Nghiên cứu so sánh chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân anh ở ấn độ và thực dân pháp ở việt nam luận văn thạc sĩ lịch sử

Các công trình như “Việt Nam những sự kiện lịch sử 1858 - 1945”, tập 1, Nxb Khoa học Xã hội xuất bản năm 1982 của Dương Kim Quốc như một bản ghi nhớ, chủ yếu là những mốc quan trọng theo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐINH THỊ THUỲ MAI

NGHIÊN CỨU SO SÁNH CHÍNH SÁCH

TRUYỀN BÁ NGÔN NGỮ CỦA THỰC DÂN ANH Ở

ẤN ĐỘ

VÀ THỰC DÂN PHÁP Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ THẾ GIỚI

Nghệ An, 2012

LỜI CẢM ƠN

Tác giả luận văn xin được bày tỏ lòng biết ơn tới TS Trần Thị Thanh Vân, người đã luôn tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tôi trên con đường nghiên cứu khoa học.

Tôi xin được nói lời cảm ơn trân trọng tới các thầy cô giáo, trong Khoa Lịch

sử - Trường Đại học Vinh, đã có những ý kiến đóng góp quan trọng, quan tâm và

hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt, tôi cũng muốn nói lời cảm ơn tới các cơ quan, tạp chí, các viện nghiên cứu, thư viện đã giúp đỡ tôi nhiều về mặt tư liệu.

Cuối cùng, tôi xin được gửi tới gia đình và những người bạn tốt lời biết ơn sâu sắc vì sự cảm thông và sẻ chia

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Phạm vi nghiên cứu của luận văn 9

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 9

5 Đóng góp của luận văn 10

6 Bố cục của luận văn 10

Chương 1 CHÍNH SÁCH TRUYỀN BÁ NGÔN NGỮ CỦA THỰC DÂN ANH Ở ẤN ĐỘ 11

1.1 Khái quát về văn hóa Ấn Độ trước khi thực dân Anh xâm nhập 11

1.1.1 Cơ sở hình thành sự đa dạng của ngôn ngữ dân tộc Ấn Độ 11

1.1.2 Văn hóa Ấn Độ trước nguy cơ xâm nhập của văn hóa phương Tây 14

1.2 Mục đích và cơ sở của chính sách truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ 19

1.2.1 Mục đích của chủ nghĩa thực dân Anh trong chính sách truyền bá ngôn ngữ ở thuộc địa 19

1.2.2 Cơ sở thực hiện chính sách truyền bá Anh ngữ ở Ấn Độ 21

1.3 Quá trình truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ 25

1.3.1 Chính sách truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ giai đoạn 1757 - 1858 25

1.3.2 Chính sách truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ giai đoạn 1858 - 1947 34

1.4 Kết quả của chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ 40

Tiểu kết chương 1 43

Chương 2 CHÍNH SÁCH TRUYỀN BÁ NGÔN NGỮ CỦA THỰC DÂN PHÁP Ở VIỆT NAM 46

2.1 Khái quát về văn hóa Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm nhập 46

2.1.1 Cơ sở ngôn ngữ dân tộc của Việt Nam 46

2.2.1 Sự tiếp xúc với văn hóa phương Tây và bước đầu hình thành chữ

Quốc ngữ theo ngữ hệ Latinh ở Việt Nam 50

2.2 Mục đích và cơ sở thực hiện âm mưu “khai hóa” Việt Nam bằng văn hóa phương Tây của thực dân Pháp 59

2.2.1 Sự phát triển của chủ nghĩa đế quốc Pháp và mục đích truyền bá văn hóa Pháp vào thuộc địa 59

2.2.2 Cở sở thực hiện âm mưu “khai hóa” ở Việt Nam của thực dân Pháp 63

2.3 Quá trình truyền bá Pháp ngữ của thực dân Pháp ở Việt Nam 66

2.3.1 Biểu hiện qua hoạt động truyền bá Thiên Chúa giáo 66

2.3.2 Biểu hiện qua chính sách giáo dục 73

2.3.3 Biểu hiện qua chính sách văn hóa 88

2.4 Kết quả của chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Pháp ở Việt Nam 92

Tiểu kết chương 2 95

Chương 3 MỘT SỐ NHẬN XÉT, SO SÁNH VỀ CHÍNH SÁCH TRUYỀN BÁ NGÔN NGỮ CỦA THỰC DÂN ANH Ở ẤN ĐỘ VÀ THỰC DÂN PHÁP Ở VIỆT NAM 97

3.1 Những nhận xét chung về chính sách truyền bá ngôn ngữ của chủ nghĩa thực dân phương Tây ở châu Á 97

3.2 Nhận xét so sánh về mục tiêu, cách thức truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ và thực dân Pháp ở Việt Nam 100

3.3 Nhận xét so sánh về quá trình thực hiện và những điều chỉnh trong chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ và thực dân Pháp ở Việt Nam 104

3.4 Nhận xét so sánh về hệ quả của chính sách truyền bá ngôn ngữ ở thuộc địa Ấn Độ và Việt Nam 107

KẾT LUẬN 116

TÀI LIỆU THAM KHẢO 121 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lịch sử thế giới cận đại được bắt đầu gắn liền với sự ra đời và pháttriển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Từ những tích lũy của chủnghĩa tư bản ban đầu, đã dần dẫn đến giai đoạn “bành trướng” của chủ nghĩa đếquốc, của thế lực thực dân phương Tây, mà Anh và Pháp là những “đại diệnđiển hình” Cũng như đa số các quốc gia ở cả châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh,

Ấn Độ và Việt Nam không thể tránh khỏi “mẫu số chung”, trở thành thuộc địacủa các nước đế quốc lớn mạnh hơn cả một phương thức sản xuất này

Bước sang thời kỳ lịch sử thế giới hiện đại, trong phong trào đấu tranhgiành độc lập của các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, Việt Nam và Ấn Độcũng là hai nước tiêu biểu cho những con đường đấu tranh giành độc lập Chođến ngày hôm nay, lịch sử đã khép lại những trang sử đau thương của thời kỳchủ nghĩa thực dân đô hộ nhưng những di sản của quá khứ vẫn còn Dù ít haynhiều, bộc lộ ra ngoài hay là những vết thương âm ỉ thì đó vẫn là những hệlụy của quá khứ, không thể khép lại dễ dàng

1.2 Chủ nghĩa tư bản bước sang thời kỳ phát triển của chủ nghĩa đếquốc đã đẩy mạnh hơn nữa sự xâm lược thuộc địa Thuộc địa trở thành điềukiện và cũng là biểu hiện cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản trong giaiđoạn này Cũng giống như các nước đế quốc nói chung, thực dân Anh vàPháp cũng đều thực thi những chính sách cai trị tiêu biểu ở thuộc địa Mộttrong những chính sách để thiết lập chế độ thực dân là chính sách truyền bávăn hóa, ngôn ngữ Tuy không điển hình như chính sách về chính trị hay kinh

tế, nhưng nó vẫn được xem là công cụ quan trọng để phục vụ cho nền thốngtrị của chủ nghĩa thực dân

Bất cứ một quốc gia nào khi tiến hành xâm lược dân tộc khác, chủnghĩa thực dân cũng thường mang theo văn hóa để truyền bá, “mị dân” cho

chính sách thống trị của mình Trong tiến trình lịch sử của đất nước Ấn Độ vàViệt Nam, đều là những quốc gia đã từng bị xâm lược và đồng hóa NgườiAryan đã mang ngôn ngữ và văn học Sanskrit đến Ấn Độ Rồi đến ngườiMughul xâm lược và thống trị Ấn Độ với nền văn hóa và ngôn ngữ Persian…

Ở Việt Nam, suốt trong một nghìn năm Bắc thuộc, với sự thống trị của phongkiến Trung Quốc, văn hóa và ngôn ngữ Hán đã có điều kiện ăn sâu, bám rễtrên mảnh đất Giao Châu, Giao Chỉ này

Cũng như vậy, đến giai đoạn của chủ nghĩa tư bản, song song với quátrình xâm lược và bóc lột, chủ nghĩa thực dân đã truyền bá ngôn ngữ Anh vàngôn ngữ Pháp của mình vào thuộc địa Với kế sách đồng hóa văn hóa, thựchiện chính sách “ngu dân” nhằm biến các dân tộc thuộc địa thành một bộphận của “mẫu quốc”, cho “dễ bề cai trị” Dù nhiều hay ít thì chính sách đồnghóa văn hóa và truyền bá ngôn ngữ vẫn được chính quyền thực dân tiến hànhxuyên suốt Có thể nói rằng, đó là sự biểu hiện điển hình về bản chất thâmđộc của chủ nghĩa đế quốc Nghiên cứu chính sách truyền bá ngôn ngữ củathực dân Anh ở Ấn Độ và thực dân Pháp ở Việt Nam sẽ góp phần giúp chúngtôi có những nhận biết toàn diện về chủ nghĩa đế quốc - một biểu hiện của chủnghĩa tư bản

1.3 Tiếng Anh và tiếng Pháp cũng đều bắt nguồn từ tiếng Latinh.Người ta cho rằng 80% các từ tiếng Anh có học thuật đều bắt nguồn từLatinh, trong đó đa số trường hợp là thông qua tiếng Pháp Tiếng Pháp có mộtlịch sử lâu dài, từng đã trở thành ngôn ngữ ngoại giao và khoa học của thế kỷXVIII, XIX ở châu Âu Tuy nhiên, thời thế đã thay đổi, tiếng Pháp dần dầnmất vai trò hàng đầu trong ngôn ngữ văn hóa và ngoại giao của thế giới Thực

tế hiện nay, trong xu thế phát triển hội nhập, rất khó có cơ hội để tiếng Pháptrở thành ngôn ngữ chính của Cộng đồng châu Âu Tiếng Anh đang chiếmlĩnh mạnh mẽ châu Âu Biến thể Anh Mỹ của nó là ngôn ngữ của tài chính,thương mại quốc tế, vi tính và hiển nhiên là ngôn ngữ của âm nhạc và văn hóa

Pop, được cả một thế hệ thanh niên tôn sùng Tiếng Anh không còn là mộthiện tượng văn hóa riêng biệt mà đã trở thành công cụ giao tiếp quốc tế vàphát triển mạnh trong bối cảnh toàn cầu hoá

Ấn Độ với lợi thế tiếng Anh, đã gia nhập vào “Gia đình quốc tế” Anhngữ và trở thành “điểm bán hàng cho thị trường quốc tế Anh ngữ” Với ViệtNam, sau khi giành được độc lập đã có nhiều lý do để tiếng Pháp không cònđược phát triển ở đây, nhưng nguyên nhân chính nhất là do ngôn ngữ Phápkhông còn là ngôn ngữ của giao lưu quốc tế như hồi thế kỷ XVIII Nghiêncứu về chính sách văn hóa - ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ và thực dânPháp ở Việt Nam cũng phần nào giúp chúng tôi lý giải được sự đổi ngôi trongngôn ngữ của ngày hôm nay

1.4 Ngày nay, ở hai đất nước từng là thuộc địa này đang cố gắng khéplại quá khứ, quên đi những đau thương, mất mát đã từng phải gánh chịu, khắcphục hậu quả của thực dân để lại đồng thời tiếp thu những giá trị tích cực từchủ nghĩa thực dân để xây dựng và phát triển đất nước Thời đại phát triểnmới, cả Anh và Pháp vẫn đang có những chính sách tích cực nhằm gây dựnglại vị thế của mình trên trường thế giới, trong đó chính sách phát triển văn hóa

