Tìm hiểu các nhân vật nữ trong truyện của nguyễn huy thiệp

Nó là sự hiện thân của nguyên tắc t tởng tạo ra cảm hứng chủ đạo của tác giả, có thể nói là nguyên tắc tính nữ hoặc thiên tính nữ" [2,15] và ông đa ra một số luận giải về "Thiên tính nữ"

A Phần mở đầu.

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Năm 1975 mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử dân tộc, đồng thời cũng đánh dấu bớc chuyển mình của cả một nền văn học từ thời chiến sang thời bình Hiện thực đất nớc sau chiến tranh đầy những khác lạ và mới mẻ Cuộc sống của toàn xã hội, cuộc sống của mỗi con ngời trở nên phong phú hơn, đang dạng hơn, toàn diện hơn, phức tạp hơn, sâu sắc hơn Bên cạnh đó là thị hiếu thậm mỹ, yêu cầu thời đại Tất cả đòi hỏi văn học phải tự đổi mới trên nhiều phơng diện

Thời kỳ đầu của giai đoạn văn học này lực lợng sáng tác chủ yếu vẫn là những cây bút quen thuộc nh: Tô Hoài, Bùi Hiển, Nguyễn Khải, Vũ Tú Nam rồi đến Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Xuân Thiều, Nguyễn Kiên Một

số sáng tác của họ có dấu hiệu của sự chuyển mình để bắt nhịp đợc với những hiện thực mới Đặc biệt từ sau khi Đảng ta có chủ trơng đổi mới văn nghệ, văn xuôi Việt Nam đón nhận nhiều gơng mặt mới khá ấn tợng nh: Nguyễn Huy Thiệp, Dơng Thu Hơng, Phạm Thị Hoài Sáng tác của họ hoàn toàn thuộc về thời bình tạo nên diện mạo cho một nền văn học mới Tất cả còn chập chững,

mò mẫm hay có thể nói còn rất tự do trên con đờng tiến tới một sự định hình Còn quá sớm để có một kết luận khái quát về giai đoạn văn học này Song chúng tôi nghĩ việc đi sâu tìm hiểu sáng tác của một tác giả cụ thể là cần thiết, góp phần khai phá một "mảnh đất" mới

1.2 Trong hàng loạt những cây bút mới nổi lên sau đổi mới, chúng tôi thấy Nguyễn Huy Thiệp là ngời đáng chú ý hơn cả Ông viết khá đều tay và liên tục Ông sớm tạo cho mình một phong cách riêng đặc biệt hấp dẫn Năm

1978, trong cao trào đổi mới văn học truyện "Tớng về hu" của anh vừa xuất hiện đã gây chấn động d luận cả nớc Giới nghiên cứu, phê bình phải giật mình

trớc một hiện tợng lạ Làng văn cha hết xôn xao bàn tán về truyện ngắn này thì anh liên tiếp tung ra một loạt "độc chiêu": Con gái thuỷ thần; Không có vua; Vàng lửa; Kiếm sắc; Phẩm tiết Truyện nào cũng đặc sắc Không chỉ viết truyện Nguyễn Huy Thiệp còn viết kịch bản sân khấu, kịch bản điện ảnh, viết tiểu luận văn chơng Thật hiếm trong văn chơng Việt Nam xa này một nhà văn vừa xuất hiện đã gây đợc d luận và tranh luận giai dẳng, quyết liệt nh ông Cha bàn đến sáng tác cụ thể, chỉ riêng việc làm dậy sóng mặt hồ văn chơng từ lâu vốn êm lặng đã là một công lao lớn đáng đợc ghi nhận.

1.3 Nguyễn Huy Thiệp là một hớng tìm tòi đầy ấn tợng của đổi mới Bởi nh nhiều nhà phê bình nhận xét: Văn chơng Nguyễn Huy Thiệp hai lần lạ: nội dung lạ, nghệ thuật lạ Có đến hàng chục bài viết luận bàn về đủ thứ lạ trong văn của ông: giọng văn lạ, nhân vật lạ, cấu trúc lạ, ngôn ngữ lạ, t tởng lạ Trong thế giới nghệ thuật muôn hình muôn vẻ của ông, chúng tôi bị thu hút bởi những nhân vật nữ Họ có sức hấp dẫn lạ kỳ, tạo nên sự độc đáo trong sáng tác của ông Chúng tôi hy vọng qua tìm hiểu những nhân vật đặc biệt này

để có thể vỡ vạc thêm điều gì đó về nhà văn nhiều ẩn số này Coi nh mình cũng là một ngời đồng hành với nhiều ngời khác trong cuộc hành trình "Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp "

2 Lịch sử vấn đề

Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tợng văn học mới mẻ, rất hóc búa nhng lại hấp dẫn Cho nên ngay từ những sáng tác đầu tiên anh đã đợc giới nghiên cứu phê bình cùng nh nhiều bạn đọc quan tâm Cho đến nay, qua gần 15 năm,

số bài viết về sáng tác của ông đã đăng trên các báo khắp nơi có trên trăm bài Ngời ta bàn đến nhiều vấn đề trong sáng tác của ông trong đó có nhân vật nữ

Đầu tiên phải kể đến là bài "Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió" của Hoàng Ngọc Hiến Trong bài viết này ông nêu lên cái gọi là "Thiên tính nữ"

nh một chấn đoán ban đầu về sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp Ông viết

"Trong các nhân vật nữ có những ngời u tú, nhiều ngời đáng gọi là liệt nữ Nó

là sự hiện thân của nguyên tắc t tởng tạo ra cảm hứng chủ đạo của tác giả, có thể nói là nguyên tắc tính nữ hoặc thiên tính nữ" [2,15] và ông đa ra một số luận giải về "Thiên tính nữ":

- "Thiên tính nữ" trớc hết là tinh thần của cái đẹp và tất cả những nhân vật nữ này đều đẹp mỗi ngời một vẻ" [2,16]

- "Thiên tính nữ còn là tinh thần vị tha và đức hy sinh Những ngời phụ nữ trong tập truyện của Nguyễn Huy Thiệp gờng nh sinh ra để cho và cứu giúp những ngời xung quanh".[2,17]

- "Thiên tính nữ toả ra ánh sáng dịu dàng, huyền diệu trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp Tâm hồn ngời đọc không khỏi trĩu nặng trớc bao sự tàn bạo thô bỉ, quái ác, hèn kém phơi bày ra trong tác phẩm, đợc tắm trong ánh sáng này sẽ trở nên nhẹ nhõm, thanh cao".[2,17]

- "Để viết chân thật về cuộc đời thực tại với toàn bộ những mâu thuẫn phức tạp của nó, Nguyễn Huy Thiệp đi tìm điểm tựa tinh thần Thiên tính nữ

là một điểm tựa quan trọng của tác giả Thiếu một điểm tựa nh vậy văn chơng viết về những sự xấu xa của con ngời sẽ trở thành một thứ văn chơng vô lại mà mục tiêu cao nhất là lột truồng con ngời ra phơi bày toàn bộ sự đớn hèn của nó".[2,19]

Đây là bài viết đầu tiên và cũng là bài viết thể hiện cái nhìn khái quát nhất về nhân vật nữ trong truyện Nguyễn Huy Thiệp Tác giả tỏ ra sắc sảo và nhạy bén trong việc nhận diện một hiện tợng mới Quan điểm về "Thiên tính nữ" đợc Hoàng Ngọc Hiến tiếp tục nhắc đến trong bài "T duy tiểu thuyết và folklore hiện đại" Ông chứng minh luận điểm của mình qua nhân vật Ngô Thị Vinh Hoa "Ngô Thị Vinh Hoa" là hiện thân của thiên tính nữ mà thiên tính nữ trong quan niệm của Nguyễn Huy Thiệp là tinh hoa của tính ngời"[2,363];

"Cảm hứng chủ đạo của tác phẩm tập trung ở nhân vật Vinh Hoa Câu văn của

Thiệp bình thờng tỉnh táo, sắc gọn, nhng đụng đến Ngô Thị Vinh Hoa thì trở nên hoa mỹ, rỡ ràng khác thờng"[2,364] Khi không chúc cho Nguyễn Huy Thiệp thuận buồm, chắc rằng Hoàng Ngọc Hiến cũng biết sóng gió sẽ ập đến với ông - ngời ủng hộ Nguyễn Huy Thiệp Một số bài viết gián tiếp bàn về nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp qua việc phản bác quan điểm của Hoàng Ngọc Hiến Trần Thanh Đạm cho rằng: "Đó có thể là một nhận xét sắc sảo độc

đáo, song dù sao cũng cha đủ để chứng minh cho một nguyên lý sáng tác, một nguyên tắc lý luận"[5,189] Nhìn chung cách phản bác của những ngời này là chứng minh không phải nhân vật nữ nào của Nguyễn Huy Thiệp cũng đẹp

"Vậy thì lạ quá cái "thiên tính nữ" của Ngô Thị Vinh Hoa? Vì cô đợc mô tả có

đủ phép thần, biết trớc, biết sau hơn mọi ngời trần, sao cha cô ta sắp sửa mắc nạn mà cô ta không chịu báo trớc, không chịu kêu hộ trớc một tiếng để cho cha con khỏi chết?"[2,413]; "Trong "Những bài học nông thôn" chúng ta chỉ bắt gặp toàn những sự bỉ ổi xấu xa, sự tối tăm ngu dốt và những dục vọng tầm thờng của cái "Thiên tính nữ"[2,414]

