Tìm hiểu cách sử dụng phương pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức hoạt động ngoài lớp môn sức khoẻ tiểu họ

lời nói đầuĐề tài “Tìm hiểu cách sử dụng phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp môn Sức khỏe Tiểu học”.. Vì những lý do nh đã trình bày

lời nói đầu

Đề tài “Tìm hiểu cách sử dụng phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp môn Sức khỏe Tiểu học” Đợc thực hiện trong một thời gian ngắn, điều kiện

không ít khó khăn Để hoàn thành công trình nghiên cứu này, ngoài sự cốgắng của bản thân, còn đợc sự tận tình giúp đỡ của thầy, cô giáo và sự

động viên khích lệ của bạn bè Với tấm lòng biết ơn sâu sắc tôi xin chân

thành cảm ơn Thạc sĩ Nguyễn Văn Vũ Ngời đã trực tiếp hớng dẫn tôi làm

đề tài này Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Giáodục Tiểu học Trờng Đại học Vinh Cám ơn các thầy, cô giáo cũng nh họcsinh trờng Tiểu học Cửa Nam I - Thành phố Vinh

Vì đây là công trình tập duyệt đầu tiên chắc chắn không tránh khỏinhững thiếu sót Tôi rất mong nhận đợc những lời chỉ bảo, nhận xét củathầy, cô giáo và các bạn

Vinh ngày 10/5/2002

Đinh Thị Thu Hiền

Phần I: Những vấn đề chung

1 Lý do chọn đề tài:

1.1 “ Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân”[1,58] Do đó, giáo dục Tiểu học đặt nền tảng cho cuộc sống văn hoá vàtinh thần cho toàn dân tộc Nó là tiền đề cơ bản để nâng cao dân trí, là cơ sởban đầu hết sức quan trọng cho việc đào tạo thế hệ trẻ thành những con ng-

ời “làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có t duy sáng tạo, có

kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức kỷ luật,

có sức khoẻ”[2,5]

Khi nói về thực trạng dạy học ở bậc Tiểu học, Quang Dơng - Chủnhiệm ban tâm lý học đã khẳng định: “ Nhìn chung nhà trờng chúng tacòn yếu về chất lợng đích thực” Chính vì thế mà BCHTW Đảng lần II khoáVIII đã nêu rõ: “ đổi mới mạnh mẽ phơng pháp giáo dục và đào tạo, khắcphục lối truyền thụ một chiều rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo cho ngờihọc Từng bớc áp dụng các phơng pháp tiên tiến và phơng tiện hiện đại vàoquá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu chohọc sinh”

Đổi mới PPDH luôn luôn đặt trong mối quan hệ với đổi mới mụctiêu, nội dung, đổi mới các hình thức tổ chức dạy học để phối hợp dạy họctheo cá nhân và các nhóm nhỏ hoặc cả lớp, giữa dạy học ở trong phòng học

và ngoài lớp học, theo cơ chế: “Thầy tổ chức – trò hoạt động, Thầy thiết kế

- trò thi công” [3,26] Có nh vậy thì chất lợng đào tạo mới đợc nâng cao,mục đích giáo dục mới đạt đợc

1.2 Nh chúng ta đã biết môn Sức khoẻ ở Tiểu học là môn học có ợng kiến thức rất phong phú và đa dạng gắn với nhiều vấn đề của cuộc sốnghàng ngày Nếu chỉ nghe thuyết giảng một cách thụ động mà không quansát so sánh, không thông qua hành động bằng thao tác của mình thì các emkhông thể tự chủ, năng động, sáng tạo khi giải quyết những vấn đề về sứckhoẻ thờng gặp Bởi lẽ đối với học sinh Tiểu học “ nghe thì sẽ quên, nhìnthì biết, làm thì mới hiểu” Vì thế, trong quá trình dạy học giáo viên phải

l-đặt học sinh vào tình huống có vấn đề, thông qua hệ thống câu hỏi các emthảo luận, tranh luận, phân tích, so sánh để tìm ra cách ứng xử của mình vàmỗi em sẽ tự lựa chọn các thao tác, hành động mà mình cho là đúng nhất đểdần dần biến nó thành kỹ năng

1.3 Thực tế dạy học môn sức khỏe hiện nay ở Tiểu học cho thấy:Quan sát là phơng pháp đợc giáo viên Tiểu học sử dụng thờng xuyên Cónhiều giáo viên đã tiếp cận với PPDH mới, đã biết sử dụng phơng phápquan sát kết hợp thảo luận nhóm trong giờ lên lớp Song việc tổ chức đó vẵncha đa lại hiệu quả cao Một trong những nguyên nhân dẫn đến điều đó làgiáo viên cha biết cách sử dụng nó và chỉ sử dụng duy nhất một hình thứcdạy học với không gian bó hẹp trong lớp học.

Lâu nay, một số giáo viên còn hiểu sai lệch về khái niệm bài - lớpnên học sinh Tiểu học còn bị nhốt chặt trong “bốn bức tờng” của lớp học,tạo ra một sự ngăn cách giả tạo giữa nhà trờng và ngoài đời giữa học vàhành Do đó, việc dạy học ngoài lớp sẽ góp phần xoá đi sự ngăn cách giữanhà trờng và cuộc sống, đa hẳn học sinh vào đời một cách tự nhiên thiếtthực Nhiều nhà giáo dục đã phản đối cách dạy học quá thiên về mô hình,sơ đồ và tranh vẽ Họ khuyên nhà giáo dục háy coi trọng việc giáo dục trẻ

em bằng những vật thật Do đó, trong quá trình dạy học giáo viên có thểchuuyển phơng pháp dùng lời sang phơng pháp quan sát, giúp học sinh tiếpxúc với sự vật- hiện tợng thật và phải chứng kiến cụ thể Vì thế, tốt nhất là

tổ chức cho các em học ngoài lớp học - ngoài hiện trờng Từ đó, thông quathảo luận mà các em tự mình rút ra đợc kết luận và nêu ra đợc khái niệm, trithức cần lĩnh hội Nh ngời xa đã nói: “ Trăm nghe không bằng một thấy,trăm thấy không bằng một cái làm” Có nh vậy mới phát huy đợc tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của học sinh Nhờ đó mà giờ học trở nên “ nhẹnhàng hơn, tự nhiên hơn, hiệu quả hơn”

Vì những lý do nh đã trình bày chúng tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu cách sử dụng phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp môn Sức khoẻ Tiểu học”.

