn Khó mà kể hết những nỗi gian lao vất vả dọc đờng hành quân Thức ăn chỉ là một ít muối vừng, cá mắm, chủ yếu là nhút.Mỗi đêm đi khoảng 30km, ngày nghỉ, tối đến lại hành quân Đến địa điểm

-đóng quân, làm xong lán trại, họ bắt tay vào công tác cầu đờng, đảm bảo giaothông Địch bắn phá đoạn nào, TNXP lại sửa ngay đoạn đó Có khi phải chặtcây lấp kín cả đoạn đờng để kịp thông xe Căng thẳng nhất là việc phá bom nổ chậm.Ngoài ra, TNXP Cù Chính Lan đã chiến đấu dũng cảm với địch khi cầnthiết, luôn bám sát bộ đội để truy kích địch, vận chuyển hàng vạn tấn súng

đạn, lơng thực, thực phẩm, thuốc men…đến Hònra tuyến trớc, đồng thời chuyển thơngbinh về tuyến sau, thu dọn chiến trờng, tiếp nhận và vận chuyển chiến lợiphẩm, cùng bộ đội tiếp quản vùng giải phóng Lào

Nhiều đội viên đã ngã xuống trên đất bạn Lào và giữa núi rừng Tây Bắc.Toàn tiểu đội TNXP (Cát Văn - Thanh Chơng - Nghệ An) đã hi sinh tại cứ

điểm Noọng Hét Nhiều tập thể, cá nhân đợc khen thởng Riêng một phân độicủa Trần Quốc Tờng (Nam Đàn) có ba đội viên đợc khen thởng:

- Đồng chí Phạm Quang Minh, Huân chơng chiến sỹ hạng ba

- Đồng chí Nguyễn Thị ánh (chỉ huy trởng trung đội 100% nữ), đợc nhậnBằng khen của Đại tớng Võ Nguyên Giáp

- Đồng chí Nguyễn Trọng Thức đợc tặng Bằng khen của chủ nhiệm Tổng cục Cung cấp.Chiến dịch Thợng Lào thắng lợi, giải phóng Sầm Na, tỉnh Phong Xa Lì vàtỉnh Xiêng Khoảng, tiêu diệt 6.200 tên địch

Thu Đông năm 1953 - 1954, lực lợng TNXP Cù Chính Lan tiếp tục bổsung quân số phục vụ chiến dịch Trung Lào Họ là TNXP thuộc các huyệnDiễn Châu, Yên Thành, Quỳnh Lu, Nghi Lộc, Hng Nguyên, Nam Đàn, ThanhChơng, Anh Sơn Riêng Anh Sơn có 150 đồng chí Tất cả đợc biên chế thành 10 đại

đội (từ C1 đến C10) Ban chỉ huy gồm: đồng chí Nguyễn Kim Cúc (đội trởng), đồngchí Nguyễn Văn Ba (phó đội trởng), đồng chí Lê Đình Củng (Chính trị viên).Lực lợng này chia thành các đơn vị nhỏ nh sau:

- Đơn vị thứ nhất gồm 500 đội viên do đồng chí Hoàng Văn Ba chỉ huy, làmnhiệm vụ sửa chữa cầu đờng từ Mộ Dạ đi Ba Na Phào Cung đờng này dàitrên 100km, bị địch phá huỷ nặng nề sau khi chúng rút chạy khỏi Khăm Khay.

- Đơn vị thứ hai gồm 1.000 đội viên, biên chế thành 4 đại đội, bám sát phục

vụ tiểu đoàn bộ binh 782 thuộc đại đội 325, truy kích địch tháo chạy trên ờng về hớng Ba Cuội Địch chạy đến cầu Xê Bang Phai bị quân ta đuổi nên đành

đ-bỏ lại hàng trăm xe cơ giới Quân ta tiến đánh Pác San và giải phóng Ba Cuội Riêng đại đội TNXP Quỳnh Lu trực tiếp phục vụ trung đoàn bộ binh 101thuộc đại đoàn 325 tiến sát Ca Bắc Ha Khon Khai Họ nhận nhiệm vụ: mở đ-ờng, vận chuyển súng đạn, lơng thực và đa thơng binh về Thà Khẹt Trong

điều kiện địa hình hiểm trở, đại đội phải huy động 5 đến 6 đội viên TNXP mớichuyển đợc một đồng chí thơng binh Đại đội đã xây dựng đợc 21 trạm vận tảitrên đờng 9

- Đơn vị thứ ba gồm 1.200 đội viên, theo sát phục vụ tiểu đoàn 804 côngbinh thuộc đại đoàn 304 vận chuyển quân lơng, vũ khí cho mặt trận Trongchiến dịch này, Tổng đội TNXP Cù Chính Lan đã hoàn thành xuất sắcnhiệm vụ Nhiều đội viên đã chiến đấu dũng cảm Trong số họ, nhiều ngời

đã hy sinh, bị thơng tật, thậm chí có đồng chí bị bắt làm tù binh mãi đếnnăm 1954 mới đợc trao trả ở Cà Mau

Ngoài nhiệm vụ phục vụ chiến đấu, lực lợng TNXP Nghệ An còn bổ sungquân số tại chỗ rất lớn cho bộ đội Có lúc, Nghệ An bổ sung gần nh nguyên cảtrung đội, đại đội ví nh Đội TNXP Cù Chính Lan đợc lệnh chuyển quân số vào

trung đoàn bộ binh 101 Riêng "Đại đội Quỳnh Lu đã chuyển 60 đội viên,

trong đó có toàn bộ tiểu đội TNXP Quỳnh Mỹ vào quân chính quy"[43;109].

Trong số này, có cả những gia đình hai anh em ruột cùng đợc bổ sung vàoquân đội, nh trờng hợp anh em đồng chí Hồ Tất Tố, Hồ Tất Bá và anh em Hồ

Sỹ Duyên, Hồ Sỹ Khôi…đến Hòn Không ít đồng chí hi sinh khi làm nhiệm vụ quốc tếcao cả trên đất bạn Lào nh đồng chí Nguyễn Văn Hán, Đinh Văn Nho

Trong Báo cáo tổng kết của Đảng Đoàn thanh niên Nghệ An số 25/BCngày 19/12/1954, trang hai ghi: Đội TNXP Cù Chính Lan gồm 10 đại đội, suốtthời gian công tác ở mặt trận Trung Lào không có một đoàn viên nào đào ngũ,

đại đội nào cũng đợc khen thởng Tại hội nghị tổng kết các chiến sỹ thi đua,

đ-ợc Bí th Đảng uỷ cung cấp mặt trận tuyên dơng: Đây là một đơn vị tiêu biểuxứng đáng cho tinh thần thanh niên chiến đấu anh dũng ở tiền tuyến, xứng đáng là

cánh tay và lực lợng dự trữ của Đảng.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lợc, lực lợngTNXP Nghệ An đợc khen thởng nhiều lần, riêng Hội đồng Cung cấp mặt trậnliên khu quyết định:

- "Trao lá cờ danh dự Hồ Chủ tịch và Huân chơng chiến sỹ hạng hai cho C10 Quỳnh Lu.

