Kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11

nguyễn thị thu sakết hợp phơng pháp tình huống và phơng pháp đàm thoại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học phần “công dân với kinh tế” môn giáo dục công dân lớp 11Qua

nguyễn thị thu sa

kết hợp phơng pháp tình huống và phơng pháp

đàm thoại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh

trong dạy học phần “công dân với kinh tế”

môn giáo dục công dân lớp 11(Qua khảo sát các trờng thpt huyện nam đàn, tỉnh Nghệ An)

Trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này tôi đã nhận được sựhướng dẫn giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các anh chị và các bạn, với lòngkính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất tới:

Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau Đại học, Ban Chủ nhiệm khoaGDCT đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thànhluận văn

Tiến sĩ Đinh Trung Thành, Phó Trưởng phòng Đào tạo Sau Đại học đãhết lòng giúp đỡ, dạy bảo, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡtôi trong quá trình hoàn thành luận văn

Xin cảm ơn các thầy cô trong hội đồng chấm luận văn đã cho tôi nhữngđóng góp quý báu để hoàn chỉnh luận văn

Nghệ An, tháng 10 năm 2012

Nguyễn Thị Thu Sa

B NỘI DUNG 8

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI TRONG DẠY HỌC PHẦN: CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 8

1.1 Cơ sở lý luận của việc kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 11 8

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11 29

Kết luận chương 1 37

Chương 2 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ, MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 38

2.1 Chuẩn bị thực nghiệm 38

2.2 Nội dung thực nghiệm: 39

Kết luận chương 2 59

Chương 3 QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN KẾT HỢP PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUỐNG VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NAM ĐÀN – NGHỆ AN 60

3.1 Quy trình kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11 60

3.2 Điều kiện kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11 71

Kết luận chương 3 80

C KẾT LUẬN 81

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở ViệtNam trong bối cảnh toàn cầu hóa đã và đang đặt ra những yêu cầu cấp báchmới đối với người lao động cũng như những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáodục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Để đáp ứng vấn đề này thì giáo dụcđào tạo cần phải được bắt đầu từ giáo dục phổ thông mà trước hết phải bắtđấu từ việc xác định mục tiêu dạy học, đổi mới nội dung chương trình sáchgiáo khoa song song với việc đổi mới PPDH

Cùng với đổi mới nội dung, chương trình, sách giáo khoa, PPDH tấtyếu phải đổi mới phương tiện, đồ dùng dạy học Nghị quyết 40/2000/QH10

đã khẳng định: “Đổi mới nội dung, chương trình, sách giáo khoa, phươngpháp dạy học phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trangthiết bị dạy học” Với phương tiện dạy học phù hợp sẽ hỗ trợ tốt cho việc vậndụng các PPDH tích cực của người giáo viên, nhất là trong việc kết hợpphương pháp tình huống với phương pháp trực đàm thoại

Đối với môn học GDCD lớp 11 cấp THPT là môn học có tầm quantrọng đặc biệt, bởi vì mục tiêu môn học nhằm trang bị cho học sinh một hệthống tri thức về kinh tế, về các vấn đề chính trị - xã hội … Qua chương trìnhGDCD lớp 11, học sinh sẽ lĩnh hội được những kiến thức cơ bản về kinh tế -chính trị - xã hội, nắm được chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước –những hành trang vô cùng quan trọng đối với một con người những năm đầucủa tuổi trưởng thành

Môn giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ

An với chức năng, vai trò đặc thù của mình đã hoàn thành tốt nhiệm vụ củamình trong việc trang bị cho những người trẻ thế giới quan, phương pháp luận

khoa học, giáo dục cho học sinh lĩnh hội, nắm bắt được những vấn đề kinh tế

- chính trị - xã hội, pháp luật Để hoàn thành vai trò đó, không thể không kể

để những tác động tích cực của chủ trương đổi mới phương pháp dạy học, kếthợp một cách linh họat các phương pháp dạy học của đội ngũ giáo viên môngiáo dục công dân

Bên cạnh những thành công đó, cũng cần thẳng thắn chỉ ra rằng, trongthực tế, việc đầu tư cho dạy học môn GDCD, kết hợp linh hoạt phương pháptình huống và phương pháp đàm thoại, đặc biệt là phần “Công dân với kinhtế” ở lớp 11 chưa tuơng xứng với vị trí, tầm quan trọng của nó Hạn chế này

do sự tác động của nhiều nguyên nhân cả khách quan lẫn chủ quan, trong đónguyên nhân chủ quan là quan trọng nhất

Không ít giáo viên khi lên lớp chưa ý thức được vai trò, tầm quan trọngcủa môn học, ngại đầu tư đổi mới PPDH nhất là kết hợp các phương phápnhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh vẫn duy trì cách dạy thụđộng, “dạy chay, dạy suông”, truyền thụ kiến thức một chiều và vì vậy khôngthể “đưa học sinh ra ngoài bài học”, kiến thức bài giảng xa rời thực tiễn, khảnăng vận dụng những phương tiện dạy học trực quan, tăng cường đối thoạigiữa người dạy và người học còn rất hạn chế

Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh đối với mônhọc nhất là phần “Công dân với kinh tế” môn GDCD lớp 11 – môn học vớinhững kiến thức mang tính chất trừu tượng hóa, khái quát hóa cao - ở trườngTHPT thì một trong những giải pháp có tính chủ động, tích cực là kết hợp mộtcách linh hoạt phương pháp tình huống với phương pháp đàm thoại Xuất phát

từ yêu cấu đổi mới, nâng cao chất lượng dạy học phần “Công dân với kinh tế”chương trình GDCD lớp 11 chúng tôi đã chọn vấn đề: “Kết hợp phương pháptình huống với phương pháp đàm thoại nhằm nâng cao tính tích cực chủ động

của học sinh trong dạy học phần: “Công dân với kinh tế” môn GDCD lớp 11.(Qua khảo sát ở các trường THPT huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An).

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Đổi mới nội dung chương trình, sách giáo khoa, PPDH môn GDCD ởtrường THPT là vấn đề tập trung sự quan tâm nghiên cứu, đánh giá của cácnhà giáo, các nhà khoa học và của cả xã hội Đã có một số công trình nghiêncứu vấn đề này xuất bản, đăng tải trên các báo, tạp chí, tiêu biểu cho các côngtrình đó có thể kể đến:

Nhóm các công trình nghiên cứu về PPDH, đổi mới PPDH theo hướng tích cực:

- Nguyễn Văn Cường, Bernd Meier, Một số vấn đề đổi mới phương

pháp dạy học ở trường THPT (Dự án phát triển Giáo dục Trung học Phổ

thông), Hà Nội, 2008;

- Bộ Giáo dục Đào tạo, dự án đào tạo giáo viên Trung học cơ sở, Đổi

mới phương pháp dạy học trong các trường đại học, cao đẳng đào tạo giáo viên trung học cơ sở, Hà Nội, 8/2003;

- Tiến sĩ Nguyễn Đăng Bằng (Chủ biên), Góp phần dạy tốt, học tốt môn

giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2001;

- Thái Duy Tuyên, PPDH truyền thống và đổi mới, Nxb Giáo dục;

- Lê Quang Long, Thử đi tìm những phương pháp dạy học, Nxb Giáo

dục, Hà Nội, 1999;

Trong các công trình trên, các các tác giả đã tập trung làm rõ các kháiniệm cơ bản về PPDH, PPDH tích cực, cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận củaviệc đổi mới PPDH, phân loại các PPDH một cách có logic và có hệ thống;đồng thời đề xuất một số biện pháp đổi mới PPDH, cũng như một số quanđiểm, phương pháp, kỹ năng dạy và học để vận dụng vào việc dạy học các

môn học Tuy nhiên, các công trình đó mới chỉ tập trung phân tích, lý giải cácvấn đề về phương pháp, đổi mới phương pháp dạy học.

Nhóm các công trình nghiên cứu về phương tiện dạy học :

- Nguyễn Hữu Châu (chủ biên), Phương pháp, phương tiện, kỹ thuật và

hình thức tổ chức dạy học trong nhà trường, Nxb Giáo dục “Đại học sư

phạm”, Hà Nội, 2005;

- Lê Tràng Định (2003), Phân loại và sử dụng phương tiện trực quan

trong dạy học, Giáo dục, số 54;

- Tô Xuân Giáp, Phương tiện dạy học, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1998.