2 Mục đích nghiên cứu.

Chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần nâng cao chất lợngdạy học môn Sức khoẻ Tiểu học

3 Lịch sử vấn đề nghiên cứu.

Việc tổ chức cho học sinh quan sát là vấn đề đợc nhiều nhà giáo dụctrong và ngoài nớc quan tâm nghiên cứu

Ngay từ thế kỷ XVII Komenski ngời Tiệp Khắc đã đề ra nguyên tắcdạy học trực quan mà quan sát là nền tảng Ông cho rằng đây là “nguyêntắc vàng ngọc”[4,35] Giáo viên phải tạo điều kiện để học sinh huy động tối

đa các giác quan vào việc tri giác đối tợng (Nghe, nhìn, sờ, mó) Có nh vậy,trẻ mới hiểu hết đợc thế giới.

Rút Xô đã có lần kêu gọi: “Đồ vật, hãy đa ra đồ vật”[4] Ông chorằng sự phát triển của giác quan là tiền đề quan trọng của việc giáo dục trítuệ Nhà giáo dục ngời Nga lỗi lạc K.Đ.Usinxki (1824-1870) đặc biệt nhấnmạnh vai trò của quan sát trong dạy học, coi đó là cơ sở quan trọng nhấtcủa việc dạy học Vì nó giúp cho quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh trởnên dễ dàng, là những phơng tiện quan trọng để kích thích tính tích cực củahọc sinh, phát triển t duy cho các em Còn Pétxtalogi thì cho rằng: Tính trựcquan là phơng thức, phơng tiện dẫn tới sự phát triển của t duy

ở Liên Xô: Có M-N-Skatkin, Exipôp Dan cốp Đặc biệt là Dan cốp

đã đa ra bốn hình thức phối hợp giữa lời nói với đồ dùng trực quan.Gôrôsencô và Stepanốp cũng đã đa ra hệ thống các phơng pháp cho trẻ nhậnthức môi trờng xung quanh, trong đó phơng pháp cơ bản là quan sát

ở Việt Nam đã có một số tác giả nghiên cứu về vấn đề tổ chứ c chohọc sinh quan sát trong quá trình dạy học ở Tiểu học nh Bùi Phơng Nga,Nguyễn Thợng Giao, Nguyễn Thợng Chung, Nguyễn Thị Thấn

Nhiều đề tài nghiên cứu giáo dục học, tâm lý học, phơng pháp dạyhọc Của các thầy cô giáo và sinh viên của nhiều trờng cũng đề cập tới vấn

đề này Gần đây nhất là luận văn tốt nghiệp của sinh viên Đỗ Thị Hng với

đề tài: “Xây dựng quy trình tổ chức cho học sinh quan sát kết hợp thảo luậnnhóm trong giờ học môn tự nhiên – xã hội ở Tiểu học” [10]

Nhìn chung các tác giả trong và ngoài nớc đã nhấn mạnh tầm quantrọng của quan sát trong quá trình dạy học Nhng cha có một tác giả nào đềcập đến cách sử dụng phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trongviệc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp đối với các môn học nói chung và

đối với môn sức khoẻ nói riêng

4 Khách thể và đối tợng nghiên cứu.

4.1 Khách thể nghiên cứu.

Phơng pháp và hình thức dạy học môn sức khoẻ tiểu học

4.2 Đối tợng nghiên cứu.

Cách sử dụng phơng pháp kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chứchoạt động học tập ngoài lớp môn sức khoẻ tiểu học

5 Giả thuyết khoa học.

Nếu trong quá trình dạy học giáo viên biết sử dụng phơng pháp quansát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp

đúng lúc, đúng cách (thích hợp) thì sẽ đạt đợc kết quả tốt hơn

6 Nhiệm vụ nghiên cứu.

6.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

6.2 Tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng phơng pháp quan sát kếthợp thảo luận nhóm

6.3 Thực nghiệm s phạm

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu.

Với thời gian có hạn chúng tôi tập trung làm sáng tỏ cách sử dụngphơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm trong việc tổ chức học tậpngoài lớp môn sức khoẻ lớp 2

8 Phơng pháp nghiên cứu.

8.1 Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết:

Đọc, nghiên cứu và tổng kết các tài liệu có liên quan đến đề tàinghiên cứu

8.2 Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.

- Phơng pháp quan sát việc dạy và học của giáo viên và học sinh ờng Tiểu học Cửa Nam I

tr Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm dạy và học của giáo viên và họcsinh

- Phơng pháp điều tra

- Phơng pháp thực nghiệm

- Phơng pháp đàm thoại với giáo viên Tiểu học

- Phơng pháp thống kê toán học để chứng minh độ tin cậy của kếtquả nghiên cứu

Phần II: Nội dung nghiên cứu

Chơng I: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của vần đề

nghiên cứu

I Cơ sở lý luận của vấn đề

1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vến đề nghiên cứu.

1.1 Phơng pháp:

1.1.1 Khái niệm:

Phơng pháp là một phạm trù hết sức quan trong có tính chất quyết

định đối với mọi hoạt động Phơng pháp tồn tại và gắn bó với mọi hoạt

động của con ngời nói chung và hoạt động học tập của học sinh nói riêng.Năng lực học tập của trẻ có phát triển hay không, học sinh có thể tiếp thu,chiếm lĩnh đợc đối tợng rèn luyện kỹ năng kỹ xảo học tập hay không; Điềunày không chỉ phụ thuộc vào mức độ tích cực, tự giác, chủ động cuả các emtrong hoạt động học tập mà còn phụ thuộc rất lớn vào vai trò tổ chức lãnh

đạo s phạm của giáo viên Trong đó, có việc sử dụng hợp lý phơng pháp dạyhọc đợc đặt lên hàng đầu Tầm quan trọng đó của phơng pháp đã đợcA.N.Krlôp nhấn mạnh: “Đối với con tàu khoa học, phơng pháp vừa là chiếc

la bàn lại vừa là bánh lái, nó chỉ phơng hớng và cách thức hoạt động”

Về phơng diện triết học, phơng pháp đợc hiểu là cách thức, là con ờng, là phơng tiện để đạt đến mục đích nhất định, để giải quyết nhữngnhiệm vụ nhất định Đây là kjhái niệm phổ biến nhất của khái niệm phơngpháp

đ-Theo Hêghen: Phơng pháp là ý thức của sự tự vận động bên trong củanội dung

Nh vậy, mục đích quyết định phơng pháp, mục đích nào phơng pháp

ấy Muốn cho hoạt động thành công thì nhất thiết phải đảm bảo sự thốngnhất giữa mục đích và phơng pháp

Trong nhà trờng chúng ta hiện nay, phơng pháp dạy học phục vụ mục

đích: “Đào tạo những con ngời có kiến thức văn hoá, khoa học, kỹ thuật,nghề nghiệp, lao động tự chủ sáng tạo và có ý thức kỷ luật, giàu lòng nhân

ái, yêu nớc, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, đáp ứng nhu cầu pháttriển của đất nớc và chuẩn bị cho tơng lai”

Do đó tuỳ theo mục đích cụ thể là lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ nănghoặc phát triển năng lực trí tuệ, đánh giá chất lợng lĩnh hội mà các phơngpháp dạy học đợc vận dụng khác nhau hoặc thay đổi một cách thích hợp