- ngôn ngữ vẫn rất được các cường quốc này chú trọng

Thời kỳ hội nhập và phát triển, chính phủ hai nước Việt Nam và Ấn Độcũng cần có những chính sách phù hợp để phát triển đất nước trong xu thếchung của nhân loại, “hòa nhập chứ không hòa tan”

Như vậy, xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài

“Nghiên cứu so sánh chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn

Độ và thực dân Pháp ở Việt Nam” làm đề tài Luận văn Thạc sĩ của mình.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Chủ nghĩa tư bản, với thời kỳ bành trướng của chủ nghĩa thực dân kiểu

cũ đã khép lại nhưng nó vẫn để lại những dấu ấn khó phai mờ trong lịch sử

Và dường như ở cả chính thời kỳ đó cho đến tận bây giờ, nó vẫn có một sức

hút ghê gớm đối với các nhà nghiên cứu sử học với mục đích chung là tái hiệnđược một cách toàn diện bức tranh bi tráng của lịch sử

Khi nghiên cứu về giai đoạn này, không thể không đề cập đến hai đếquốc điển hình là Anh và Pháp với những chính sách cai trị đặc trưng của mỗithực dân Trong đó, chính sách truyền bá ngôn ngữ là một trong những chínhsách quan trọng để chủ nghĩa thực dân Anh, Pháp thiết lập chế độ cai trị vàbóc lột ở thuộc địa Ấn Độ và Việt Nam Chính vì vậy, hầu như trong các côngtrình nghiên cứu về lịch sử Ấn Độ và Việt Nam thời kỳ này đều đề cập ítnhiều đến phạm vi nghiên cứu của đề tài ở những góc độ khác nhau

Có thể thấy rằng, ở Việt Nam và Ấn Độ các học giả, các nhà nghiêncứu đã cho công bố nhiều công trình nghiên cứu tiểu biểu liên quan tới đề tài.Trong phạm vi tiếp cận của tác giả, có thể điểm ra các công trình sau Đối với

vấn đề truyền bá Pháp ngữ ở Việt Nam có các tác phẩm: “Histoire moderne

du pays de L’ Annam (1592 - 1620)”, Paris, Librairie Plon được xuất bản năm

1919, hay cuốn “La francophonie au Việt Nam” của Valerie Daniel, Editions

L’ Harmattan Paris là những công trình viết về sự tiến triển lịch sử và ngônngữ học của phong trào nói tiếng Pháp ở Việt Nam cũng như sự du nhập củangôn ngữ này vào Việt Nam Nghiên cứu về lịch sử Ấn Độ có các công trình

nổi bật của Edward Thornton với “The history of the British Empire in

India”, Anmol Publications, New Delhi, năm 1988, “British policy in India

1885 - 1905” của S.Gopal Đặc biệt, những tác phẩm khá phong phú như

“English as a Global Language” của D.Crystal Cambridge University Press

1997, hoặc cuốn “The Clash of Civilizations and Remaking of the World

Order”, New York: Simon and Schuster, 1996 của S.Huntingdon là những

cuốn đã đề cập đến một cách khát quát đến chính sách văn hóa - ngôn ngữ củachủ nghĩa thực dân tại hai dân tộc thuộc địa này

Các công trình bằng tiếng Việt ở Việt Nam, với các dạng thông sử, docác nhà khoa học biên soạn được công bố trong nhiều năm qua Tiêu biểu như

bộ “Lịch sử Việt Nam” nhiều tập của tập thể tác giả do Ủy ban KHXH xuất bản, năm 1971; “Giáo trình lịch sử Việt Nam” của các tác giả gạo cội như Trần Văn Giàu, Đinh Xuân Lâm; hoặc “Việt Nam dưới thời Pháp đô hộ” của Nguyễn Thế Anh đã đề cập đến một cách khái quát về quá trình xâm nhập

và thiết lập chính sách cai trị của thực dân Pháp ở Việt Nam Các công trình

như “Việt Nam những sự kiện lịch sử 1858 - 1945”, tập 1, Nxb Khoa học Xã

hội xuất bản năm 1982 của Dương Kim Quốc như một bản ghi nhớ, chủ yếu

là những mốc quan trọng theo kiểu biên niên giai đoạn dưới ách đô hộ củachủ nghĩa thực dân, trong đó có đề cập tới những vấn đề liên quan đến biểuhiện của chính sách ngôn ngữ

Những công trình đề cập một cách trực tiếp đến các vấn đề cụ thể như

giáo dục gồm: “Tìm hiểu nền giáo dục Việt Nam trước 1945” của tác giả Vũ

Ngọc Khánh (1985) đã khát quát một số vấn đề lý luận liên quan đến giáodục, trong đó có đề cập đến giáo dục thuộc địa ở Việt Nam, phê phán gay gắtnền giáo dục nô dịch mà thực dân Pháp đã thực hiện suốt 80 năm trên đất

nước ta Hay như cuốn “Giáo dục Việt Nam thời cận đại” của Phan Trọng

Báu xuất bản năm 1994 đã trình bày toàn diện hơn cả về giáo dục Việt Namtrước năm 1945 Nhiều tác giả Việt Nam cũng đã chú tâm nghiên cứu về lịch

sử giáo dục nước nhà trong giai đoạn này như Lê Minh Quốc với “Hỏi đáp

giáo dục Việt Nam” tập 1, 2; Lê Văn Giạng với “Lịch sử giản lược hơn 1000 năm nền giáo dục Việt Nam” xuất bản năm 2003; Nguyễn Đăng Tiến với

“Lịch sử giáo dục Việt Nam trước cách mạng tháng 8 - 1945” Gần đây nhất

có Luận án Tiến sĩ của tác giả Trần Thị Phương Hoa với vấn đề “Giáo dục

Pháp Việt ở Bắc kỳ từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945” bảo vệ tại Hà Nội năm

2011 Trong tất cả các công trình nghiên cứu này đều ít nhiều đề cập đến sựtruyền bá Pháp ngữ ở Việt Nam

Về lĩnh vực văn hóa, các tác giả Việt Nam cũng đã công bố những côngtrình nghiên cứu có giá trị, đề cập liên quan tới chính sách truyền bá văn hóa

của thực dân Pháp ở Việt Nam Tiêu biểu như cuốn “Sự tiếp xúc văn hóa Việt

Nam với Pháp” của tác giả Phan Ngọc, công bố năm 2006, trong đó có một

chương viết về sự tiếp xúc ngôn ngữ Việt Nam với Pháp Trước đó tác giả

này còn có cuốn “Thử xét văn hóa, văn học bằng ngôn ngữ học”, được công

bố năm 2002 và cuốn “Bản sắc văn hóa Việt Nam”, năm 2004 Ngoài ra, có

nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả khác về cơ sở văn hóa Việt Nam:

“Cơ sở văn hoá Việt Nam”, Trần Ngọc Thêm, Nxb GD, 1999; “Cơ sở văn hóa Việt Nam”, Đặng Đức Siêu, Nxb ĐHSP, 2004; “Cơ sở Văn hoá Việt Nam”, Trần Quốc Vượng, 1997; “Cơ sở văn hóa Việt Nam”, Huỳnh Công Bá

hay “Tìm lại cội nguồn tổ tiên, cội nguồn văn hoá” của tác giả Hà Văn

Thùy Trong tất cả những tác phẩm này cũng đã đề cập một cách khái quát

về sự tiếp xúc văn hóa Việt Nam với Pháp cùng những biểu hiện của sựtruyền bá ngôn ngữ Pháp ở Việt Nam

Bên cạnh những công trình về các lĩnh vực như văn hóa, giáo dục còn

có những công trình nghiên cứu trong lĩnh vực truyền giáo cũng đề cập ítnhiều đến chính sách truyền bá tiếng Pháp vào Việt Nam Tiêu biểu như

Trương Bá Cần với “Lịch sử phát triển Công giáo Việt Nam”, tập 1, 2, năm 2008; Cao Thế Dung với “Việt Nam Công giáo sứ”, năm 2003 cũng đã đề

cập đến quá trình Pháp xâm lược Việt Nam gắn liền với quá trình truyền giáo

và truyền bá ngôn ngữ tiếng Pháp vào Việt Nam

Ngoài ra, khi nghiên cứu đề tài này tác giả đã được tiếp xúc với một sốcông trình nghiên cứu được công bố trên các trang báo, tạp chí như tạp chí

Nghiên cứu Lịch sử, Tạp chí Ngôn ngữ và Cuộc sống… Đặc biệt là có những

tạp chí được xuất bản trong thời kỳ Pháp thuộc như Nam Phong tạp chí,

Đông Dương tạp chí Các học giả đã công bố nhiều bài nghiên cứu về những

vấn đề liên quan đến chính sách ngôn ngữ của thực dân Pháp ở Việt Nam

Cũng như Việt Nam, nghiên cứu về lịch sử Ấn Độ đã nhận được rấtnhiều sự quan tâm của các học giả trong và ngoài nước Ấn Độ Đặc biệt là ở

Việt Nam, vấn đề này cũng đã nhận được rất nhiều hứng thú của các nhà khoahọc về đất nước được mệnh danh là “viên kim cương trên vương miện Nữhoàng Anh” Đã có những công trình nước ngoài được dịch ra tiếng Việtnhằm đáp ứng sự quan tâm tìm hiểu của các học giả Việt Nam Tiêu biểu như

công trình của R.P.Dutt với “Ấn Độ hôm nay và ngày mai”, năm 1960, đã nghiên cứu tương đối sâu về nền thống trị của Anh; J.Nehru với “Phát hiện

Ấn Độ” tập 1, 2, 3 được dịch và công bố tại Việt Nam những năm 1990 đã

trình bày một cách tương đối chi tiết về lịch sử Ấn Độ, trong đó đặc biệt nhấnmạnh đến sự mâu thuẫn trong nền thống trị Ấn Độ và những điểm tích cựccủa nền giáo dục Anh ở đất nước này

Ở Việt Nam, lịch sử Ấn Độ được chú ý từ thời cận đại với những tácgiả đầu tiên là Nguyễn Trường Tộ, Phan Bội Châu Các tác gia đã có cáchnhìn tương đối độc đáo về chính sách xâm lược của Anh đối với thuộc địanày Nguyễn Trường Tộ được xem là một trong những nhà nghiên cứu ViệtNam đầu tiên đề cập đến chính sách xâm lược của Anh ở Ấn Độ Trong bản

Di thảo số 5: “Kế hoạch làm cho dân giàu nước mạnh” (Nguyễn Trường Tộ,

Con người và Di thảo), Trương Bá Cần, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2002,

ông đã có cách nhìn nhận thực sự có ý nghĩa đối với lịch sử Việt Nam lúc bấygiờ, khi luận điểm của ông đưa ra mang tính chân thực lịch sử sâu sắc Bản Dithảo được viết năm 1864, thời điểm người Anh vừa hoàn thành được sựnghiệp xâm chiếm Ấn Độ Đó là bài học được ông dâng lên vua Tự Đức làm

kế sách chống Pháp

Thời kỳ những năm 20 của thế kỷ XX, Nguyễn Ái Quốc đã viết nhiềubài báo nghiên cứu về Ấn Độ Đặc biệt, trong một số bài viết Người đã chútrọng tới việc tìm hiểu “lối cai trị của người Anh” ở Trung Quốc, Xu Đăng,