- Tao lá cờ Hội đồng Cung cấp mặt trận liên khu và Huân chơng chiến sỹ hạng ba cho C1 Nghi Lộc.

- Trao lá cờ Hội đồng Cung cấp mặt trận liên khu và Huân chơng chiến sỹ hạng ba cho C7 Yên Thành.

- Trao Bằng khen Hội đồng TW cho C2 Hng Nguyên.

- Trao Bằng khen Hội đồng Liên khu cho C5 Nam Đàn.

- Trao Bằng khen Hội đồng Liên khu cho C3 và C4 Anh Sơn"[26;1]

Về cá nhân có: Phan Thị Hồng Liên (Hng Nguyên): Huân chơng chiến sỹhạng nhì; Nguyễn Thị Huy (Diễn Châu): Huân chơng chiến sỹ hạng ba; PhạmBá Sum (Nghi Lộc): Huân chơng chiến sỹ hạng ba Và hơn 60 cán bộ, đội viênTNXP đợc Hội đồng cung cấp TW và mặt trận khen thởng

1.2.2 Giai đoạn 1953 - 1954

Thất bại liên tiếp trong Mùa Đông năm 1953, kế hoạch quân sự của Nava

đứng trớc nguy cơ bị phá sản Để cứu vãn tình hình, Nava ra lệnh cho quân độiPháp tập trung lực lợng phòng ngự Điện Biên Phủ, quyết giữ Điện Biên Phủbằng bất cứ giá nào, quyết xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ

điểm kiên cố, sẵn sàng nghiền nát bộ đội chủ lực Ngay sau đó, Bộ Chính trịquyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ

Điện Biên Phủ là nơi địch tập trung nhiều lực lợng tinh nhuệ nhất Địchxây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của chúng ở

Đông Dơng Đến đầu tháng 3/1954, quân địch ở đây đã tăng lên (phần lớn làlính Âu Phi và hầu hết các đơn vị nhảy dù ở Đông Dơng)

Quân ta có đập tan đợc tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, mới đánh thắng

đợc kế hoạch Nava Nhng mở chiến dịch Điện Biên Phủ, ta có nhiều khó khăn,khó khăn lớn nhất vẫn là cung cấp mà trớc hết là vấn đề giao thông

Với khẩu hiệu "Tất cả vì tiền tuyến, tất cả để chiến thắng", Đoàn TNXP

TW đợc Đảng, Chính phủ và Hội đồng cung cấp mặt trận điều động tham giamọi công tác chuẩn bị cho chiến dịch

"Chiến dịch Điện Biên Phủ mở màn Nhận đợc lệnh hoả tốc của Chính phủ, Nghệ An phát lệnh tổng động viên Đúng mồng một tết nguyên đán (1954) 3.200 dân công, trong đó có 200 dân công xe đạp thồ cùng hàng ngàn tân binh, TNXP, công nhân kĩ thuật quân giới đã nô nức rầm rộ lên đ … ờng ra tiền tuyến Cha bao giờ hậu phơng Nghệ Tĩnh dốc ngời dốc của ra mặt trận cao độ

và khẩn trơng nh vậy Tất cả cho tiền tuyến Tất cả cho chiến thắng! Mọi ngành, mọi giới, ngời ngời, lớp lớp đều dồn hết sức lực cho Điện Biên Phủ Có gia đình cả cha con, dâu rể cùng ra tiền tuyến Nhiều thiếu niên cha đến tuổi thanh niên cũng hăng hái gia nhập bộ đội, TNXP Nhiều cụ già cũng tham gia phục vụ chiến dịch Dân công hoả tuyến phải lội suối trèo đèo rất gian khổ

mà có ngời vẫn liên tiếp đi ba đợt liền".[1;330-331] Trong hành trang của họ

có cả những chiếc bánh chng, bánh tét và cơm nếp để ăn tết dọc đờng

Tại Liên khu IV đã tiến hành 3 đợt tuyển lựa TNXP phục vụ chiến dịch

Điện Biên Phủ Đợt 1 (từ ngày 1/11 đến 30/11/1953), chỉ tiêu của Nghệ An là1.200; Đợt 2 (từ ngày 30/11 đến 15/12/1953), với chỉ tiêu 1.200 ngời; Đợt 3(từ ngày 22/2 đến 15/3/1954), tuyển đợc 534 ngời Để có đợc kết quả nh chỉtiêu đề ra Nghệ An tiến hành công tác tuyển quân rất chu đáo Sau khi đợc họctập tài liệu và nội quy của Đoàn TNXP, Nghệ An tổ chức ghi tên đi TNXP

"Một vài nơi tổ chức phòng ghi tên đàng hoàng nh Anh Sơn, Nam Đàn (Nghệ

An)" Kết quả: "Nói chung trong lúc anh em xung phong rất phấn khởi hào hứng … ợt mức đã định ở Nghi Phong, Nghi Lộc (Nghệ An) mức chia 32 mà v xung phong 192 Tăng Thành, Yên Thành (Nghệ An) mức chia 52 mà xung phong 251 Ngoài ra, có một số điển hình nh đồng chí Ngô Hải xã Tân Thái, Diễn Châu (Nghệ An) đi ở, xa hàng chục cây số nghe tin xung phong nhịn ăn

về cho kịp ngày xung phong…ở Thanh Chơng có chị chồng cha cới Chị thấy chồng ngập ngừng trong việc xung phong Chị đứng lên khuyến khích và vận

động chồng xung phong Sau chị về bảo đảm công việc gia đình không phải làm lễ cới mà còn mua dép, ba lô cho chồng đi " … [25; 5].