- Nguyễn Việt Dũng – Vũ Hồng Tiến – Nguyễn Văn Phúc (1999),

Phương pháp giảng dạy kinh tế chính trị ở các trường đại học, cao đẳng,

NXB Giáo dục

- Phùng Văn Bộ (1999), Lý luận dạy học môn Giáo dục công dân ở

trường phổ thông trung học, NXB Đại học quốc gia Hà Nội

Công trình nghiên cứu của các tác giả tập trung phân tích khá chi tiết vềkhái niệm, phân loại phương tiện trực quan; tầm quan trọng của việc vận dụngphương tiện trực quan cũng như các giải pháp sử dụng phương tiện trực quan,phương pháp tình huống một cách khoa học theo hướng tích cực hóa hoạtđộng nhận thức của học sinh Tuy nhiên việc kết hợp phương pháp tình huống

và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần “Công dân với kinh tế” mônGDCD lớp 11 trung học phổ thông nhằm nâng cao tính tích cực của học sinhTHPT như thế nào thì chưa có công trình nào đề cặp đến cả về cơ sở lý luậnlẫn thực tiễn cũng nhưng các giải pháp nhằm kết hợp một cách hiệu quả haiphương pháp này trong quá trình dạy học của giáo viên Công trình nghiêncứu của tác giả không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, đề xuất các giải pháp kết hợplinh hoạt phương pháp tình huống với phương pháp đàm thoại trong dạy họcphần “Công dân với kinh tế” môn GDCD lớp 11 ở trường trung học phổthông huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc kết hợp PPDH tìnhhuống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần “Công dân với kinh tế”môn GDCD lớp 11

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính hiệu quả của đề tài

- Đề xuất một số giải pháp để kết hợp một cách tối ưu Phương pháptình huống và phương pháp đàm thoại vào dạy học phần “Công dân với kinhtế” môn GDCD lớp 11 các trường THPT ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng của việc vận dụng kết hợp Phương pháp tìnhhuống và phương pháp đàm thoại nhằm phát huy tính tích cực của học sinhtrong dạy học phần “Công dân với kinh tế” môn GDCD lớp 11

- Qua khảo sát tại các trường THPT ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề kết hợp phương pháp đàm thoại và

phương pháp tình huống trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáo

dục công dân lớp 11 ở các trường THPT trên địa bàn huyện Nam Đàn

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử; quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

về giáo dục và đổi mới giáo dục phổ thông Trong quá trình nghiên cứu, đề tài

sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: đọc, phân tích, so sánh, tổng hợp,khái quát hóa… nhằm thu thập thông tin về lý luận

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: dự giờ, thăm lớp, thiết kế bàithực nghiệm, trực tiếp lên lớp, phân tích các số liệu thống kê để khẳng địnhtính đúng đắn và tính khả thi của việc vận dụng phương pháp đàm thoại trongdạy học phần “Công dân với kinh tế” môn GDCD lớp 11 ở trường THPThuyện Nam Đàn, Tỉnh Nghệ An

- Phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn: xây dựng câu hỏi, bảngbiểu, xử lý số liệu nhằm tìm hiểu thực trạng của quá trình dạy học mônGDCD ở các trường THPT huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

6 Giả thuyết khoa học

Chất lượng dạy và học là mục tiêu hàng đầu của ngành giáo dục đócũng chính là vấn đề cấp thiết trong quá trình học tập môn học nói chung vàphần công dân với kinh tế môn GDCD 11 nói riêng Nếu tìm hiểu, đánh giáđúng thực trạng vận dụng kết hợp phương pháp tình huống với phương phápđàm thoại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình dạy họcmôn GDCD ở các trường THPT huyện Nam Đàn, và xác định được nguyênnhân chi phối thì có thể xác lập được một số biện pháp góp phần nâng caochất lượng dạy học bộ môn ở các trường THPT trên địa bàn huyện Nam Đàn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc kết hợp phươngpháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân vớikinh tế môn Giáo dục công dân lớp 11 ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực nghiệm sư phạm kết hợp phương pháp tình huống vàphương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáodục công dân lớp 11

Chương 3: Quy trình và điều kiện kết hợp phương pháp tình huống kếthợp với phương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân với kinh tế môngiáo dục công dân lớp 11 ở các trường THPT huyện Nam Đàn

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC kÕt HỢP PHƯƠNG PHÁP TÌNH HUèng VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI TRONG DẠY HỌC PHÇN: CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Cơ sở lý luận của việc kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 11

1.1.1 Khái niệm về phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học môn giáo dục công dân

1.1.1.1 Khái niệm chung về phương pháp dạy học

Thuật ngữ phương pháp trong tiếng Hy Lạp là “Mesthodos” có nghĩa làcon đường, cách thức hoạt động để đạt được mục đích nhất định Phươngpháp có tính chất quyết định đối với mọi hoạt động Khi đã khẳng định đượcmục đích, đã xây dựng được một nội dung chương trình dạy học hiện đại, thìphương pháp dạy học của thầy và trò sẽ quyết định chất lượng dạy học

Trong từ điển tiếng việt, phương pháp là “cách thức để làm một việc gìsau khi nghiên cứu kỹ: Làm việc có phương pháp”.[29,711]

Theo Trần Bá Hoành: “Phương pháp dạy học là con đường, cách thứcgiáo viên hướng dẫn, tổ chức các hoạt động học tập tích cực chủ động của họcsinh nhằm đạt các mục tiêu dạy học” [19,6]

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Phương pháp dạy học là cách thức làmviệc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo củathầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực tới mục tiêu dạy học.” [27,8]

Trong cuốn tài liệu bồi dưỡng giáo viên lớp 11 cho rằng: “Phương pháp dạyhọc là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trongnhững điều kiện dạy học xác định, nhằm đạt mục đích dạy học đã đề ra” [2,10]

Xung quanh khái niệm phương pháp dạy học hiện nay còn tồn tại nhiều

ý kiến khác nhau mặc dù chưa có ý kiến thống nhất về định nghĩa phươngpháp dạy học song tất cả các tác giả đều thừa nhận rằng phương pháp dạy học

có những đặc trưng sau:

- Nó phản ánh sự vận động quá trình nhận thức của học sinh nhằm đạtđược mục đích đề ra

- Phản ánh sự vận động của nội dung đã được nhà trường quy định

- Phản ánh cách trao đổi thông tin giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức giao tiếp giữa thầy và trò

- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức và kiểm tra đánhgiá kết quả hoạt động

Qua sự phân tích trên chúng ta có thể khẳng định: phương pháp dạyhọc là cách thức hoạt động của thầy và trò trong mối quan hệ qua lại, thầy giữvai trò chủ đạo, điều khiển, chỉ đạo, hướng dẫn các tổ chức hoạt động học tậpcủa trò một cách tích cực, chủ động, nhằm đạt các mục tiêu dạy học đề ra

Cũng như các bộ môn khoa học khác môn GDCD có thể vận dụng vàoquá trình dạy học nhiều phương pháp dạy học khác nhau như: phương phápthuyết trình, phương pháp diễn giảng, phương pháp đàm thoại, phương phápthảo luận nhóm, phương pháp động não, phương pháp đóng vai

1.1.1.2 Phương pháp tình huống.

* Tình huống

Tình huống là một hoàn cảnh thực tế, trong đó chứa đựng mâu thuẫn Yêucầu phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cân nhắc các phương án khác nhau

Tình huống có thể là một hoàn cảnh gắn với câu chuyện, có chứa đựngnhững xung đột, có tính phức hợp nhằm để giải thích một hay một số vấn đềcủa cuộc sống.

Tình huống trong dạy học là những tình huống có thực hay mô phỏngtheo tình huống được cấu trúc hóa nhằm mục đích dạy học Nghiên cứu tìnhhuống có thể thực hiện bằng VIDEO, CATSETT hay kể chuyện

* Phương pháp tình huống

Dạy học theo tình huống được hiểu như là một quan điểm dạy học,trong đó việc dạy học được tổ chức theo những chủ đề phức hợp gần với tìnhhuống thực của cuộc sống Quá trình học tập được tổ chức trong một môitrường học tập tạo điều kiện kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối quan

hệ xã hội của việc học tập

Khái niệm: “Phương pháp huống hay còn gọi phương pháp nghiên cứutrường hợp điển hình là phương pháp dạy học, trong đó học sinh tự lực nghiêncứu một tình huống thực tiễn và giải quyết tình huống đặt ra”.[6,14]

* Các bước tiến hành

Các bước nghiên cứu tình huống có 3 bước cụ thể sau:

Bước 1: Giáo viên cung cấp cho học sinh tình huống để học sinh đọc(hoặc xem hay nghe) tình huống thực tế và suy nghĩ về nó

Bước 2: Giáo viên đưa ra một hay nhiều câu hỏi hướng dẫn liên quanđến tình huống để học sinh suy nghĩ

Bước 3: Học sinh tiến hành thảo luận tình huống thực tế

* Nhược điểm

+ Không thật sự tạo ra kinh nghiệm thực tiễn

+ Đòi hỏi nhiều thời gian

+ Không thích hợp với việc truyền thụ tri thức hệ thống

+ Đòi hỏi người điều phối (học sinh – trưởng nhóm) phải có kinhnghiệm, nếu không điều phối tốt có thể có những thành viên làm việc quá sứccòn số khác thì thụ động, không làm việc

* Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng phương pháp tình huống

+ Tình huống có thể dài hay ngắn tùy thuộc vào nội dung vấn đề

+ Tình huống phải được kết thúc bằng một loạt vấn đề hoặc nêu câu hỏinhư: Điều gì sẽ xảy ra? Bạn sẽ làm gì nếu đặt trong hoàn cảnh nhân vật? Vấn

đề này nên được giải quyết như thế nào?