Ấn Độ… Rồi đến tháng 10 - 1946, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

non trẻ đã cho xuất bản cuốn “Cách mạng Ấn Độ” của tác giả Minh Tranh để

giới thiệu khái quát về lịch sử Ấn Độ Chính sách thống trị thực dân Anh đã là

nguyên nhân chính dẫn đến cách mạng Ấn Độ bùng nổ Trong tác phẩm “Ấn

Độ và đế quốc Anh” tác giả Văn Tân cũng đã nghiên cứu một cách sơ lược về

chế độ cai trị của đế quốc Anh ở Ấn Độ

Với sự ra đời của ngành Ấn Độ học, cho đến nay chúng ta gặt hái đượccác công trình tiêu biểu, có đề cập ít nhiều tới phạm vi nghiên cứu của đề tài:

“Nước cộng hoà Ấn Độ” do Nxb Sự thật Hà Nội phát hành năm 1983; “Ấn

Độ qua các thời đại”, “Tìm hiểu văn hoá Ấn Độ” của Nguyễn Thừa Hỷ được

ấn hành năm 1986 Đặc biệt cuốn “Lịch sử Ấn Độ” do GS Vũ Dương Ninh

chủ biên, được xuất bản năm 1996, đã là công trình đầu tiên nghiên cứu mộtcách có hệ thống về lịch sử Ấn Độ…

Gần đây còn xuất hiện một số công trình Luận án tiến sĩ tiêu biểu như

Lê Thanh Thuỷ với luận án “Quá trình xâm nhập Đông Nam Á của Công ty

Đông Ấn Anh từ đầu thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XIX”, và đặc biệt là Luận án

“Chính sách thực dân của Anh ở Ấn Độ từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX”

của tác giả Trần Thị Thanh Vân đã tái hiện lại một cách toàn diện về chínhsách cai trị của thực dân Anh ở Ấn Độ và hệ quả của nó, trong đó có đề cậptới chính sách văn hóa - ngôn ngữ, một trong những chính sách quan trọnggiúp Anh thực thi được chính sách cai trị của mình ở Ấn Độ

Có thể thấy rõ, nghiên cứu về lịch sử thời thuộc địa của Ấn Độ và ViệtNam trên thực tế đã thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học trongnhiều năm qua Những công trình lớn nhỏ được xuất bản đã cung cấp một nềntảng quan trọng về các vấn đề lịch sử Tuy vậy, vẫn còn một số vấn đề đã vàđang đặt ra trong quá trình nghiên cứu về chính sách thực dân của Anh ở Ấn

Độ và Pháp ở Việt Nam giai đoạn này

Để có một cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về các chính sách thực dâncủa Anh và Pháp ở thuộc địa, nhất là nhấn mạnh về vấn đề chính sách truyền

bá ngôn ngữ vẫn còn là những mảng đề tài còn trống vắng Hơn thế nữa, từcác góc độ so sánh, có thể dựng lên bức tranh lịch sử sinh động hơn, sát thực

hơn, đó cũng là vấn đề khoa học đầy thú vị Công trình mong muốn được tiếpcận từ những điểm đến đó

3 Phạm vi nghiên cứu của luận văn

Phạm vi của đề tài “Nghiên cứu so sánh chính sách truyền bá ngôn ngữ

của thực dân Anh ở Ấn Độ và thực dân Pháp ở Việt Nam” được chúng tôi

nghiên cứu trong giới hạn sau:

- Về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu chính sách truyền bá Anhngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ và chính sách truyền bá Pháp ngữ của thựcdân Pháp ở Việt Nam; bước đầu có những nhận xét, so sánh giữa hai chínhsách này và hệ quả của nó

- Về thời gian: đề tài chủ yếu nghiên cứu trong giai đoạn:

+ Đối với Ấn Độ: chủ yếu nghiên cứu trong giai đoạn xâm nhập và caitrị của thực dân Anh ở Ấn Độ (1757 - 1947); hệ quả kéo dài tới thời điểmhiện tại

+ Đối với Việt Nam: là giai đoạn xâm nhập và thống trị của thực dânPháp Việt Nam (1858 - 1945); hệ quả kéo dài tới thời điểm hiện tại

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Tài liệu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu trên cở sở các nguồn tài liệu tin cậy

đã được công bố trong và ngoài nước như sau:

- Các công trình nghiên cứu của các nhà sử học nước ngoài như Ấn Độ,

Anh Pháp, Mỹ, Liên Xô và các bản đã được dịch ra tiếng Việt.

- Các tác phẩm, sách chuyên khảo, bài nghiên cứu của một số nhànghiên cứu Việt Nam

- Các công trình luận văn, luận án, tạp chí nghiên cứu được công bố ở

Việt Nam, các văn kiện, thư trao đổi đã được dịch ra tiếng Việt…

4.2 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở nguồn tài liệu thu thập được, bằng phương pháp luận củachủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng

sản Việt Nam về các vấn đề lịch sử, đặc biệt là về chủ nghĩa thực dân và cácvấn đề thuộc địa Chúng tôi đã cố gắng tiến hành đi sâu nghiên cứu một khíacạch cụ thể trong chính sách cai trị của chủ nghĩa thực dân

Trong đó đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, lôgíc và cácphương pháp bộ môn: nghiên cứu, chứng minh các vấn đề lịch sử bằng các sựkiện lịch sử cụ thể, phân tích các giai đoạn và sự phát triển của chính sáchthực dân theo lôgíc, hệ thống và mang tính liên kết

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyênngành và liên ngành như: thống kê, phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh vàsuy luận logic… để giải quyết vấn đề mà luận văn đặt ra

5 Đóng góp của luận văn

Sau khi hoàn thành, tác giả hy vọng luận văn sẽ là tài liệu tham khảo bổích về chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ và thực dânPháp ở Việt Nam để phục vụ cho công việc nghiên cứu và giảng dạy, học tậptại trường Đại Học Vinh cũng như các cơ quan nghiên cứu, cơ quan làm côngtác đối ngoại và độc giả quan tâm

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận vănđược triển khai qua 3 chương:

Chương 1: Chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ Chương 2: Chính sách truyền bá ngôn ngữ của thực dân Pháp ở Việt Nam Chương 3: Một số nhận xét, so sánh về chính sách truyền bá ngôn ngữ

của thực dân Anh ở Ấn độ và thực dân Pháp ở Việt Nam

Chương 1 CHÍNH SÁCH TRUYỀN BÁ NGÔN NGỮ CỦA THỰC DÂN ANH Ở ẤN ĐỘ

1.1 Khái quát về văn hóa Ấn Độ trước khi thực dân Anh xâm nhập

1.1.1 Cơ sở hình thành sự đa dạng của ngôn ngữ dân tộc Ấn Độ

Ấn Độ là một bán đảo hình tam giác, nằm ở phía Nam châu Á, nhưnghầu như ngăn cách với châu lục này bởi dãy núi cao nhất thế giới là dãyHimalaya, nên được gọi là một “tiểu lục địa” Đây là một trong những cái nôivăn hóa văn minh cổ xưa nhất của nhân loại, là một trong những bộ phậnquan trọng nhất của văn minh phương Đông, được kiến tạo nên bởi hai consông lớn là sông Ấn và sông Hằng “Sông Ấn (Indus) chính là cái nôi của vănminh Ấn Độ, dân bản địa gọi là sông Sindhu Người láng giềng Iran phát âm

là Hindu, nên gọi tên nước là xứ Hindu - Hindustan Người Hy Lạp gọi tênsông là Indus, và tên nước là India Nhưng chính người Ấn Độ lại lấy tên mộtông Vua trong truyền thuyết, thủy tổ để đặt tên chính thức cho nước mình làBharat” [44; tr.84] Còn “dòng sông Hằng chính là hình ảnh tượng trưng củanền văn hóa và triết học lâu đời của Ấn Độ, luôn luôn thay đổi, luôn luôn trôichảy nhưng trước sau vẫn là một dòng sông Hằng ấy” [26; tr.5] Những dòngsông thơ mộng và vĩ đại này đã có tầm ảnh hưởng rất lớn trong thơ ca cũngnhư cuộc sống hằng ngày của dân tộc Ấn

Người dân Ấn Độ bằng tài năng, trí tuệ, cũng như sự cần mẫn của mình,qua thời gian đã xây dựng nên một nền văn minh Ấn Độ tráng lệ, rực rỡ, huyhoàng Cho đến ngày nay, bên cạnh cái dáng vẻ hiện đại, người ta vẫn dễ dàngnhận ra cái tâm hồn của hàng nghìn năm quá khứ còn hiện hữu trên đất nướcnày Cho dù phải gánh chịu biết bao đợt tấn công xâm lược và thống trị của cácthế lực ngoại tộc như Hy Lạp, Hồi giáo và sau đó là thực dân phương Tây Cácthế lực ngoại bang mỗi khi thiết lập được nền cai trị ở Ấn Độ đều muốn áp đặt

nghlên đất nước này nền văn hóa của họ nhằm mục đích đồng hóa cho dễ bềcai trị Tuy nhiên, với những “công cụ” văn hóa đem theo, họ đã không hủydiệt được nền văn hóa Ấn Độ, mà trái lại đã bị hòa cùng vào dòng chảy mênhmông của truyền thống Ấn Độ, và tạo nên sự đa dạng ở Ấn Độ.

Sự đa dạng của Ấn Độ được thể hiện ở cái mặt xã hội, dân tộc, ngônngữ, tôn giáo, sự phân tán về chính trị… Thế nhưng, sự đa dạng phức tạp nàyvẫn được xem xét trong một thể thống nhất Trong đó, ngôn ngữ được xemnhư là một nhân tố vừa có tính bền vững, vừa có khả năng tiếp nhận nhữngyếu tố mới của văn hóa Ấn Độ Từ những tiếng nói sơ khai ban đầu, trải quahàng nghìn năm lịch sử phát triển và hoàn thiện, nó trở thành một hệ thống đadạng và phong phú với hàng trăm thứ ngôn ngữ khác nhau

Cơ sở đầu tiên tạo nên tính đa dạng của ngôn ngữ Ấn Độ, cũng là cơ sởnền tảng và có ảnh hưởng xuyên suốt trong tiến trình phát triển của văn hóa

Ấn Độ, chính là điều kiện tự nhiên, hay cụ thể hơn là sự cách biệt giữa cácvùng địa lý Cái “bán đảo hình tam giác lớn”, khu vực “tiểu lục địa” này bịngăn cách với thế giới bên ngoài bởi Ấn Độ Dương và dãy núi Himalayahùng vĩ Nội địa lại bị chia cắt thành 3 miền tự nhiên khác nhau: vùng núiHimalaya ở phía Bắc, rồi đến vùng sông Ấn Hằng và cao nguyên Đêcan ởphía Nam

Địa hình chia cắt là nguồn gốc phân tán Ấn Độ thành các tiểu vươngquốc từ xa xưa Hơn nữa, địa hình đó đã tạo nên một điều kiện tự nhiên vôcùng thuận lợi cho việc sinh sống và phát triển của con người Dãy Himalayatheo tiếng Phạn có nghĩa là “nơi cư trú của tuyết”, ở đây tuyết phủ quanhnăm Từ những dòng chảy nhỏ li ti ban đầu của núi tuyết tan ra, lại là nơicung cấp một lượng nước khổng lồ và vô tận cho hai dòng sông Ấn, sôngHằng Đồng thời, chính dãy núi được mênh danh “nóc nhà của thế giới” nàycũng là bức tường thành sừng sững án ngự ở phía Bắc, che chắn cho Ấn Độtránh được những ảnh hưởng bởi khí hậu khắc nghiệt của lục địa Những cơn

gió từ đại dương thổi vào trong mùa hạ đã bị cản lại ở dãy núi này, quần tụthành những trận mưa rào tưới nhuần cho cả miền đồng bằng Ấn Hằng rộnglớn, cũng như bổ sung một lượng nước lớn cho dòng chảy của các con sôngnày thêm mênh mông, hùng vĩ Sông Ấn và sông Hằng hàng năm đã cung cấpnguồn nước bất tận cho tưới tiêu và sinh hoạt của cư dân nơi đây, bồi đắp chodải đồng bằng rộng lớn vào loại bậc nhất thế giới này một lượng phù sa màu

mỡ, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh sống thuận lợi, thu hút biết bao tộcngười tìm đến xâm nhập và định cư Nơi đây cũng là nhân chứng sống chobiết bao thăng trầm, biến đổi của lịch sử đất nước Ấn Độ, là nơi ghi dấunhững tinh hoa văn hóa từ ngàn năm

Cao nguyên Đêcan ở phía Nam được biết đến là miền đất cổ xưa Nơiđây được ví như là một bảo tàng của những nền văn hóa cổ xưa nhất ở Ấn Độ.Tuy nhiên đây là vùng đất thiên nhiên khắc nghiệt, đất đai kém màu mỡ nênđiều kiện kinh tế và sinh hoạt có phần lạc hậu hơn so với phần đất phía Bắc

Sự bảo thủ ở một mức độ nào đó lại góp phần gìn giữ những giá trị văn hóatruyền thống Ấn Độ tránh khỏi những xáo trộn, biến động của lịch sử Ấn Độ

Những điều kiện tự nhiên trên đây đã tạo nên cơ sở thuận lợi đầu tiênquan trọng nhất để Ấn Độ sớm hình thành một nền văn minh cổ xưa rực rỡ,điển hình của khu vực châu Á Với những ưu ái mà thiên nhiên ban tặng: đấtđai màu mỡ, khí hậu ôn hòa, từ thời xa xưa nơi đây đã trở thành địa bàn cư trú

lý tưởng của nhiều tộc người Trên mỗi vùng địa lý nhất định, đã hình thànhnên những tộc người khác nhau, nói những thứ ngôn ngữ khác nhau Đó chính

là cơ sở đầu tiên dẫn đến sự hình thành và phát triển đa dạng ngôn ngữ Ấn Độ

Cơ sở tiếp theo góp phần tạo nên tính đa dạng của ngôn ngữ Ấn Độchính là yếu tố con người, yếu tố tộc người Nhờ những điều kiện tự nhiênthuận lợi, suốt chiều dài hàng nghìn năm lịch sử trên bước đường tiến tới vănminh, trải qua những cuộc thiên di, những cuộc xâm nhập, Ấn Độ đã tiếpnhận rất nhiều tộc người tràn vào sum tụ ở xứ này Họ cùng sinh sống, xem

nơi đây như là mảnh đất của mình và góp phần xây nên ngôi nhà văn hóachung đặc sắc cho Ấn Độ Những chủng tộc khác nhau đã lai tạo và pha trộnvới nhau, tạo thành một hỗn hợp nhân chủng khó tách biệt, cũng như tạo nên

sự đa dạng về chủng tộc Dựa trên một số tiêu chí cơ bản có thể chia thànhbốn nhóm tộc người chính: chủng Negrois, chủng tộc Dravidial, chủng tộcAryal, và chủng tộc Mongolois

Có thể nói rằng, cho đến trước khi bị thực dân Anh xâm lược và thốngtrị, các dân tộc đã lần lượt xâm nhập vào Ấn Độ bằng nhiều con đường khácnhau Tuy nhiên, trên tất cả những tộc người tưởng chừng như rất khác xanhau về văn hóa, lối sống sinh hoạt này khi được quần tụ ở một môi trườngthuận lợi như vùng đất Ấn Độ Ở họ đã xuất hiện ý thức gắn bó, giao thoa vănhóa và cùng dần xem nơi đây là mảnh đất tốt để sinh tồn Họ mang theonhững bản sắc văn hóa ngôn ngữ riêng của mình, và trong quá trình cộng cư,giao lưu giữa các tộc người đã làm xuất hiện những yếu tố văn hóa, ngôn ngữmới, làm giàu thêm ngôn ngữ Ấn Độ, cùng kiến tạo một nền văn minh rực rõtrong sự phong phú và đa dạng văn hóa và ngôn ngữ

1.1.2 Văn hóa Ấn Độ trước nguy cơ xâm nhập của văn hóa phương Tây

Nền văn minh Ấn Độ đã trải qua hàng nghìn năm hình thành, bồi đắp

và phát triển, đã nhanh chóng trở thành một trong những trung tâm văn hóalớn của thế giới Cho đến trước khi bị thực dân phương Tây xâm lược, nềnvăn hóa vĩ đại này đã có sự lan tỏa, ảnh hưởng đến các nước châu Á nóichung Trong đó những yếu tố được xem là nền tảng, là bản sắc của văn hóa

Ấn Độ đã được lưu truyền và gìn giữ trong suốt chiều dài lịch sử nước này

Ngoài những yếu tố nền tảng như sự thuận lợi từ thiên nhiên, sự đadạng về mặt xã hội…, bản sắc văn hóa Ấn Độ còn được biểu hiện ở nhữngyếu tố khác Trên dải đất bán đảo hình tam giác lớn này văn hóa Ấn phát triểnmột cách đều đặn, lạ thường từ thời Mohejo - Daro cho đến ngày nay Một xứ

mà nền văn hóa đã có từ bao đời trước khi người phương Tây đến “khai phá”

Biểu hiện bản sắc văn hóa rõ nét nhất chính là sự đa dạng về tôn giáo.

Có thể nói, Ấn Độ là tôn giáo của triết học vì: đây là quê hương của hai tôngiáo lớn là Hindu giáo (Hinduism) và Phật giáo (Buddhism) Tỷ lệ cư dân Ấn

Độ theo tôn giáo rất cao Ngoài ra còn có nhiều tôn giáo khác như đạo Hồi(Islam), đạo Xích (Sikhism), đạo Thiền (Jainism)… Tôn giáo đã được phảnánh sâu sắc vào hoạt động của mọi tầng lớp xã hội, đến các lĩnh vực khác nhưvăn hóa, nghệ thuật Thần linh đã tạo nên nguồn cảm hứng của các loại hìnhnghệ thuật, trong các công trình điêu khắc, hội họa

Ở Ấn Độ triết học và tôn giáo có quan hệ hữu cơ với nhau Triết học vàtôn giáo được nâng lên thành đức tin, và triết học là những suy tư siêu hìnhcủa tôn giáo Cũng như tôn giáo, triết học Ấn Độ cũng rất phong phú và đadạng, các môn phái triết học Ấn Độ cùng tồn tại hòa bình Người ta chia triếthọc Ấn Độ thành hai hệ thống: hệ thống Astika (hữu, khẳng định) và hệ thốngNastkia (vô, phủ định) Ngay từ đầu triết học Ấn Độ đã có cái độc đáo riêngcủa mình Nếu như triết học cổ Hy Lạp là sự tranh luận và khoa học, bản thểtriết học Trung Quốc là những suy tư về con người và những đời sống tâmlinh của con người Từ các tác phẩm cổ đại kinh Vedas, nhất là Mahabharata

có thể thấy được những quan điểm triết học nổi tiếng Những tư tưởng triếthọc đó ảnh hưởng đến những nhà tư tưởng, kể cả các nhà cách mạng Ấn Độhiện đại

Trong sự đa dạng, phong phú các tôn giáo, trường phái triết học bêncạnh những nét khác biệt có thể thấy được những nét tương đồng: đó là cáctôn giáo, trường phái triết học ít khi bài trừ đối lập nhau Có không ít nhữngkhái niệm chung cho cả tôn giáo, triết học như nghiệp báo (Karma), luận hồi(Samara), cấm sát sinh (Ahimasha)… Một trong những vị thần tối cổ nhất làVisnu thì hóa thân “thứ 9 của vị thần này là Thích Ca của đạo Phật” Đó làchưa kể sự vay mượn nội dung của giáo lý Tuy nhiên, sự phong phú và đadạng đó cũng tạo ra những phức tạp như sự cộng tồn của các tôn giáo, trường

phái triết học Chính vì vậy, khi thực dân phương Tây xâm lược với chínhsách “chia để trị” thổi lên ngọn lửa thù địch lẫn nhau giữa các tôn giáo.

Khía cạnh tiếp theo thể hiện bản sắc văn hóa Ấn Độ chính là lĩnh vựcnghệ thuật Nghệ thuật Ấn cũng rất phong phú và đa dạng Các bộ môn củanghệ thuật như mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu, lễ hội… đã góp phần làm phongphú rực rỡ cho văn hóa Ấn Độ, các công trình kiến trúc đều mang hơi hướng,ảnh hưởng từ tôn giáo

Bản sắc văn hóa Ấn Độ còn được biểu hiện rõ nét trong văn học Nềnvăn học truyền thống thật đồ sộ, phong phú và đa dạng, Văn học, tôn giáo vàtriết học cùng tồn tại song song bên nhau, có quan hệ chặt chẽ với nhau.Trong một thời gian dài, văn học là cái áo, là hình thức của nội dung tôn giáo.Điểm nổi bật nhất trong văn học truyền thống Ấn Độ chính là yếu tố sử thi.Nếu như các bộ kinh Vedas hoặc các sách khác được lưu hành hạn chế thì các

sử thi Ấn Độ đã được truyền bá rộng rãi trong nhân dân xứ này mấy chục thế

kỷ nay Đó là bộ sử thi Mahabharata và Ramayana Ngoài ra có thể kể thêmKalidasa với nhiều tác phẩm, trong đó nổi tiếng nhất là Sacuntala Và còn rấtnhiều tác giả, tác phẩm làm đặc sắc, phong phú thêm cho nền văn học Ấn Độ

cổ trung đại

Đặc biệt, trong đó tầng văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc của Ấn Độngôn ngữ là khía cạnh thể hiện rõ nét sự phong phú, đa dạng và mang tínhlịch sử sâu sắc Ngôn ngữ và chữ viết của Ấn Độ cũng ra đời từ rất sớm Nóxuất hiện song cùng với nền văn minh sông Ấn, từ khoảng Thiên niên kỉ IIITCN cho đến Thiên niên kỉ II TCN Chủ nhân của nền văn minh bản địa này

có khả năng là người Đraviđian - có nguồn gốc đại dương xa xưa và là mộttrong những bộ lạc di cư đến Ấn Độ sớm nhất Trong quá trình khai quật dichỉ khảo cổ Mohenjo - Daro và một số thành phố khác thuộc nền văn minhsông Ấn, người ta đã phát hiện có tới 396 chữ tượng hình khắc trên các quả

Ấn Sau quá trình cố gắng giải mã văn tự này, các nhà ngôn ngữ bước đầu

nhận định đó là một loại chữ viết thuộc nhóm ngôn ngữ Đraviđian III Sau đó,người ta cũng đã tìm thấy những đồ gốm cổ thuộc thời kì đồ đá mới, có ghichú bằng chữ Brahmi.

Theo dòng chảy của lịch sử, cùng với sự xâm nhập của các thế lựcngoại bang, ở tiểu lục địa này đã xuất hiện các loại ngôn ngữ, mà sự tồn tại vàphát triển của nó còn tùy thuộc vào sự đồng thuận của văn hóa bản địa.Khoảng giữa kỷ nguyên thứ hai TCN, người Aryan đã xâm chiếm Ấn Độ.Đây là một phần của tộc người ở nhiều nơi nói tiếng Phạn, tiếng Ba Tư, tiếngLatinh, tiếng Hy Lạp, tiếng Pháp, Đức với các ngữ hệ Ấn - Âu, Ấn - Aryanhoặc Ấn - Đức Người Aryan đã mang theo ngôn ngữ của họ vào Ấn Độ -tiếng Phạn (Sanskrit hay là Samskrity), một ngôn ngữ đầy tính văn chương.Sau đó, Prakrits - từ chỉ các thổ ngữ ở Ấn Độ, phát triển thành một loại ngônngữ quan trọng nhất Tiếng Pali trở thành ngôn ngữ của tín đồ Phật giáo, Jain

là ngôn ngữ của tư duy và văn học Tiếng Sanskrit trở thành biểu tượng củanền văn minh Vedic và là ngôn ngữ được dạy trong các trường lớp Prakritsphát triển trong những cộng đồng người phổ biến như Hindi, Gujarati,Marathi, Bengali, Punjabi

Kế đến là người Ba Tư (Persian, nay là Iran), đã xây dựng Đế chế ở Ấn

Độ vào khoảng giữa thế kỷ VI TCN Sau đó 2 thế kỷ, Ấn Độ bị Alexander đại

đế xâm chiếm Vì thế tiếng Ba tư và Hy lạp đã ảnh hưởng trong nghệ thuật vàkiến trúc của người Ấn Cuộc cách mạng trong lĩnh vực tôn giáo ở thế kỷ thứ

V và IV TCN đã tác động tới tín ngưỡng và văn hoá tôn giáo ở Ấn Độ ĐạoPhật (Buddhism) và đạo Giai-na (Jainism) đã tuyên bố một cuộc cách mạngchống lại đa thần giáo Họ truyền bá một thứ tôn giáo không phân biệt tuổitác, giới tính và đẳng cấp và sử dụng thổ ngữ của các địa phương, chứ khôngphải tiếng Phạn, là ngôn ngữ của họ Các tôn giáo này đã cộng thêm nhữngsắc thái văn hoá ngôn ngữ cho tiểu lục địa Ấn Độ Sự ra đi của Alexander đã

mở đường cho đế chế Mauryan được thiết lập vào thế kỷ IV và III TCN, tiếp

đó sau công nguyên là đế chế Guptas ở thế kỷ IV-VI Điều đặc biệt là ở cácđịa phương lại có sự cát cứ của các tiểu quốc, họ sử dụng thổ ngữ trong nghệthuật, âm nhạc, văn học, kiến trúc và tôn giáo.

Lịch sử Ấn Độ gọi những triều đại trước thế kỷ X này là những ngườikhai hoang (settlers) và ngôn ngữ của họ như tiếng Sanskrit, Pali và nhữngngôn ngữ khác được gọi là ngôn ngữ của những người khai hoang Hầu hếtnhững kẻ xâm lược đã định cư và làm nên sự phong phú của văn hoá và di sảnngôn ngữ Ấn Độ

Bắt đầu từ thời điểm này, tiểu lục địa Ấn lại đứng trước nguy cơ xâmnhập của một nền văn hoá mới từ các tín đồ hồi giáo Trước hết là các thươnggia A’rập, chinh phục bờ biển Ấn với mục đích cướp bóc hơn là định cư, thếnhưng ở thời điểm đó văn hoá đạo Hồi đã bắt đầu ảnh hưởng tới người Ấn

Nó thực sự xâm nhập vào đất nước này từ những năm 1200 khi vương triềuHồi giáo Delhi được thiết lập và phát triển mạnh dưới triều đại Mughal (thế

kỷ XVI đến XVIII) Văn hoá Hồi giáo theo giai cấp thống trị ngoại bang vào

Ấn Độ, cạnh tranh với văn hoá Hindu, được chấp nhận và phát triển Hồi giáo

đã đóng góp những dấu ấn quan trọng đối với truyền thống văn hoá của Ấn

Độ Tiếng Persian (Ba tư) là ngôn ngữ của toà án và văn học, tiếng Arabic(Ảrập) là ngôn ngữ của tôn giáo Islam Như là một kết quả của sự tác độnglẫn nhau giữa chúng với những ngôn ngữ Ấn, một ngôn ngữ mới ra đời đượcgọi là tiếng Urdu, xuất hiện vào cuối thế kỷ XVIII Từ “Urdu” là tiếng ThổNhĩ Kỳ, nghĩa là “quân đội” hoặc “doanh trại”, nó sử dụng hệ thống ký tựArabic, Hindi và Devanagari

Như vậy, cùng với sự xâm nhập và định cư của nhiều cộng đồng người,lịch sử Ấn Độ đã tiếp nhận, đồng thuận và phát triển nhiều loại ngôn ngữ, làmnên sự đặc sắc của nền văn hoá dân tộc Càng phong phú hơn khi ngữ hệLatinh được các thực dân Anh truyền bá vào Ấn Độ

Người Âu đã xâm nhập vào Ấn Độ từ thế kỷ XVI, sau những thành tựu

vĩ đại của công cuộc phát kiến địa lý Thế nhưng không giống như những

người Aryan và sau đó là những tín đồ Hồi giáo, đã đến Ấn Độ, định cư ở đây

và “xem đó là nhà của mình, xây dựng nền văn hoá của dân tộc mình”, người

Âu xâm nhập vào Ấn Độ để bắt đầu cho những hành động xâm lược thực dân.Tiếng Anh đã bắt đầu xuất hiện ở đây với những từ ngữ và khái niệm mới.Điều này đặt ra yêu cầu cho đất nước Ấn Độ là hoặc đứng ra chống đối nhữngyếu tố thực dân để bảo vệ bản sắc văn hóa lâu đời của mình, hoặc xem đây là

cơ hội mới để bổ sung và đồng hóa những yếu tố văn hóa mới, làm giàu thêmcho ngôn ngữ dân tộc Tuy nhiên, có một điều khác là tiếng Anh được truyền

bá ở Ấn Độ vì những mục đích thực dân, và do đó sự phát triển của ngôn ngữnày ở đây còn tùy thuộc vào chính sách của kẻ xâm lược cũng như sự đồngthuận của nền văn hóa bản địa

1.2 Mục đích và cơ sở của chính sách truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ

1.2.1 Mục đích của chủ nghĩa thực dân Anh trong chính sách truyền bá ngôn ngữ ở thuộc địa

Vào giữa thời kỳ cận đại, chủ nghĩa tư bản bước sang giai đoạn pháttriển của chủ nghĩa đế quốc đã đẩy mạnh sự xâm lược thuộc địa Trong hệthống thuộc địa “mặt trời không bao giờ lặn”, thực dân Anh đã thực thi nhữngchính sách cai trị thuộc địa với những mục đích về chính trị, kinh tế Chínhsách truyền bá văn hóa cũng nằm trong hệ thống chính sách đó Tuy khôngđiển hình như chính sách về chính trị hay kinh tế, nhưng nó vẫn được xem làcông cụ quan trọng để phục vụ cho nền thống trị của chủ nghĩa thực dân

Hẳn một quốc gia nào khi tiến hành xâm lược dân tộc khác cũngthường mang theo văn hóa để truyền bá, “mị dân” cho chính sách thống trịcủa mình Mỗi nước thực dân khi đi xâm lược thuộc địa đều cố gắng du nhập

và áp đặt nền văn hoá của mình lên thuộc địa Cũng vì vậy, các thuộc địa Anh

sẽ chịu ảnh hưởng chủ yếu của văn hoá Anh Thực tế ấy thể hiện trước hết ởmặt ngôn ngữ Người Anh đến Ấn Độ và tiếng Anh đã được phổ biến, phát

triển ở đây Trong suốt 2 thế kỷ thực dân Anh thống trị ở Ấn Độ, tiếng Anh đãđược truyền bá ở tiểu lục địa Ấn qua những chính sách về kinh tế, chính trị,văn hoá , trong đó đặc biệt là chính sách về giáo dục Tiếng Anh là ngôn ngữcủa kẻ xâm lược nhưng ở đây không chỉ đơn thuần là sự phổ cập ngôn ngữ đócho thuộc địa Thông qua sự truyền bá văn hoá của chính quyền thực dân,tiếng Anh đã du nhập, và được tiếp nhận để trở thành một ngôn ngữ phổthông ở Ấn Độ Đây chính là công cụ để thực dân truyền bá ảnh hưởng vănhoá của chính quốc và là điều kiện cần thiết để nhân dân thuộc địa tiếp xúcvới các yếu tố văn hoá mới “Ở thời đại Anh, chủ nghĩa thực dân là biểu hiệnthực tế của việc có hoặc giữ những vùng đất trong phạm vi quốc gia khác,bằng sự hiểu ngầm là chinh phục và kiểm soát đất đai, sự giàu có của ngườikhác” [71] Trong khuôn khổ chính trị, “chủ nghĩa thực dân là biểu hiện mộtđất nước hùng mạnh kiểm soát những quốc gia kém cỏi hơn và sử dụng tàinguyên của họ để thoả mãn niềm đam mê giàu có và quyền lực” [71] Trong ýnghĩa đó, “người Anh ở Ấn Độ là những kẻ xâm lược chứ không phải lànhững người định cư” Ngôn ngữ Anh đã xâm nhập vào tiểu lục địa Ấn cùngvới chủ nghĩa thực dân Anh.

Chính vì vậy, “trong suốt 2 thế kỷ Đế chế Anh - Ấn tồn tại, nhữngchính sách về văn hoá, giáo dục cũng được dựa trên những tham vọng về kinh

tế và chính trị Người Anh phát triển Anh ngữ và giáo dục nhằm “đồng hoá”dân tộc Ấn, tạo ra một tầng lớp người dân bản địa nói tiếng Anh, hưởngquyền lợi của chính phủ Anh, theo lý tưởng sống của Tây phương, phục vụtrong hệ thống quan chức của nền thống trị thực dân Với các giai đoạn khácnhau, tiếng Anh đã được truyền bá và phát triển ở Ấn Độ” [71]

Nằm trong chính sách văn hóa, các chính sách về giáo dục của Anh ởthuộc địa, nhìn khách quan nó mang sứ mệnh khai hoá và tiến bộ song thựcchất đó là sự phục vụ cho những mục đích của chủ nghĩa thực dân Ngay saukhi uy quyền của người Anh được thiết lập, nền kinh tế đã được điều chỉnh vì

quyền lợi của Anh về thương mại và công nghiệp, hệ thống chính quyền hiệnđại được tổ chức để đảm bảo trật tự và an toàn

Trong thời kỳ đầu, do sự bành trướng thực dân của Công ty Đông ẤnAnh chỉ ở thương mại và lợi nhuận Cũng vì vậy trước năm 1800, giáo dụccủa Công ty ở Ấn Độ chỉ dành cho những đứa trẻ Âu, con của nhân viênCông ty hoặc một số ít là người Ấn gốc Anh Công ty không chú ý tới giáodục cho người bản xứ Phải đến cuối thế kỷ XVIII, khi Công ty kiểm soátđược những vùng lãnh thổ rộng lớn như Punjab và Sind, người Anh bắt đầunghĩ về giáo dục người Ấn Độ để “khai hóa” họ Bởi người Anh nghĩ rằng:

“nếu giao thương với một người văn minh thì sẽ dễ dàng và thuận lợi hơn rấtnhiều so với người ở trình độ lạc hậu, dã man” [80; tr.10] Từ đây giáo dụcngười Ấn đã trở thành chiến lược và mục đích lâu dài của Công ty

Giai cấp thống trị Anh ở Ấn Độ ra sức truyền bá Anh ngữ và phát triểngiáo dục theo đường lối và nội dung của phương Tây nhằm tạo ra tầng lớpcông chức da nâu người Ấn phục vụ cho chính quyền Anh Sau năm 1858,Chính phủ Anh đã thực hiện quá trình “Ấn Độ hoá” nền hành chính của chínhquyền Anh - Ấn Chính sách về giáo dục và truyền bá Anh ngữ được đẩymạnh hơn nhằm mục đích xây dựng được một “Đế chế tiếng Anh” trên toàntiểu lục địa Ấn Độ

Từ những mục đích trên, thực dân Anh đã dựa trên những cơ sở đề ra,

để tiến hành thực hiện những chính sách cai trị thuộc địa, trong đó có chútrọng đến chính sách văn hóa ngôn ngữ

1.2.2 Cơ sở thực hiện chính sách truyền bá Anh ngữ ở Ấn Độ

1.2.2.1 Cơ sở đề ra

Với các giai đoạn khác nhau, tiếng Anh đã được truyền bá và phát triển

ở Ấn Độ thông qua hàng loạt những chính sách cụ thể phù hợp với mỗi giaiđoạn cai trị khác nhau của Công ty Đông Ấn và sau đó là chính phủ thực dân

mà đứng đầu là Nữ hoàng Elizabeth

Chính sách đầu tiên được soạn thảo bởi Charles Grant vào năm 1792,

với những nội dung được truyền bá đầu tiên bằng tiếng Anh ở Ấn Độ là giáo

lý đạo Kitô nhưng cũng thông qua đó phổ biến những kiến thức về thành tựuvăn hoá, kinh tế và xã hội của cộng đồng Theo Grant, tiếng Anh và nền giáodục phương Tây chinh phục Hindu giáo nhưng cuối cùng nhằm mục đích vềthương mại và chính trị Vì thế ông ta đã đề nghị chính phủ Anh đẩy mạnhhơn nữa việc giới thiệu tiếng Anh ở Ấn Độ Quan điểm này đã thể hiện trongTuyên bố đổi mới (The charter Renewal) được ban hành năm 1813 Theo đó,pháp luật Anh đã công nhận nghĩa vụ và quyền hạn của Công ty trong việctruyền bá những kiến thức cho người Ấn, và lực lượng được tín nhiệm khôngchỉ là các nhà truyền giáo nữa mà còn có các nhà phương Đông học ngườiAnh Công ty đã sử dụng các nhà truyền đạo như là “thế lực đại diện để làmbất cứ những gì phải làm trong khi Công ty thì say đắm với thương mại cònChính phủ thì tham vọng bành trướng đế chế” [71]

Kế hoạch thứ hai mang tên “The Minute” được Huân tước Macaulay thành viên thứ nhất của Hội đồng quản trị của Toàn quyền và giám đốc của

-Uỷ ban truyền bá công cộng, thông qua vào ngày 2 tháng 2 năm 1835 Nóđược xem như là “Bản Tuyên ngôn của giáo dục tiếng Anh ở Ấn Độ” Kếhoạch này được toàn quyền Huân tuớc William Bentinck công nhận vào ngày

7 tháng 3 năm 1835 Macaulay đã tấn công một cách mạnh mẽ vào hệ thốngkiến thức và văn hoá, vào ngôn ngữ và văn học, vào cả tôn giáo của người

Ấn Từ đó truyền bá văn hoá, cũng trên các mặt: ngôn ngữ, văn học và tôngiáo Theo ông, đó là “trung tâm về mặt văn hoá của Đế chế và sự bànhtrướng thương mại của Công ty” [84; tr.32]

Sau W.Bentinck, Huân tước Auckland, làm toàn quyền Ấn từ năm 1836đến năm 1842 Ông tiếp tục đi theo “lối đi” của Macaulay Tiếng Anh và nềngiáo dục bằng tiếng Anh tiếp tục được củng cố đến năm 1850 với phong tràonói tiếng Anh phát triển ở một số nơi Năm 1853, Công ty Đông Ấn Anh đã ra

bản Hiến chương mới trước khi nghị viện Anh có sự thay đổi Năm 1854,Charles Wood, sau này được biết đến là Huân tước Halfax, đã ra một thông báoquan trọng, văn kiện này thỉnh thoảng vẫn được gọi là “Đại Hiến chương” củagiáo dục tiếng Anh ở Ấn Độ Đây là sự trình bày chính sách đầu tiên của Chínhphủ Anh và EIC về giáo dục Lý luận của Wood khác hơn rất nhiều so với

“The Minute” của Macaulay, nó đưa ra những cơ sở có sức thuyết phục đểnhững chính sách giáo dục của Anh được chấp nhận ở Ấn Độ

Đặc biệt đến thời kỳ tiếp quản của Nữ hoàng, dưới sự cai trị của cácPhó vương Ấn Độ, chính sách phát triển ngôn ngữ được cụ thể hơn qua hàngloạt bài phát biểu về vấn đề cơ hội tìm kiếm việc làm năm 1901, thành lập cáctrường đại học vào năm 1902, và đáng chú ý là bản Nghị quyết về giáo dụccủa chính phủ Huân tước Curzon vào năm 1904 về độ tuổi và điều kiện để cóthể được học tiếng Anh

Năm 1913, với sự cố vấn của Gokhale, Chính phủ đã ra tiếp một Nghịquyết mới về giáo dục Văn bản này tiếp tục khẳng định vị trí của giáo dụcAnh ngữ khi hạn chế việc truyền bá thổ ngữ Những chính sách này đã tạođiều kiện thuận lợi để tiếng Anh ngày một phát triển ở Ấn độ và dần trở thànhquốc ngữ của dân tộc này

Như vậy, với hàng loạt những chính sách được đề ra của thực dân Anh

ở Ấn Độ nhằn thực hiện mục đích biến Ấn Độ thành một “Đế chế Anh ngữ”.Tuy nhiên nếu những chính sách này chỉ được đưa ra trên lý thuyết mà khôngđược tiến hành một cách kiên quyết trong thực tế, cũng như không nhận được

sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân Ấn Độ thì kết quả đạt được cũng chỉ lànhững con số không đáng kể

1.2.2.2 Cơ sở thực hiện

Ấn Độ trước khi thực dân châu Âu xâm nhập đã hình thành nền vănhoá đặc sắc với những ngôn ngữ dân tộc phong phú và đa dạng Theo dòngchảy của lịch sử, cùng với sự xâm nhập của các thế lực ngoại bang, ở tiểu lục

địa này đã xuất hiện các loại ngôn ngữ mà sự tồn tại và phát triển của nó còn

tuỳ thuộc vào sự đồng thuận của văn hóa bản địa

Tiếng Anh đã xuất hiện ở đây với những từ ngữ và khái niệm mới.Những khái niệm đó đã trở nên phổ biến khi người Anh thiết lập được ách caitrị thực dân lên thuộc địa Ấn Độ “Những người Ấn Độ trẻ tuổi dường như bịlôi cuốn bởi quan điểm mới, chủng tộc mới Họ nghĩ rằng đây là thời kỳ vănhoá phục hưng ở Ấn Độ Họ đổ xô tới các lớp học tiếng Anh, bắt đầu viết thơ,văn và các bài nghiên cứu bằng tiếng Anh và báo chí xuất bản cho họ” [71].Một số đã thông thạo tiếng Anh và hiểu sâu sắc văn học Anh, điều mà “thậmchí không thể có được ở châu Âu” Báo chí tiếng Anh đã được xuất bản từnăm 1780 đến 1795 ở Calcutta, Madras và Bombay và đến thời điểm nàychúng cũng khuyến khích người Ấn viết tiếng Anh

Rất nhiều người dân Ấn có yêu cầu về việc học Anh ngữ và tiếp nhậnnền giáo dục Anh Giai cấp cầm quyền có “đủ khôn ngoan để khuyến khíchhọ” “Yêu cầu và sự mở rộng tự nhiên”, như cách nói của một nhà sử học Ấn

Sự mở rộng ở mức cao nhất các trường Anh ngữ cho thấy tiếng Anh đãđược người Ấn yêu thích và tiếp nhận Báo, tạp chí, sách, xuất bản phẩm bằngtiếng Anh, được mang đến từ Anh quốc đã phổ biến trong cộng đồng ngườibản xứ “Người Ấn trẻ bắt đầu thích thú mọi thứ liên quan đến nước Anh vàchâu Âu; họ đến nước Anh vì mục đích giáo dục và thương mại hoặc đơngiản chỉ vì tò mò” [71]

Tiếng Anh được dạy đầu tiên của thuộc địa Anh là tại Ấn Độ, thậm chí

ở chính nước Anh cũng chưa được giảng dạy Anh ngữ lần đầu tiên được đềcập đến như là một môn học ở Anh vào năm 1828 Vào thời kỳ này, ở Anh,học văn nghĩa là học một số quyển sách vĩ đại bằng ngôn ngữ kinh điển HyLạp và Latinh

Các chính sách cụ thể lần lượt ra đời, nhưng nó không chỉ dừng lại ở lýthuyết nó đã được thực hiện trong thực tế Bản nghị quyết đã trở thành chínhsách thực hiện của Chính phủ Sau 1902, nhiều trường đã thay đổi đúng như

quy định, chỉ dạy Anh ngữ khi học sinh được 13 tuổi, từ cấp giáo dục trunghọc trở lên Nhiều trường bắt buộc học sinh bắt đầu học thổ ngữ vào năm 8hoặc 9 tuổi, trước khi tiếp nhận ngoại ngữ Chính sách này đã thúc đẩy sựphát triển các ngôn ngữ dân tộc ở Ấn, ở các cấp tiểu học, cơ sở, cấp giữa tiểuhọc và trung học.

Một cơ sở thực tế thuận tiện cho sự phát triển của Anh ngữ nữa là cáccuộc chiến tranh Chiến tranh, không chỉ ảnh hưởng tới nền kinh tế toàn cầu

mà còn ảnh hưởng cả vấn đề ngôn ngữ Tiếng Anh trở thành một “hiện tượngngôn ngữ toàn cầu” Binh lính nói tiếng Anh ở khắp thế giới và như là kết quảcủa sự ảnh hưởng toàn cầu, tiếng Anh đã có những biến đổi Ở Ấn Độ, cónhiều loại Anh ngữ kết hợp với Ấn ngữ như Cantonment English, ButlerEnglish, Bearer English và Bazaar English, tất cả là kết quả của sự ảnh hưởng

từ quân đội, đặc biệt từ những vùng đóng quân

Như vậy, với chính sách đúng đắn và có sự điều chỉnh kịp thời và hợp

lý qua các thời kỳ của thực dân Anh, cùng với sự quyết tâm thực hiện mộtcách triệt để trong thực tế Cũng như sự tiếp nhận nhiệt tình từ phía người dân

Ấn Độ, những điều kiện khách quan thuận lợi đã trở thành những cơ sở lýluận và cơ sở thực tiễn cho chính sách phát triển ngôn ngữ của tiếng Anh ở

Ấn Độ

1.3 Quá trình truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ

1.3.1 Chính sách truyền bá Anh ngữ của thực dân Anh ở Ấn Độ giai đoạn 1757 - 1858

Chúng ta có thể thấy rằng, sau 250 năm gạt bỏ các đối thủ và bình định,

Ấn Độ đã bị thu phục trong tay người Anh Mặc dầu vậy, “cho đến năm 1813,Công ty Đông Ấn Anh vẫn theo một chính sách là không can thiệp vào tôngiáo, xã hội và đời sống văn hoá của Ấn Độ Sau năm 1813 người Anh bắtđầu đưa ra những bước thay đổi về xã hội và văn hoá ở thuộc địa này” [73;tr.77] Trong đó thực dân Anh đã rất chú trọng đến chính sách phát triển văn

hóa ngôn ngữ Những chính sách đó đã được biểu hiện cụ thể qua các hoạtđộng trên các lĩnh vực tôn giáo, văn hóa, giáo dục…

1.3.1.1 Biểu hiện qua những hoạt động truyền bá văn hóa

Một trong những biểu hiện của sự thay đổi trong chính sách về xã hội

và văn hóa của thực dân Anh đổi với Ấn Độ là: trong Nghị viện Anh lúc này

đã có sự đấu tranh giữa những phe phái khác nhau về quan điểm thay đổichính sách văn hoá - xã hội cho Ấn Độ Nếu như phái bảo thủ gồm nhữngviên chức thuộc Công ty Đông Ấn Anh, “thích và tôn trọng nền học vấn vàvăn hoá phương Đông”, chủ trương khôi phục truyền thống cũ ở Ấn Độ.Ngược lại, một luồng tư tưởng khác tiến bộ hơn, có xu hướng phản đối tưtưởng bảo thủ và trì trệ này, họ chủ trương thay đổi “sự mê tín, những phongtục thủ cựu và tai hại” của Ấn Độ bằng “lẽ phải và kiến thức châu Âu” Cònnhững người theo chủ nghĩa duy lý thì lo lắng vì “tôn giáo Ấn Độ mê tín vàquá khích với sự sùng bái thần tượng” Họ chủ trương cải cách Ấn Độ theođường lối Tây phương hoá với sứ mệnh truyền bá đạo Cơ đốc [78; tr114-115]

Chính vì vậy, chính sách làm hiện đại hoá xã hội và văn hoá Ấn Độđược khuyến khích bởi những nhà truyền giáo và sự thay đổi trong chính sáchtôn giáo của Công ty Đông Ấn Anh ở Ấn Độ Mà đại biểu là WilliamWilberforce và Charles Grant, Chủ tịch Ban giám đốc của Công ty, chủtrương mở rộng Thiên chúa giáo ở Ấn Độ Họ cung cấp một chương trình

“Tây hoá” với hy vọng ánh sáng của sự hiểu biết phương Tây sẽ phá huỷ lòngtin của dân Ấn vào các tôn giáo dân tộc, dẫn họ đến với đạo Cơ đốc Vì vậy,

họ đã tiến hành mở các trường phổ thông, cao đẳng, các bệnh viện ở nhữngthành phố lớn Được Chính phủ cho phép dù không bảo trợ, họ đã tỏ thái độcông khai thách thức với đạo Hồi và đạo Ấn Tuy hoạt động đó của nhữngnhà truyền giáo không thể làm thay đổi được xã hội Ấn Độ cũng như khôngthể xoá bỏ được những tôn giáo truyền thống ở đây nhưng “những chuẩn mực

và kiến thức phương Tây đã được truyền bá trên khắp Ấn Độ qua những trạmtruyền giáo” [83; tr.205]

Từ đó những mầm mống đầu tiên của việc truyền bá ngôn ngữ tiếngAnh ở Ấn Độ đã tiến hành thông qua sự truyền bá đạo Thiên chúa Cũng đồngthời là kế hoạch chi tiết đầu tiên của nền giáo dục Anh ở Ấn Độ đã được soạnthảo vào năm 1792 bởi Charles Grant, một giám đốc của Công ty Đông ẤnAnh, tín đồ Thiên Chúa giáo Vì thế, những nội dung được truyền bá đầu tiênbằng tiếng Anh ở Ấn Độ là giáo lý đạo Kitô nhưng cũng thông qua đó phổbiến những kiến thức về thành tựu văn hoá, kinh tế và xã hội của cộng đồng.Theo Grant, tiếng Anh và nền giáo dục phương Tây chinh phục Hindu giáonhưng cuối cùng nhằm mục đích về thương mại và chính trị Vì thế, ông ta đã

đề nghị Chính phủ đẩy mạnh hơn nữa việc giới thiệu tiếng Anh ở Ấn Độ

Đến đầu thế kỷ XIX, những nhà truyền giáo và những người ủng hộ họcùng những nguời theo chủ nghĩa nhân đạo đã gây áp lực lên Công ty, đểkhuyến khích và đưa nền giáo dục hiện đại phương Tây vào Ấn Độ Trongkhi những người theo chủ nghĩa nhân đạo, gồm có nhiều người Ấn tin rằng,

“tri thức hiện đại sẽ là sự cải tạo tốt nhất cho nền kinh tế, chính trị, xã hội ốmyếu của dân tộc” thì những nhà truyền giáo lại cho rằng giáo dục hiện đại sẽ

“phá huỷ lòng tin của con người vào tôn giáo và dẫn họ đi theo Thiên Chúagiáo” [78; tr.119] Sự thay đổi bắt đầu từ Đạo luật Hiến chương - The CharterAct (hay Tuyên bố đổi mới - The Charter Renewal) được ban hành năm 1813.Theo đó, pháp luật Anh đã công nhận nghĩa vụ và quyền hạn của Công tytrong việc truyền bá những kiến thức cho người Ấn Độ và lực lượng được tínnhiệm không chỉ là các nhà truyền giáo nữa mà còn có các nhà phương Đônghọc người Anh

Sau Tuyên bố năm 1813, các nhà truyền đạo Anh được mở cửa tự dovào Ấn Độ Một số lớn đã xâm nhập vào thuộc địa Ấn, với kế hoạch giáo dụcngười Ấn, dạy cho họ một ngôn ngữ mới, một tôn giáo mới và một nền vănhoá mới Công ty Đông Ấn Anh và Chính phủ gián tiếp cổ vũ họ Công ty đã

sử dụng các nhà truyền đạo như là “thế lực đại diện để làm bất cứ những gì

phải làm trong khi Công ty thì say đắm với thương mại còn Chính phủ thìtham vọng bành trướng đế chế” [80; tr.17].

Từ giữa năm 1815 đến năm 1840, một số trường học về Thiên chúagiáo đã được thành lập ở nhiều nơi trên Ấn Độ: Truờng Baptist Mission(1815), the Serampore college (1818), Truờng London Mission Society’s(1818), Truờng Bishop’s college tại Sibpur (1820), Truờng Calcutta Society’s(1819), Truờng Jaya Narayan Ghoshal’s English tại Benares (1818) và quantrọng nhất trong số đó là Đại hội đồng tổ chức giáo dục (General Assembly’sInstitution) năm1830, được thành lập bởi một nhà truyền giáo người Xcốtlen

là Alexander Duff Có thể nói rằng: “đây là người hiểu được vai trò quyếtđịnh của giáo dục thông qua phương tiện trung gian là tiếng Anh trong việcchuyển biến một người Ấn thành con chiên của Chúa” [51; tr.95]

Kết quả là từ năm 1824 đến năm 1835, các lớp dạy tiếng Anh đầu tiên

đã được mở ở Calcutta, Madras, bao gồm: Trường Phạn học Benares, TrườngDellhi, Trường Agra và các cơ sở giáo dục Đông phương học khác “Nhữngngười Ấn Độ trẻ tuổi dường như bị lôi cuốn bởi quan điểm mới, chủng tộcmới Họ nghĩ rằng đây là thời kỳ văn hoá phục hưng ở Ấn Độ Họ đổ xô tớicác lớp học tiếng Anh, bắt đầu viết thơ, văn và các bài nghiên cứu bằng tiếngAnh và báo chí xuất bản cho họ” [80; tr.18] Một số đã thông thạo tiếng Anh

và hiểu sâu sắc văn học Anh, điều mà “thậm chí không thể có được ở châuÂu” Báo chí tiếng Anh đã được xuất bản từ năm 1780 đến 1795 ở Calcutta,Madrass và Bombay Điều đó đã dẫn đến sự kích thích, hứng thú người Ấn

Độ cũng bắt đầu say mê, dịch và viết tiếng Anh

Nếu tôn giáo, giáo dục là những hình thức đầu tiên mà người Anh lựachọn để truyền bá tiếng Anh thì báo chí lại trở thành nhân tố thúc đẩy sự lantỏa của ngôn ngữ này ở thuộc địa Nhưng đối với người Anh, “máy in và thật

sự là mọi máy móc cũng bị coi là nguy hiểm và có tính bùng nổ đối với trí tuệ

Ấn Độ, không nên được khuyến khích bất cứ bằng cách nào, vì nó dẫn tới sự

truyền bá dấy loạn và phát triển kĩ nghệ” [43; tr213] Nhưng dường như thực tế

đã đi ngược lại với những tính toán của chính phủ Anh Mặc dù, không pháttriển rộng rãi đối với máy in tư nhân Nhưng Chính phủ lại không thể tiến hànhđược công việc mà không có sự in ấn và những ấn loát chính thức Do đóngười Anh buộc phải cho phép những máy móc này được hoạt động ởCalcutta, Madras và ở một số nơi khác Máy in tư nhân đầu tiên được các nhàtruyền giáo sử dụng ở Serampore, và lần đầu tiên tờ báo bằng tiếng Anh đãđược một người Anh ở Calcutta cho ra mắt vào năm 1780 Sự kiện này đã mởđầu cho sự phát triển nở rộ của báo chí ở Ấn Độ Từ năm 1780 đến năm 1795,báo chí tiếng Anh đã được xuất bản ở Calcutta, Madras và Bombay, và đếnthời điểm này chúng cũng đã khuyến khích người Ấn viết báo bằng tiếng Anh

Tiếp theo, đến năm 1818 tờ báo ở Ấn Độ được xuất bản bằng tiếngAnh, và cũng năm đó các nhà truyền giáo dòng Baptist ở Serampore xuất bảnnhững tờ báo bằng tiếng Bengal của người Ấn Tuy nhiên những tờ báo đóthông thường phê phán chính phủ, dẫn tới xung đột và sự thiết lập một nềnkiểm duyệt chặt chẽ Trước tình hình đó, chính quyền thực dân đã cho ra đời

“Bản điều chỉnh III”, quy định sự cầm giữ không cần xét xử Bản điều chỉnhnày đã đưa đến quyền hành cho các nền toàn quyền xiết chặt sự kiểm soát đốivới dòng chảy của những tư tưởng mới

Tuy nhiên với sự phát triển của giáo dục, vẫn có khoảng 130 tờ báo vàtạp chí đã được phát hành, trong đó có vài tờ báo chủ bút là người Ấn Một số

tờ báo tiếng Anh quan trọng lần lượt ra đời như là Times of India, Bombay(1838), Calcutta Review (1844), Examiner, Bombay (1850), Guardian,Madras (1851) Các nhà văn Ấn cũng đã chuyển sang sáng tác bằng tiếngAnh và trở thành những tác giả có tên tuổi như Michael Madhusudan Duft(Calcutta), C.V.Boriah (Madras), Krishna Mohan Banerji (Calcutta)

1.3.1.2 Biểu hiện qua chính sách giáo dục chính thống

Thông qua những chính sách phổ cập giáo dục hiện đại, người Anh đãthành công trong việc tiến hành một cuộc cách mạng hoá đời sống trí thức ở

Ấn Độ Tất nhiên, sự mở rộng nền giáo dục Ấn Độ không chỉ là công việc củaChính phủ mà còn là của những nhà truyền giáo và sự đóng góp quan trọngcủa một số đông những nhà trí thức người Ấn Tuy nhiên, nhìn khách quancác chính sách về giáo dục của Anh ở thuộc địa, là mang sứ mệnh khai hoá vàtiến bộ, song thực chất đó là sự phục vụ cho những mục đích của chủ nghĩathực dân.

Như chúng ta đã biết, trong thời kỳ đầu, sự bành trướng thực dân củaCông ty Đông Ấn Anh chỉ ở thương mại và lợi nhuận Trước năm 1800, giáodục của Công ty ở Ấn Độ chỉ dành cho những đứa trẻ Âu, con của nhân viênCông ty hoặc một số ít là người Ấn gốc Anh Công ty không chú ý tới giáodục cho người bản xứ Phải đến cuối thế kỷ XVIII, khi Công ty kiểm soátđược những vùng lãnh thổ rộng lớn như Punjab và Sind, người Anh bắt đầunghĩ về giáo dục người Ấn Độ để “khai hóa” họ Bởi người Anh nghĩ rằng:

“nếu giao thương với một người văn minh thì sẽ dễ dàng và thuận lợi hơn rấtnhiều so với người ở trình độ lạc hậu, dã man” [80; tr.10] Từ đây, giáo dụcngười Ấn đã trở thành chiến lược và mục đích lâu dài của Công ty

Ban đầu, sự quan tâm đến giáo dục chỉ được biểu hiện ở vài hoạt độngđáng kể Năm 1781, Warren Hastings mở Trường Cao đẳng Madrasah ởCalcutta để học và dạy luật pháp Hồi giáo cũng như các vấn đề liên quan.Năm 1791, Jonathan Duncan bắt đầu mở Trường Cao đẳng tiếng PhạnBenares ở Varanari, nơi ông đã từng học luật Hindu và triết học Cả hai nơinày được dự tính là để cung cấp thường xuyên những người Ấn Độ có bằngcấp, giúp cho nền hành chính có pháp luật và trong những toà án của Công tyĐông Ấn Anh

Mặc dù năm 1814, tại thời điểm Uỷ ban chung về truyền bá công cộng(General Committee of Public Instruction) được thành lập, Công ty Đông ẤnAnh đã gửi đi thông điệp để bắt đầu cho những chính sách giáo dục của mình,

Ủy ban bao gồm 10 thành viên, ủng hộ cả giáo dục phương Tây lẫn phươngĐông Nhưng không có chính sách nào được thực hiện cho đến năm 1823 Tổ

chức này đã công nhận sự thành lập các Trường Cao đẳng về tiếng Phạn như

là Calcutta, Madrassa bao gồm: Trường Phạn học Benares, Trường Phạn họcPoona (1821) và 2 trường nghiên cứu về phương Đông học ở Agra (1823) vàCalcutta (1824) Uỷ ban đã đảm nhận việc in ấn sách bằng ngôn ngữ tiếngPhạn và tiếng A’rập, đồng ý cho các học giả phương Đông dịch sách từ tiếngAnh sang các ngôn ngữ kinh điển của Ấn Độ Người Anh muốn tạo ấn tượngtốt với người dân Ấn, đặc biệt là những học sinh bản địa

Đến thời điểm đầu thập kỷ 30 thế kỷ XIX, bắt đầu những khó khăn đốivới Công ty Đông Ấn Anh trong việc cai trị Ấn Độ khi nhân viên của Công tychỉ có người Anh mà thiếu việc bổ nhiệm người Ấn trung thành biết tiếngAnh Huân tuớc Bentinck được Công ty bổ nhiệm làm toàn quyền tại Ấn Độ

từ năm 1828, ông đã viết thư cho Uỷ ban truyền bá công cộng để đề xuất vềviệc cần thiết phải lấy tiếng Anh làm ngôn ngữ chính thức của chính quyền vàgiáo dục ở Ấn Độ Vấn đề đó đã được giải quyết khi Macaulay tới Ấn Độ vàotháng 6 năm 1834 và được chọn làm thành viên thứ nhất của Hội đồng quảntrị của Toàn quyền và Giám đốc của Uỷ ban truyền bá công cộng Macaulay

đã thông qua một kế hoạch mang tên “The Minute” vào ngày 2 - 2 - 1835 vàđược xem như là “Bản Tuyên ngôn của giáo dục tiếng Anh ở Ấn Độ”.William Bentinck đã công nhận “The Minute” vào ngày 7 - 3 - 1835

Nội dung của “The Minute” nghĩa là giáo dục cho người Ấn từng phút,

đã nêu ra rất rõ ràng về kết quả của việc giáo dục tiếng Anh ở Ấn Độ “Chúng

ta phải kết nối mối quan hệ giữa chúng ta và hàng triệu người bị cai trị, nhữngngười có máu và màu da Ấn nhưng lại có thị hiếu, quan điểm, tinh thần và trítuệ Anh” [80; tr.32] Như vậy, “Macaulay đã tấn công một cách mạnh mẽ vào

hệ thống kiến thức và văn hoá, vào ngôn ngữ và văn học, vào cả tôn giáo củangười Ấn Từ đó truyền bá văn hoá, cũng trên các mặt: ngôn ngữ, văn học vàtôn giáo” [80; tr.96] Theo ông, đó là “trung tâm về mặt văn hoá của Đế chế

và sự bành trướng thương mại của Công ty” [80; tr.32]

Theo đó, tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ chính thức của giáo dục ở

Ấn Độ từ năm 1837 Chính sách của Công ty Đông Ấn Anh là thành lập cáctrường trung học dùng tiếng Anh hoặc cả tiếng Anh lẫn tiếng địa phương ởmỗi quận Loại trường thứ 2 này sử dụng tiếng địa phương bên cạnh tiếngAnh Các trường trung học dùng tiếng Anh nếu chất lượng tốt sẽ nâng cấp bậclên cao đẳng Có một số trường truyền gíáo cũng dạy tiếng Anh, theo thống

kê năm 1845 có khoảng 30.000 trường loại này Sự hứng khởi từ việc bổnhiệm của Công ty Anh trong các vị trí công việc của chính quyền đã thúcđẩy nhiều thanh niên Ấn tìm đến với các trường dạy tiếng Anh Họ hy vọng

sẽ được ưu tiên trong khi tìm việc làm

Tiếp theo W.Bentinck là Auckland, làm toàn quyền Ấn từ năm 1836đến năm 1842 Ông tiếp tục đi theo “lối đi” của Macaulay và khẳng định:

“nếu phủ nhận tiếng Anh và giáo dục bằng tiếng Anh tức là phủ nhận cả nềngiáo dục” [80; tr.44] Tiếng Anh và nền giáo dục bằng tiếng Anh tiếp tụcđược củng cố đến năm 1850 Phong trào học tiếng Anh mạnh nhất là ở Bengal

và Madras Tuy nhiên, việc truyền bá tiếng Anh và nền giáo dục phương Tây

đã có sự hạn chế Thứ nhất, kế hoạch giáo dục của Macaulay đã khẳng địnhtiếng Anh là ngôn ngữ của chính trị và thương mại, giáo dục tiếng Anh lànhằm tạo ra một lớp người Ấn trung thành, “chỉ mang tính Ấn trong màu da

và máu, còn lại là khác mọi thứ” [80; tr.45], họ sẽ giúp chính quyền bằng khảnăng tiếng Anh của họ Thế nhưng, họ không phải là số đông Thứ hai, giáodục tiếng Anh theo Macaulay chỉ ở trong các khu vực đô thị mà không phổcập trên toàn lãnh thổ

Năm 1853, Công ty Đông Ấn Anh đã ra bản Hiến chương mới trướckhi Nghị viện Anh có sự thay đổi Ban giám đốc của Công ty đã đặt ra câuhỏi, tại sao lại không có sự trung thành với chính quyền khi mà giáo dục đã cốgắng như vậy Charles Wood, đã ra một thông báo quan trọng vào năm 1854,văn kiện thỉnh thoảng vẫn được gọi là “Đại Hiến chương” của giáo dục tiếng

Anh ở Ấn Độ Đây là sự trình bày chính sách đầu tiên của Chính phủ Anh vàCông ty về giáo dục.

Tuyên bố của Charles Wood nhấn mạnh các điểm chính sau:

+ Tiếng Anh sẽ được dạy ở những nơi có nhu cầu Nó sẽ có sự phốihợp một cách cẩn thận với việc học các thổ ngữ Tiếng Anh không thể thaythế ngôn ngữ địa phương

+ Môn học Thiên chúa giáo sẽ được phân thời khoá biểu và dạy trên cơ

+ Mục đích của chính quyền là phát triển các ngôn ngữ Ấn

+ Mở rộng các kiến thức châu Âu thông qua tất cả các lớp học của dânchúng Ấn [84; tr.48]

Học thuyết của Wood rất khác so với “The Minute” của Macaulay, nóđưa ra những cơ sở có sức thuyết phục để những chính sách giáo dục của Anhđược chấp nhận ở Ấn Độ Trong đó đặc biệt là kế hoạch giáo dục tiếng Anhkết hợp với ngôn ngữ bản địa trong việc truyền bá tri thức phương Tây vàothuộc địa Khi chính sách này được thực thi, các trường Thiên chúa giáo,trường tư thục và các trường trung học ở các quận, huyện được bảo lãnh bởiCông ty bắt đầu thực hiện việc giảng dạy tiếng Anh ở các cấp phổ thông, ởcác cấp độ khác nhau Năm 1857, năm diễn ra cuộc binh biến Sepoy, có batrường đại học được thành lập ở Bombay, Calcutta và Madras

Thông qua liên hệ và so sánh về việc dạy tiếng Anh ở hai nước, Ấn vàAnh Anh ngữ lần đầu tiên được đề cập đến như là một môn học ở Anh vàonăm 1828, thậm chí trước đó nó cũng không được đề cập trong hai trường đạihọc danh tiếng là Oxford và Cambridge Cũng như những nước châu Âu lúcbấy giờ chủ yếu là ngôn ngữ Latinh (ngôn ngữ của nhà thờ) và Hy Lạp (ngôn