- Tính nội dung: Phơng pháp bao giờ cũng gắn với nội dung hoạt

động Lê nin đã đề cao định nghĩa của Hê Ghen về phơng pháp trong tácphẩm: “Bút ký triết học” của mình: Phơng pháp là ý thức của sự tự vận

động bên trong của nội dung Phơng pháp không phải là hình thức bênngoài mà chính là linh hồn và khái niệm của nội dung Nội dung nào thì cóphơng pháp ấy Không có phơng pháp nào là vạn năng ứng với tất cả mọinội dung

Bao giờ phơng pháp dạy học cũng là và chỉ là phơng pháp dạy họcnhững tri thức nào đó và bao giờ nó cũng gắn liền với một hay nhiều phơngtiện dạy học Vì thế, khi tất cả những cái này thay đổi thì phơng pháp dạyhọc cũng thay đổi Xu thế hiện nay là các phơng pháp dạy học đang pháttriển theo hớng làm cho hoạt động học tậpc của học sinh tiếp cận với hoạt

động nhận thức của nhà khoa học

- Tính hiệu quả: Phơng pháp cũng giả định nhân tố t tởng ý thức hệhay nói cách khác hiệu quả của phơng pháp tuỳ thuộc vào hoạt động củachủ thể, không có phơng pháp nào là vạn năng Do đó cần phải phối hợpcác phơng pháp dạy để phát huy hiệu quả chung của chúng

- Tính hệ thống: Phơng pháp chỉ ra hàng loạt các thao tác Các thaotác đợc thực hiện theo một trình tự nhất định Phơng pháp có ý nghĩa điềukhiển, phơng pháp đợc phát triển theo nhiều bớc, tức là một chuỗi các thaotác nhất định Mỗi phơng pháp dạy học cũng phải bao gồm một hệ thốngcác thao tác, biện pháp tơng xứng với logic của hoạt động dạy học diễn ralúc phơng pháp dạy học đó đợc vận dụng

Nh vậy, phơng pháp là cách thức hoạt động của con ngời mà trong đó

sự kết hợp thống nhất làm một giữa quy mô khách quan đã đợc con ngời

nhận thức và tính mục đích của con ngời, là sự thống nhất biện chứng giữanội dung với cách thức thực hiện nội dung đó một cách thực tiễn.

1.2 Phơng pháp dạy học (PPDH)

1.2.1 Khái niệm: Phơng pháp dạy học bao gồm phơng pháp dạy và

phơng pháp học Chúng là hai hoạt động khác nhau về đối tợng nhng thốngnhất với nhau về mục đích tác động qua lại với nhau và là hai mặt của quátrình dạy học

Phơng pháp dạy học là một trong những yếu tố quyết định hiệu quảcủa giờ dạy Có thể nói PPDH là chìa khoá của sự thành công trong dạyhọc

Vậy phơng pháp dạy học là gì ?

Trên cơ sở khái niệm phơng pháp ngời ta đã đa ra rất nhiều địnhnghĩa khác nhau về PPDH:

Có ngời cho rằng: “PPDH là một hệ thống những hành động có mục

đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của họcsinh, đảm bảo cho các em lĩnh hội nội dung học vấn” [8]

Một số tác giả khác lại cho rằng: PPDH là cách thức tơng tác giữathầy và trò nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

ý kiến khác lại khẳng định: PPDH là cách thức hoạt động tơng tácgiữa thầy và trò nhằm đạt đợc mục đích dạy học

Từ những định nghĩa trên và nhiều định nghĩa khác thì PPDH cónhững đặc trng sau: Nó phản ánh sự vận động của nội dung dạy học đợcquy định trong chơng trình; phản ánh cách thức trao đổi thông tin giữa thầy

và trò; phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức Vì vậy PPDH là

kỷ thuật đồng thời là nghệ thuật, là một yếu tố quan trọng thúc đẩy hoạt

động nhận thức của học sinh

Vậy: Phơng pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của thầy

và trò trong quá trình dạy học, đợc tiến hành dới vai trò chỉ đạo của thầynhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học

1.2.2 Hệ thống các phơng pháp dạy học ở Tiểu học

Trong lý luận dạy học tồn tại nhiều cách phân loại các PPDH Mỗicách phân loại là một cơ sở riêng Sau đây là một số cách phân loại phổbiến nhất:

- Dựa vào nguồn kiến thức và đặc điểm tri giác thông tin thìS.I.Petropski chia PPDH thành các nhóm: Phơng pháp truyền thụ tri thức

mới hình thành kỹ năng - kỹ xảo; ứng dụng tri thức; hoạt động sáng tạocủng cố, kiểm tra đánh giá kết quả [8].

- Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh thì M N Skatkin; la-lecne có các nhóm PPDH: Giải thích, minh hoạ, nêu vấn đề tìm kiếmtừng phần, mang tính chất nghiên cứu [8]

I Iuk I Babanxki đa ra ba nhóm PPDH bao gồm: Các phơng pháp tổchức và thực hiện hoạt động học tập nhận thức; các phơng pháp kích thích

và xây dựng động cơ học tập; các phơng pháp kiểm tra Mỗi nhóm nh vậylại đợc chia thành nhiều nhóm con

- N V Savin cũng đa ra một hệ thống các PPDH ở Tiểu học, baogồm :

Các phơng pháp dùng lời nói: kể chuyện, giải thích, đàm thoại, làmviệc với sách giáo khoa

 Các phơng pháp trực quan: Quan sát, trình bày các tài liệu trựcquan, phim và đèn chiếu

 Các phơng pháp thực hành: Luyện tập miệng và viết, làm thínghiệm

- ở Việt Nam, một số tác giả nh Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Phó

Đức Hoà đã đa ra một hệ thống PPDH ở Tiểu học gồm:

+ Nhóm các PPDH dùng lời: Thuyết trình, đàm thoại, làm việc vớisách giáo khoa và các tài liệu khác

+ Nhóm các PPDH trực quan: Quan sát và trình bày trực quan

+ Nhóm các PPDH thực hành: Luyện tập, ôn tập, làm thí nghiệm+ Nhóm các phơng pháp kiểm tra: Đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảocủa học sinh

Trên cơ sở hệ thống các PPDH ở Tiểu học, một số tác giả đã đa ra hệthống các PPDH môn Sức khoẻ Tiểu học: Quan sát, làm mẫu, hỏi đáp, tròchơi, thảo luận nhóm, kiểm tra đánh giá

Nh vậy, quan sát là một trong những phơng pháp trực quan và thờngxuyên đợc sử dụng trong quá trình dạy học môn Sức khoẻ ở Tiểu học