+ Nội dung trả lời các câu hỏi này được dùng để khái quát một tìnhhuống rộng hơn Tình huống liên hệ với kinh nghiệm hiện tại cũng như tìnhhuống trong cuộc sống trong tương lai

+ Tình huống chứa đựng nhiều mâu thuẫn, liên quan đến nhiều phươngdiện, có thể diễn giải theo cách nhìn của người học và để mở nhiều hướng giảiquyết, trong giải quyết tình huống không phải bao giờ cũng có giải pháp duynhất đúng

1.1.1.3 Phương pháp đàm thoại

* Đàm thoại

“Đàm thoại chính là sự hỗ trợ, gợi mở giúp con người có thể đi đếnnhận thức cái chưa biết, làm giàu thêm tri thức của mình trên cơ sở nhữngkiến thức đã tích lũy được” [14,125]

Đàm thoại có tính phổ biến và tính thuyết phục cao không chỉ trong việctruyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học mà trong cả cuộc sống hàng ngày

* Phương pháp đàm thoại

Trong quá trình giảng dạy bộ môn GDCD căn cứ vào nội dung kiếnthức của từng bài giảng, giáo viên thường phải nên ra những câu hỏi để dẫndắt học sinh thu nhận kiến thức mới, hoặc hiểu sâu và nắm vững kiến thức đó.Những câu hỏi do giáo viên nêu ra nhằm gợi lại những tri thức đã có ở họcsinh, kể cả kiến thức học sinh thu nhận được qua cuộc sống hàng ngày, giúpcho học sinh tiếp cận dần với tri thức mới, liên hệ tri thức cũ và tri thức mớivới cuộc sống

Vậy: “Phương pháp đàm thoại là phương pháp dạy học, trong đó việctruyền thụ và lĩnh hội tri thức mới của giáo viên và học sinh thông qua hệthống câu trả lời những yêu cầu gợi ý do giáo viên nêu ra”[10,125]

* Các bước tiến hành phương pháp đàm thoại

Bước 1: Giáo viên nêu câu hỏi cần được tìm hiểu trước cả lớp hoặc chotừng nhóm để học sinh suy nghĩ

Bước 2: Giáo viên khích lệ học sinh phát biểu đóng góp ý kiến

Bước 3: Giáo viên hoặc lớp trưởng liệt kê tất cả các ý kiến phát biểucủa các thành viên trong lớp lên bảng hoặc giấy khổ lớn (Ao, A3, A4…)Không loại trừ một ý kiến nào kể cả các ý kiến chưa chính xác trừ trường hợptrùng lặp, hoặc cho học sinh trả lời vào phiếu học tập

Bước 4: Phân loại các ý kiến học sinh đã trả lời

Bước 5: Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng, khẳng định những ýkiến đúng đắn.

Bước 6: Giáo viên tổng hợp ý kiến của học sinh và tạo điều kiện cho họcsinh bổ sung ý kiến hoặc nêu các thắc mắc của mình nếu chưa hiểu vấn đề

Phương pháp đàm thoại có thể vận dụng để lý giải những phần triếthọc, pháp luật, các chủ trương của Đảng, Nhà nước, song đặc biệt phù hợpvới các vấn đề ít nhiều đã quen thuộc trong đời sống thực tế của học sinh vàvận dụng kiến thức chuyên môn đã được học qua các môn học khác nhau, cáckiến thức ở các phần, các bài học trước đó Phương pháp đàm thoại có nhữngyêu cầu sư phạm sau

* Yêu cầu sư phạm của việc sử dụng phương pháp đàm thoại

Để sử dụng tốt phương pháp đàm thoại trong giảng dạy đạt hiệu quảcao, trong giáo dục nói chung và trong giảng dạy bộ môn GDCD nói riêng,giáo viên nên cần tuân theo các yêu cầu sư phạm sau

1 Đàm thoại có thể được dùng để giảng dạy tri thức mới hoặc củng cốtri thức cũ, kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy và học tập của giáo viên –học sinh Tùy theo mục đích và nội dung của bài lên lớp giáo viên cần lựachọn hình thức đàm thoại cho phù hợp, điều đó không có nghĩa là không được

sử dụng kết hợp nhiều hình thức đàm thoại trong một giờ lên lớp Sau khi đãlựa chọn hình thức đàm thoại phải lựa chọn hình thức đặt câu hỏi phù hợp với

nó để xác định loại câu hỏi cần nêu ra Câu hỏi phải đa dạng, ví dụ: đúng hoặckhông đúng, thế này hoặc thế khác…Trong khi đặt câu hỏi nên có những thayđổi nhất định để tránh sự ức chế tăng yếu tố kích thích, hưng phấn tư duy củahọc sinh

2 Câu hỏi đặt ra cần sắp xếp theo 1 hệ thống xác định, hợp lý giúp họcsinh theo dõi, lĩnh hội đầy đủ kiến thức mới, khi chuyển từ câu hỏi này sangcâu hỏi khác cần tạo ra sự liên hệ giữa chúng để kiến thức không bị cắt rời

3 Câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, chính xác cả về nội dung và từ ngữ,tránh những câu hỏi mập mờ, không chính xác làm cho học sinh khó hiểu vàkhông hiểu và do đó học sinh khó trả lời hoặc trả lời không đúng nội dungđịnh hướng của giáo viên.

4 Câu hỏi phải phù hợp với nội dung bài giảng, gần gũi với thực tếhay những nội dung kiến thức học sinh đã tích lũy được, câu hỏi đòi hỏi trảlời bằng những kiến thức học sinh chưa được trang bị, tích lũy sẽ làm cho họcsinh không đủ khả năng trả lời dẫn tới chán học

5 Câu hỏi phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, thực tế xã hội (tìnhhình phong tục, tập quán, tôn giáo của địa phương…) trình độ học sinh Khinêu ra các câu hỏi cần tính đến các loại học sinh khác nhau trong lớp một mặtkích thích sự phát triển trí tuệ ở học sinh trung bình và khá, mặt khác có thểgiúp học sinh yếu kém phát huy tính tích cực, muốn vậy giáo viên cần có sựchuẩn bị kỹ càng về câu hỏi, dự kiến được cách trả lời của học sinh, đặt ranhững câu hỏi phụ nhằm gợi mở cho học sinh

6 Môn GDCD là một môn học có chức năng là hệ tư tưởng cho nêncần khuyền khích học sinh tự do đặt ra, tranh luận, giải quyết những vấn đềtrong nội dung bài học và thực tiễn đang diễn ra xung quanh, chính việc tranhluận của học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên sẽ giúp cho cả giáo viên vàhọc sinh hiểu được lý luận thực tiễn một cách đầy đủ, rút ngắn con đườngnhận thức chân lý, giáo viên cần phải khuyến khích, khen ngợi những câu trảlời tốt, những câu trả lời sai sót kể cả sai về cách nhìn cũng không vội vàngphê phán mà cần nhẹ nhàng và nghiêm túc phân tích để học sinh tự nhìn nhậnvấn đề đúng, sai của bản thân

7 Cần tránh hết sức những câu hỏi mà để trả lời học sinh không cầnsuy nghĩ

1.1.2 Cơ sở lý luận của việc kết hợp phương pháp đàm thoại và phương pháp tình huống trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 11

1.1.2.1 Quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lê nin về quá trình nhận thức

Nhận thức là gì? Câu hỏi này được đặt ra rất sớm khi con người tự nhậnthức về chính mình như là mặt khác với giới tự nhiên và bắt đầu suy nghĩ vềbản thân như một thực thể hoạt động đang nhận thức thế giới xung quanh Lờigiải đáp cho câu hỏi này cũng rất khác nhau nhưng có thể quy về 2 loại hoặc

là duy tâm hoặc theo duy vật Các nhà triết học duy tâm thì cho rằng ý thức(cảm giác, tinh thần, ý niệm…) là nguyên nhân, nguồn gốc, và là cơ sở củamọi tồn tại thế giới xung quanh (giới tự nhiên, xã hội) là sản phẩm của cảmgiác (Beccơli) hoặc là sự thể hiện, tồn tại khác của tinh thần ý niệm (Heghen)

Họ cho rằng chỉ có thực thể tinh thần siêu tự nhiên mới tồn tại chân thực và làđối tượng của nhận thức