Nhiều bài viết bàn về truyện Nguyễn Huy Thiệp có nói đến nhân vật nữ Nhìn chung ít nhiều ngời có ý kiến gần gũi với quan điểm của Hoàng Ngọc Hiến, có thể nói coi đó là những luận điểm chứng minh cho "tiên đoán" của ông Một

số ngời thể hiện sự đồng tình của mình Sau đây chúng tôi xin nêu một số ý kiến mà chúng tôi cho là tiêu biểu

Đào Duy Hiệp trong bài "Đọc "Chút thoáng Xuân Hơng" viết: "Cảm giác nhân loại về ngời phụ nữ bao dung, vị tha bao trùm lên hình tợng này Cũng là

điều vừa gặp trong nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp"[2,83] "Xuyên suốt cả ba truyện là những hình tợng phụ nữ - những Hồ Xuân Hơng cứ bớc ra với cuộc đời, rõ nét thêm theo hớng vị tha, bao dung cũng tợng trng cho ngời phụ nữ muôn đời, cái mà Hoàng Ngọc Hiến gọi là "Tính nữ" trong văn chơng của Thiệp"[2,84] Kết thúc bài viết này tác giả nêu lên cảm nhận của mình:

"Nhà văn tìm đến với những cuộc đời bình dị và thấy ở đấy những điều bình dị muôn đời để "sống cho nhanh lên, có ích" Điều ấy với Nguyễn Huy Thiệp là hình ảnh hớng phụ nữ giản dị, bao dung cùng những buổi chiều của làng quê rất đẹp và rất buồn trong văn ông"[2,86]

Tác giả Thái Hoà lại chú ý đến ý nghĩa của các hình tợng của nhân vật nữ, "Chân lý, theo tác giả, có khi ở những việc làm của những ngời lao động ít học những rất thấu hiểu ý nghĩa của cuộc đời nh chị Sinh, chị Thắm"[2,92] Còn về Ngô Thị Vinh Hoa ông viết "Ngô Thị Vinh Hoa một biểu tợng của toàn Mỹ, toàn Thiện, toàn Chân"[2,104] và ông kết luận: " Nguyễn Huy Thiệp luôn hớng tới các hình ảnh đẹp dù chỉ một thoáng nhng ẩn hiện chân lý, Chân

- Thiện - Mỹ Có một bản lĩnh tuyệt vời nh Hồ Xuân Hơng, có một phẩm chất tinh khiết, một trí tuệ siêu phàm nh Ngô Thị Vinh Hoa, có một sự hy sinh thánh thiện, nhẫn nhục nh chị Thắm, chị Sinh, bé Thu"[2,106]

Nhà nghiên cứu văn học Vơng Trí Nhàn lại có một cảm nhận khá tinh

tế "Trong phạm vi một cái gì manh nha hé mở, chúng ta cảm thấy tác giả muốn đa hình ảnh cô Cầm và Ngô Thị Vinh Hoa ra nh là biểu hiện cái đẹp và

sự yếu đuối, những thứ mãi mãi còn lại trên cõi đời này, và càng hiếm lại càng quý"[2,409]

Nguyễn Đăng Mạnh đồng tình với nhận định của Hoàng Ngọc Hiến

nh-ng lại có một hớnh-ng lý giải khác: "Đúnh-ng là nhữnh-ng vai nữ tronh-ng truyện nh-ngắn Nguyễn Huy Thiệp có nhiều ngời tốt Có lẽ bản chất đàn bà gần tạo hoá hơn chăng? Sức mạnh và vẻ đẹp của họ xét ra là sức mạnh và vẻ đẹp của tạo hoá

Và bản thân họ cũng có thể là những đấng tạo hoá đã sinh ra con ngời, để sáng tạo ra sự sống"[2,462] Và đây là một nhận xét rất trúng về nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp: "Những ngời đàn bà đáng yêu nhất của Nguyễn Huy Thiệp thì đều ít nhiều mang "chút thoáng Xuân Hơng", nghĩa là những con ng-

ời đầy sức sống, có vẻ đẹp phồn thực, khao khát dục tình nhng tâm hồn hết sức trong trẻo, trái tim giàu yêu thơng"[2,463]

Nh vậy ta thấy cha có một công trình nào đi sâu tìm hiểu về nhân vật nữ trong truyện Nguyễn Huy Thiệp Cũng cha có một bài viết nào lấy nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp làm chủ đề bàn luận Tất cả chỉ mới dừng lại ở những

ý kiến nhận xét cảm tính, lẻ tẻ, rải rác Tuy vậy chúng tôi luôn đánh giá cao những ý kiến đó, xem nh là những gợi ý đáng chú ý để đi đến một sự tìm hiểu tập trung hơn, có hệ thống hơn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thông qua một cái nhìn khái quát về thế giới nhân vật trong truyện Nguyễn Huy Thiệp chúng tôi muốn chứng minh rằng nhân vật nữ có vị trí khá quan trọng trong sáng tác của ông Từ đó chúng tôi nêu lên một số đặc điểm nổi bật của những nhân vật này Đồng thời qua các nhân vật nữ chúng tôi muốn đa ra một số nhận định về những triết lý của Nguyễn Huy Thiệp

Tóm lại, Nguyễn Huy Thiệp là một nhà văn độc đáo và chúng tôi muốn làm sáng tỏ phần nào sự độc đáo của ông trên một mảng nhân vật - những nhân vật nữ

5 Cấu trúc của luận văn

Luận văn, ngoài phần mở đầu, phần kết luận và mục tài liệu tham khảo,

đợc cấu tạo gồm ba chơng:

Chơng I: Nhìn chung về thế giới nhân vật trong truyện Nguyễn Huy Thiệp.

Chơng II: Một số đặc điểm nổi bật của các nhân vật nữ trong truyện Nguyễn Huy Thiệp

Chơng III: Việc thể hiện những triết lý đời sống thông qua các hình ợng nhân vật nữ trong truyện Nguyễn Huy Thiệp

t-B Phần nội dung.

Chơng I:

Nhìn chung về thế giới nhân vật trong truyện

của Nguyễn Huy Thiệp

1 Nhân vật nh là một phơng tiện khái quát hiện thực và thể hiện cái nhìn của nhà văn về cuộc sống

1.1: Nhân vật văn học "là con ngời đợc miêu tả, thể hiện trong tác phẩm, bằng phơng tiện văn học" ( Lý luận văn học tập II) Nhân vật có thể đ-

ợc thể hiện bằng hình thức khác nhau nhất Trong tự sự đó có thể là một con ngời đợc miêu tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, có tiểu sử Cũng có thể là những ngời thiếu hẳn những nét đó nhng lại có tiếng nói, giọng

điệu, cái nhìn nh nhân vật ngời trần thuật Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơ bản để qua đó văn học miêu tả thế giới một cách hình tợng Bản chất văn học là một quan hệ với đời sống, nó chỉ tái hiện đợc đời sống qua những chủ thể nhất định, đóng vai trò nh những tấm gơng của cuộc

đời

1.2: Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật cuộc sống con ngời, thể hiện những hiểu biết, những ớc ao và kỳ vọng về con ngời Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cá nhân cho xã hội nhất định và quan niệm về các cá nhân đó Nói cách khác, nhân vật là phơng tiện khái quát các tính cách số phận con ngời và các quan niệm về chúng

2 Những nét đặc thù của thế giới nhân vật trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp

2.1: ấn tợng đầu tiên về truyện của Nguyễn Huy Thiệp có lẽ là thế giới nhân vật hết sức phong phú, đa dạng của ông Có cảm giác ông đang cố gắng thể hiện tất cả vốn sống của mình lên từng trang sách Ông viết về nhiều mảng

hiện thực đời sống: thành thị, nông thôn, miền xuôi, miền núi Không chỉ nói chuyện đời này anh còn kể chuyển đời xa, chuyện thực đến chuyện hoàng đ-ờng Nhiều ngời còn nghi ngờ ông cố ý tạo ra thế giới ảo, cố ý không hoả mù

để ngời ta phải đau đầu tìm kiếm ông

Nguyễn Huy Thiệp bớc lên văn đàn bằng "Tớng về hu" một truyện thuộc loại thế sự khá lạ lẫm và đặc sắc Sau "Tớng về hu" ông cho ra liên tiếp nhiều tác phẩm loại này: "Không có vua"; "Những ngời thợ xẻ"; "Chảy đi sông

ơi"; "Những bài học nông thôn "; "Thơng nhớ đồng quê" Qua đó ta bắt gặp một thế giới nhân vật đa dạng với nhiều kiểu loại ngời có xuất xứ, nghề nghiệp, hình hài, tính cách khác nhau, mà con ngời nào cũng góc cạnh, gân guốc, ngời nào cũng nh sống đến tận cùng cá tính của mình

2.2: Nhờ làn gió mát lành của đổi mới văn học, Nguyễn Huy Thiệp có

điều kiện mở rộng phạm vi hiện thực trong sáng tác của mình Những mảng tối của hiện thực lâu nay vốn không nằm trong tầm ngắm của con mắt "sử thi" nay đợc con mắt "tiểu thuyết" của ông soi rõi đến từng ngóc ngách, xó xỉnh Nhà văn đã lôi ra trớc ánh sáng đủ mọi thứ ngời trông rất lạ mắt Họ lâu nay vẫn hiện diện giữa trần ai mà không ai hay biết: một ông tớng về hu không thích ứng nổi môi trờng sống của thời bình đã tìm đờng trở lại chiến trờng để rồi bỏ mạng ở đó; một cô y tá làm việc ở bệnh viện Sản lấy nhau thai về nuôi chó Bécgiê (Tớng về hu); một gia đình bát nháo, em đòi "chim" chị dâu; bố chồng bắc ghế nhòm trộm con dâu tắm (Không có vua); một quan chức của