Tuy nhiên, quan sát chỉ thực sự đợc coi là PPDH khi giáo viên biết tổchức cho học sinh biết quan sát, đợc xem xét trực tiếp các sự vật hiện tợngmột cách có ý thức, có mục đích, có kế hoạch và tự mình rút ra đợc nhữngkết luận khoa học Mặt khác, các PPDH phong phú và đa dạng, không mộtphơng pháp nào tồn tại một cách độc lập mà bao giờ cũng có mối quan hệ

và đợc hỗ trợ bởi các PPDH khác Mỗi phơng pháp có những thế mạnh

riêng nhng cũng có mặt hạn chế Chính vì vậy trong một bài dạy không baogiờ giáo viên chỉ sử dụng một phơng pháp độc tôn, mà vấn đề quan trọng làphải xác định phơng pháp nào là phơng pháp cơ bản, phơng pháp chủ đạo,phơng pháp nào là phơng pháp hỗ trợ Quan sát là phơng pháp chủ yếutrong dạy học môn Sức khoẻ, nó cũng có mặt hạn chế nhất định, do đó cầnphải phối hợp với các phơng pháp dạy học khác Mới mẻ nhất và hiệu quảnhất là phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm

1.3 Phơng pháp quan sát

1.3.1 Khái niệm quan sát:

Quan sát là một chức năng tâm lý của nhiều loài, nhng với con ngờithì nó tinh tế và sâu sắc hơn nhiều Quan sát là một cách thức rất hiệu quảgiúp con ngời nhận thức chân lý: “Từ trực quan sinh động đến t duy trừu t-ợng, từ t duy trừu tợng đến thực tiễn, đó là con đờng biện chứng của quátrình nhận thức chân lý” (Lê nin)

Quan sát là một PPDH đợc sử dụng từ rất lâu Vậy quan sát là gì?Quan sát là sự tri giác có định hớng, có kế hoạch, quan sát là hìnhthức tri giác cao nhất, mang tính tích cực, chủ động và có mục đích rõ rệt,làm cho con ngời khác xa với con vật Nó là một quá trình tâm lý phản ánhmột cách trọn vẹn các thuộc tính bề ngoài của sự vật, hiện tợng đang trựctiếp tác động vào giác quan của ta Nhng con ngời không nhận thức tất cảnhững cái đập vào mắt mình mà lựa chọn những cái cần thiết và quan trọngnhất Vì vậy, quan sát đợc đặc trng bởi tính lựa chọn khác với sự tri giác

đơn giản, quan sát có liên quan đến các quá trình tâm lý khác

Quan sát là quá trình nhận thức cảm tính tích cực, là sự tri giác cómục đích, có kế hoạch nhằm thu đợc những biểu tợng ban đầu về các sự vật

và hiện tợng Tuy nhiên, quan sát không phải chỉ đơn giản là một dạng trigiác mà đây là một quá trình tâm lý phức tạp Trong quá trình đó có nhiềuhoạt động tâm lý liên kết một cách mật thiết với nhau mà tri giác là hoạt

tự nhiên và xã hội Qua đó giúp phát triển năng lực t duy trừu tợng, pháttriển ngôn ngữ cho các em Đồng thời góp phần hình thành cho trẻ thế giới

quan khoa học, óc quan sát - thứ vũ khí sắc bén để nhận thức thế giới kháchquan Do đó, nếu tổ chức tốt quá trình quan sát thì hiệu quả của giờ học sẽ

đợc nâng cao

1.3.2 Phơng pháp quan sát:

Trên cơ sở khái niệm quan sát thì phơng pháp quan sát là một phơngpháp nhận thức cảm tính tích cực Nó đợc sử dụng rộng rãi trong f dạy học,

đặc biệt là trong quá trình giảng dạy môn Sức khoẻ

Phơng pháp quan sát trong dạy học môn Sức khoẻ là phơng pháp tổchức cho học sinh tri giác đối tợng theo một kế hoạch đã định để lĩnh hội trithức đã định

1.3.3 Vị trí của phơng pháp quan sát trong dạy học môn Sức khoẻ Tiểu học:

Từ trớc tời nay nhờ quan sát mà ngời ta phát hiện ra những đặc điểm,tính chất, vạch ra đợc các mối quan hệ không gian và đoán trớc đợc diễnbiến về mặt thời gian của các hiện tợng xẩy ra trong tự nhiên và xã hội, mặc

dù trong đó thờng xuyên có sự biến đổi Đối với học sinh Tiểu học, phơngpháp quan sát giúp các em hình thành những biểu tợng và những khái niệm

về tự nhiên - xã hội và những gì bao quanh cuộc sống một cách tơng đốichính xác và bền vững Đồng thời góp phần phát triển tính nhạy cảm củacác giác quan, phát triển ngôn ngữ và t duy

Nh chúng ta đã biết ở học sinh Tiểu học năng lực tri giác còn thấp,các em thờng chỉ biết các dấu hiệu bên ngoài, dấu hiệu không bản chất củacác sự vật, hiện tợng Để học sinh có thể nhận biết các dấu hiệu bản chấtcủa sự vật, hiện tợng cần phải tổ chức cho học sinh quan sát chúng Vìquan sát là quá trình tri giác có kế hoạch, có trọng tâm Quan sát cho chúng

ta hình ảnh đầy đủ về các sự vật, hiện tợng, đó chính là biểu tợng Kết quảcủa quá trình quan sát hình thành ở học sinh biểu tợng ban đầu về hìnhdạng bên ngoài của vật thể hoặc hiện tợng nào đó Biểu tợng ở học sinh lànhững hình ảnh trực quan và cụ thể, nhng chúng khái quát hơn kết quả củaquá trình tri giác nói chung

Riêng trong dạy học môn Sức khoẻ, phơng pháp quan sát đóng vaitrò rất quan trọng Đây là một PPDH đặc trng của môn học này

Hệ thống kiến thức và kỹ năng của môn Sức khoẻ đợc hình thành từlớp 1 đến lớp 5 ở các lớp đầu cấp, học sinh bắt đầu hình thành và rèn luyệncác kỹ năng giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh dinh dỡng và vệ sinh môi trờng.Lên các lớp cuối cấp các kiến thức về cơ sở khoa học của các kỹ năng giữ

vệ sinh mới dần dần đợc hình thành Từ đó xây dựng thái độ tự giác rènluyện thành thói quen vệ sinh Muốn hình thành kỹ năng trớc hết học sinhphải biết quan sát cac thao tác của các bạn, của mình và của thầy Từ đó sosánh để tìm ra các thao tác hợp lý nhất của mình mà tự luyện tập.