Các nhà duy vật thì khẳng định: Con người có thể nhận thức được thếgiới Lý luận duy vật về nhận thức được xây dựng trên cở sở thừa nhận sự tồntại khách quan của thế giới, thừa nhận sự phản ánh của thế giới vào trong bộnão con người, thế giới xung quanh là nguồn gốc khách quan, duy nhất vàcuối cùng của mọi tri thức, tư tưởng, cảm giác, tri giác, ý thức là sự phản ánh,

là hình ảnh của thế giới bên ngoài Bản tính của nhận thức là sự phản ánh

“Trong lý luận nhận thức cũng như trong tất cả những lĩnh vực củakhoa học cần suy luận một cách biện chứng, nghĩa là đừng giả định rằng nhậnthức của chúng ta là bất di bất dịch và có sẵn, mà phải phân tích xem sự hiểubiết nảy sinh ra từ sự không hiểu biết như thế nào, sự hiểu biết không đầy đủ

và không chính xác trở thành đầy đủ hơn và chính xác hơn như thế nào”[25,117] Như vậy, quá trình nhận thức của con người đi từ chưa biết đến biết,biết ít đến biết nhiều, từ đơn giản đến phức tạp, từ cảm tính đến lý tính, từ

kinh nghiệm đến lý luận Đó chính là những nấc thang của nhận thức, giúpcon người đi sâu vào bản chất của sự vật, hiện tượng, hiểu biết chân lý Vìthế,nhận thức và tư duy con người luôn luôn phải giải đáp những vấn đề củacuộc sống, của hiện thực khách quan mà họ chưa sáng tỏ trên cơ sở của nhữngmối liên hệ với những cái đã hiểu biết nắm vững những tri thức đã thu nhậnđược Chủ thể nhận thức là con người, xã hội, sống và hoạt động trong điềukiện xã hội, tham gia vào hệ thống các quan hệ xã hội xác định của một dântộc, một thời đại, năng lực nhận thức của con người là sự kết tinh năng lực trítuệ và vốn tri thức, các phương tiện và phương thức nhận thức, kinh nghiệmnhận thức thế giới mà nhân loại có được ở mỗi thời đại.

Quá trình nhận thức đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và

từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn là con đường biện chứng của nhận thức,không có thực tiễn thì không có nhận thức, xa rời thực tiễn, nhận thực chỉ đưalại những “đóa hoa không kết quả” Cùng với thực tiễn, thông qua lao độngsản xuất, con người dần dần học cách nhận biết thế giới xung quanh, từngbước hình thành năng lực nhận thức, phát triển tư duy logic Thực tiễn khôngchỉ là cơ sở trên đó nhận thức phát sinh, tri thức hình thành, mà đồng thời còn

là động lực thúc đẩy nhận thức phát triển

Nhận thức thế giới hiện thực trên cơ sở thực tiễn, thực tiễn luôn vậnđộng và phát triển không ít khi đẩy nhận thức vào tình huống có vấn đề, đòihỏi trí tuệ con người phải đi sâu nghiên cứu mở rộng sự hiểu biết hiện có,đánh giá lại vốn tri thức cũ, xem xét lại cách tiếp cận cũ thậm chỉ phải thaythế những quan niệm và lý thuyết cũ bằng những cái mới tương ứng…

Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượngđến thực tiễn đó là con đường hình thành tri thức, không ngừng lặp lại quamỗi chu trình nhận thức Trong đó, đặc biệt phải kể đến vai trò của thực tiễn

là khâu kết thúc, kiểm nghiệm tính chân thực khách quan của các kết quảnhận thức, nhưng kết thúc chu trình này cũng là mở đầu một chu trình nhậnthức mới cao hơn, rộng hơn của quá trình trí tuệ con người, phản ánh “toàn bộnhững vòng khâu của hiện thực” Thực tiễn không những “mách bảo” mà cònđiều chỉnh nhận thức và trong không ít những trường hợp đòi hỏi phải nhậnthức lại nhằm loại bỏ những tri thức sai lệch hiện thực.

Xét trong toàn bộ nhận thức của con người về thế giới, thực tiễn là yếu

tố không thể thiếu được của quá trình nắm bắt chân lý là vòng khâu “chuyểnhóa” kết quả nhận thức thành chân lý

Như vậy mỗi nấc thang đạt được trong nhận thức thế giới xung quanhđều là kết quả đồng thời của cả “trực quan sinh động” và “Tư duy trừu tượng”được thực hiện trên cở sở thực tiễn, do thực tiễn quy định và được thực tiễnxác nhận

“Con đường biện chứng” các nhận thức không ngừng được triển khaithông qua lặp lại các chu trình nhận thức “trực quan sinh động – tư duy trừutượng – thực tiễn” trên những có sở mới cao hơn, được mở rộng hơn, nhằmgiải quyết những mâu thuẫn luôn nảy sinh trên mỗi bước đi lên của nhận thức

Đó là mâu thuẫn giữa chưa biết và biết, biết ít và biết nhiều, giữa những hiểubiết về hiện tượng và những hiểu biết về bản chất Giữa tính chủ quan và tíchkhách quan phải đạt được của các kết quả nhận thức, giữa chân lý khách quan

và sai lầm, giữa chân lý tương đối và chân lý tuyệt đối Qua sự phân tích trêncho chúng ta thấy quá trình nhận thức của con người diễn ra tương đối phứctạp,tuy nhiên quá trình nhận thức, tiếp nhận và xử lý thông tin khoa học củahọc sinh không chỉ tuân theo quy luật nhận thức của triết học Mác xít mà cònphụ thuộc vào quá trình chuyển giao thông tin giữa giáo viên và học sinh,trong đó người thầy đóng vai trò định hướng, hướng dẫn học sinh đi tìm tri

thức mới Vì vậy, trong quá trình truyền thụ tri thức giáo viên phải biết kếthợp các phương pháp dạy học một cách linh hoạt và sáng tạo.

1.1.2.2 Lý luận của khoa học giáo dục hiện đại

Sự phát triển của thế giới đặc biệt là sự phát triển của khoa học côngnghệ trong những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã tạo ra sự biến đổilớn trong cơ cấu sản xuất nâng cao đáng kể sức sản xuất xã hội Tăng trưởngkinh tế cùng với sự biến đổi xã hội làm cho mức sống được nâng cao, tất cảcác yếu tố trên đã làm nảy sinh các cuộc vận động cải cách giáo dục theohướng giải phóng con người và đề cao quyền con người Trọng tâm của cảicách giáo dục là cải cách quan niệm và kỹ thuật xây dựng chương trình, thiết

kế lại hệ thống các môn học

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học, hướng vào học sinh, điều này chi phối sự pháttriển dạy học trong nhà trường và sự phát triển dạy học trong xã hội Sự pháttriển của khoa học công nghệ cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI đưa nền kinh tếsang một giai đoạn mới Đó là “Nền kinh tế tri thức”, chính sự phát triển củanên kinh tế tri thức thời hậu công nghiệp đã tạo ra cơ hội học tập suốt đời, nótrở thành một thách thức đối với giáo dục và tổ chức dạy học nói chung.Trong quá trình mở cửa và hội nhập quốc tế những xu hướng, quan điểm dạyhọc trên cũng thâm nhập và làm biến đổi quá trình dạy học nói riêng và quátrình giáo dục nói chung

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáodục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu Đại hộiĐảng lần thứ IX khẳng định: “Phát triển khoa học và công nghệ cùng với giáodục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, nền tảng và động lực đẩy mạnh Côngnghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước”[13,112], giáo dục và đào tạo là nhân tố

phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởngkinh tế nhanh và bền vững, để theo kịp xu thế phát triển giáo dục của thời đại,đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện tốt Nghị quyết củaĐảng, đặt ra cho các nhà giáo dục cần phải đào sâu nghiên cứu lý luận dạy họchiện đại nói chung và xu thế, hướng phát triển của lý luận dạy học nói riêng đểđưa ra những phương pháp dạy học phù hợp với tình hình mới.