Bộ y tế cỡng hiếp một cô gái Thái rồi phủi tay bỏ đi, ai ngờ thằng con hoang trở thành lâm tặc (Thổ Cẩm) Viết về cuộc sống hôm nay Nguyễn Huy Thiệp

đã nhìn thẳng vào sự thật Ông không ngần ngại nêu lên những bê tha, nhếch nhác trong cuộc sống kể cả những sự thật rùng rợn nhất, khủng khiếp nhất Trong truyện Nguyễn Huy Thiệp những sự việc bình thờng đợc nhà văn kể một cách vắn tắt, thản nhiên nhng lại bốc lộ sâu sắc sự đốn mạt, hèn kém của

con ngời Giữa mọi sự nhố nhăng, sắng sít lòi ra cái tâm lý vụ lợi một cách khinh bạc, trắng trợn, tán tận lơng tâm Tâm lý này có cơ trở thành nét nhân cách chủ đạo trong con ngời hiện đại Đó là tâm lý của ông Bổng lúc lo đám tang cho chị dâu vẫn lạnh lùng tính toán "Mất mẹ bộ xa lông Ai lại đi đóng quan tài bằng gỗ dỗi bao giờ Bao giờ bốc mộ cho chú gỗ ván " (Tớng về hu)

Đó là tâm lý của Đoài và Khảm, hai anh em trong truyện "Không có vua":

"Khảm bảo: "Đợc thôi, nếu anh tán đợc thởng em cái gì?"." Đoài bảo: " Thởng cái đồng hồ" Khảm bảo: " Đợc rồi! anh ghi cho em mấy chữ làm bằng" Đoài hỏi:"Không tin tao à?" Khảm bảo: "Không" Trong "Huyền thoại phố phờng"

Để tranh thủ sự tin cậy của gia đình bà Thiều, Hạnh đã "Xắn tay áo rồi đa tay

mò dọc theo cái rãnh đầy bùn, lõng bỏng nớc bẩn, thậm chí còn có cả cục phân ngời" ở nhân vật này, trục lợi đã trở thành một cơng lĩnh sống Tâm lý

vụ lợi tất yếu dẫn đến quan hệ "tiền trao cháo múc" Chỉ tình nghĩa không cha

đủ, con ngời hôm nay đòi hỏi sự sòng phẳng, sự tính toán phân minh Đơng nhiên hạch toán là năng suất, văn minh, tiến bộ, nhng hạch toán cả trong đời sống tinh thần thì thật đáng sợ

2.3 Tầng lớp thị dân chiếm một số lợng khá đông trong thế giới nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp Nét nổi bật ở những con ngời này là sự bê tha, nhếch nhác, thấp hèn, đốn mạt, sản phẩm của thời kỳ quá độ sang nền kinh tế thị trờng Dĩ nhiên không phải mọi nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp đều nh thế Bên cạnh những nhân vật nh chui lên từ bùn lầy, rác rởi, còn có những nhân vật nh những bậc chí thiện có thể bao dung cả kẻ xấu, ngời ác, thậm chí sẵn sàng chết vì đồng loại đó là chị Thắm (Chảy đi sông ơi) vì cứu ngời mà phải chết Đó là Sinh ( Không có vua) mặc dù sống trong nhà chồng chịu nhiều nhục nhã, khốn khổ nhng cô vẫn chịu đựng và tha thứ cho hết thảy Nh nhận xét khá tinh tờng của Hoàng Ngọc Hiến, nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp đa phần là những con ngời tốt đó là tấm lòng " bao dung và hào phóng

đối với tất cả mọi ngời" (Nàng Bua) Đó là thiên tính làm mẹ, tình cảm hồn nhiên muốn che chở, đùm bọc, cứu giúp của bé Thu (Tâm hồn mẹ) Đó là sự

đau khổ với những giọt nớc mắt trong lành và màu nhiệm ( Nàng Sinh) Nhân vật trở thành một hiện tợng nổi bật trong thế giới nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp

2.4 Nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp thờng không đợc miêu tả kỹ càng, chi tiết về ngoại hình Nhà văn ít khi dụng công vẽ mặt, dựng hình cho nhân vật của mình Ngời phụ nữ thờng là đối tợng đợc nhà văn lu ý về mặt ngoại hình nhất, nhng Nguyễn Huy Thiệp cũng chỉ tả qua loa đại khái nh: "Cô Diêu

có đôi mắt nhỏ và hai cánh mũi mỏng dính, phập phồng" ( Cún), "Quy trắng hồng, khuôn mặt trông dễ a" (Những ngời thợ xẻ), "Quyên xoã tóc, mặc

áo pun, quần gin, đeo kính, khoác túi" (Thơng nhớ đồng quê) Tuy nhiên ta thấy nhân vật của ông luôn có sức ám ảnh lớn đối với ngời đọc, chủ yếu qua tính cách đợc bộc lộ rõ từng đờng nét, góc cạnh Đọc Nguyễn Huy Thiệp ta không thể không ngỡ ngàng và xót xa trớc một vị tớng cô đơn, lạc lõng đến ngớ ngẩn nh ông Thuấn Thuỷ, con dâu ông Thuấn, chính là mẫu ngời của cuộc sống hôm nay: mạnh mẽ, đầy lý trí, tỉnh táo, sòng phẳng, nhiều khi thực

tế đến tàn nhẫn (Tớng về hu) Ta cũng không thể quên đợc Đặng Xuân Bờng (Những ngời thợ xẻ), một kiểu du côn trong xã hội ta hiện nay Du côn nhng

có vẻ trí thức, thích triết lý, một mặt đầy bản năng thô bỉ, một mặt lại anh hùng, cao thợng một cách dễ thơng Có những nhân vật xuất hiện chỉ vài lần, qua một vài cử chỉ hành động nhng đủ để cho ngời đọc suy nghĩ, trăn trở mãi

Đó thờng nhà những nhân vật có đời sống nội tâm cha nhiều ẩn ức nh Thắm (Chảy đi sông ơi), nh chị Ngữ (Thơng nhớ đồng quê), bà cụ Thuấn (Tớng về h-u) hay cô giáo Thục (Những ngời thợ xẻ)

2.5 Có một điều ai cũng thấy là nhân vật nào của Nguyễn Huy Thiệp dờng nh cũng thích triết lý Đây cũng là một nét hấp dẫn riêng Nhân vật nào

của ông cũng có thể triết lý, nhà khoa học triết lý, nhà giáo, nhà s, triết lý, đến tên đồ tể, tên tớng cớp, đứa trẻ con, bà cụ già cũng triết lý Có những "triết lý" rất du côn kiểu nhng "Tiền là vua"; "Có thực mới vực đợc tình" (Không có vua) Có những "triết lý" có vẻ cao siêu và uyên bác nh "Vô sự với tạo hoá, trung thực đến đáy, dù có sống dới bùn chẳng sợ không xứng là ngời" (Những ngời thợ xẻ) Nhiều câu phải nói là quá rắc rối, quá tối nghĩa, đúng là "tù mù

về hình thức" nh nhận xét của mội nhân vật của chính Nguyễn Huy Thiệp Nói chung câu nào cũng giật gân, câu nào cũng độc đáo, tuy cha hẳn đã thuyết phục đợc ai, nhng hình nh ở mỗi câu đều có chứa đựng một cái gì đó khiến ta phải ngẫm nghĩ

2.6 Vận dụng những huyền thoại, truyền thuyết dân gian Nguyễn Huy Thiệp đã sáng tạo ra nhiều kiểu loại nhân vật độc đáo trong truyện của mình

2.6.1 Trớc hết nói về nhân vật lịch sử trong truyện "lịch sử giả" của

ông Là một nhà văn hiện đại, viết rất thành công về cuộc sống của con ngời hiện đại, Nguyễn Huy Thiệp còn rất hay "đem truyện trăm năm giở lại bàn"

Ông là nhà văn đơng đại viết nhiều về các nhân vật lịch sử: Nguyễn ánh, Gia Long, Quang Trung, Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ, Hoàng Hoa Thám Bên cạnh những nhân vật lịch sử ông còn có những truyện danh nhân nh "Chút thoáng Xuân Hơng" hay "Thơng cả cho đời bạc" viết về nhà thơ Trần Tế X-

ơng Cái độc đáo và cũng là chỗ gây tranh cãi ở nhân vật lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp là nó đợc nhìn từ góc độ khác, bằng con mắt khác Đã xa rồi cái thời khi nói đến những danh nhân lịch sử là chỉ có xng tụng và ngợi ca Nhân vật lịch sử trong truyện Nguyễn Huy Thiệp đợc coi nh những con ngời bình th-ờng, có cái cao cả lẫn cái thấp hèn, tốt có xấu có Nói theo cách nói của Hoàng Ngọc Hiến là Nguyễn Huy Thiệp đã tiếp cận các danh nhân lịch sử bằng cái nhìn "tiểu thuyết" Khoảng cách sử thi bị rút gọn tối đa thế nên đọc những truyện lịch sử của ông nhiều ngời không khỏi ngỡ ngàng, thậm chí nổi khùng

liệu vô giá, còn vua Quang Trung lại trở thành một tên bạo chúa tục tằn, háo sắc (tất nhiên là theo cách nói của Nguyễn Huy Thiệp) Suy cho cùng Nguyễn Huy Thiệp viết chuyện đời xa là để nói chuyện đời nay Hầu hết những truyện lịch sử của ông nếu không có ngụ ý chính trị thì cũng nhằm gửi gắm một triết

lý nào đấy Khác với các tác giả khác nhân vật lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp thờng nh một biểu tợng, một nhân vật mặt nạ Ông hoàn toàn không muốn