Qua tìm hiểu sách giáo khoa sức khoẻ Tiểu học, ta thấy nội dung củabài học chủ yếu đợc thể hiện dới dạng kênh hình Chính vì thế trong quátrình dạy học giáo viên không thể không tổ chức cho học sinh quan sát

- ở chủ đề: “Nếp sống khoa học” thì học sinh quan sát các hoạt độngcần thực hiện để đảm bảo nếp sống khoa học

- ở chủ đề: “ Bảo vệ giữ gìn vệ sinh thân thể” các em quan sát cáchành động, cách thức tiến hành để đảm bảo vệ sinh thân thể

Nhất là đối với những bài tổ chức cho các em học tập ngoài lớp, thựchành “vệ sinh mắt”, “đánh răng đúng cách”, thì các em cần phải tập trungquan sát từng thao tác của bạn làm, từ đó tìm ra thao tác hợp lý cho mình

- Chủ đề: “Vệ sinh dinh dỡng”: phải quan sát thì học sinh mới biết

đ-ợc những gì nên làm, những gì không nên làm và cách làm để đảm bảo vệsinh trong ăn uống Đồng thời biết đợc loại thức ăn nào cung cấp chất đạm,chất đờng, chất béo

- ở chủ đề: “Vệ sinh môi trờng” Qua quan sát các em thấy đợcnhững hành động nên làm, những hành động không nên làm, cách thực hiệnnhững việc làm để đảm bảo môi trờng sạch, đẹp

ở giai đoạn II (lớp 4, 5) t duy trừu tợng của học sinh đã phát triểnhơn, kênh chữ đợc tăng cờng nhng có những tiết học, giáo viên cần tổ chứccho học sinh quan sát Nhất là khi tìm hiểu cơ sở khoa học của các kỹ nănggiữ vệ sinh, học sinh phải có những hiểu biết cơ bản về cơ thể ngời, về môitrờng và về dinh dỡng Lúc đó, những quan sát về tự nhiên, xã hội và conngời của học sinh sẽ là nguồn gốc quan trọng cho quá trình nhận thức

Đối với cơ thể ngời: Để biết đợc cấu tạo bên trong của mắt, các cơquan với đờng hô hấp, cấu tạo của da, thì các em phải quan sát trên cácsơ đồ hình vẽ

Về môi trờng: Học sinh quan sát những con vật có hại và biết đợccách tiêu diệt các con vật đó Quan sát những việc làm để làm cho môi tr -ờng sạch, đẹp

Về dinh dỡng: Các em đợc quan sát các loại hoa quả, các con vậtlàm thức ăn Từ đó các em biết đợc những loại nào có chứa nhiều chất dinhdỡng nhất đó là những chất nào

Ngoài những tiết học bó hẹp trong bốn bức tờng của một phòng học,

có nhiều bài học đòi hỏi có sự tổ chức cho học sinh học tập ngoài lớp thìmới tạo đợc hứng thú học tập, tiếp thu kiến thức một cách có hiệu quả hơn.Chẳng hạn bài: “Một số cây thuốc nam chữa bệnh thông thờng” Hớng dẫnhọc sinh quan sát các cây thuốc nam để tìm ra những đặc điểm của từngloại cây Quan sát vệ sinh trờng lớp và tiến hành cách làm vệ sinh trờng lớp.Quan sát một số nhà ở để biết đợc nhà ở nh thế nào là nhà ở hợp vệ sinh.Biết cách làm vệ sinh nhà ở một cách hợp vệ sinh Quan sát mô hình V.A.Ctại một gia đình nào đó tham quan các địa điểm biểu hiện sự ô nhiễm môitrờng Các tiết học này tạo điều kiện cho các em đợc trực tiếp quan sát vànghiên cứu các sự vật, hiện tợng trong tự nhiên - xã hội Từ đó các em cóthể mở rộng, hiểu sâu các kiến thức trong chơng trình, nâng cao hứng thúhọc tập, phát triển óc quan sát và năng lực trí tuệ của các em

Qua đó ta thấy: phơng pháp quan sát là một phơng pháp dạy học đợc

sử dụng thờng xuyên, liên tục trong quá trình dạy học môn Sức khoẻ vớinhiều đối tợng và hình thức khác nhau ở nhiều chủ đề của môn học

1.4 Phơng pháp thảo luận nhóm:

1.4.1 Khái niệm thảo luận nhóm và phơng pháp thảo luận nhóm:

Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, Cousinet đã áp dụng những

đặc điểm sinh hoạt của loài ngời vào quá trình giáo dục, đề xuất PPDH dựatrên đời sống xã hội của trẻ em, đó là phơng pháp làm việc theo nhóm Ph-

ơng pháp này thoả mãn nhu cầu hoạt động, nhu cầu xã hội hoá của trẻ.Nhóm đợc tập hợp với nhau từ 5 đến 6 học sinh, mỗi nhóm đợc tự do lựachọn công việc nhóm muốn thực hiện Công việc đợc thực hiện dới sự hợptác của mỗi ngời trong nhóm

Nhng phải đến thời gian gần đây thì PPDH thuyết giảng tỏ ra có hiệuquả thấp so với yêu cầu của xã hội loài ngời đặt ra mà cần phải chuyển sangcách dạy học mới theo hớng tính cực hoá hoạt động học tập của học sinh,thì PPDH theo nhóm của Cousinet đợc sống lại, đợc bổ sung phát triển, đợc

áp dụng vào quá trình dạy học ở nhà trờng hiện đại, đặc biệt là nhà trờngTiểu học Nó là một PPDH mới đợc khuyến khích sử dụng trong quá trìnhdạy học các môn học nói chung và môn Sức khoẻ nói riêng ở Tiểu họcnhằm rèn luyện cho học sinh tính độc lập, linh hoạt, sáng tạo Rèn cho các

em cách trình bày quan điểm, ý kiến của mình, cách nghe, cách nghĩ, cách

đánh giá về sự trình bày ý kiến của ngời khác

Vậy phơng pháp thảo luận nhóm là gì ?

Thảo luận là sự bàn bạc, trao đổi ý kiến và quan điểm của mỗi cánhân về một sự vật, hiện tợng hay một vấn đề nào đó trong học tập.