Ngày nay các môn khoa học ra đời ngày càng nhiều, trình độ khoa họccủa còn người phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu, để cho các thế hệ saunắm bắt, tiếp thu những kinh nghiệm, tri thức của nhân loại một cách dễ dàngchúng ta đã tiến hành xây dựng một hệ thống giáo dục khá hoàn chỉnh Giáodục được coi là một hoạt động đặc biệt trong xã hội vì vậy việc dạy họckhông thể diễn ra một cách tùy tiện mà phải theo một nguyên tắc, phươngpháp cụ thể Việc dạy học theo phương pháp truyền thống có tính chất truyềnthụ áp đặt, đã tạo ra một lớp người thụ động, kém năng động, sáng tạo, có tính

ỷ lại, ngồi chờ, đã không phù hợp với tình hình hiện nay Đổi mới phươngpháp dạy học là một tất yếu phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo, chú trọng hình thành các năng lực, phương pháp và kỹ năng laođộng khoa học Người học đóng vai trò trung tâm trong quá trình dạy học, các

em không là người thụ động trong quá trình tìm hiểu và tiếp thu tri thức, rènluyện kỹ năng, kỹ xảo mà các em là những người chủ động, tích cực, tự giáctham gia vào quá trình học tập của bản thân Theo Nguyễn Kỳ: “với mô hìnhdạy học lấy người học làm trung tâm đã đề cập tới nội dung như vấn đề họctrò, thầy dạy, lựa chọn các phương pháp giáo dục và đặc biệt là thiết kế môhình dạy học tích cực, quá trình dạy học tích cực và thiết kế một số bài cụ thểgiúp giáo viên vận dụng vào quá trình dạy học của mình Việc phát huy tínhtích cực, nhận thức của học sinh không phải chỉ ở vai trò to lớn trong việc

nâng cao chất lượng kiến thức mà còn có ý nghĩa lớn về mặt giáo dục, chỉ cóthể biến kiến thức thành thái độ, niềm tin tư tưởng, phát huy các giá trị đạođức của học sinh khi các em thực sự thông hiểu tài liệu một cách toàn diện.Những kết luận khái quát hình thành ở các em là kết quả những nổ lực và củanhững tình cảm tích cực”[21,17]

Lý luận khoa học giáo dục hiện đại đã và đang tạo ra xu hướng cải cáchgiáo dục mới “dạy học lấy người học làm trung tâm” phù hợp với thực tiễn và

xu thế phát triển của thời đại

1.1.2.3 Xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ của môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

* Mục tiêu dạy học

Môn GDCD được xác định là môn học có vị trí xếp cùng loại, nganghàng với các môn học khác trong hệ thống các môn học của bậc phổ thông,bên cạnh đó nó còn có vị trí đặc biệt do nhiệm vụ, vai trò và đặc điểm tri thứccủa bộ môn quy định

Từ mục tiêu chung của giáo dục và mục tiêu của bậc THPT mônGDCD hướng vào 3 mục tiêu chính: trang bị tri thức công dân trên các lĩnhvực chính trị, tư tưởng, kinh tế, đạo đức, pháp luật, hình thành ý thức côngdân, ý thức quyền và nghĩa vụ Giáo dục tinh thần trách nhiệm, tình cảm lànhmạnh của người công dân, rèn luyện hành vi, thói quen, ý thức, tình cảm đạođức phù hợp với chuẩn mực xã hội, rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức đãtích lũy giải quyết vấn đề trong cuộc sống

Để thực hiện được mục tiêu trên trong môn học tùy thuộc vào từng giaiđoạn lịch sử, nhiệm vụ của môn GDCD được xác định rõ ràng, cụ thể, nhất làtrong giai đoạn hiện nay Môn GDCD có 4 nhiệm vụ chính:

Thứ nhất, môn GDCD có nhiệm vụ trang bị cho học sinh một hệ thốngtri thức khoa học cơ bản, phổ thông, thiết thực, hiện đại theo quy định củachương trình về thế giới quan Mác – Lênin, lý luận về CNTB, CNXH, về thờiđại, về đạo đức, về pháp luật, về đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước.

Từ đó giúp học sinh nhận thức một cách đúng đắn về sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ tổ quốc Việt Nam XHCN Những tri thức của bộ môn cung cấp giúphọc sinh có thêm điều kiện để học tốt các môn học khác, đặc biệt giúp họcsinh rèn luyện tư tưởng, đạo đức

Thứ 2, trên cở sở những tri thức khoa học, môn GDCD bước đầu cónhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh thế giới quan khoa học, nhânsinh quan cách mạng, các phẩm chất đạo đức của công dân, người lao độngmới, củng cố niềm tin vào lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, vào sự lãnh đạo củaĐảng, không ngừng động viên tích cực của học sinh trong học tập, tu dưỡng

Trên đây là những nhiệm vụ cụ thể của môn GDCD trong giai đoạn hiệnnay Nhận thức đúng đắn và đầy đủ những nhiệm vụ trên sẽ giúp giáo viêntránh được những sai lầm như tầm thường hóa, đơn giản hóa tri thức khoa học

bộ môn, tách rời lý luận và thực tiễn, thực hiện tốt các nhiệm vụ trên sẽ góp

phần đắc lực vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường THPT Đồng thời

là cơ sở để xây dựng nội dung và phương pháp dạy học của bộ môn

1.1.2.4 Xuất phát từ nội dung chương trình sách giáo khoa và định hướng đổi mới phương pháp dạy học phần Công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11 ở trường trung học phổ thông

Nội dung phần Công dân với kinh tế chương trình sách giáo khoa giáo dục công dân lớp 11.

- Về vị trí phần Công dân với kinh tế môn học GDCD lớp 11 Công dân

với kinh tế là một trong 5 nội dung của môn học GDCD ở bậc PTTH, nội dungnày cung cấp cho học sinh những hiểu biết tối thiểu, cơ bản về các khái niệmkinh tế như tiền tệ, hàng hóa, tư bản, về các phương hướng phát triển kinh tếcủa đất nước, trên cơ sở đó học sinh có thể xác định được phương hướng họctập, lựa chọn ngành nghề hoặc các lĩnh vực hoạt động sau khi ra trường

- Về mục tiêu chường trình: Học xong phần này học sinh cần đạt đượccác yêu cầu sau:

- Thông qua kiến thức đã học, học sinh vận dụng để lý giải một số vấn

đề phát triển kinh tế trong đời sống xã hội

- Giúp học sinh có kỹ năng nhận xét và tham gia giải quyết những hiệntượng kinh tế gần gũi và phù hợp với lứa tuổi

- Giúp học sinh có kỹ năng định hướng nghề nghiệp phù hợp với bảnthân và yêu cầu phát triển của xã hội.

Bài 1: Công dân với sự phát triển kinh tế (2 tiết)

Bài 2: Hàng hóa – Tiền tệ - Thị trường (3tiết)

Bài 3: Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa (1tiết)Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa (1tiết)

Bài 5: Cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa (1tiết)

Bài 6: Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước (2tiết)

Bài 7: Thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai tròquản lý kinh tế của Nhà nước (2tiết)

Xuất phát từ cấu trúc nội dung, chương trình GDCD lớp 11 phần 1được thể hiện thành 2 mạch chính:

Mạch thứ nhất: Một số phạm trù, quy luật cơ bản, sản xuất vật chất,hàng hóa, tiền tệ, thị trường, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luậtcung cầu Mạch này nên lên những kiến thức phổ thông về kinh tế được thểhiện từ Bài 1 đến Bài 5 Đây là phần làm cơ sở lý luận cho phần sau

Mạch thứ 2: Phương hướng phát triển kinh tế của đất nước trong thời

kỳ CNH, HĐH thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần tăng cường vai tròquản lý kinh tế của Đất nước, được thể hiện từ Bài 6 đến Bài 7 Mạch này nêu

lên chủ trương, đường lối, chính sách phát triển của Đảng, Nhà nước Thôngqua đó nêu lên trách nhiệm của công dân trong việc phát triển kinh tế cá nhân,gia đình, xã hội.

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học phần Công dân với kinh tế Môn GDCD lớp 11.

GDCD là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục THPT, nó có

vị trí, nội dung giảng dạy, mục tiêu, nhiệm vụ và phương pháp riêng Từ khiđược đưa vào giảng dạy ở các trường phổ thông môn GDCD đã góp phần đàotạo các thế hệ học sinh trở thành những người lao động mới XHCN Đáp ứngnguồn nhân lực cho quá trình CNH, HĐH đất nước Với những thành quả đạtđược GDCD trở thành môn học quan trọng không thể thay thế

Trong chương trình giáo dục phổ thông môn GDCD đang được tiếnhành đổi mới nội dung, mục tiêu nhiệm vụ của môn học, đang có những điềuchỉnh, thay đổi để bắt kịp với sự phát triển của thời đại

Vậy làm thế nào để truyền tải được nội dung mới của môn học Thựchiện được mục tiêu, nhiệm vụ của bộ môn, điều này phụ thộc phần lớnphương pháp truyền đạt kiến thức của giáo viên giảng dạy bộ môn GDCD.Trước đây phương pháp dạy học nói chung, giảng dạy bộ môn GDCD nóiriêng phần lớn giáo viên đều lựa chọn sử dụng phần lớn là nhóm phương pháptruyền thống, nghiêng nhiều về sử dụng lời nói nặng tính lý thuyết, với lốiphương pháp dạy học thầy giảng trò nghe, thầy đọc trò chép, ít nhiều hạn chếtính sáng tạo, tự giác của học sinh, gây nên sự nhàm chán đối với môn học

Hiện nay, phương pháp dạy học này không còn được sử dụng phổ biếnnhư trước đây, vì bản thân nó bộc lộ nhiều hạn chế so với phương pháp dạyhọc tích cực Để truyền đạt được những nội dung mới của môn học, đòi hỏingười giáo viên phải thay đổi cách thức giảng dạy chuyển từ sử dụng nhómphương pháp truyền thống sang sử dụng nhóm phương pháp dạy học mới

Là môn học có đặc điểm tri thức mang tính khái quát trừu tượng cao,phân tích chương trình môn GDCD ta thấy nó tập trung khá nhiều phân môn,chứa đựng kiến thức của các môn học khác nhau Với phương pháp dạy họctruyền thống, giáo viên chỉ có thể dừng lại truyền tải nội dung môn học ở mức

độ lý thuyết, chưa nâng cao được tính thực tiễn của bài giảng, chưa giúp họcsinh vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống Thêm vào đó, trong suynghĩ của một bộ phận giáo viên, nhà quản lý giáo dục, học sinh, phụ huynhvẫn cho rằng GDCD là môn học phụ, chỉ cần dạy và học môn GDCD để đảmbảo chương trình không cần phải đầu tư, đổi mới hay cải cách Chính điềunày đã làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học của bộ môn

Thực trạng đó của việc dạy và học bộ môn, đề ra yêu cầu phải đổi mớiphương pháp dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh Trongluật giáo dục, khoản 2 điều 28 chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp vớiđặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khảnăng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[22,30]

Quán triệt những quy định của luật giáo dục, nhà trường trung học phổthông cần cụ thể hóa định hướng đổi mới giáo dục đối với từng môn học nóichung, môn GDCD nói riêng Định hướng đổi mới phương pháp dạy học mônGDCD nhất là phần “Công dân với kinh tế” chương trình GDCD 11 góp phầntích cực vào việc đào tạo con người, nhân lực và những công dân mới có tínhnăng động, sáng tạo, có phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH,phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy “Dạy học lấy người họclàm trung tâm” đây là một tư tưởng quan điểm giáo dục, một cách tiếp cận

dạy học chi phối tất cả quá trình dạy học về mục tiêu, nội dung, phương pháp,phương tiện, tổ chức, đánh giá… Chứ không liên quan đến phương pháp dạy

và học

Định hướng chung về đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, tự học, kỹ năng vận dụng vào thực tiễn,phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, tạo được hứng thú học tập cho học sinh Tận dụng được công nghệmới nhất, khắc phục lối dạy truyền thống, truyền thụ một chiều các kiến thức

có sẵn, cần phát huy năng lực tự học, học suốt đời trong thời đại bùng nổthông tin Tăng cường hoạt động cá thể phối hợp với hợp tác, kết hợp đánhgiá của thầy với tự đánh giá của trò Định hướng “Lấy người học làm trungtâm” được coi là quan điểm định hướng chung trong đổi mới phương phápdạy học Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD nói chung trong dạy họcphần Công dân với kinh tế nói riêng theo hướng tích cực là phải quán triệtsâu sắc nguyên tắc: “Học đi đôi với hành” Lý luận gắn với thực tiễn thôngqua việc đa dạng hóa các hoạt động dạy học, gắn hoạt động dạy học với hoạtđộng xã hội, hoạt động lao động và hoạt động thực tiễn ở các địa phương Đểhình thành nhận thức đúng đắn về thế giới quan, nhân sinh quan, củng cốniềm tin, kỹ năng, năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn của học sinh

1.1.2.5 Sự cần thiết kết hợp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11

Phương pháp được coi là “con đường” là “cách thức” để đạt tới mụcđích.Phương pháp sai thì tất yếu sẽ không đưa lại kết quả hoạt động nhưmong muốn Hơn thế nữa, phương pháp được quy định bởi nội dung Hiệnnay nội dung của các môn học nói chung, môn GDCD nói riêng đang dầnđược thay đổi cho phù hợp với sự phát triển của xã hội, kéo theo phương phápcũng phải có sự thay đổi Bên cạnh đó mục tiêu đào tạo của chúng ta đã có sự

điều chỉnh cho phù hợp với nhiệm vụ, yêu cầu mới của đất nước vì vậyphương pháp dạy học cũng phải thay đổi theo Định hướng đổi mới phươngpháp giảng dạy đã được đặt ra từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ 4 của thế kỷtrước (1980) từ NQTW4 khóa 7 (1-1993) NQ TW2 Khóa 8 (12-1996) đượcthể chế hóa trong luật GD (2005) cho đến nay sự chuyển biến trong việc sửdụng phương pháp dạy học ở các trường THPT vẫn chưa có sự thay đổinhiều, phổ biến là phương pháp dạy học truyền thống với lối truyện thụ kiếnthức cũ, thầy đọc trò chép, thầy giảng trò nghe, với phương pháp thuyết trình

là chủ yếu Sự kết hợp phương pháp dạy học tích cực, hiện đại ít nhiều cònhạn chế

- Với “cách thức”, “con đường” truyền thụ kiến thức như trên ít nhiều

đã và đang ảnh hưởng tới chất lượng dạy và học, đặc biệt là không thể đạt

được mục tiêu chương trình môn GDCD nói chung và phần Công dân với

kinh tế nói riêng.

Phần Công dân với kinh tế chương trình GDCD lớp 11 với đặc trưng

của phần này mang tính khái quát cao, gắn chặt với hoạt động kinh tế thịtrường đang diễn ra sôi động hàng ngày do đó để nâng cao chất lượng dạy họcphần này giáo viên không thể chỉ sử dụng phương pháp truyền thống hay hiệnđại mà cần phải áp dụng các phương pháp dạy học tích cực Việc kết hợpphương pháp đàm thoại và phương pháp tình huống không những kích thíchhọc sinh thích thú với môn học, phát huy được khả năng sáng tạo, mà cònhình thành ở người học những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết để giải quyết tốt cácvấn đề liên quan tới cuộc sống hàng ngày

- Xuất phát từ vai trò của phương pháp tình huống và phương phápđàm thoại trong dạy học môn GDCD lớp 11

Phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại bên cạnh nhữngmặt tích cực thì luôn có những hạn chế nhất định Để phần nào khắc phục

những hạn chế của phương pháp tình huống (học sinh chưa năng động, chưatích cực, chưa tư duy độc lập để giải quyết tình huống, tình huống vẫn cònnặng nề về lý thuyết trừu tượng hay như đàm thoại dễ gây cảm giác căngthẳng cho học sinh) vấn đề đặt ra cần phải sử dung phương pháp tình huốngkết hợp phương pháp đàm thoại, một mặt bổ sung cho nhau góp phần pháthuy tính tích cực của mỗi phương pháp, mặt khác hạn chế mặt tiêu cực.Thông qua đàm thoại quá trình tiếp nhận tri thức của học sinh sẽ trở nên dễdàng hơn Giáo viên sẽ truyền đạt được một cách đầy đủ nội dung của bàihọc, đồng thời qua đàm thoại thì giáo viên sẽ nắm vững được mức độ nắmkiến thức của học sinh để từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp.

Để kích thích sự sáng tạo, năng động của người học, gây nên hứng thú đối vớihọc sinh giúp học sinh biết vận dụng được những kiến thức đã học vào thựctiễn cuộc sống, khả năng giải quyết tình huống có vấn đề, để từ đó có những

cư xử phù hợp thì lại thông qua phương pháp tình huống Quá trình thực hiệnphương pháp đàm thoại lại liên quan tới việc giải quyết tình huống bao hàmtrong nó là phương pháp đàm thoại Bởi như chúng ta đã biết quá trình sửdụng phương pháp tình huống phải sử dụng phương pháp đàm thoại Giữa haiphương pháp này bản thân chúng đã có mối quan hệ chặt chẽ, ràng buộc nhau.Mặt khác quá trình nắm bắt tri thức qua bài học của học sinh có nghĩa là biếntri thức tiếp nhận được thành tri thức của chính bản thân và vận dụng tri thức

đó vào thực tiễn Bởi vậy, dạy học phần này đòi hỏi phải sử dụng thườngxuyên phương pháp đàm thoại kết hợp với phương pháp tình huống trong vaitrò là những phương pháp chủ đạo nhằm phát huy một cách cao nhất những

ưu thế của phương pháp này gắn với đặc thù của bộ môn GDCD 11 nói chung

và phần Công dân với kinh tế nói riêng Thông qua những tình huống diễn ratrong cuộc sống hàng ngày, học sinh sẽ tập nghiên cứu và đề xuất nhữngphương án giải quyết tình huống Quá trình này, những kiến thức nặng và khô

cứng về lý thuyết đã được “mềm hóa” thông qua quá trình chủ động làm việccủa học sinh Thực hiện được điều này thì những ưu điểm của phương pháptình huống và phương pháp đàm thoại sẽ được phát huy giá trị của nó.