Trong hàng vạn thanh niên đi đợt này, có nhiều ngời đã tham gia các đợttrớc Với kinh nghiệm trên những chặng đờng phục vụ hoả tuyến, họ độngviên lớp mới trên suốt chặng đờng vợt đèo cao, suối sâu từ Truông Băng, KheThần, dốc Bò Lăn, Chuồng Chuối, Nho Quan, dốc Cun đờng số 6…đến HònLòng yêunớc luôn thôi thúc, giục giã họ vợt qua mọi thử thách Càng đi, họ càng phấnchấn khi thấy lực lợng quân và dân đổ ra chiến trờng ngày một đông đảo,mạnh mẽ Vui nhất, đẹp đẽ nhất là khung cảnh gặp gỡ giữa thanh niên của quêhơng Bà Trng, Bà Triệu, Đề Thám…đến Hònvà quê hơng Chủ tịch Hồ Chí Minh kínhyêu

Theo thống kê, TNXP Nghệ An có mặt trong mời đại đội của Đội 36 vớicác phiên hiệu C266 - 267 - 271 - 275 - 301 - 302 - 303 - 305; năm đại độitrong Đội 34 với các phiên hiệu C204 - 264 - 292 - 293 - 299; 8 đại đội trong

Đội 40 với các phiên hiệu C401 - 402 - 403 - 406 - 407 - 411 - 415 - 468.Ngoài ra, một số ít có mặt trong Đội 38, 46

Tháng 1/1954, Đội TNXP 34 và 40 thuộc Đội TNXP TW bổ sung cán bộ,tăng thêm quân số Số đội viên mới đợc tuyển phần lớn từ các tỉnh Thanh Hoá,Nghệ An, Hà Tĩnh Tỉnh đoàn Nghệ An đã cử một đại đội TNXP (hầu hết là

đoàn viên thanh niên), cùng Thanh Hoá, Hà Tĩnh, Quảng Bình lập Đội 40, điphục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ

Đại đội Nghệ An do Nguyễn Văn Cán - Uỷ viên Đảng Đoàn thanh niêntỉnh làm Đại đội trởng Sau khi đồng chí Cán lên làm Uỷ viên ban cán sự Đội

TNXP 40 (của 3 tỉnh) thì đồng chí Nghĩa lên thay, làm Đại đội trởng TNXPNghệ An (C404) Họ đã góp phần xứng đáng trong chiến dịch Điện Biên Phủ.Ngày 13/3/1954, quân ta nổ súng tấn công vào tập đoàn cứ điểm ĐiệnBiên Phủ Lúc này, vai trò của TNXP trong từng giờ khắc lịch sử càng thể hiện

rõ Nhiệm vụ của TNXP trong chiến dịch Điện Biên Phủ "rất nặng nề và quan

trọng Nó đòi hỏi một tinh thần hi sinh dũng cảm, một tinh thần bền bỉ, dẻo dai cũng nh tinh thần xung phong giết giặc của anh chị em chiến sỹ ở mặt trận"[14;85 - 86] Để chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng ta cần có sự chi

viện lớn cho tiền tuyến Đây là khâu mấu chốt Mạnh cũng ở đây, yếu cũng ở

đây Thực dân Pháp thấy rõ điều đó nên âm mu đánh phá đờng vận tải Chúng

hy vọng gây khó khăn cho ta về mặt cung cấp Những con ngời không trực tiếpgiết giặc nhng họ - những nam nữ TNXP Nghệ An, ngày đêm bảo đảm giao thôngthông suốt, bảo đảm cho bộ đội có cơm ăn và đủ vũ khí đạn dợc để giết giặc

Tham gia phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, TNXP Nghệ An thuộc Đội

34 nhận hai nhiệm vụ chính: đảm bảo giao thông thông suốt trên con đờng dàihơn 200km từ suối Rút (Hoà Bình) đến cây số 31 Tuần Giáo đi Điện Biên vàbốc vác vận chuyển phục vụ các trạm vận chuyển từ suối Rút đến cây số 80 Điện Biên Phủ.Tính chất công tác rất khẩn trơng, linh hoạt nhng không chủ động Các

đơn vị không ở một chỗ nhất định, luôn luôn di động, nhất là các đơn vị phục

vụ ở các trạm vận chuyển (ở nơi này một thời gian lại điều đến ở nơi khác) Cókhi 15 ngày đã di động đến hai, ba nơi, công tác phức tạp, có nhiều việc khácnhau Tính trong toàn Đội có 70 việc nh: cân đong, cấp phát, bảo vệ kho lán,bảo vệ khói lửa…đến HònTNXP Nghệ An có mặt gần nh đầy đủ trong gần 20 loại việcchính đợc phân bố vào các cơ quan và các công trờng khác nhau, cụ thể nh sau:

1 Công trờng 412: đội viên TNXP Nghệ An thuộc hai đại đội (Đại đội 293 và

294, Đội 34) tham gia phụ trách đèo Phađin dài gần 30km, làm nhiệm vụchống lầy, chống bom

2 ở công trờng 411: đội viên TNXP Nghệ An thuộc Đại đội 292, làm nhiệm

vụ chống bom, chống lầy, bảo đảm giao thông đờng 41

3 ở cây số 31 đờng Tuần Giáo đi Điện Biên: đội viên TNXP Nghệ An (Đại

đội 299) làm công tác chống bom chống lầy, bảo đảm giao thông

4 T40: 1 tiểu đội TNXP Nghệ An (Đại đội 192) làm nhiệm vụ bốc vác, giữtrật tự, gác barier

Cùng với bộ đội và nhân dân Điện Biên, các đội viên TNXP Nghệ Anthuộc Đội 34 TW luôn nêu cao tinh thần phục vụ chiến dịch, góp phần vàochiến thắng Với nhiệm vụ và tính chất công tác rất đặc trng, Đội đã thể hiện

rõ vai trò xung phong, không lùi bớc trớc khó khăn, bom đạn

Đại đội 293 phụ trách một nửa đèo Phađin, địch thờng xuyên bỏ bom pháhoại, anh chị em quyết tâm vợt khó khăn, phát huy sáng kiến, cải tiến năng

suất, luôn đảm bảo quãng đờng suốt chiến dịch không bị tắc Có hôm, trời ma,

đờng sụt, anh chị em lo lắng, đã đem cơm nắm, mặc áo ni lông ra đờng thờngtrực và chống lầy, chống bom suốt đêm đến sáng Anh chị em động viên tơngtrợ nhau trong công tác, nhất là trong 15 ngày liên tục chống phá bom, chốnglầy Họ phải làm tới 5 giờ sáng mới xong Khi thơng binh chuyển đến, anh chị

em cáng họ về doanh trại, nhờng lán cho anh em thơng binh nằm TNXP trải

ni lông ra đất nghỉ Cũng có hôm phải chống lầy ngoài mặt đờng, vừa về lán

ăn cơm, địch lại thả bom phá hỏng đờng Anh chị em lại phải bỏ luôn bữacơm, vác cuốc, xẻng ra mặt đờng làm nhiệm vụ Năng suất chung của đơn vịtrong thời gian phục vụ chiến dịch tăng đợc 2.336 công Tính trung bình tăng40% Việc chuyển đá tăng 40% Bốc vác đa ra tiêu chuẩn 15 phút/4 ngời/1 xe, anh chị

em chỉ làm hết 5 phút…đến Hòn

Ngoài năng suất của đơn vị và quãng đờng phụ trách đợc bảo đảm không

bị tắc, Đại đội 293 còn tơng trợ giúp đỡ Đại đội 294 bảo đảm đờng thông suốt,vận chuyển đá năng suất cao, không lãng phí thì giờ