Nhóm là một tập hợp ngời đợc xác định bởi các mối quan hệ tơngtác, cùng chia sẽ mục tiêu chung, cùng tuân theo một quy tắc hành vi nhất

định và đóng những vai trò khác nhau

Thảo luận nhóm là sự bàn bạc, trao đổi ý kiến, trình bày quan điểmcủa mỗi cá nhân về một vấn đề học tập dới sự tổ chức, hớng dẫn của giáoviên

Trong quá trình dạy học theo nhóm, thảo luận nhóm là khâu chủyếu, là giai đoạn quan trọng của hoạt động nhóm Thảo luận có thể là mộtphần của bài học để tìm tòi, xác định một vấn đề hoặc để nhận định đánhgiá một vấn đề

Nh vậy, thảo luận nhóm là một phơng pháp dạy học tích cực, pháthuy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của ngời học Qua đó góp phần

đổi mới PPDH theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của ngời học

1.4.2 Vị trí của phơng pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là phơng pháp học tập hợp tác, thờng đợc sự dụng đểthực hiện một nhiệm vụ hoặc giải quyết một vấn đề của bài học mà mỗi cánhân học sinh không đủ khả năng để hoàn thành, cần có sự tham gia củanhiều ngời Ví dụ: giải quyết vấn đề tìm hiểu về các nguyên nhân sâu răng

và sún răng trong bài: “Vệ sinh về răng miệng” ở lớp 1, bài: “Bệnh AIDS” ởlớp 3, bài: “Một số cây thuốc nam chữa bệnh thông thờng” ở lớp 4, bài

sự trở thành những nhân vật trung tâm của giờ học, tự mình giải quyếtnhững vấn đề của bài học Đặc biệt là không làm hạ thấp, lu mờ vai trò củagiáo viên mà ngợc lại làm thay đổi cách dạy của giáo viên theo hớng tíchcực Họ là ngời tổ chức, hớng dẫn, là trọng tài, cố vấn cho các cuộc thảo

luận Vì vậy, khi sử dụng phơng pháp này yêu cầu đối với giáo viên càngcao hơn cả về năng lực chuyên môn lẫn nghiệp vụ s phạm.

Trong dạy học môn Sức khoẻ, thảo luận nhóm đợc sử dụng rộng rãi ởmọi chủ đề Tuỳ theo nội dung cụ thể của từng bài học, thảo luận nhóm cóthể là một phần của bài học để nhận định, đánh giá một vấn đề nào đó, phầnlớn thời gian của tiết học giáo viên giành cho học sinh thảo luận

1.5 Phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm (PPQS-TLN).

1.5.1 Phơng pháp quan sát kết hợp thảo luận nhóm

Nh chúng ta đã biết PPDH thì rất phong phú và đa dạng Nhng không

có phơng pháp nào là vạn năng ứng dụng cho tất cả mọi nội dung Chình vìthế, trong quá trình dạy học giáo viên không thể sử dụng một phơng pháp

độc tôn Vấn đề quan trọng là phải xác định phơng pháp nào là phơng phápcơ bản, phơng pháp nào là hỗ trợ Đối với môn Sức khoẻ thì quan sát là ph-

ơng pháp chủ yếu và sử dụng thờng xuyên trong quá trình dạy học, đặc biệt

là ở các lớp đầu cấp Mặt khác mỗi phơng pháp có một thế mạnh riêng Nếugiáo viên biết phát huy thế mạnh đó và khắc phục những mặt hạn chế củamỗi phơng pháp thì giờ dạy chắc chắn sẽ đạt hiệu quả cao Đối với môn Sứckhoẻ cũng thế, quan sát mặc dù là phơng pháp chủ yếu nhng nó cũng cómặt hạn chế riêng Vì vậy để nâng cao chất lợng dạy học phát huy đợc tínhtích cực, hoạt động sáng tạo, phát huy đợc kinh nghiệm sống của học sinh,thì trong quá trình dạy học giáo viên cần phải kết hợp giữa quan sát với thảoluận Đặc biệt chú trọng vào việc thảo luận nhóm

Quan sát kết hợp thảo luận nhóm là phơng pháp mà giáo viên sửdụng để tổ chức cho học sinh tự quan sát, bàn bạc, trao đổi ý kiến giữa cáccá nhân với nhau trong từng nhóm và đa ra kết quả thảo luận chung thôngqua hệ thống câu hỏi mà giáo viên giao cho

Quy luật nhận thức của xã hội loài ngời nói chung, của học sinh Tiểuhọc nói riêng là: “Từ trực quan sinh động đến t duy trừu tợng, từ t duy trừutợng đến thực tiễn” Vì thế trong quá trình dạy học nếu giáo viên chỉ sửdụng các phơng pháp nh hỏi đáp, giảng giải, thảo luận mà không tổ chứccho học sinh quan sát thì các em khó có thể lĩnh hội đợc tri thức của bàihọc cũng nh yêu cầu của giáo viên đặt ra Ngợc lại, nếu trong một giờ dạyhọc chỉ sử dụng duy nhất phơng pháp quan sát thì không thể rút ra đợc kếtluận khoa học; nếu quan sát kết hợp với hỏi đáp thì cha kiểm soát đợc kếtquả lĩnh hội của từng học sinh Tốt nhất và hiệu quả nhất là đa hệ thốngcâu hỏi đó vào trong phiếu giao việc, yêu cầu học sinh thảo luận theo từng

nhóm Sau đó báo cáo kết quả làm việc của nhóm mình trớc lớp Hay nóicách khác để nâng cao hiệu quả của giờ dạy, giáo viên cần tổ chức cho họcsinh quan sát kết hợp thảo luận nhóm không chỉ ở những tiết dạy trong lớp

mà còn ở những tiết dạy ở ngoài lớp - ngoài thiên nhiên - hiện trờng

1.5.2 Việc sử dụng PPQS - TLN trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp ở môn Sức khoẻ Tiểu học.

Chúng ta đã biết mọi nhận thức của học sinh Tiểu học đều bắt đầu từtri giác cảm tính Vì vậy, qua quan sát thế giới trực tiếp một cách có mục

đích, theo một kế hoạch nhất định có sự so sánh - phân tích - tổng hợp sẽgiúp các em chính xác hoá đợc các biểu tợng Mặt khác, các bài học ngoàilớp giúp học sinh quan sát trực tiếp đối tợng học tập mà không có loại đồdùng dạy học nào hay lời miêu tả nào của giáo viên có thể so sánh đợc vềmặt trực quan Chính vì thế mà chúng ta cần tích cực tổ chức cho học sinhhọc tập ngoài lớp

* Cách sử dụng PPQS - TLN khi tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp

có những khác biệt đáng kể ở một số bớc tiến hành so với ở trong lớp Cụthể là:

- ở bớc chuẩn bị đối tợng quan sát: Nếu nh tổ chức học tập trong lớpgiáo viên chỉ cần chuẩn bị tranh ảnh, sơ đồ hoặc một số vật thật (nếu có) thì

đối với việc tổ chức học tập ngoài lớp giáo viên cần tìm hiểu trớc địa điểm,lựa chọn thời gian, thời tiết và đối tợng thích hợp để tiến hành bài giảng saocho thiết thực phục vụ bài học và thuận tiện cho việc đi lại, ghi nhớ của họcsinh Cần phải có ít nhất là hai phơng án cho thời tiết thuận lợi và thời tiếtkhông thuận lợi Đồng thời ngoài việc chuẩn bị tốt hệ thống câu hỏi dẫn dắthọc sinh đi vào trọng tâm của bài, giáo viên còn phải dự kiến bố trí cáchngồi hoặc cách đứng của học sinh trớc hoặc bao quanh đối tợng tìm hiểu.Quy định về kỷ luật trên đờng khi đi, khi học tập và khi về đợc an toàn