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng phương pháp tình huống và

phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn

giáo dục công dân lớp 11

1.2.1 Khái quát về các trường trung học phổ thông ở huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ An

So với các huyện trong tỉnh Nghệ An thì ở địa bàn huyện Nam Đàn cókhá nhiều trường THPT với các loại hình đa dạng, vừa có trường công lập,vừa có trường dân lập, vừa có trường tư thục Trường THPT đầu tiên trên địabàn huyện Nam Đàn đó là trường THPT Nam Đàn, được thành lập vào năm

1961 với số lượng khoảng 9 lớp, gần 400 em học sinh, đến năm 1965 vì điềukiện đi lại khó khăn, chiến tranh tàn phá trường THPT Nam Đàn được chiatách thành hai trường đó là trường THPT Nam Đàn 1 đóng tại Rú Dồi naythuộc xã Hùng Tiến, trường THPT Nam Đàn 2 nay thuộc xã Khánh Sơn Saukhi thống nhất đất nước, năm 1977 thành lập thêm một trường THPT lấy tên

là trường THPT Kim Liên đóng tại xã Kim Liên Cùng với đổi mới hình thứcđào tạo cho phù hợp với tình hình mới, năm 1998 trường dân lập Sào Namđược thành lập đóng trên địa bàn xã Xuân Hòa, đến năm 2003 thành lập thêmtrường tư thục Mai Hắc Đế thuộc địa bàn xã Hùng Tiến Với số lượng 5trường THPT hiện nay số giáo viên THPT trên địa bàn là 340 giáo viên, trong

đó có 16 giáo viên thuộc bộ môn GDCD Hầu hết giáo viên bộ môn GDCDđều đạt chuẩn đào tạo, trong đó có một giáo viên học lên Sau Đại học, 5/16giáo viên có thâm niên trên 10 năm chỉ có một giáo viên đạt giáo viên giỏicấp tỉnh, điều đó cho thấy giáo viên chưa có ý thức phấn đấu nâng cao trình

độ, rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ phục vụ cho quá trình dạy học Với số lượng

học sinh đông trên 5000 học sinh có nhiều em đạt giải cao trong kỳ thi họcsinh giỏi cấp tỉnh, số lượng học sinh khá giỏi ngày càng cao, tỷ lệ đỗ tốtnghiệp của học sinh các trường năm 2010-2011 khoảng 96% - 98% Cáctrường như Nam Đàn 1, Kim Liên đạt danh hiệu trường tiên tiến trong nhiềunăm liên tục.

Bên cạnh những thành tích hoạt động giáo dục của các trường THPTtrên địa bàn huyện Nam Đàn còn tồn tại một số vấn đề (chung của giáo dụchiện nay và riêng của nhà trường) cần được xem xét giải quyết

Môn GDCD là môn học vừa có vị trí thông thường, vừa có vị trí đặtbiệt, mỗi vị trí có vai trò và nhiệm vụ tương ứng Hầu hết Ban Giám hiệu cáctrường trên địa bàn huyện đều xác định môn GDCD có vai trò đặc biệt trongviệc giáo dục tư tưởng, đạo đức, phẩm chất chính trị cho học sinh, là môn học

có vai trò chính trong việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoahọc, đồng thời cung cấp những tri thức, hiểu biết về các vấn đề kinh tế, chínhtrị xã hội cho học sinh, giúp các em hình thành những kỹ năng, kỹ xảo, giảiquyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống Mặc dù có vai trò rất quantrọng như vậy nhưng phần lớn nhận thức của các em đều cho rằng đây là mônhọc phụ không cần đầu tư như những môn học khác (Toán, văn, lý, hóa…)chỉ cần học để có điểm là được, việc học chỉ mang tính hình thức Một số giáoviên bộ môn cũng không chú trọng đầu tư giáo án, phương tiện, đổi mớiphương pháp giảng dạy chỉ dừng lại ở việc dạy để đảm bảo chương trình,chưa chú ý phát huy vai trò, vị trí bộ môn, phương pháp giảng dạy chủ yếu là

áp dụng nhóm phương pháp truyền thống nghiêng về sử dụng lời nói nên ítnhiều ảnh hưởng tới chất lượng bộ môn Vấn đề đặt ra ở đây là cần phải đổimới phương pháp dạy học như thế nào, để phát huy tính tích cực, chủ động,hứng thú của học sinh đối với môn học

1.2.2 Thực trạng của việc kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11 ở các trường trung học phổ thông huyện Nam Đàn

1.2.2.1 Tình hình vận dụng phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11

Bảng 1.1 Th ng kê th c tr ng s d ng k t h p các phống kê thực trạng sử dụng kết hợp các phương pháp ực trạng sử dụng kết hợp các phương pháp ạng sử dụng kết hợp các phương pháp ử dụng kết hợp các phương pháp ụng kết hợp các phương pháp ết hợp các phương pháp ợp các phương pháp ương phápng pháp

d y h c các trạng sử dụng kết hợp các phương pháp ọc ở các trường THPT trên địa bàn huyện Nam Đàn ở các trường THPT trên địa bàn huyện Nam Đàn ường THPT trên địa bàn huyện Nam Đànng THPT trên địa bàn huyện Nam Đàna b n huy n Nam àn huyện Nam Đàn ện Nam Đàn Đàn huyện Nam Đànn

STT Phương pháp dạy học

Khôngsửdụng

Ít sửdụng

Sửdụngthườngxuyên

1 Đàm thoại + Thuyết trình + Thảo luận nhóm 0 2 14

2 Giải quyết vấn đề + Tổ chức trò chơi 2 13 1

(Nguồn: Tác giả điều tra khi thực hiện đề tài năm học 2011 - 2012)

Nhìn vào bảng thống kê trên cho chúng ta thấy, phương pháp giảng dạy

mà giáo viên chủ yếu sử dụng là phương pháp nghiêng về thuyết trình, đàmthoại, thảo luận 14/16 giáo viên thường xuyên sử dung Hầu hết các giáo viêndạy môn GDCD trên địa bàn huyện Nam Đàn khi được hỏi “có thường xuyên

sử dụng phương pháp tình huống kết hợp với đàm thoại không?” đều chorằng: việc sử dụng phương pháp đàm thoại khi giảng dạy bộ môn là khá

thường xuyên và phổ biến, nhất là phần Công dân với kinh tế, bởi đây là

phương pháp giáo viên quen sử dụng, hơn nữa, hệ thống tri thức bộ mônGDCD khá trừu tượng, khái quát và liên quan đến các bộ môn khác ở nhàtrường cũng như cuộc sống xã hội, nên khi sử dụng phương pháp đàm thoại,học sinh thể hiện được trình độ hiểu biết, khả năng trình bày cũng như thái độ

và khả năng ứng xử của mình

Tuy nhiên, sự kết hợp giữa phương pháp đàm thoại và phương pháptình huống trong một giờ giảng của giáo viên còn thực hiện rất ít, chỉ có mộtgiáo viên sử dụng phương pháp này Điều đó được lý giải bởi: tình huống làmột hoàn cảnh thực tế, trong đó chứa đựng những mâu thuẫn, có câu chuyện,cốt chuyện, nhân vật, có tính phức hợp, được viết ra để minh chứng cho mộtvấn đề hay một số vấn đề trong cuộc sống nên nhiều giáo viên cho rằng, việckết hợp giữa hai phương pháp này là rất khó thực hiện, qua đàm thoại khó cóthể giải quyết được các tình huống trong thực tiễn, thông qua bài học hoặcnếu có thực hiện thì cũng dễ rơi vào đàm thoại diễn giảng.

Phần Công dân với kinh tế mang nhiều kiến thức trừu tượng, gắn liền với

thực tiễn đời sống xung quanh các em nên việc đưa các tình huống kinh tế vàogiảng dạy rất phong phú, nhưng do khối lượng kiến thức phần này khá nhiều màthời gian giảng dạy quá ít, thêm vào đó kiến thức phần này khó lấy tình huốngnên nhiều giáo viên quá tham kiến thức, đưa nhiều nội dung tri thức vượt quáchương trình chuẩn, việc sử dụng kết hợp giữa phương pháp tình huống vàphương pháp đàm thoại không đạt hiệu quả như mong muốn

Đa số giáo viên khi được hỏi: “bạn có thích kết hợp hai phương pháp nàytrong quá trình giảng dạy bộ môn không?” phần lớn đều chưa quyết tâm thực hiệnkết hợp hai phương pháp tình huống và đàm thoại Họ cho rằng, nếu sử dụng kếthợp hai phương pháp này thì phải thực sự chuẩn bị kỹ giáo án, phải tăng cườngđọc tài liệu, tìm hiểu thực tiễn xung quanh để có được những tri thức thực tế, nếukhông sẽ dẫn tới tình trạng chịu sự chi phối của phương pháp đàm thoại

Phần lớn học sinh trên địa bàn vốn đã quen với phương pháp dạy họctruyền thống, với lối học tập thụ động, ngại suy nghĩ, nhút nhát khi phải đưa

ra ý kiến, chưa quen với việc xử lý tình huống nên khó triển khai kết hợpphương pháp nghiên cứu tình huống kết hợp với đàm thoại

Như vậy, việc sử dụng kết hợp giữa phương pháp tình huống và

phương pháp đàm thoại vào dạy học phần Công dân với kinh tế được rất ít

giáo viên sử dụng vào giờ giảng, bởi thế ít nhiểu ảnh hưởng tới chất lượngcủa bộ môn GDCD

Sau đây là bảng thống kê về mức độ sử dụng kết hợp hai phương phápgiảng dạy tình huống kết hợp đàm thoại

Bảng 1.2 Thống kê tình hình sử dụng phương pháp tình huống và

phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế

(Nguồn: tác giả điều tra khi thực hiện đề tài, năm học2011 - 2012)

Qua bảng thống kê điều tra cho thấy, giáo viên ít tổ chức cho học sinhnghiên cứu tình huống thông qua đàm thoại trong dạy học môn GDCD, chỉ có1/16 giáo viên trên địa bàn thường xuyên sử dụng phương pháp tình huốngkết hợp với phương pháp đàm thoại, 10/16 giáo viên chưa chú trọng sử dụngphương pháp này, thậm chí có năm giáo viên chưa bao giờ sử dụng phươngpháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong một tiết dạy Mặc dù một

số giáo viên trên địa bàn huyện Nam Đàn thường xuyên sử dụng phương pháp

tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh

tế, nhưng lại chưa đầu tư đúng mức để đưa các tình huống kinh tế vào dạy

học, phần lớn khi giảng dạy đều sử dụng thiên về đàm thoại, các tình huốnggắn với thực tiễn đời sống còn được sử dụng ít, các câu hỏi gắn liền với tìnhhuống nhiều khi chưa sát, chưa đáp ứng được yêu cầu nội dung bài học, vì thếnhiều lúc câu hỏi tình huống còn lộn xộn, lan man, chưa hướng HS vào nộidung trọng tâm của bài Vì vậy, việc sử dụng phương pháp tình huống vàphương pháp đàm thoại chưa thực sự phát huy hết tác dụng của nó

Với kết cấu và đặc thù của chương trình môn GDCD lớp 11 và thựctrạng dạy học đã đặt ra một yêu cầu cho các nhà trường, các giáo viên phảiđổi mới phương pháp dạy học Tuy nhiên, đổi mới phương pháp dạy học ởđây không có nghĩa từ bỏ hoàn toàn phương pháp dạy học cũ mà phải biết kếthợp linh hoạt giữa phương pháp dạy học tích cực với phương pháp dạy họcmới, một trong những sự kết hợp đó là sử dụng phương pháp tình huống kếthợp với phương pháp đàm thoại nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn,tạo niềm tin, sự say mê và yêu thích học tập cho học sinh.

1.2.2.2 Một số kết quả đạt được từ việc kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại trong dạy học phần Công dân với kinh tế môn giáo dục công dân lớp 11

Phương pháp tình huống kết hợp với phương pháp đàm thoại là cáchthức tổ chức cho học sinh tham gia giải quyết một tình huống của nội dunghọc tập gắn liền với thực tiễn cuộc sống thông qua những hệ thống câu hỏigợi mở của giáo viên để từ đó các em hiểu tình huống và rút ra được nội dungbài học

Phần Công dân với kinh tế môn GDCD lớp 11 là phần gắn với thực

tiễn đời sống sản xuất xung quanh của các em, vì vậy mang tính thực tế cao.Qua các tình huống các em sẽ có cách cư xử phù hợp với những tình huốngkinh tế diễn ra, biết liên hệ so sánh giữa các tình huống giả định với tìnhhuống có thực trong cuộc sống

- Việc kết hợp phương pháp tình huống với phương pháp đàm thoại là

sự kết hợp khá mới có thể phát huy tính tích cực của học sinh, giúp cho họcsinh học tập chủ động, hứng thú, dễ dàng nắm bắt được tri thức mới hơn hẳncác phương pháp dạy học truyền thống

- Với những kiến thức có tính chất trừu tượng hóa, khái quát hóa cao,

có liên quan chặt chẽ với những kiến thức tổng hợp của bộ môn khoa học

khác và với thực tiễn, thực tế xung quanh học sinh Việc kết hợp hai phươngpháp này giúp học sinh nhận thức đúng đắn về tri thức khoa học của bộ môn,kích thích sự hứng thú, say mê tìm hiểu bộ môn và biết vận dụng đúng đắn trithức đó vào tư duy và hành động của học sinh, từ đó trình độ nhận thức đượcnâng cao, là cơ sở phát triển, hình thành tư duy lý luận.

- Từ những tình huống có vấn đề học sinh tham gia giải quyết trong bàihọc giúp học sinh rèn luyện được năng lực tư duy, khả năng tổng hợp, khảnăng vận dụng tri thức, cách lập luận, lý giải, trình bày một vấn đề trên cơ sởkiến thức đã học Qua đó, học sinh nâng dần trình độ tư duy logic

- Một trong những ưu điểm của phương pháp dạy học tích cực này là giáoviên có thể nắm bắt được thái độ học tập, năng lực của học sinh, học sinh biếtvận dụng những tri thức được cung cấp, tham gia vào quá trình sản xuất kinh tếcùng gia đình, lý giải được những hiện tượng kinh tế diễn ra xung quanh

1.2.2.3 Những vấn đề đặt ra trong quá trình dạy học kết hợp phương pháp tình huống và phương pháp đàm thoại

Tất cả các giáo viên giảng dạy môn GDCD của các nhà trường trên địabàn huyện Nam Đàn khi được hỏi: “nếu kết hợp 2 phương pháp tình huống vàphương pháp đàm thoại mang lại kết quả gì?” đều cho rằng phương pháp tìnhhuống kết hợp phương pháp đàm thoại là phương pháp dạy học mới có thểphát huy tính tích cực của học sinh Nhiều giáo viên còn khẳng định dạy họcbằng phương pháp tình huống kết hợp phương pháp đàm thoại làm cho họcsinh học tập tích cực, chủ động, hứng thú hơn hẳn so với phương pháp dạyhọc truyền thống

Tuy nhiên, cũng có giáo viên cho rằng đây là một phương pháp dạy họckhó đòi hỏi cao ở sự chuẩn bị của giáo viên và sự đồng đều về nhận thức, sựchủ động của học sinh Mặt khác việc áp dụng phương pháp tình huống kếthợp với phương pháp đàm thoại sẽ dễ mất nhiều thời gian, thời gian soạn giáo

án, thời gian chuẩn bị câu hỏi, thời gian chuẩn bị các tình huống vì vậy dễ gây

“cháy” giáo án, vì vậy giáo viên phải đầu tư cho tiết học nhiều hơn

Nhiều giáo viên mặc dù nhận thức đúng vai trò của phương pháp tìnhhuống kết hợp với phương pháp đàm thoại nhưng do chưa nắm vững quytrình thực hiện, nhiều khi rơi vào đàm thoại là chính không chú trọng phầnsuy nghĩ về tình huống nên hiệu quả chưa cao, việc đưa các tình huống kinh

tế vào bài dạy chưa được đầu tư đúng mức nên còn lúng túng trong việc xử lýcác tình huống, các câu hỏi của tình huống còn lộn xộn, vì vậy giờ học chưađạt được mục tiêu đề ra

Phương pháp đàm thoại kết hợp với phương pháp tình huống đòi hỏihọc sinh phải biết vận dụng những tri thức đã có, biết khái quát lập luận mộtcách logic chặt chẽ, biết sử dụng ngôn ngữ khoa học trên cơ sở vận dụngnhững kiến thức đã tiếp nhận được, giải quyết những tình huống diễn ra trongcuộc sống

Khi sử dụng phương pháp này đỏi hỏi giáo viên phải chuẩn bị kỹ cáccâu hỏi đàm thoại liên quan đến tình huống, các câu hỏi phải ngắn gọn, rõràng, không được quá khó cũng không được quá dễ, câu hỏi trước phải là tiền

đề cho câu hỏi sau, tình huống phải gắn với hoàn cảnh thực tế và ít nhiềuquen thuộc trong cuộc sống đối với các em

Rõ ràng việc kết hợp phương pháp tình huống kết hợp với phương pháp

đàm thoại là rất cần thiết trong dạy học phần Công dân với kinh tế Tuy nhiên

giáo viên phải tổ chức cho học sinh nghiên cứu tình huống kết hợp phươngpháp đàm thoại như thể nào để đạt hiệu quả tốt nhất

Kết luận chương 1

Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụtrọng tâm được bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện trong những năm gần đây