Đại đội đợc Hội đồng cung cấp Mặt trận và Công trờng 41 tặng Bằngkhen, bầu là đơn vị khá nhất trong phong trào thi đua toàn Đội 34

Tinh thần gác bom dũng cảm của tổ bom Đại đội 294 ở đèo Phađin cũngxứng đáng đợc biểu dơng Tổ này cha đợc học tập cách phá bom, họ chỉ đợc h-ớng dẫn quan sát bom Khi địch thả bom, anh chị em đã đứng quan sát Bomthả xuống, họ tìm bom nổ chậm để phá

Đội 40 nhận nhiệm vụ bảo đảm giao thông tuyệt đối trên quãng đờng dài800km, gồm 10 điểm xung yếu nh Đèo Chen, đèo Sơn La, Ngã Ba Cò Nòi…đến Hònở

đây, địch thờng xuyên oanh tạc, thả bom liên tục Bom rải dài 500m đến1.500m, mật độ có lúc đến 100 quả Với tinh thần làm việc hết mình, dũngcảm sáng tạo, các đơn vị trong toàn Đội 40 đã bảo đảm giao thông tuyệt đốiphục vụ chiến dịch nh đảm bảo giao thông ở cầu Tà Vài

Cầu Tà Vài dài khoảng 60m, cách đó không xa có cầu Yên Châu nằmtrên cùng một dòng suối lớn Về mùa cạn, có thể lội qua đợc, nhng mùa ma n-

ớc rất hung dữ, không thể qua lại Đây là một nhánh nhỏ của sông Đà Cầu sắt

cũ bị sập, phải làm đờng ngầm đan rọ bằng giang hoặc bằng gỗ nhỏ làm khungtrong chất đầy đá ở vùng này không có núi đá nên phải nhặt đá đầu s ở cáclòng suối, đá gan gà ở ven đờng Cứ xếp chồng rọ đá nọ lên rọ đá kia, đến độcao cần thiết để xe qua lại dễ dàng Nớc dềnh lên, tràn qua đờng ngầm, mỗilần qua lại bánh xe kéo theo nớc, làm đầu cầu và nền đờng bị lầy lội, xe bịpatinnê Lúc này là cơ hội cho máy bay đến đánh phá nên phải tìm mọi cáchchống lầy Nơi này địch đánh phá ác liệt, bởi vậy phải làm ba con đờng tránh Cókhi địch phá hỏng cả ba con đờng, anh chị em phải phối hợp cùng dân công làm suốtngày đêm để bảo đảm giao thông vận chuyển cho chiến dịch

Đội viên TNXP Nghệ An thuộc Đại đội 292 (Đội 34) và Đại đội 406 (Đội40) hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nặng nề là phá bom địch và chống lầy,chống chọi với ma nguồn nớc lũ, bảo đảm giao thông tuyệt đối.

Song song với đảm bảo giao thông ở cầu Tà Vài là Ngã Ba Cò Nòi Ngã

Ba Cò Nòi là điểm gặp nhau của đờng 13 và đờng 41 Đây là đoạn đờng xungyếu nhất trong tuyến đờng của chiến dịch Địch biết rõ sự chi viện của hậu ph-

ơng ta và các nớc anh em cho Điện Biên Phủ đều phải vợt qua Việt Bắc, đến

Cò Nòi rồi mới tới Điện Biên Chúng chặn ngả này từ phà Âu Lâu (Yên Bái)

đèo Lũng Lô, đèo Chẹn, bến phà Tạ Hoa rồi đến điểm nút là Cò Nòi ở tuyến

13 từ Thanh Hoá ra, hay quốc lộ 41 từ Hoà Bình lên đều phải qua đây để lênhoả tuyến Mặc cho ma bom bão đạn, TNXP Nghệ An thuộc Đại đội 301, 303,

đựng bom Bất chấp nguy hiểm TNXP Nghệ An thờng xuyên trụ vững để làm

đờng, sửa đờng bảo đảm thông đờng, thông xe Đội phá bom đợc chốt ở đâytrong một thời gian dài Các anh đã đào tạo cho các đại đội có nhiều tổ quansát bom Ba mặt đồi núi đều có vọng gác đếm bom Họ đặt trại gác ở nhữngnơi kín đáo, có hầm, hố để phòng tránh Những vị trí ấy cũng thay đổi thờngxuyên Mỗi tổ chỉ có hai ngời vừa quan sát vị trí bom ném xuống, vừa đếm đểnắm số lợng bom đã nổ, cha nổ, còn một ngời ghi chép vạch sơ đồ Trên cơ sở

địch ném bom ác liệt, nhất là hai bên dốc, ở các đoạn ngoặt chữ chi Nếu đánh

điểm trên, đất đá trôi xuống phá huỷ các đoạn đờng phía dới Địch đánh một,

đợc hai, ba Đổi lại ta sửa chữa vô cùng khó khăn Vì mặt đờng hẹp, độ dốclớn Từ đầu tháng 4/1954, địch bị thua đau ở mặt trận nên chúng đánh phá tập

trung ác liệt vào những tuyến tiếp tế gần nhất Thực ra, chúng cũng không còn

đủ sức để đánh phá ở diện rộng và dài nh trớc nữa ở đèo Phađin, lực lợngTNXP phải bố trí đến chín đại đội Đội viên TNXP thuộc đại đội 292, 293,

294 đóng ở đầu dốc Thuận Châu, do các đồng chí Thanh, Danh, Quới chỉ huy;Một ít còn lại nằm trong đội hình các Đại đội 403, 408 (Đội 40); Một phần độiviên TNXP Nghệ An thuộc Đại đội 264 (Đội 34) do Nguyễn Văn Quang chỉhuy bám trụ ở đỉnh đèo

Các đại đội đều đợc phân công phụ trách từng đoạn đờng Họ đều phải xatrọng đỉêm, đi làm xa 4 đến 5km Anh em phải chia ca kíp cả ngày, cả đêm vớihai công việc quan trọng là phá bom và sửa đờng cho xe đi

Đèo Phađin tuy dài và bị địch đánh phá ác liệt nhng anh em TNXP Nghệ

An nói riêng, TNXP Việt Nam nói chung đã anh dũng vợt qua bom đạn với

quyết tâm "TNXP còn thì mạch máu giao thông luôn đợc giữ vững" Tiêu biểu cho tinh thần chiến đấu của các đội viên TNXP Nghệ An là các anh thuộc C294, bao gồm "Lê Văn Hiệu, Nguyễn Văn Hoà, Đặng Xuân Bửu, Lê Văn Th-