- ở giai đoạn tổ chức hoạt động nhóm không phải là phát mẫu vật,tranh ảnh cho học sinh quan sát, mà ở đây giáo viên phân công khu vực -

địa điểm cho các nhóm quan sát và phát phiếu giao việc Do đó các nhómnhận khu vực - địa điểm quan sát và phiếu giao việc - Đồng thời quan sát sựvật, sự việc diễn ra thực tế nh thế nào

* Cũng nh việc sử dụng các PPDH khác vào quá trình dạy học, việc

sử dụng PPQS - TLN vào tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp cũng phảichịu sự khống chế chặt chẽ của logic tổ chức hoạt động dạy Tức là nó phải

đợc hiện thân vào quá trình này ở các giai đoạn tất yếu của quá trình này

ở giai đoạn chuẩn bị (còn gọi là giai đoạn lựa chọn đối tợng quansát) ở giai đoạn tổ chức hoạt động học ngoài lớp của học sinh theo sựchuẩn bị này, ở giai đoạn tổng kết buổi học theo sự chuẩn bị này ở mỗigiai đoạn ấy PPQS - TLN lại đợc hiện thân ở một số việc làm (hành động)tất yếu của giai đoạn đó Chẳng hạn ở giai đoạn chuẩn bị, nó đợc hiện thân

ở việc chuẩn bị đối tợng quan sát, ở việc lập phiếu học tập sao cho phù hợpvới việc học ngoài lớp ở việc yêu cầu học sinh chuẩn bị một số phơng tiệncần thiết và thích hợp đối với việc học tập ngoài lớp

Tóm lại, việc sử dụng PPQS - TLN cũng nhất thiết phải đợc thể hiệntheo một trình tự chặt chẽ hay theo một quy trình xác định Các yếu tố cơbản của quy trình sử dụng PPQS - TLN đợc thể hiện bằng mô hình sau:

Sơ đồ

Quy trình sử dụng PPQS - TLN trong việc tổ chức hoạt động

học tập ngoài lớp môn Sức khoẻ Tiểu học

Giới thiệu bài, nêu nhiệm

vụ, giải thích nhiệm vụ,

giao nhiệm vụ

H ớng dẫn quan sát, tổ

chức thảo luận nhóm

Theo dõi hoạt động học

của học sinh và giúp đỡ

Chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên

II

Tổ chức H.động học tập ngoài lớp

III

Tổng kết buổi học ngoài lớp

Báo cáo kết quả thảo luận - bổ sung, trao đổi

2 Kết luận:

Phơng pháp dạy học về bản chất là hình thức biểu hiện, là cách thể

hiện thực tế của nội dung dạy học hay đó cũng chính là nội dung dạy học

đang vận động một cách hiện thực để đạt tới mục đích của nó (là biến thànhtri thức, thành sự hiểu biết, thành tâm lý của học sinh)

Về kỷ thuật thực hiện, PPDH là tổ hợp các việc làm kế tiếp nhau cómục đích thống nhất của thầy trong việc tổ chức, hớng dẫn trò thực hiệnmột chuỗi việc làm, làm ra cho mình (lĩnh hội đợc cho mình) những tri thức

đã đợc quy định

PPQS - TLN cũng là một PPDH nên nó vẫn chịu sự chi phối của kháiniệm nói trên Tất nhiên nó vẫn có những đặc trng riêng Những đặc trng đó

đợc trình bày rõ ở mục 1.5.2 trong luận văn này

II- Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu:

1 Tìm hiểu thực trạng của việc sử dụng PPQS - TLN:

1.1 Mục đích tìm hiểu: Nhằm đánh giá thực trạng sử dụng PPQS

-TLN của giáo viên trong giờ dạy môn Sức khoẻ nói chung, việc sử dụngPPQS - TLN trong việc tổ chức hoạt động học tập ngoài lớp nói riêng

1.2 Đối tợng tìm hiểu:

+ Các tài liệu hớng dẫn dạy học môn Sức khoẻ Tiểu học

+ Các giáo viên Tiểu học: 60 ngời

+ Học sinh Tiểu học: 36 học sinh lớp 2C, 36 học sinh lớp 2D

1.3 Nội dung tìm hiểu: Trong phạm vi và nội dung nghiên cứu của

đề tài, chúng tôi tiến hành nghiên cứu một số chỉ tiêu cơ bản sau:

1- Nhận thức của giáo viên Tiểu học về:

- Khái niệm về phơng pháp quan sát, thảo luận nhóm

- Vai trò và mức độ sử dụng PPQS - TLN trong dạy học môn Sức khoẻ.2- Cách sử dụng PPQS - TLN trong dạy học môn Sức khoẻ

3- Việc làm thực tế của giáo viên Tiểu học về PPQS - TLN (bài soạn,lên lớp)

4- Kết quả học tập của học sinh về môn Sức khoẻ

1.4 Phơng pháp tìm hiểu ;

- Điều tra bằng phiếu

- Đàm thoại trực tiếp với giáo viên Tiểu học

- Quan sát giờ dạy của giáo viên Tiểu học

- Nghiên cứu sản phẩm hoạt động:

+ Tìm hiểu các bài soạn có sử dụng PPQS - TLN trong tài liệu hớngdẫn dạy học

+ Tìm hiểu giáo án của giáo viên Tiểu học

+ Tìm hiểu kết quả học tập của học sinh

2 Phân tích kết quả tìm hiểu thực trạng sử dụng PPQS - TLN

2.1 Nhận thức của giáo viên Tiểu học về phơng pháp quan sát

Bảng 1: Quan niệm của các giáo viên Tiểu học về khái niệm PPQS

Qua kết quả điều tra chúng tôi thấy:

- Số ý kiến đồng ý ở phơng án trả lời thứ nhất là 4 giáo viên chiếm tỷ

lệ 10% Chứng tỏ số giáo viên này nhận thức chung chung cha đi sâu vàobản chất, những dấu hiệu bên trong của nó Đó là một hớng Nh chúng ta đãbiết phơng pháp quan sát chỉ trở thành phơng pháp học tập của học sinh khigiáo viên biết tổ chức, hớng dẫn cho học sinh quan sát Tức là nhận ranhững đặc điểm nổi bật, những đặc điểm cơ bản của các sự vật và hiện t-ợng, biết so sánh, lựa chọn và rút ra những kết luận từ kết quả quan sát Nh-

ng thực tế đa số các em học sinh Tiểu học không biết quan sát mà khi quansát các em chỉ nhìn ra những đặc điểm chung nhất, tổng quát nhất, khôngnhìn ra những đặc điểm cụ thể của sự vật, hiện tợng Vì vậy giáo viên phải

tổ chức cho các em quan sát một cách có mục đích, có trọng tâm, để từ đórút ra đợc những kết luận khoa học