đánh giá lại nhân cách của những bậc tiên nhân này Những tranh cãi xung quanh các nhân vật của ông nh Quang Trung, Gia Long, Ngô Thị Vinh Hoa

đến nay cha ngã ngũ không phải vì ngời ta đang chờ đợi một căn cứ khoa học xác đáng, mà do sự tồn tại của nhiều mâu thuẫn trong tiếp nhận văn học Nói

nh nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên "Chung quy ở một phía, nh là điểm mấu chốt, sinh tử, mà chỉ đến thời đổi mới mới đợc đặt ra để tìm cách giải quyết triệt để: cách đọc" Trên một phơng diện nào đó có thể nói gây tranh cãi cũng

là một nét nổi bật của thế giới nhân vật Nguyễn Huy Thiệp

2.6.2 Bên cạnh mảng nhân vật lịch sử những "nhân vật cổ tích" cũng

thú vị không kém Tiêu biểu là nhân vật trong "Mời truyện nhỏ ở bản Hua Tát" Chính tác giả đã gọi đó là những truyện cổ đợc lu truyền trong dân gian, nhà văn chỉ là ngời từng đợc nghe và kể lại: "ở Hua Tát, những truyện cổ giống nh những bông hoa dại màu vàng nhạt Đàn ông ngậm hoa này trong miệng uống rợu không bao giờ say ", "Những ngời sống trong truyện cổ bây giờ đều không còn nữa" ở những truyện thuộc loại này ta đợc thấy nhiều nhân vật mang đặc điểm của truyện kể dân gian Đó là những con ngời đặc biệt

"Trái tim hổ" kể về một cô gái 16 tuổi tên là Pùa, rất xinh đẹp nhng lại bị liệt cả hai chân từ nhỏ và chàng Khó, một chàng trai đáng thơng không chỉ mô côi cha mẹ mà còn có bề ngoài dị dạng Nhân vật trong truyện "Con thú lớn nhất"

là một ngời thợ săn già, một nghệ nhân lão luyện trong nghề Bua, nhân vật trong truyện "Nàng Bua" là một ngời không bình thờng: "Nàng sống với chín

đứa con không biết đứa nào là con của ai, điều làm đám đông trong bạn rất hài lòng Nhng đám đàn bà lại không thích và gọi nàng là đồ quỷ cái" Bằng cách này hay cách khác những con ngời ấy có quan hệ với những sự kiện lạ dùng Khi thì là sự xuất hiện ở bìa rừng một con hổ khủng khiếp làm cả vùng kinh hãi (Trái tim hổ), khi thì là cuộc tiến công của một bầy côn trùng màu đen lạ lùng vào rừng làm trụi sạch lá cây (Chiếc tù và bị bỏ quên) Đó là nạn dịch tả cớp đi nhiều sinh mạng một cách không thơng tiếc (Nạn dịch), những nhân vật trong truyện "Nàng Bua" bất ngờ tìm thấy ở trong rừng một chiếc vò cổ đựng

đầy tiền vàng bạc Còn Sinh, cô bé mồ côi gầy guộc bé nhỏ lại nhấc đợc hòn

đá mà dân bản coi là linh thiêng, trớc đó cha ai nhấc nổi Bên cạnh chùm mời chuyện này còn có truyện Trơng Chi, truyện kể về một nhân vật quen thuộc trong dân gian "ngời thì thậm xấu, hát thì thật hay"

Nh trên đã trình bày, nhân vật trong truyện cổ của Nguyễn Huy Thiệp

có nhiều điểm tơng đồng với truyện cổ dân gian Nhng không hoàn toàn giống, bởi nếu thế thì bạn đọc sẽ tìm đọc kho tàng truyện cổ hơn là đọc Nguyễn Huy Thiệp, và nhà văn cũng không thừa thời gian làm chuyện sao chép Dờng nh Nguyễn Huy Thiệp muốn tạo ra một sự đồng nhất giả để làm nổi bật sự khác biệt lớn Đó là truyện cổ của ông thờng không kết thúc một cách có hậu Chỉ có ba trong số mời truyện của ông có kết thúc truyền thống (Tiệc xoè vui nhất; Chiếc tù và bị bỏ quên; Nàng Sinh) Trong tất cả các truyện còn lại, sự may mắn trở thành tai hoạ đối với các nhân vật và thờng là dẫn tới cái chết Chàng Khó tìm đợc con hổ nhng chính chàng cũng phải bỏ mạng Ngời thợ săn già trong truyện "Con thú lớn nhất" có một sự bi thảm là giết chết vợ mình để rồi tự sát Nàng Bua lấy đợc chồng và đợc mọi ngời vì nể đã chết trong sự đầy đủ, sạch sẽ, nền nếp Nhân vật trong truyện cổ của Nguyễn Huy Thiệp nhìn bề ngoài có vẻ là nhân vật dân gian nhng thực ra là con ngời của hôm nay Viết về quá khứ nhng trớc sau Nguyễn Huy Thiệp vẫn để nói về

thực tại Cùng nằm trong dòng mạch của cảm hứng về thế sự, qua nhiều truyện

cổ này Nguyễn Huy Thiệp dờng nh muốn đi ngợc lại cách nhìn lạc quan không tởng của ngời xa Ông muốn gào lên cho mọi ngời hiểu rằng sự thật không đơn giản nh vậy, cuộc đời đầy rẫy oan nghiệt và bi kịch đấy chứ Chúng

ta phải nhận thức đợc điều đó để mà vợt qua Chính ông cũng đã bày tỏ trực tiếp thái độ của mình: "Tôi căm ghét sâu sắc cái kết thúc truyền thống ấy" (Tr-

ơng Chi)

Có thể nói những nhân vật mang màu sắc dân gian là một sáng tạo độc

đáo thể hiện tài năng của Nguyễn Huy Thiệp Cùng với các nhân vật lịch sử của ông, những cái tên nh nàng Sinh, nàng Bua, Trơng Chi đã trở nên quen thuộc đối với ngời yêu truyện Nguyễn Huy Thiệp

Văn học phản ánh đời sống con ngời bằng chính những hình tợng con ngời Nhiệm vụ hàng đầu của nhà văn là miêu tả con ngời sao cho vừa mới lạ hấp dẫn lại vừa chân thực Ngời ta thờng đánh giá Nguyễn Huy Thiệp là tài năng và độc đáo, văn của ông "hai lần lạ" Thiết nghĩ điều đó thể hiện trớc hết

ở thế giới nhân vật của ông Nguyễn Huy Thiệp không lặp lại ai và cũng không lặp lại chính mình Ông luôn có những sáng tạo khiến mọi ngời phải sửng sốt Hiếm một nhà văn trẻ nào lại nhanh chóng để lại cho độc giả ấn t-ợng sâu đậm những nhân vật của mình nh Nguyễn Huy Thiệp

3 Vị trí các nhân vật nữ trong thế giới nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp

Trong thế giới nhân vật đa dạng và độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp chúng tôi nhận thấy những nhân vật nữ có một vị trí quan trọng Họ có mặt trong hầu hết các truyện và góp phần làm nên bộ mặt riêng của thế giới nghệ thuật Nguyễn Huy Thiệp

Trong xu thế của đổi mới văn học, dân chủ văn hoá văn học, sự xuất hiện ngời phụ nữ trong văn chơng ngày càng đông đảo là một điều dễ hiểu

Văn học phản ảnh đời sống con ngời, mà ngời phụ nữ đã chiếm lấy hơn một nửa nhân loại Họ xứng đáng có một ví trí nh thế trong văn học Đó là nói về mặt khách quan đời sống Về mặt chủ quan sáng tác, sự lựa chọn một loại nhân vật nào đó là thuộc về quan niệm, t tởng của nhà văn Thực tế cho thấy nhiều nhà văn cùng thời với Nguyễn Huy Thiệp, không phải ai cũng dành một

sự u ái cho nhân vật nữ Điều này cho thấy rõ ràng ngời phụ nữ phải có một vị trí nhất định trong quan niệm của Nguyễn Huy Thiệp Hoàng Ngọc Hiến không phải không có lý do khi cho rằng Nguyễn Huy Thiệp sáng tác theo nguyên tắc "Thiên tính nữ", rằng "ngời phụ nữ là điểm tựa tinh thần quan trọng của tác giả"

Khảo sát tập truyện của Nguyễn Huy Thiệp ( Anh Trúc tuyển chọn - NXB phụ nữ - 2001) Chúng tôi thấy số lợng nhân vật nữ khá lớn Tất nhiên không kể đến những nhân vật chỉ xuất hiện thoáng qua, chúng tôi muốn nói

đến những nhân vật có ví trí quan trọng trong cấu trúc tác phẩm, đợc miêu tả

đợc dựng lên để soi tỏ tấm bi kịch của Nguyễn Trãi Trong "Kiếm sắc" hai nhân vật nữ Ngô Thị Vinh Hoa và cô Cầm chỉ xuất hiện vài lần nhng là những nhân vật không thể thiếu để nhìn nhận ý nghĩa của tác phẩm Còn cô Xoan

trong "Ma Nhã Nam" cho ta một hớng nhìn khác về hùm thiêng Yến Thế Hoàng Hoa Thám.

Nguyễn Huy Thiệp có hai truyện viết về các nhà thơ là " Thơng cả cho

đời bạc" và " Chút thoáng Xuân Hơng" "Chút thoáng Xuân Hơng" là một chùm truyện, trong đó nhân vật trung tâm xuyên suốt Hồ Xuân Hơng Mặc dù Xuân Hơng không xuất hiện nhng tất cả đều đợc soi rọi bằng cái nhìn nh cái nhìn của nàng Xuân Hơng tồn tại thấp thoáng để giúp ngời ta thêm hiểu đời

và biết vợt lên cái phàm tục giả trá "Thơng cả cho đời bạc" có cấu trúc khá giống với "Ma Nhã Nam", trong đó cô đào Thu có vị trí nh Xoan

Mời truyện nhỏ về bản Hua Tát và truyện "Trơng Chi" có sự vận dụng sáng tạo yếu tố dân gian Cuộc đời Trơng Chi chia làm hai, trớc và sau khi có

Mỵ Nơng Thiếu Mỵ Nơng, rõ ràng không thể có một Trơng Chi với cái nhìn

"căm ghét kết thúc truyền thống" của Nguyễn Huy Thiệp Trong "Mời truyện trong bản nhỏ" ngoại trừ ba truyện : "Sói trả thù", "Chiếc tù và bị bỏ quên";

"Sạ", bảy truyện còn lại đều có nhân vật nữ đáng chú ý Trớc hết là hai truyện

"Nàng Bua" và "Nàng Sinh" lấy nhân vật nữ làm trung tâm "Trái tim hổ" kể

về Pùa một cô gái đẹp tuyệt trần nhng bị dị tật Cô là đối tợng chinh phục và là nguyên nhân cái chết oan uổng của nhiều chàng trai "Con thú lớn nhất" kể về ngời thợ săn lành nghề đi săn lùng con thú lớn nhất của đời mình để rồi cuống cùng bắn chết vợ "Tiệc xoè vui nhất" kể chuyện tuyển chồng cho một cô gái, cốt truyện rất gần với truyện dân gian, nhân vật trung tâm là Hà Thị E - con gái trởng bản Hà Văn Nó "Nạn dịch" kể về hai vợ chồng Lù, Hếch, cả hai đều

là nhân vật chính của truyện

Ngoài những truyện kể trên, 25 truyện còn lại thuộc về mảng thế sự Trong số này chỉ có bảy truyện nhân vật nữ không thật nổi bật hoặc không có nhân vật nữ Đó là: Muối của rừng; Sang Sông; Thiên văn; Tội ác và trừng phạt; Chăn trâu cắt cỏ; Đa sáo sang sông; Những ngời mời năm cũ Mời tám

truyện còn lại đều có nhân vật nữ đáng chú ý Tất nhiên cũng phải thấy rằng không phải truyện nào của Nguyễn Huy Thiệp cũng thành công Có nhiều truyện ít đợc nhắc đến, nó chỉ lạ, còn có hay hay không cần thời gian để giám

định Những truyện đợc nhắc đến nhiều thì cùng đồng thời là những truyện có nhân vật nữ tiêu biểu của Nguyễn Huy Thiệp

"Chảy đi sông ơi" là hồi ức của "tôi" về tuổi thơ với bến Cốc và những

đêm đánh cá mòi Trong đó ấn tợng sâu sắc nhất là chị Thắm, một ngời phụ nữ hiều hậu, tốt bụng nhng số phận hẩm hiu "Những bài học nông thôn " và "Th-

ơng nhớ đồng quê" là hai truyện cùng viết về "nông thôn " và "đồng quê"

Ng-ời nông dân qua cái nhìn của Nguyễn Huy Thiệp đọng lại ở những nhân vật nữ Đó là bà Lâm, mẹ Lâm, chị Hiên ( Những bài học nông thôn ) Những ng-

ời phụ nữ này đa phần có cuộc sống không lấy gì làm thoải mái, dễ chịu nếu không nói là gặp nhiều, oan nghiệt Những cô gái còn trẻ nh chị Hiên, chị Ngữ chứa đựng nhiều ẩn ức trong tâm hồn nh là tâm trạng chung của bao ngời phụ nữ nông dân khác Trong "Thơng nhớ đồng quê" ta bắt gặp một làng quê, nh lời của tác giả "phần đông là phụ nữ, trẻ em", "họ là những ngời lao động chính" Còn những ngời đàn ông thì "phiêu lu, ảo tởng, họ ôm ấp ớc mơ làm giàu nên bỏ ra ngoài thành phố tìm việc, đi buôn bán Cũng có ngời lăn lộn vào tận miền trong đào vàng, đào hồng ngọc Khi về, tính tính đổi khác, họ trở nên con thú dữ độc" " Những ngời thợ xẻ" một truyện của Nguyễn Huy Thiệp

đợc dựng thành phim Bên cạnh nhân vật Đặng Xuân Bờng - chủ thợ có hai nhân vật nữ khiến ngời đọc phải chú ý là cô giáo Thục và cô bé Quy Cả hai là hình ảnh của ngời phụ nữ sống ở miền rừng núi Họ chỉ xuất hiện vài lần nhng

có thể thấy nếu thiếu họ truyện sẽ giảm đi nhiều ý nghĩa "Con gái thuỷ thần" gồm một chùm ba truyện cùng chung nhân vật là Mẹ Cả - Gioan na Đoàn Thị Phợng - một nhân vật nửa thực nửa h Thông qua nhân vật có tính huyền thoại này nh nhà văn muốn nêu lên những triết lý sâu xa về cuộc sống Truyện

"Không có vua" kể về một gia đình gồm sáu ngời, bốn, năm con trai và ngời con dâu Sinh là nhân vật trung tâm trong gia đình lão Kiểm, Nguyễn Huy Thiệp khéo léo tạc nên hình tợng một đức mẹ giáng trần, một điểm sáng duy nhất đủ đối lập với cái nhếch nhác, bẩn thỉu, tối tăm xung quanh mình Sinh mang nhiều ý đồ t tởng của tác giả "Tớng về hu" viết về cuộc đời một ông t-ớng Nhng không ít ngời cho rằng nhân vật hấp dẫn nhất truyện là Thuỷ - con dâu "Tớng về hu" Thuỷ biểu cho lối sống hiện sinh, thực dụng và đầy mâu thuẫn Đó là ngời con dâu sắc sảo, nét na, kính nể bố chồng, quý chồng, thơng con, đồng thời hết lòng chiều chuộng nhân tình ở bệnh viện cô là một bác sĩ giỏi nhng ở phút lâm chung của mẹ chồng cô lại ngăn cản việc cấp cứu, quay lại chuẩn bị việc tang Là bà chủ có tài cai quản, giải hoạt với ngời ở, ngời làm, cô quản lý chặt chẽ nhng lại rất hào phóng Say sa với mục đích kiếm tiền bằng mọi phơng tiện - kể cả xay thai nhi nuôi chó lấy lời Lạnh lùng dửng dng với sự khổ đau của ngời khác nhng lại rất tỉnh táo nhạy bén đối phó trớc sự va chạm, lèo lá của xung quanh Cô công khai lối sống mà mình tự xác định Bên cạnh Thuỷ, hai nhân vật nữ khác là bà cụ Thuấn và cô Lài cũng là những con ngời đặc biệt, có ấn tợng khá sâu sắc.

"Tâm hồn mẹ" là cái nhìn về ngời phụ nữ dới một góc độ khác Thông qua nhân vật bé Thu, Nguyễn Huy Thiệp muốn đề cao cái thiên tinh của ngời

mẹ Mỗi ngời đàn bà đều có thiên tinh ngời mẹ và chỉ có cái thiên tinh ấy mới

có thể cứu đợc chúng ta thoát khỏi cái chết "Giọt máu" nh một cuốn biên niên

sử về một dòng họ ứng với mỗi thế hệ cả họ Phạm lại có ngời phụ nữ vừa là nạn nhân vừa là thớc đo sự đồi bại, thối nát của bọn đàn ông

Trên đây chúng tôi điểm qua một số truyện khá tiêu biểu trong đó ta dễ dàng nhận ra vai trò, ý nghĩa của nhân vật nữ ở đây cũng phải thấy đợc rằng trong từng truyện cụ thể số dòng dành để miêu tả một nhân vật nữ nào đó là khá ít ỏi Nhng không phải là thế mà nhân vật ấy không gây đợc ấn tợng sâu

đậm Số lần nói ở đây cha quan trọng bằng cách nói Có khi nhà văn chỉ cho nhân vật xuất hiện xẹt qua mà sự chuẩn bị cho sự kiện ấy thì thật công phu.

Chơng IINhững đặc điểm nổi bật của các nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn

Huy thiệp

1 Các loại nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp

Nh chúng tôi đã trình bày ở mục 3 chơng I, nhân vật nữ có số lợng

đông đảo và chiếm một vị trí khá quan trọng trong thế giới nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp Đồng thời chúng ta cũng nhận thấy những nhân vật này rất đa dạng về nguồn gốc, xuất thân cũng nh về nhiều phơng diện khác Nhìn một cách tổng quát có thể thấy rõ truyện của Nguyễn Huy Thiệp chia thành từng mảng riêng Tơng ứng với những mảng truyện nh vậy là một thế giới nhân vật mang màu sắc riêng, một nét hấp dẫn riêng Chính vì vậy khi phân loại nhân vật nữ trong truyện của ông chúng tôi đi theo sự phân loại nói chung

nh lâu nay ngời ta vẫn chấp nhận Đó là truyện lịch sử, truyện dân gian và truyện thế sự (những tên gọi này cũng tạm quy ớc) Đối tợng khảo sát của chúng tôi là"Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp" - Anh Trúc tuyển chọn - NXB phụ nữ 2001 Cụ thể nh sau:

- Truyện lịch sử: Kiếm sắc ; Vàng lửa; Phẩm tiết; Ma Nhã Nam; Nguyễn Thị Lộ; Chút thoáng Xuân Hơng; Thơng cả cho đời bạc (7 truyện)

- Truyện dân gian: Mời truyện nhỏ ở Hua Tát; Trơng Chi (11 truyện)

- Truyện thế sự: Là những truyện còn lại (25 truyện)

Nhân vật nữ trong mảng truyện lịch sử là những nhân vật lịch sử nhNguyễn Thị Lộ (Nguyễn Thị Lộ); Ngô Thị Vinh Hoa (Kiến Sắc; Phẩm tiết);

Hồ Xuân Hơng (Chút thoáng Xuân Hơng) Có những nhân vật có thể hoàn

toàn là sáng tạo của nhà văn, cha từng đợc ai nhắc đến nhng họ gắn liền với những nhân vật lịch sử, nh cô Cầm (Kiếm sắc); cô Xoan (Ma Nhã Nam) cô

đào Thu (Thơng cả cho đời bạc) Dù là nhân vật lịch sử thực sự hay là nhân vật

có liên quan thì nhân vật nữ trong mảng truyện naỳ của Nguyễn Huy Thiệp cũng không đợc nhà văn thể hiện ở vai trò từ lịch sử mà họ đợc khai thác ở khía cạnh con ngời

Nhân vật nữ trong truyện dân gian mang màu sắc của nhân vật cổ tích Chỉ có nhân vật Mỵ Nơng trong truyện Trơng Chi là Nguyễn Huy Thiệp mợn của kho tàng văn học dân gian, còn lại những nàng Sinh, nàng Bua, nàng Pùa

đều là sáng tạo của ông Mảng truyện này đậm chất triết lý và có nhiều ngụ ý

Đa số nhân vật nữ tham gia vào việc thể hiện những triết lý ấy Đó không phải

là những triết lý dân gian mà là những triết lý của nguyên Nguyễn Huy Thiệp

Nhân vật nữ trong mảng truyện thế sự có số lợng lớn nhất Họ là những ngời của cuộc sống hàng ngày mà ta thờng gặp Khi đi tìm đặc điểm nhân vật nữ Nguyễn Huy Thiệp chúng tôi thấy họ là đại diện tiêu biểu nhất

Chúng tôi tiến hành phân loại nh trên trớc hết để có một cái nhìn khái quát về những nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp Việc phân loại này sẽ tiện cho chúng tôi trong việc khảo sát những nhân vật này cũng

nh trong việc trình bày luận văn Hơn nữa, qua đây chúng tôi muốn nói rằng mặc dù có thể chia ra nh vậy nhng nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp vẫn thể hiện sự nhất quán, xuyên suốt trong sáng tác của ông

2 Đặc điểm các nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp nhìn

từ góc độ tính cách xã hội

2.1 Con ngời bao giờ cũng có một mối quan hệ nhất định với hoàn

cảnh sống của mình Trong văn học, môi trờng sống của nhân vật luôn là một yếu tố quan trọng, đó là một căn cứ để ta tìm hiểu, phân tích nhân vật Một

điều rất dễ nhận thấy là những nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp có một không gian đời sống rất ổn định, họ không bao giờ đi đâu xa, ra

khỏi nơi chốn của mình Nếu là ngời phụ nữ nông thôn nh chị Hiên (Những bài học dân nông thôn), chị Ngữ (Thơng nhớ đồng quê), chị Thắm (Chảy đi sông ơi) Thì không thấy họ ra khỏi làng quê mình bao giờ Còn một ngời vợ, một ngời con dâu nh Sinh (Không có vua) là dân thị thành chính gốc nhng quanh năm suốt tháng loay hoay, lúi húi trong nhà bếp Sinh làm ta có một liên tởng so sánh với nhân vật Lý trong tác phẩm "Mùa lá rụng trong vờn" của nhà văn Ma Văn Kháng Cũng là ngời con dâu sống trong gia đình nhà chồng

ở thành phố Nhng Lý hoàn toàn khác, cô là mẫu ngời phụ nữ hiện đại, mạnh

mẽ, xông xáo quan hệ xã hội rộng rãi Đối lập với anh chồng, Lý là ngời luôn bơn chải ngợc xuôi để lo toan, quản lý gia đình Còn Sinh, trong suốt từ đầu

đến cuối truyện hình nh Sinh chỉ ra khỏi nhà hai lần nhân sự kiện trọng đại là sinh con và đi chúc tết hàng xóm láng giềng Còn bình thờng hàng ngày ngay cả việc đi chợ, vốn là việc của đàn bà con gái nội trợ cũng đã có em chồng

đảm nhiệm - Khiêm, nhân viên lò mổ mỗi ngày đa về một bộ lòng lợn gọi là góp gạo thổi cơm chung Thử xem thời gian biểu của Sinh ta sẽ thấy rõ đặc

điểm này của nhân vật: " Vào lúc bốn rỡi sáng, Sinh dậy nấu cơm"; " Sinh rửa mâm bát xong thì ba giờ chiều ";, "Ngày 23 tháng Chạp ăn tết ông Táo lên trời, Sinh nấu miến, mọi ngời ăn no căng bụng","Sinh luộc bánh chng" Đọc

"Không có vua" ta thấy nhiều đoạn bắt đầu bằng những câu kiểu nh "Sinh lúi húi dới bếp ", "Sinh cất nồi dới bếp" Toàn là những công việc gắn liền với cái không gian chập hẹp của nhà bếp Tởng nh chỉ có khi đi ngủ Sinh mới bớc ra khỏi chốn ấy "Không có vua" chia làm bảy đoạn, trừ đoạn đầu là "Gia cảnh" còn lại đều mang tên thời gian trong một ngày, một năm: Buổi sáng - Ngày dỗ

- Buổi chiều - Ngày tết - Buổi tối - Ngày thờng Đó là ý niệm của Sinh về cuộc sống của mình Bởi dờng nh cô sinh ra là để thuộc về ngôi nhà ấy, căn bếp ấy mãi mãi không thay đổi Đọc kỹ truyện này ta thấy Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng cho mỗi thành viên trong các gia đình "không có vua " ấy một không gian của riêng mình Lão Kiền là chỗ sửa xe đạp đầu phố Cấn là hiệu cắt tóc

Khiêm là lò mổ Đoài là Sở giáo dục Khảm là trờng đại học Tốn là cái nền nhà Và với Sinh là bốn bức tờng nhà bếp Chính yếu tố không gian này đã xác lập cho mỗi thành viên một ý niệm về cái gọi là gia đình Hay nói cách khác, gia đình với mỗi thành viên của nó mang một ý nghĩa khác nhau, không liên quan gì đến nhau Với lão Kiền gia đình là nơi lão gây sự, chửi rủa con trai, nhòm trộm con dâu tắm Với Khiêm là nơi anh ta ném vào 260 bộ lòng lợn mỗi năm Với Đoài là nơi "lấy cơm vào cặp lồng, cho vào mấy miếng thịt, mấy miếng lòng " Với Khiêm là nơi "xúc ra nửa bò gạo cho vào cặp rồi lẩn ra" Với Tốn là cái nền nhà để "khoảng vài tiếng nó lại lau một lần" Còn với Sinh gia đình là nơi cô trải qua những tháng ngày đầy khổ cực, nhọc nhằn nhng không phải không có những phút giây hạnh phúc yêu thơng.

ở nhiều nhân vật nữ khác ta thấy rõ ràng tác giả chủ tâm để cho nhân vật nữ của mình sống trong một không gian hẹp, có xu hớng khép kín tách biệt với thế giới bên ngoài Điều này có biểu hiện trớc hết ở sự lựa chọn nhân vật của nhà văn Là một nhà văn đơng đại viết về cuộc sống hôm nay nhng nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp không phải là một bà giám đốc, một cô th ký, một nữ phóng viên, một chủ tiệm vàng hay một cô gái điếm Nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp đa phần là nông dân, một cô gái Thái, một chị lái đò, một cô vợ bộ đội, nếu là trí thức thì thờng là cô giáo vùng cao hẻo lánh, nếu là một ngời thành phố thì cũng có một công việc bình thờng nh của Sinh Môi trờng sống của họ không phải đờng phố, chợ búa đông đúc, không phải là một văn phòng công ty nào đó hay một hiệu cắt tóc, nhà hàng Môi trờng sống của họ

là đồng ruộng, làng quê hẻo lánh Trong số những nhân vật nh thế, ta thấy tiêu biểu là Thắm (Chảy đi sông ơi) ngời lái đò bến Cốc "Suốt ngày chị ở trên con

đò ngang" Đó là bà cụ Thuấn (Tớng về hu), "suốt ngày ngồi một chỗ" Trong

"Thơng nhớ đồng quê" ta chứng kiến một làng quê toàn là phụ nữ với trẻ em, trong đó ngời nào cũng nh "mẹ tôi":"Chẳng bao giờ đi xa khỏi làng "

Nguyễn Huy Thiệp có mảng truyện sử dụng yếu tố dân gian (Mời truyện nhỏ ở bản Hua Tát) Trong đó nhân vật mang những đặc điểm của nhân vật truyện cổ tích - truyền thuyết nh: có số phận đặc biệt gắn với những sự kiện lạ lùng Nhng tuyệt nhiên không có chuyện nhân vật di chuyển trong một môi trờng "không gian không có sức cản" Nàng Bua, nàng Sinh đều là những ngời phụ nữ nh Sinh, nh Hiên, nh Ngữ suốt đời không ra khỏi xóm làng Với những nhân vật lịch sử cũng vậy Nguyễn Thị Lộ, Ngô Thị Vinh Hoa là những ngời đàn bà quyền quý, sống trong chốn cung đình Nhng họ không phải là những ngời quảng giao, họ không bao giờ ra ngoài thiên hạ để tỏ ra uy quyền hay giúp đàn ông việc chính sự Với nhng nhân vật lịch sử kiểu này, nhà văn thờng đặt họ trong nhiều mối quan hệ xã hội nh một cách triển khai hệ thống nhân vật hay mở rộng không gian hiện thực phản ánh.

Nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp không nh thế, nh Nguyễn Thị Lộ chẳng hạn Bà ẩn hiện trong căn phòng tối bên ánh sáng của ngọn nến Hay

Hồ Xuân Hơng thấp thoáng bóng dáng xung quanh ngôi từ đờng, bát nớc nụ vối có thêm lát gừng, mâm bánh trôi vừa làm xong bốc khói

Đây quả là một điều lạ, hiếm thấy Bởi xu hớng của văn xuôi gần đây khi viết về phụ nữ là những con ngời của cuộc sống hôm nay Họ không chịu

sự ràng buộc của ý thức hệ phong kiến nữa mà đã thấm nhuần ý thức thời kinh

tế thị trờng Cho nên ta vẫn thờng gặp trong truyện hôm nay những cô gái sớm bớc vào đời bằng cuộc "Hành trình thời thơ ấu" (Dơng Thu Hơng) những ngời

đàn bà đến tuổi xế chiều vẫn miệt mài những chuyến đi xa trên "chuyến tàu tốc hành" (Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành - Nguyễn Minh Châu) Mặt khác do yêu cầu của cuộc sống thời kinh tế thị trờng, ngời phụ nữ trong cuộc sống hôm nay cũng phải lăn xả, bơn chải, phiêu lu chẳng kém gì nam giới Mô típ những cô gái nông thôn ra thành thị kiếm sống hay những bà giám đốc thành đạt trong kinh doanh là rất phổ biến Nhiều độc giả quá quen với không khí sôi động của cuộc sống hiện đại, quá quen với những ngời phụ nữ sôi nổi,

bốc lửa đã hoàn toàn bị bất ngờ trớc một thế giới phụ nữ "kín tiếng"trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp Họ nh đến từ một thế giới xa xa, sống trong xã hội hiện đại mà chẳng mang dấu ấn gì của cuộc sống công nghiệp, của máy móc, hàng hoá Phải chăng Nguyễn Huy Thiệp có một quan niệm truyền thống

về ngời phụ nữ Rằng đã là ngời phụ nữ thì chỉ nên ngồi trong nhà lo chuyện cơm nớc, phục vụ chồng con Chắc chắn không phải nh vậy Chúng tôi nhận thấy nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp không đơn thuần là ngời phụ nữ hiền thục chất phác, nhu mì nh từng thấy trong văn học trớc đây Họ tuy sống khép kín, ít đi đây đi đó nhng không phải là nạn nhân của quan niệm "cha mẹ đặt

đâu con ngồi đấy" hay quan niệm "tam tòng" Ngợc lại chính họ đã tự xác lập cho mình một cuộc sống riêng Điều mà chúng tôi muốn nói tiếp theo đây chính là đời sống nội tâm hết sức phong phú, mang nhiều nét riêng đợc ẩn dấu bằng vẻ bề ngoài bình lặng ấy của nhân vật nữ Nguyễn Huy Thiệp

2.2 Chị Thắm "nhà trong bến Cốc" nhng ta nào biết gì về căn nhà, về

gia đình chị Có lẽ chị sống độc thân, cuộc đời chị gắn liền với ng dân bến Cốc, với những buổi đánh cá mòi vào ban đêm Đó là thực tại của những đêm tối triền miên, của sông nớc mịt mùng chứa đầy bất đắc Con ngời xung quanh chị toàn là những trùm Thịnh, đội Tảo độc ác, tàn nhẫn Nhng chị chẳng mảy may lo lắng, bởi chị tin rằng cuộc sống còn có những thiên đờng dành cho ng-

ời tốt Chị thờng nghĩ về một "nớc thiên đàng" có đức chúa nhân từ, một xứ Jêruxalem của ngày xửa ngày xa Về hình ảnh con trâu đen linh thiêng đem

đến sức mạnh phi thờng cho ai nhìn thấy nó Thắm cùng lúc sống trong hai thế giới mang màu sắc tơng phản: thực tại u buồn và huyền thoại sáng đẹp, trong

đó cái làm nên con ngời Thắm vẫn là thế giới thứ hai Ai lần đầu đọc "Chảy đi sông ơi" chắc cũng phải ngạc nhiên về Thắm Một cô gái chèo đò bình thờng

có phần tội nghiệp lầm lũi và chắc chẳng đợc học hành gì nhiều, mà cả đời cũng chẳng đợc đi đâu Vậy mà sao chị lại thông hiểu kinh thánh đến vậy Câu chuyện chị kể là sự tích các Thánh trên nớc thiên đàng Lời chị nói đầy chất trí

tuệ "Con ngời ta tăm tối lắm"; "con ngời vô tâm nhiều nh bụi bặm trên đờng" Chị Thắm "nh một ngời hiểu biết tất cả nhng đang mải mê suy nghĩ, chẳng cần

mà cũng chẳng biết đến xung quanh chộn rộn những gì"

Nếu nh ở Thắm là sự điềm nhiên, tự tại của một con ngời thấu hiểu cuộc đời thì ở hai nhân vật nữ - bà Lâm và chị Hiên - trong "Những bài học nông thôn" ta lại gặp những tâm hồn chứa đầy những khao khát, những ẩn ức của con ngời không thoả mãn với thực tại Bà nội Lâm, một bà cụ tám mời tuổi nhng chỉ toàn nói tục "các cụ toàn chim to " Bà nói với Hiền " Đàn ông

nó chẳng thơng mình đâu, rợu thì nó ngồi mâm trên Ngủ thì nó đè lên mình", những câu nói của cụ hớng tới việc chửi rủa, thoá mạ đàn ông Dờng nh cụ muốn đảo lộn cả nề nếp gia phong, đạp đổ quan niệm cổ hủ về ngời phụ nữ Bởi gia đình Lâm là một gia đình nh thế Nhìn cách sắp xếp một bữa ăn thì biết "Chị Hiên dọn hai mâm cơm Mâm bng lên hè dành cho hai bố con Lâm

và tôi Mâm bày ở sân dành cho bà Lâm, mẹ Lâm, chị Hiên, cái Khanh với thằng Tiến" Lâu nay ngời ta vẫn để cho lớp trẻ làm cái việc đổi mới t duy, chống hủ hoá Chỉ có Nguyễn Huy Thiệp là để cho một bà cụ tám mơi tuổi - con ngời của chính xã hội cũ văng tục vào quan niệm phi lý, bất công về ngời phụ nữ Xét trên phơng diện này bà cụ tám mơi tuổi của Nguyễn Huy Thiệp còn hơn đám thanh niên ăn chơi ngoài đờng Nhng tất cả không dừng lại ở đó Những câu của bà Lâm nói với con cháu nhng không phải là lời của ngời già răn dạy lớp trẻ mà chính là nói cho mình Hãy nghe lời bà cụ tâm sự với một thanh niên mời bảy tuổi "Chung quy vì tôi mải lam mải làm, đáng lẽ ngày xa tôi phải chơi vung tàn tán thì đâu đến nỗi cả đời chỉ biết mỗi một con b , mang tiếng thuỷ chung đức hạnh, chẳng biết báu cho ai, chỉ biết về già sống lâu khổ con khổ cháu" Đọc đến đây ai cùng phải giật mình Ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp qủa là ghê gớm Ông đã "phản ánh chân thực những trạng thái khác nhau của cái tâm lý thực, cái xuất phát từ đáy sâu bản thể, cái chỉ ta biết với ta" (Đông La - Nhà phê bình văn học)

Nhân vật Hiên thể hiện những khao khát, dục vọng rất đời, rất đáng

đ-ợc xem trọng Nếu nh bà cụ nuối tiếc cái gì đã rồi thì Hiên cũng nuối tiếc qúa khứ nhng vẫn phải còn băn khoăn, day dứt trớc thực tại Ta thấy một chị Hiên

- ngời vợ bộ đội xa chồng - sống trong một làng quê buồn tẻ, đơn điệu "nhiều khi buồn quá ngời cứ bã ra" Chính vì thế cô nhiều lần tỏ ra nuối tiếc thời thiếu nữ đẹp đẽ của mình : những buổi tối rủ nhau đi xem chèo, tuồng; một lần đợc

ra chơi Hà Nội Chị nói về quá khứ với một niềm hân hoan, tự hào "khi có chèo hay tuồng thì vui ghê lắm", "hồi ấy cha lấy chồng vui vui là" Còn hiện tại thì thật ngao ngán, "Tôi nằm một mình ở ruộng ngô, giữa tổ kiến vàng Tôi tởng kiến đốt thì nhất định chết Thế mà không chết" - ngòi bút sắc sảo của Nguyễn Huy Thiệp đã lột tả hết cái tâm thể bại hoại, rã rời đến kiệt quệ của một cô gái trẻ xa chồng Có lúc những ẩn ức trong tâm hồn Hiên bột phát thành những câu hỏi không mục đích "Sao đàn bà cứ phải lấy chồng ? Nh tôi

đây chồng đi xa, lấy chồng cũng nh không Hiếu bảo lấy chồng mà bỏ chồng thì có tốt không ? " Trong văn học ta, có đợc mấy cô vợ bộ đội hỏi những câu

nh thế Rõ ràng Nguyễn Huy Thiệp đã tiếp cận những nhân vật phụ nữ từ một góc nhìn khác, cha đợc nhiều ngời khai thác Chính điều này làm cho nhân vật nữ của ông nhìn bề ngoài thì quen thuộc nhng khi đi sâu vào đời sống nội tâm thì có rất nhiều bất ngờ

Trong "Thơng nhớ đồng quê" ta bắt gặp một cô gái tay cầm liềm, đứng giữa đồng mà mắt lúc nào cũng "ngẩn ngơ thất thần nhìn về phía dãy núi xa phía vòng cung Đông Sơn" Cái nhìn của chị Ngữ chất chứa những khao khát, nung nấu lời giải đáp cho cuộc đời đầy oan nghiệt, phũ phàng Chị đón nhận tin hai đứa em gái chết cũng với cái vẻ "đứng lặng, mắt ngẩn ngơ thất thần

"nh thế Đó không phải là phản ứng của một cô gái còn rất trẻ mà là một ngời từng trải, từng suy ngẫm về cuộc đời Họ thờng đón nhận nỗi đau bằng cách nuốt nó vào trong, đón nhận rồi không phải để kêu than mà để tìm cách lý

giải Vẫn là ngời phụ nữ mà đời sống nội tâm có sức nặng, ẩn chứa bao tâm sự không thể giải bày.

Trong khi tìm hiểu đời sống tâm hồn phong phú và đặc sắc của những nhân vật nữ, chúng tôi nhận thấy họ có một điểm chung Đó là đa phần họ là ngời tốt bụng, sống chân thành, có tấm lòng nhân ái, vị tha

Trong truyện "Những ngời thợ xẻ" cô giáo Thục có tấm lòng thật đáng quý Gặp toán thợ xẻ, tuy cha quen biết nhng chị đã mời họ về nhà mình nghỉ ngơi, chỉ cho mối làm ăn Sau lại lo đến những việc nhỏ nhặt nh gói mì chính cho đám thợ, nấu con gà bồi dỡng cho Ngọc Tình thơng ngời, sự rung cảm

đầy nữ tính mà cũng rất mạnh mẽ của chị thể hiện rõ nhất trong chi tiết chặt ngón chân cho Ngọc Lúc đầu thấy cảnh chặt chân, chị khiếp đảm đến nỗi ôm mặt không dám nhìn Nhng khi thấy sự vụng về của anh Bờng làm cho Ngọc

đau đớn thì chị vội dành lấy cái công việc khủng khiếp ấy để Ngọc đỡ đau Chính lòng thơng, có một chút gì đó nh tình chị em ruột thịt đã giúp chị vợt lên nỗi sợ hãi của chính mình Chị giúp ngời ta hết mình nhng lại một mực từ chối sự trả ơn, coi nh việc làm của mình là lẽ thờng, không toan tính, vụ lợi Chị nhận gỗ của Bờng chính vì đó là tình nghĩa chứ không phải vật chất, con ngời có tình nghĩa ắt là con ngời trọng nghĩa tình Việc nhận quà của Bờng rồi

đem trả lại cho ông Thuyết cũng thể hiện sự nhất quán trong tính cách cuả Thục Chính chị đã nói lên quan niệm sống của mình "Vô sự với tạo hoá, trung thực đến đáy, dù có sống giữa bùn, chẳng sợ không xứng là ngời" Lòng tốt của những ngời phụ nữ trong truyện Nguyễn Huy Thiệp không phải là tấm lòng của kẻ thừa thãi, no đủ ban phát cho ngời khác Ngợc lại nhiều ngời trong

số họ gặp bất hạnh, oan nghiệt trong cuộc đời, nhng dù trong hoàn cảnh nào

họ cũng dang rộng vòng tay đón nhận cuộc đời cho dù nó bạc bẽo đến đâu Chị Thắm trong truyện "Chảy đi sông ơi" mặc dù biết bọn đánh cá đêm là những kẻ độc ác tàn nhẫn, nhng chị vẫn nói với em bé " Đừng trách họ thế

Có ai yêu thơng họ đâu Họ đói và ngu muội lắm" Đọc truyện của Nguyễn

Huy Thiệp ta thấy những ngời phụ nữ có lòng thơng ngời, cứu ngời và sẵn sàng tha thứ cho tội lỗi của ngời nh vậy rất nhiều Đó là Mẹ Cả (Con gái thuỷ thần), là Xuân Hơng, cô gái về bến Tầm Xuân (Chút thoáng Xuân Hơng), là

bà Thuấn, cô Lài (Tớng về hu), là bé Thu (Tâm hồn mẹ), chị Sinh (Không có vua)

Viết về ngời phụ nữ có lòng nhân ái, bao dung có lẽ không riêng gì Nguyễn Huy Thiệp và những nhân vật nữ tốt bụng, nhân hậu cũng không thiếu gì trong văn chơng Tuy nhiên chúng tôi nhận thấy, cũng là phẩm chất tâm hồn đẹp đẽ

ấy của ngời phụ nữ, Nguyễn Huy Thiệp đã thể hiện nó theo quan niệm riêng của mình

Trớc hết đó dờng nh là cái thiên tính của ngời phụ nữ, cái thuộc về bản năng, không cần phải sách vở nào dạy dỗ và cũng không có gì có thể làm tha hoá nó Hầu hết nhân vật nữ có tâm hồn đẹp đều chứng minh cho quan niệm này của nhà văn Trong "Tâm hồn mẹ" lòng tốt ấy là tình mẫu tử "Mỗi ngời đàn bà

đều có thiên tính ngời mẹ" và bởi vì nó là thiên tính, là cái trời phú nên không phải là cái có thể học qua một trờng lớp nào, nó không dễ giải thích Chỉ có thể hình dung theo cách trẻ thơ là thiên tính ấy, tâm hồn mẹ ấy nó có thể rung lên khe khẽ khi có gió thổi đến Tâm hồn mẹ chứa đựng những điều bí mật và chỉ có thể thấy nó qua hành động cụ thể Hành động cứu Đăng thoát khỏi bánh

xe lửa là hành động bản năng của Thu, là sự bột phát của tâm hồn mẹ Trong truyện "Tớng về hu" có hai ngời phụ nữ đặc biệt là bà Thuấn và cô Lài Một già cả, lú lẫn, một gàn dở So với đám ngời tỉnh táo, lanh lợi trong nhà thì họ dờng nh bị loại khỏi cuộc chơi Bà Thuấn nh ngời vô tri vô giác, suốt ngày ngồi một chỗ, cho thì ăn, không cho cũng chẳng kêu ca Còn cô Lài vì gàn dở nên chỉ biết việc mình, chẳng mu mô lèo lá gì Cô sống hồn nhiên và thế có lòng tốt tự nhiên, cô tự quy lỗi cho mình trớc cái chết của cụ Thuấn "Tại chúng cháu, chúng cháu ở nhà thì bà không mất" Còn ở bà Thuấn khi tất cả mọi giác quan, lý trí đều chết thì chỉ còn một cái vẫn tồn tại chừng nào bà còn

có mặt trên đời này Đó là lòng bao dung Trong phút lâm chung, khi ông Bổng hỏi "Thể em là ai ? " bà trả lời "Là ngời" Chính lòng bao dung đã cho cụ một linh cảm đúng nh vậy Nhân vật Sinh có thể nói là một minh chứng rõ nhất cho quan niệm này của Nguyễn Huy Thiệp Nếu nh ngời con dâu trong xã hội cũ phải chịu sự cay nghiệt của bà mẹ chồng, thì Sinh - ngời con dâu trong xã hội hiện đại phải khốn đốn, cực nhục vì lũ đàn ông đồi bại Ta tởng nh cô hoàn toàn căm thù, oán hận họ khi nói lên cảm nhận của mình "Khổ chứ, nhục lắm.Vừa đau đớn, vừa chua xót" Nhng cuối cùng thì vẫn cứ là "Thơng lắm" Nói về cái thiên tính này của Sinh, Hoàng Ngọc Hiến đã dùng một chữ rất hay Đó là sự "siêu thăng" của tâm hồn.

2.3 Đời sống tâm hồn con ngời luôn là một kho báu bí ẩn đối với mỗi

nhà văn Bao nhiêu đam mê, ẩn ức, bột phát, bao điều lắt léo, tế nhị trong cái thế giới ấy đã và đang đợc các nhà văn khai thác Văn học hiện đại ngày càng quan tâm nhiều đến đời sống tâm linh của con ngời Từ "Ngời đàn bà trên chuyến tàu tốc hành" của Nguyễn Minh Châu, ta biết thêm có những con ngời (nh Quỳ) sống trong những mộng du kỳ lạ Các nhân vật trong tác phẩm của Phạm Thị Hoài chìm đắm trong những hoài niệm phân tâm mang màu sắc tôn giáo Cuốn tiểu thuyết "Thân phận tình yêu" là cuốn sách viết về đời sống tâm linh của Kiên, tràn ngập những đam mê, hồi ức, ám ảnh, giấc mơ và cả sự mộng du Nhân vật nữ của Nguyễn Huy Thiệp có những nét tâm hồn hết sức

độc đáo, mới lạ Cái độc đáo bên trong ấy cũng đợc toát lên trong sự đối sánh với môi trờng sống Với vẻ bề ngoài của nhân vật Giữa chúng dờng nh có sự khập khiễng, sự không trùng khít, không logic Điều này cho thấy một cách nhìn mới của tác giả về ngời phụ nữ và cùng phù hợp với xu hớng lấy "cái con ngời" để giải thích con ngời trong văn học hiện nay

3 Đặc điểm các nhân vật nữ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp nhìn

từ góc độ cấu trúc nghệ thuật