ởng, Ngô Tr í Tờng, Bùi Đình Yêm Ngô Trí Cầu và một số anh em khác " … [4;99].Tất cả họ đều thuộc lớp TNXP đầu tiên ra đi từ xóm Trung, xã Lam Sơn,

Đô Lơng, Nghệ An Miền quê Đô Lơng với dòng sông Lam thơ mộng sản sinh

họ Và chính giữa núi rừng Tây Bắc và đèo Phađin hùng vĩ một lần nữa nuôi ỡng, thử thách tinh thần chiến đấu của họ

d-Theo dự kiến, khi chiến dịch Điện Biên Phủ bớc vào giai đoạn quyết liệtthì không quân Pháp có thể tăng cờng ném bom phá hoại con đờng 41, đặcbiệt là khu đèo Phađin, các nút giao thông và các cơ sở hậu cần, kho tàng của

ta, nhằm gây khó khăn, ngăn chặn công việc tiếp tế của quân đội C294 đợclệnh thành lập tổ phá bom nổ chậm

Tổ gồm 5 ngời, bao gồm tổ trởng và các tổ viên Tiêu chuẩn lựa chọn lànhững ngời dũng cảm, nhanh nhẹn, có hiểu biết, có kỉ luật Các đội viênTNXP C294 ai cũng hăng hái xung phong tình nguyện, mong đợc tham gia.Cuối cùng C294 cũng lập ra đợc tổ phá bom, trong đó có Lê Văn Thởng

Trớc khi làm nhiệm vụ tổ đợc một cán bộ đã luống tuổi đến hớng dẫnnghiệp vụ, kĩ thuật phá bom nổ chậm - loại bom hẹn giờ sử dụng chất axit ănmòn kim loại, thờng sau một đến ba giờ thì nổ

Trớc hết, Lê Văn Thởng cùng đồng đội đi quan sát trận địa, đặt trạm quansát tại vị trí xung yếu nhất - nơi dự kiến địch có khả năng ném bom đánh phá.Hàng ngày họ phân công nhau mỗi ca hai ngời lần lợt có mặt tại trạm quan sát

từ sáng đến tối Mục đích: theo dõi hoạt động của máy bay địch Máy bay cócác loại nh B26, Đacôta, Bà già…đến Hònbay đi bay lại hàng ngày trên bầu trời nhmắc cửi Chúng tăng cờng hoạt động và ném nhiều bom cháy (bom Napan)bom phá vào các trọng điểm, nút giao thông, cơ sở hậu cần của ta Lê Văn Th-

ởng cùng đồng đội với tinh thần chiến đấu hết mình, với ý thức chấp hành kỷ luậtchiến trờng cao đã hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắt nhất.

Tháng 4/1954, C294 đợc lệnh chuyển một lực lợng TNXP sang bộ độichủ lực để kịp thời chi viện cho chiến dịch Điện Biên Phủ C294 có 200 ngời,quyết định chuyển sang bộ đội 140 ngời, trong đó có Lê Văn Thởng, Lê VănHiệu, Nguyễn Văn Hoà, Đặng Xuân Bửu, Ngô Trí Tờng, Bùi Đình Yêm, NgôTrí Cầu 140 ngời thuộc C294 nói riêng, đội viên TNXP Nghệ An chuyển sang

bộ đội chủ lực (trong số 8.000 ngời thuộc Đoàn TNXP TW chuyển giao cho

bộ đội chủ lực) nói chung là một lực lợng trẻ hùng hậu, có tổ chức chặt chẽ, có

lí tởng, thiết tha yêu nớc, căm thù giặc, quyết tâm đánh giặc, lập thành tíchdâng lên Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngày 07/5/2002, nhân dịp khánh thành Khu tởng niệm Cò Nòi, Lê VănThởng đã viết vài dòng kính tặng các liệt sỹ - những đồng đội của mình, trongchiến dịch Điện Biên Phủ:

"Các anh đã về nơi đây Bao năm lu lạc cỏ cây ma rừng Xông pha bom đạn chiến trờng

Về đây trong cõi tình thơng dạt dào Giặc Pháp tàn bạo làm sao Ném bom ngăn chặn đờng vào Điện Biên

Giết hại bao nhiêu bạn hiền Tuổi xuân phơi phới cha liền đôi mơi Việt Nam chiến thắng bạn ơi Pháp Mỹ thất bại, ắt thời cút đi Nớc nhà hết cảnh chia ly

Tự do - độc lập còn gì quý hơn Tuổi trẻ một lòng sắt son Máu đào nhuộm thắm nớc non nẩy mầm

Đời đời ghi nhớ trong tâm

Điện Biên chấn động ngang tầm trời mây

Các anh đã về nơi đây Giữa khu tởng niệm mới xây Cò Nòi Nhớ anh đồng đội khắp nơi Nén hơng, kính cẩn, hoa tơi, sơng ngần"[4; 265].

Cũng nh tiểu đội của Lê Văn Thởng, Lê Văn Thể (Ngời làng Tam Đa xãThọ Thành, Yên Thành, Nghệ An, Tiểu đội trởng, thuộc Đại đội 403, Đội 40)cùng đồng đội của mình đóng góp không nhỏ trong chiến dịch Điện Biên Phủ.Nhiệm vụ của tiểu đội trong chiến dịch Điện Biên Phủ là: mở đờng, san lấp hốbom, chống lầy, phá bom nổ chậm trên đờng 41, từ Thuận Châu qua đèo

Phađin đi Tuần Giáo Tuyến này dài hơn 100 km Họ đợc bộ đội công binh ớng dẫn về tính năng, tác dụng các loại bom, cách phá bom, tháo kíp nổ, kích

h-nổ và biện pháp phòng tránh…đến HònĐể hoàn thành nhiệm vụ tiểu đội chia làm hai

bộ phận: một bộ phận thờng xuyên theo dõi máy bay và đếm bom rơi, đếmbom cha nổ, xác định toạ độ, cắm tiêu để báo cho bộ phận phá bom xử lý;

Đồng thời cảnh báo cho ngời qua lại Để quan sát nhiều lúc các đội viên phảitreo mình trên cây Một bộ phận trực tiếp rà phá bom Yêu cầu cao nhất của bộphận này là đảm bảo an toàn tuyệt đối cho ngời, cầu và đờng Vì vậy, ngoàilòng dũng cảm, trí thông minh, chiến sỹ phá bom cần nắm vững lý thuyết vềbom, phơng pháp tháo gỡ, kích nổ bom

Tuỳ loại bom và điều kiện cụ thể mà chọn phơng án xử lý thích hợp, linhhoạt Ví dụ: nếu là bom phá loại rơi nằm trên lng chừng dốc thì dùng đòn bẩyhất xuống vực cho tự nổ Nếu bom nằm trên mặt đờng thì tháo kíp nổ bằng ph-

ơng pháp nhanh nhất hoặc kích nổ Nguy hiểm nhất là bom bơm bớm, hình thùchỉ lớn hơn quả trứng vịt, màu sắc lại rất giống đất đá nên rất khó phát hiện.Một quả bom ấy khi nổ tung ra hàng trăm quả bom nhỏ Do có cánh ở đuôinên bom bơm bớm rất dễ vớng khi ngời qua lại Vớng là sẽ nổ ngay Biết đợc

đặc điểm đó, Lê Văn Thể cùng anh em thực hiện các thao tác sau:

- Cắm biển báo trên các tuyến đờng để mọi ngời biết

- Dùng dây buộc cành cây kéo rà rà gây nổ trên các tuyến cần thiết

Nhờ vậy, con đờng lên mìên Tây luôn luôn thông suốt mặc cho đói, rét, giankhổ, thiếu thốn đủ điều

Qua ba đợt tiến công, sau "Năm mơi sáu ngày đêm khoét núi, ngủ hầm,

ma dầm, cơm vắt/ Máu trộn bùn non/ gan không núng/ chí không mòn!", cuối

cùng chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng Điện Biên trong khung cảnh chiếnthắng huy hoàng, cùng với bộ đội, dân công, TNXP các tỉnh bạn, đã có mặthàng vạn TNXP Nghệ An Chúng ta có quyền vinh dự, tự hào về những đónggóp không nhỏ của tuổi trẻ xứ Nghệ trong cuộc kháng chiến chống Pháp trờngkì và gian khổ của dân tộc Họ đã chiến đấu và phục vụ chiến đấu hết mìnhtrong mỗi chiến dịch, cùng quân dân cả nớc làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ Tích cực tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu, các đội viên cũng nhcán bộ TNXP đều không quên nhiệm vụ học tập chính trị - văn hoá, rèn luyện

đạo đức, phẩm chất cách mạng Một tháng sau khi đợc thành lập, 100 cán bộ,

đội viên (trong đó có đội viên TNXP Nghệ An) đã làm lễ xuất quân ở Đại Từ

(Thái Nguyên) "Đến gần biên giới thì toàn đội tập trung tại một vùng rừng núi

gần căn cứ Lạng Sơn (Cao Bằng) để ổn định tổ chức học tập chính trị"[47;20].

Cuộc kháng chiến ngày càng phát triển, công tác t tởng lúc này là phảilàm cho mỗi đội viên hiểu đợc đờng lối kháng chiến của Đảng và các chủ tr-

ơng, chính sách của Nhà nớc Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, tác phẩm "Trờng kì

kháng chiến nhất định thắng lợi" của đồng chí Trờng Chinh (12 bài giảng) ra đời.

Ngoài ra, hình thức học tập, sinh hoạt tập thể có tác động rất tốt trongphấn đấu, rèn luyện của mỗi đội viên Đội tổ chức sinh hoạt, học tập để độiviên quán triệt yêu cầu, nâng cao nhận thức, xây dựng quyết tâm hoàn thànhnhiệm vụ đợc giao Các đơn vị thờng xuyên tiến hành rút kinh nghiệm, phêbình và tự phê bình, đánh giá u khuyết điểm, bình bầu cá nhân gơng mẫu, chiến sỹ thi đua.Công tác phát triển Đảng, phát triển Đoàn đợc coi trọng Tỷ lệ đảng viêntrung bình trong mỗi Liên phân đội là 10%, đoàn viên là 30%

Nhng có lẽ những tấm gơng chiến đấu, lao động quên mình trong khói lửachiến trờng chính là những bài học quý báu nhất cho mỗi cán bộ, đội viênTNXP Nghệ An tự giáo dục mình Lao động gian khổ và những thử thách ácliệt nhất ở chiến trờng đã tôi luyện cho thanh niên mau chóng trởng thành.Trong gian khổ, họ vẫn lạc quan yêu đời:

"Trên rừng có những hơu nai

Sờn non có những gái trai sửa đờng Xông pha tắm nắng, gội sơng Phục vụ tiền tuyến, diệt phờng xâm lăng".[47;217]

TNXP ra đời khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bớc vào giai

đoạn cam go, ác liệt nhất, huy động cao độ sức ngời, sức của ở tiền tuyến cũng

nh ở hậu phơng Bởi vậy, trong bốn năm (1950 - 1954), TNXP ra đời đã đápứng kịp thời yêu cầu chiến đấu và phục vụ chiến đấu Đây là nhiệm vụ quantrọng hàng đầu, nhiệm vụ học tập chính trị, văn hoá, rèn luyện phẩm chấtcách mạng cha có điều kiện chú trọng

Hoạt động trong thời gian ngắn nhng tổ chức TNXP đã để lại bài học quýgiá, đó là: để bảo vệ Tổ quốc cần phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộctrong đó phát huy sức mạnh từ lòng yêu nớc tha thiết và khát vọng giải phóngdân tộc của tuổi trẻ thông qua thành lập một tổ chức nh tổ chức TNXP là cầnthiết; Để lực lợng TNXP phát huy hết sức mạnh của mình cần tổ chức họ trênnhiều phơng diện: tổ chức chiến đấu, phục vụ chiến đấu tốt, học tập, rèn luyệnthờng xuyên, đảm bảo cao đời sống vật chất và tinh thần Cần có chế độchính sách chu đáo cho cán bộ, đội viên trong và sau thời gian tham gia tổchức TNXP…đến HònĐây cũng chính là cơ sở để sau này Đảng, Chính phủ và Đoànthanh niên rút kinh nghiệm, tổ chức tốt hơn lực lợng TNXP tham gia khángchiến chống Mỹ, cứu nớc

Chơng 2Thanh niên xung phong Nghệ An trong thời kỳ 1954 - 1975

2.1 Hoạt động của lực lợng thanh niên xung phong Nghệ An (1954 - 1964)

Với chiến thắng Điện Biên Phủ, cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc

ta chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi Ngày 21/7/1954, Hiệp địnhGiơnevơr về Đông Dơng đợc ký kết, miền Bắc đợc hoàn toàn giải phóng Nh-

ng sau hơn 80 năm thống trị của thực dân Pháp, lại trải qua cuộc trờng kỳkháng chiến chín năm cam go, ác liệt, miền Bắc đã bị tàn phá nặng nề với hậuquả vô cùng nghiêm trọng Thêm vào đó, trớc khi rút khỏi miền Bắc theo quy

định của Hiệp định Giơnevơr, thực dân Pháp đã tìm mọi cách phá hoại các cơ

sở kinh tế, văn hoá, xã hội Mục đích của hành động đó là: gây khó khăn cho

ta trong công cuộc xây dựng lại đất nớc, phá hoại cách mạng nớc ta

TNXP Nghệ An trong Đoàn TNXP đợc giao nhiệm vụ tham gia tiếp quảnthủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng; thu dọn chiến trờng ở Điện Biên Phủ

ở Hà Nội, các đội viên TNXP đã xuống tận các bến cảng, kho tàng, nhàmáy - địch đang chiếm giữ, phối hợp với lực lợng thanh niên và công nhân đấutranh Họ kiên quyết buộc địch phải để lại những cơ sở vật chất bao gồm t liệusản xuất (có trong hồ sơ bàn giao theo tinh thần Hiệp định Giơnevơr và cảnhững thứ cha có trong hồ sơ bàn giao) Nhiều cuộc đấu tranh quyết liệt, thuhút hàng nghìn thanh niên và công nhân tham gia Kết quả: đã buộc chủ xínghiệp và binh lính Pháp trả lại các máy móc đã tháo dỡ, đóng gói định mang đi

Đáp ứng yêu cầu của các ngành trong tình hình mới, một số cán bộ độiviên lại chuyển sang làm nhiệm vụ trong ngành giao thông công chính, bu

điện, công an, thơng nghiệp…đến HònMột số chuyển về an toàn khu Việt Bắc nhận

nhiệm vụ mới Hơn hết, "6.900 TNXP Nghệ An cùng với TNXP cả nớc tiếp tục

nhiệm vụ hàn gắn vết thơng chiến tranh, khôi phục, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, hậu phơng lớn của tiền tiền tuyến miền Nam"[5;6].

2.1.1 Mở đờng Mộc Châu - Pa Háng và đờng Lai Châu - Phong Thổ (1954 - 1957)

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, hai ĐộiTNXP 34 và 40 bắt tay ngay vào việc mở đờng từ Mộc Châu đi Pa Háng Vớitinh thần làm việc nghiêm túc, sáng tạo, nỗ lực hết mình, cải tiến kĩ thuật,khắc phục khó khăn nên năng suất đạt trên 1.043 công, đợc Ban chỉ huy côngtrờng tuyên dơng và thởng 156 nghìn đồng Kết quả chỉ trong bốn tháng(tháng 5 đến tháng 8/1954) con đờng Mộc Châu - Pa Háng đợc khai thông,

đảm bảo chất lợng và tiến độ thi công

Hoàn thành nhiệm vụ, tháng 10/1954, hai Đội TNXP 34 và 40 lại đợcgiao tiếp nhiệm vụ mở đờng Lai Châu - Phong Thổ cho đến biên giới Việt

Trung "Đây là nhiệm vụ hết sức nặng nề nhng cũng rất vẻ vang … Đảng, Chính phủ, Bác Hồ tin tởng giao trách nhiệm này cho TNXP … Đây là con đ - ờng chiến lợc rất quan trọng và bí mật"[47;165] Đáp lại, mỗi đội viên TNXP

Nghệ An trong các Đội 34, 36, 38, 40 hô vang: "Quyết tâm, quyết tâm, quyếttâm!", "Đảng Lao động Việt Nam muôn năm!", "Hồ Chủ tịch muôn năm!".Quyết tâm ấy nh ngọn lửa soi sáng con đờng đầy gian truân vất vả mà họ phải

đi, phải đến, phải làm Họ "trèo đèo, lội suối theo dòng sông Nậm Na, cách

bến phà Lai Châu 20 km mở tuyến đờng ngợc lên … ờng đi chênh vênh bên Đ vực thẳm, trên đồi dới suối, qua những vách đá tai mèo Họ đi chân đất, lần từng bớc … [47;166] Có nhiều ngời đã hi sinh vì sập hầm, vì khi hành quân "

taluy bị sạt lở, bị lật bè mảng lúc qua thác ghềnh Kết quả, TNXP Nghệ An đãvợt qua khó khăn, bệnh tật, nguy hiểm để lao động quên mình Và ngày thông

đờng cũng dần đến Cả một tuyến đờng dài bừng sáng lên xua tan màn đêm âm u củanúi rừng, tiếng hò hét vang dội vào vách đá và vút tận đồi núi xa

Cuối cùng, bằng sự nỗ lực vợt bậc, vợt qua mọi khó khăn gian khổ, chỉsau năm tháng thi công, TNXP Nghệ An đã đắp hàng triệu m3 đất đá, bắcnhiều cầu lớn nhỏ, hoàn thành tuyến đờng vành đai biên giới vùng Tây Bắc với tổngchiều dài 99km Lập thành tích xuất sắc kỉ niệm ngày quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/1956).Con đờng hoàn thành bằng sự nỗ lực của đôi bàn tay, bàn chân, bằng cảxơng máu, bằng khối óc thông minh sáng tạo, vợt lên trên hết là bằng một tráitim nóng bỏng tinh thần yêu nớc, yêu quê hơng Ngày đó, họ không hề có xecơ giới, họ cũng không phải là kĩ s rời ghế nhà trờng Chúng ta có quyền tựhào về TNXP Nghệ An

Song song với nhiệm vụ mở con đờng bộ là nhiệm vụ khai thông con ờng thuỷ, mở dòng Nậm Na Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, con sông này làhuyết mạch giao thông quan trọng, là đờng tiếp tế lơng thực, vũ khí, đạn dợc

đ-từ nớc bạn theo sông này theo về Lai Châu Đó cũng là con sông giao lu bao

đời nay của các dân tộc vùng cao Họ theo sông xuôi ngợc để trao đổi mua bánvới thị xã Lai Châu

Nậm Na có đặc điểm nhiều ghềnh thác, nhiều hòn đá to án ngữ ở trên mặtnớc, ở sâu dới lòng sông Nớc chảy từ cao xuống thấp, xoáy và mạnh, làm đắmnhiều thuyền bè, mất nhiều của cải và chết ngời Bởi vậy, khai thông luồng,

mở dòng Nậm Na có ý nghĩa to lớn đối với vấn đề đi lại của ngời dân nơi đây,

ảnh hởng không nhỏ đến quan hệ thông thơng giữa miền ngợc và miền xuôi

TNXP Nghệ An thuộc Đội 40 đã bất chấp mùa đông lạnh giá, ngâm mìnhhàng tiếng đồng hồ dới lòng sông mò mẫm tìm ngóc nghách, để đục đá, đặtbộc phá, phá đi hàng chục thác ghềnh nguy hiểm…đến HònNgày qua ngày, tháng qua

tháng, năm sang năm, họ phân công nhau ngâm mình dới lòng sông để đụcphá, để cho dòng sông Nậm Na trở nên hiền hoà, cho thuyền bè, ca nô ngợc xuôi thuận tiện.Sau khi làm xong các con đờng trên, nhiều đội viên TNXP Nghệ An đãtình nguyện ở lại xây dựng Tây Bắc, bổ sung lực lợng cho các cơ quan củatỉnh, của huyện và các công - nông - lâm trờng, xí nghiệp Nhiều ngời còn vận

động cả gia đình cùng lên Tây Bắc để gắn bó lâu dài với quê hơng mới, quyếttâm cùng với đồng bào dân tộc anh em xây dựng Tây Bắc giàu đẹp, đa miềnngợc tiến kịp miền xuôi Số còn lại trở về các tỉnh đồng bằng và Hà Nội, tiếptục tham gia kiến thiết Tổ quốc

Ngoài ra, TNXP Nghệ An còn tham gia khôi phục tuyến đờng sắt Hà Nội

- Lạng Sơn, Yên Bái - Lào Cai, Hà Nội - Nam Định Tuy lao động trong hoàbình nhng công việc hết sức gay go, gian khổ, đòi hỏi phải có trình độ kĩ thuật

Đợc thử thách rèn luyện trong chiến đấu, anh chị em đã đem hết nhiệt tình,vừa làm, vừa học, chủ động sáng tạo hăng hái thi đua lao động sản xuất, khắcphục mọi khó khăn thiếu thốn, hoàn thành nhiệm vụ

2.1.2 Khôi phục tuyến đờng sắt Vinh - Thanh Hoá (1963 - 1964)

Tháng 11/1960 Hội nghị đại biểu 81 Đảng Cộng sản và công nhân trênthế giới họp ở Macxcơva Hội nghị tợng trng cho sự lớn mạnh và đoàn kết nhấttrí không gì lay chuyển nổi của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Hộinghị tuyên bố thời đại ngày nay là thời đại thắng lợi của CNXH và CNCS trênphạm vi toàn thế giới

Đến năm 1960, công cuộc cải tạo XHCN ở nớc ta cơ bản hoàn thành,

đánh dấu thắng lợi to lớn của kế hoạch ba năm cải tạo kinh tế và phát triển vănhoá, tạo cơ sở thuận lợi để chuyển sang kế hoạch mới

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III (Hà Nội) thành công rực rỡ Đây là

Đại hội Xây dựng XHCN ở miền Bắc và đấu tranh hoà bình thống nhất nớc

nhà" Đại hội quyết định thực hiện kế hoạch Nhà nớc 5 năm lần thứ nhất.

Trong không khí đó, Đại hội đại biểu Đoàn TNLĐ Nghệ An diễn ra (từngày 2 đến 8/2/1961) Đại hội Tổ chức lực lợng thanh niên tiến lên hàng đầutrong lao động, học tập, phấn đấu hoàn thành vợt mức và trớc thời hạn kếhoạch Nhà nớc năm năm lần thứ nhất

Để đáp ứng yêu cầu xây dựng CNXH, TW Đoàn tiếp tục tổ chức các ĐộiTNXP xây dựng CNXH để tham gia các công trình trọng điểm Khôi phụctuyến đờng sắt Thanh Hoá - Nghệ An, là một trong số đó

Hơn nữa, Nghệ An là một trong những tỉnh thuộc Khu Bốn chịu hy sinh,tổn thất lớn về GTVT trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp Khi hoàbình lập lại, một trong những nhiệm vụ cấp bách là khắc phục và mở mang cáccông trình GTVT phục vụ sản xuất và đời sống

Song song với đờng quốc lộ 1, năm 1905 Pháp làm đoạn đờng sắt Hà Nội

- Vinh dài 321 km, trong đó đoạn đờng sắt Thanh Hoá - Nghệ An dài 143 km

Đoạn đờng sắt Thanh Hoá - Nghệ An là tuyến đờng chiến lợc nối liền miềnBắc rộng lớn với miền Trung Nó bị phá hoại nặng nề trong cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp Việc khôi phục nhanh chóng tuyến đờng này vừa gópphần xây dựng XHCN ở miền Bắc, vừa góp phần chi viện sức ngời, sức củacho cuộc chiến đấu của nhân dân ở miền Nam

Với ý nghĩa đó, TW Đoàn trực tiếp đảm nhận trớc TW Đảng và Hồ ChíMinh trách nhiệm tổ chức, động viên tuổi trẻ hoàn thành khối lợng lớn công

việc đựơc giao Công trờng đợc vinh dự mang tên là "Công trình đờng sắt thanh niên":

" … Con đ ờng lịch sử mang tên Bác Trờng Sơn ngàn dặm chúng con qua Con đờng Bác chọn soi tỏ lối Dẫn dắt cháu con tiếp bớc cha."[50;48]

Lực lợng TNXP xây dựng CNXH của hai tỉnh Thanh Hoá và Nghệ An đảm nhận thi công.Ngày 01/5/1963, Hồ Chí Minh gửi một bức th đến cán bộ, đội viên TNXP

trên công trờng Bức th có đoạn viết: "Trong kế hoạch năm năm, Đảng và

Chính phủ đã quyết định xây dựng lại đờng sắt Thanh Hoá - Nghệ An TW

Đoàn TNLĐ đã thay mặt các cháu mà nhận công trình đó và xin đặt tên là Công trình đờng sắt thanh niên Các cháu đã xung phong tình nguyện làm việc đó Thế là các cháu đã làm đúng khẩu hiệu "Đâu Đảng cần thanh niên

có, việc gì khó có thanh niên" Hồ Chí Minh căn dặn: các cháu phải "Đoàn kết chặt chẽ, hăng hái thi đua, vừa lao động vừa học tập và khắc phục khó khăn, chăn nuôi, trồng trọt, cải thiện đời sống.

Bác tặng các cháu một lá cờ làm giải thởng luân lu cho thanh niên Nghệ

An và Thanh Hoá Cách thi đua thế nào để giành lá cờ đó là do các cháu bàn bạc với nhau mà quyết định.

Ngoài ra, đơn vị nào và cháu nào làm việc thật giỏi Bác sẽ đề nghị Chính Phủ khen thởng"[49;340-341].

Thật vậy, để giành phần thởng cao quý ấy, TNXP Nghệ An cũng nhThanh Hoá liên tiếp mở nhiều đợt thi đua giữa hai tỉnh, giữa các đơn vị với nhau.Tiêu biểu tinh thần lao động quên mình của những đội viên TNXP Nghệ An là Đại đội404

Sau khi tổ chức một đoàn đi kiểm tra 15 ngày tại hai công trờng, ngày24/7/1963, TW Đoàn, Bộ GTVT cùng với các ngành có liên quan và cấp bộhai công trờng đã sơ kết đợt thi đua hai tháng

Bảng 1: Kết quả sơ kết 2 công trình trong đợt thi đua (1/5/1963 - 30/6/1963)

Công trờngNghệ An

Công trờngThanh Hoá