- ở hớng trả lời thứ hai: Có 17 giáo viên đồng ý, chiếm tỷ lệ cao nhất

là 42,5% Vậy là đa số giáo viên còn nhầm lẫn và cha phân biệt đợc ranhgiới giữa hai phạm trù khái niệm quan sát và phơng pháp quan sát Nó chothấy: Số giáo viên cha đợc trang bị những kiến thức cần thiết về lý luận dạyhọc, còn chiếm tỷ lệ khá lớn

- ở phơng án trả lời thứ ba: Đây là một khái niệm đúng đắn nhất,

đầy đủ nhất Vì qua sự tổ chức, hớng dẫn của giáo viên khi quan sát họcsinh sẽ nhận ra đợc những đặc điểm cơ bản, cụ thể của các sự vật, hiện t-ợng Nhất là đối với việc học tập ngoài lớp, khi học sinh đợc quan sát trựctiếp các hiện tợng trong môi trờng cuộc sống Chính điều này học sinh cóthể hiểu và nhớ một cách sâu sắc hơn Vì các em học sinh Tiểu học cha thể

tự mình quan sát một cách khoa học đợc Kết quả điều tra cho thấy: có 11giáo viên, chiếm tỷ 27,5% tổng số hiểu đúng khái niệm phơng pháp quansát

- Còn hớng trả lời thứ t: Quan sát là phơng pháp nghiên cứu khoahọc, là phơng pháp con ngời tiếp cận với thế giới xung quanh để nhận thức

nó Nhờ có quan sát mà con ngời đã khám phá ra nhiều quy luật của tựnhiên, của xã hội Vì vậy đây là một khái niệm về quan sát chứ không phải

là khái niệm về phơng pháp quan sát Mặc dù với hình thức bên ngoàinhiều ngời không rõ bản chất vẫn cho rằng đó là khái niệm phơng phápquan sát ở hớng trả lời này có 8 ý kiến (chiếm 20%) đồng ý với quanniệm này

Nh vậy là qua điều tra ta thấy đa số giáo viên cha hiểu đúng về kháiniệm phơng pháp quan sát trong dạy học môn Sức khoẻ.

2.2 Nhận thức của giáo viên về vai trò của PPQS - TLN và tầm quan trọng của nó trong dạy học môn Sức khoẻ ở Tiểu học.

Bảng 2: Nhận thức của giáo viên Tiểu học về vai trò của PPQS - TLN

2 Phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của

học sinh trong quá trình học tập 35 87,5

3 Kích thích hứng thú học tập của học sinh 34 85

4 Giờ học sinh đông hơn, học sinh chủ động

hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức 37 92,5

5 Chuẩn bị công phu, mất nhiều thời gian 8 20

7 Dễ làm mất thời gian khi nhận thức một vấn

Bảng 3: Các mức độ quan trọng, cần thiết của việc sử dụng PPQS-TLN

trong dạy học môn Sức khoẻ Tiểu học của giáo viên

Phát huy đợc tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh trong quátrình học tập ( 87,5%), kích thích hứng thú học tập của học sinh (85%), giờhọc sinh động hơn, học sinh chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức(92,5%)

Tuy nhiên việc sử dụng PPQS - TLN trong quá trình dạy học mônSức khoẻ có những mặt hạn chế riêng nh chuẩn bị công phu mất nhiều thờigian (20%), giờ học ồn ào kém hiệu quả (37,5%) Dễ làm mất thời gian khinhận thức một vấn đề khoa học của học sinh (15%)

Còn đối với việc sử dụng PPQS-TLN trong việc tổ chức hoạt độnghọc tập ngoài lớp ở môn Sức khoẻ cho học sinh, thì qua trao đổi trực tiếp đa

số giáo viên cho rằng: Đó là một hình thức học tập tốt (22,5%) kích thíchhứng thú học tập, gây ấn tợng mạnh làm các em tò mò muốn hiểu biết và

thực hành ngay (20%), một số giáo viên lại cho rằng: không cần thiết tổchức cho học sinh học tập ở ngoài lớp vì giờ học ồn ào (25%); chuẩn bịcông phu, mất thời gian (25%) khó an toàn (7,5%).

Nhìn chung, các giáo viên đều thấy đợc vai trò quan trọng và sự cầnthiết trong việc sử dụng PPQS-TLN trong việc tổ chức học tập môn Sứckhoẻ của học sinh Song đối với việc sử dụng phơng pháp này trong việc tổchức học tập ngoài lớp cho học sinh thì đang còn rất nhiều khó khăn, nêngiáo viên cha tổ chức theo hình thức đó

2.3 Cách sử dụng PPQS-TLN của giáo viên Tiểu học trong quá trình dạy học môn Sức khoẻ.

Qua điều tra, quan sát và dự giờ của giáo viên chúng tôi nhận thấyrằng: Mặc dù giáo viên đã nhận thức đợc đúng vai trò của PPQS-TLN trongviệc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Nh chúng ta đãbiết, việc tổ chức cho học sinh quan sát thờng bắt đầu từ việc lựa chọn đối t-ợng quan sát, xác định mục đích quan sát và cuối cùng rút ra kết luận khoahọc Tuy nhiên, phần lớn giáo viên cha nắm đợc quy trình này Thông thờnggiáo viên căn cứ vào nội dung bài dạy, yêu cầu học sinh quan sát các hình

ảnh trong SGK, đặt câu hỏi cho học sinh trả lời Vì vậy hệ thống câu hỏi ờng lộn xộn, cha hớng cho học sinh quan sát cái tổng thể trớc rồi mới đi sâuvào cái chi tiết, bộ phận, từ bên ngoài mới vào bên trong của sự vật, hiện t-ợng

th-Đối với việc tổ chức học tập ngoài lớp thì việc tổ chức cho học sinhquan sát càng khó khăn hơn Khi đến địa điểm học tập mà giáo viên đã lựachọn thì tất cả các sự vật, hiện tợng thực tế diễn ra đồng thời trực tiếp trớcmắt học sinh Lúc đó nhiều giáo viên không biết nên cho học sinh quan sátcái gì trớc, cái gì sau Từ đó dẫn tới câu hỏi đặt ra lộn xộn, không có hệthống, chất lợng giờ học bị hạn chế Thực tế cho thấy, một số giáo viên đã

có ý thức trong việc đổi mới phơng pháp dạy học, cố gắng tổ chức cho các

em tự mình chiếm lĩnh kiến thức của bài học qua hoạt động quan sát, thảoluận nhóm Nhng việc tổ chức còn lộn xộn cha theo một quy trình nhất

định Vì vậy giờ học còn ồn ào, kém hiệu quả

Qua đàm thoại trực tiếp với giáo viên cũng nh qua dự giờ một số tiết,chúng tôi thấy đa số các giáo viên thờng tổ chức cho học sinh quan sát theocác bớc sau đây:

Bớc 1: Tổ chức theo nhóm

Bớc 2: Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi