Tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của azit nexin luận văn thạc sỹ ngữ văn

Nghiên cứu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin là dịp để tìm hiểu, giới thiệu một cách tương đối đầy đủ, toàn diện hơn về cuộc đời quả cảm, sự nghiệp văn học vĩ đại và

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Azit Nexin (1925-1995) là nhà văn trào phúng nổi tiếng thế giới Ông là một trong những nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ vinh dự nhận được nhiều giải thưởng văn học danh giá của Thổ Nhĩ Kỳ, Italia, Bungari, Liên Xô cũ Azit Nexin đã để lại cho đất nước Thổ Nhĩ Kỳ và cho nhân loại một di sản văn học đồ sộ gồm một trăm cuốn sách với nhiều thể loại khác nhau Ở thể loại nào ông cũng viết với một cảm hứng trào phúng sâu sắc

Tác phẩm của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng, được phổ biến rộng rải trên khắp thế giới Hàng triệu người lao động và những người yêu hòa bình, tự do, bình đẳng yêu mến ông Nghiên cứu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin là dịp để tìm hiểu, giới thiệu một cách tương đối đầy đủ, toàn diện hơn về cuộc đời quả cảm, sự nghiệp văn học vĩ đại và đất nước Thổ Nhĩ Kỳ tươi đẹp của nhà văn

Truyện ngắn trào phúng chiếm một vị trí đặc biệt trong toàn bộ sự nghiệp văn học của Azit Nexin.Thế giới,Việt Nam biết đến tài năng kiệt xuất của ông trước hết là ở mảng sáng tác đặc sắc này Bằng tiếng cười ở nhiều cung bậc, sắc thái khác nhau, ông đã hướng đòn đánh trào phúng sắc sảo, tài tình của mình vào mọi thói xấu xã hội không phân biệt giai cấp, giai tầng Đi sâu tìm hiểu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của ông, tác giả luận văn mong muốn có những đóng góp nhất định trong nhận thức sâu sắc về bản chất và nghệ thuật trào phúng độc đáo của nhà văn, góp phần làm sáng tỏ tài năng và sự nghiệp sáng tạo của Azit Nexin trong lĩnh vực nghệ thuật đặc biệt này

Kết quả nghiên cứu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin, ở một chừng mực nhất định, có thể góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề quan trọng của lý luận văn học trào phúng, trên cơ sở đó, giúp người đọc có một cái nhìn toàn diện hơn về truyện ngắn trào phúng của ông, có

những liên hệ, so sánh với các nhà văn viết truyện ngắn trào phúng của Việt Nam trong nghiên cứu, giảng dạy, đồng thời mở ra một hướng nghiên cứu lý thú: Nghiên cứu so sánh Azit Nexin với các nhà trào phúng Việt Nam.

2 Lịch sử vấn đề

Ở Việt Nam, nhiều tập truyện ngắn của Azit Nexin đã được dịch và xuất bản trong những năm gần đây Tuy vậy, các công trình nghiên cứu, giới thiệu về nhà văn trào phúng nổi tiếng thế giới này vẫn còn quá khiêm tốn Trên cơ sở những tài liệu tiếng việt có được, chúng tôi thấy rải rác có một số ý kiến liên quan đến sáng tác trào phúng của nhà văn cụ thể như sau

Tác giả Kim Hải, trong một bài viết về Aziz Nexin, trên trang Bách khoa toàn thư mở http://vi.wivipedia.org/wiki/Aziz, cho rằng: “Nếu bạn sống ở Istanbul, dù bạn là công nhân cổ cồn, là sinh viên, hay bạn là một trí thức thời thượng của Thổ Nhĩ Kỳ, thế nào cũng có ngày trước một thực tế nào đó, bạn sẽ phải vui sướng mà thốt lên rằng “giống hệt như trong Aziz Nexin” Quả thật, với tài trào phúng của mình, ngày nay, Aziz Nexin gần như đã đạt tới hình tượng một “người hùng” dân gian Ông là sự thành công chưa từng thấy của thể loại văn viết trong việc bóc trần bản tính ngớ nhẩn, tàn bạo, ngu xuẩn, và không thể chịu đựng nổi trong xã hội đầy biến động Nét trào phúng tuôn trào trong vô cùng vô tận các truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch và hàng loạt seri kịch bản truyền hình, đề cập vô số các típ người khác nhau, trải rộng trên các bình diện cuộc sống đến mức dù là ở tầng lớp nào, người ta vẫn nhận ra tính duy nhất cùng với tính phổ cập của tác phẩm Rất ít nhà văn có khả năng hiểu được con người bao gồm ngôn ngữ, phẩm chất, thái độ, thế giới quan, cảm xúc và tư duy, một cách sâu sắc

và chính xác tới độ như vậy Chế độ chính trị, cách kiếm sống, vai trò tình dục, sự di trú nông thôn - thành thị và công nghệ; tất cả các khía cạnh trên

của xã hội Thổ Nhĩ Kỳ đã biến đổi về cơ bản trong nửa cuối thế kỷ hai mươi Đó là những tư liệu mà Aziz Nexin đã nén chặt vào các truyện ngắn của ông trong ba muơi ba năm cuối đời Những phi lý sản sinh từ những thay đổi, những cọ xát và những thay đổi đã xuất hiện theo cách bất ngờ nhất và mỗi độc giả đều tìm thấy cuộc đời của chính mình và thời đại mình trong các truyện ngắn đó”.

Cũng theo địa chỉ trên, ở một chỗ khác, Kim Hải viết: “Tuy nhiên, tài năng thật sự của Aziz Nesin chính là khả năng quan sát và phát hiện những yếu tố có tính hài hước, và trong mọi khung cảnh đều thể hiện sự hài hước một cách trác việt Ngòi bút trào phúng của ông là một đòn trực diện đánh thẳng vào bộ máy kiểm duyệt khắt khe, những viên chức vô vị những độc tài và quan liêu, những kẻ bon chen tàn bạo ông chỉ trích không thương tiếc những trò ngu xuẩn, tính thiếu nhất quán và thói tự mãn, thông thái rởm trong mọi mối quan hệ giữa con người Sự chế nhạo của ông không chỉ nhằm vào tầng lớp áp bức, giàu có và sự mẫn thiệp lạ thường, ông đã đưa vào tác phẩm nghệ thuật chỉ trích theo phong cách trào phúng dân gian vốn rất phong phú Thổ Nhĩ Kỳ để bóc trần thói hèn nhát, hai mặt, lừa đối và đạo đức giả của những lớp người trên Chính điều này đã khiến cho những dòng viết đầy tính châm biếm của ông có tính xây dựng và lạc quan”

Trên trang www.sggp.org.vn, trong bài viết “Văn chương trào phúng:

Âm thầm và mạnh mẽ”, Tân Tường nhận xét: “Có lẽ người nổi tiếng nhất

trong thể loại văn chương trào phúng được biết đến ở Việt nam là nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ Azit Nexin Ông nổi tiếng đến độ, ngay khi còn sống đã từng đích thân đến và viết lời cảm ơn bạn đọc Việt Nam đã nhiệt tình ủng hộ tác phẩm của ông, một điều rất hiếm hoi đối với một nhà văn nước ngoài tại Việt Nam lúc đó Cũng chính nhờ ông mà đất nước Thổ Nhĩ Kỳ vốn luôn hàm chứa vẻ bí ẩn bổng hiện ra bình dị đến thân thuộc đối với bạn đọc cả thế giới, trong đó có Việt Nam Có thể nói, các tác phẩm của Azit Nexin đã

chứng minh rằng, văn chương trào phúng không chỉ mang tính giải trí đơn thuần, mà còn có thể vượt qua mọi rào cản văn hoá để gắn kết các dân tộc Ông châm biếm các thói hư tật xấu của con người trong xã hội, có những điểm khác biệt nhưng cũng không ít cái trùng hợp giữa hai đất nước cách

xa nhau, như thói quan liêu, bệnh sính thành tích, tính tự ti… Đó cũng chính là nguyên nhân suốt hơn 30 năm xuất hiện tại Việt Nam, các tác phẩm của Aziz Nesin vẫn liên tục được tái bản, nhiều truyện ngắn còn được tách ra để in thành những bộ truyện riêng” [4; 15]

Trong lời giới thiệu "Tuyển tập truyện ngắn", Azit Neexin/ Tuyển tập

truyện ngắn - x.book - Văn học nước ngoài- truyện ngắn-htm Cho rằng

“Azit Nesin là nhà văn trào phúng nổi tiếng của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ, Những chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống như chuyện uống trà, cưới hỏi, vệ sinh, ăn uống… qua con mắt của Azit Nesin đều mang ý nghĩa hài hước và thú vị bởi ông luôn có những liên tưởng hết sức độc đáo, sáng tạo Những châm biếm, đả kích của ông lại rất tế nhị mà sâu sắc, khiến người đọc cười

đó mà cũng không khỏi suy ngẫm” [4; 2]

Cầm Thi trong báo điện tử Cần Thơ page-thư viện- E.Book - thư

viện sách điện tử đọc trên máy tính và thiết bị di động- htm Cảm nhận về

tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Aziz Nesin: “Khi đọc truyện của ông, ai cũng phải bật cười về lối hành văn sâu sắc và dí dỏm Nhưng không chỉ để cho vui Tiếng cười của Azit Nesin mang nhiều sắc thái khác nhau Từ tiếng cười sắc bén, mạnh mẽ khi đã kích tầng lớp thống trị chỉ vì những quyền lợi ích kỷ của giai cấp mình mà chạy theo những chính sách kinh tế phụ thuộc phương Tây, bất chấp hoàn cảnh nghèo khổ của người dân trong xã hội [4; 7]

Một tác giả của website Vinabook nhận xét: “Những chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống qua con mắt của Azit Nexin đều mang một ý nghĩa hài hước thú vị bởi ông luôn hướng tới những liên tưỏng hết sức độc đáo,

sáng tạo Những châm biếm, đả kích mọi hiện tượng xấu xa trong xã hội được ông đề cập tế nhị mà sâu sắc khiến người đọc cười đó mà cũng phải suy ngẫm nghiêm túc, sâu xa Sở trường của Azit Nexin chớng là những truyện ngắn, trong cú sốc sự kiện xuất hiện, diễn biến và kết thúc hết sức ngắn gọn, dem lại hiệu quả gây cười tốt nhất” [5; 8].

Trong luận văn thạc sĩ Tìm hiểu truyên ngắn trào phúng của Azit

nexin, trường Đại học Vinh, 2009, Dương thị Ngà đã bước đầu đề cập đến

một số phương diện trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin như: đề tài về quan chức, về trí thức và trẻ em; nghệ thuật xây dựng tình huống hành động, tình huống tâm trạng, nhận thức; xây dựng nhân vật với mâu thuẫn giữa lời nói và việc làm, giữa hình thức và nội dung, giữa ước muốn

và khả năng trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

Nhìn chung, do những mục đích khác nhau, các bài viết về sáng tác của Azit Nexin chỉ mới đề cập một cách khái quát trên một số phương diện chủ yếu trong sáng tác của nhà văn nói chung Cho đến nay, chưa

có một công trình bằng tiếng việt nào tập trung nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin Đây là đề tài được giải quyết trong khuôn khổ của luận văn này trên cơ sở tiếp nhận những thành quả của các công trình nghiên cứu bằng tiếng Việt hiện có

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Nhiều truyện ngắn của Azit Nexin được dịch ra tiếng Việt và được tập hợp thành nhiều tập truyện xuất bản trong nhiều năm qua Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của

Azit Nexin Chúng tôi chọn Tuyển tập truyện ngắn Azit Nexin, (Nguyễn Chí

Được dịch, 2004), Nhà xuất bản Văn hoá - Thông tin, Hà Nội, để nghiên cứu vì đây là tuyển tập bằng tiếng Việt đầy đủ nhất hiện nay, gồm 170 truyện ngắn, 1267 trang sách

- Khảo sát đối tượng cười nhạo trong truyện ngắn trào phúng của nhà văn.

- Tìm hiểu nghệ thuật gây cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

5 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở thi pháp thể loại truyện ngắn trào phúng, luận văn kết hợp nhiều phương pháp nghiên như:

- Phương pháp thông kê - phân loại

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

6 Đóng góp mới của luận văn

Ở Việt Nam, cho đến nay, chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin Cái nhìn tương đối toàn diện và sự nhận thức sâu sắc vế đối tượng cười nhạo, nghệ thuật gây cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin là những đóng góp mới mẻ của luận văn

7 Cấu trúc luận văn

Tương ứng với những nhiệm vụ khoa học đặt ra, ngoài phần mở đầu

và kết luận, nội dung của luận văn được triển khai trong ba chương

Chương 1 Azit Nexin và truyện ngắn trào phúng

Chương 2 Đối tượng cười nhạo trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

Chương 3 Nghệ thuật gây cười trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

Chương 1 AZIT NEXIN VÀ TRUYỆN NGẮN TRÀO PHÚNG

Thổ Nhĩ Kỳ có vị trí địa lý đặc biệt, có bề dày lịch sử, văn hoá lâu đời Tất cả tạo nên nguồn mạch hình thành một nền văn học phát triển rực rỡ với nhiều tên tuổi nổi tiếng thế giới, trong đó có nhà văn trào phúng xuất sắc Azit Nexin Độc giả Việt Nam cho đến nay nhìn chung, vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ với đất nước, con người, thiên nhiên, văn hoá, văn học Thổ nhĩ Kỳ và toàn bộ cuộc đời, sự nghiệp sáng tác đồ sộ, trong đó có truyện ngắn của Azit Nexin Trên cơ sở những tư liệu có được từ nhiều nguồn khác nhau, trong chương một của luận văn, chúng tôi muốn giới thiệu khái quát, tương đối đầy đủ, hệ thống về toàn bộ đất nước Thổ Nhĩ Kỳ và nhà văn Azit Nexin, tạo tiền

đề thuận lợi khi đi sâu tìm hiểu tiếng cười trong truyện ngắn trào phúng

của nhà văn ở những chương sau

1.1 Khái quát đất nước Thổ Nhĩ Kỳ

Trong phần này, trên cơ sở những tư liệu có được từ nhiều nguồn khác nhau, chúng tôi trình bày những điểm khái quát nhất về đất nước, con người, địa lý - lịch sử, văn hóa - văn học của Thổ Nhĩ Kỳ để có một cái nhìn toàn diện về đất nước đã sinh ra và nuôi dưỡng tài năng nghệ thuật Azit Nexin Qua đó có thể giúp cho việc tìm hiểu tiếng cười trong truyện ngắn của nhà văn một cách thấu đáo hơn

1.1.1 Địa lý - lịch sử

Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ nằm trên cả hai lục địa Á- Âu Phần lãnh thổ

chính tại bán đảo Anatolia phía tây nam Châu Á Một phần nhỏ diện tích ở vùng Baikan nằm ở phía đông nam Châu Âu

Lãnh thổ nằm về phía Châu Á bao gồm bắc giáp Hắc Hải, đông bắc giáp Armenia {268km}, Georgien {252}, Đông Iran {499 km}, Nam giáp Iraq {352 km} và Syria {352 km }, Tây nam giáp địa Trung Hải, đông bắc giáp Hy Lạp {206} và Bulgaria {240}

Diện tích Thổ Nhĩ Kỳ: 783.562 km2; biên giới: 9850 km; bờ biển dài

7200 km; biên giới với các nước lân cận: 2.648 km

Thổ Nhĩ Kỳ có đến sáu dãy núi cao, nhiều núi lửa đã ngừng hoạt động Nước Thổ là nơi chịu nhiều trận động đất lớn

Thổ Nhĩ Kỳ có chín con sông lớn, sáu hồ, hồ chiếm diện tích lớn nhất

là hồ Van Golu và bảy hòn đảo, trong đó đảo Gogfkceada lớn nhất

Nước Thổ có khí hậu ôn đới, mùa đông lạnh ẩm ướt, mùa hè nóng và khô Dân số cả nước hiện nay xấp xỉ 74,9 triệu người Trong đó 70% dân

số là người Thổ, đa phần dân số theo đạo Hồi

Thổ Nhĩ Kỳ có một vị trí chiến lược cắt giao giữa Châu Á và Châu

Âu, là cái nôi của nhiều nền văn minh tiền sử, có bề dày nghệ thuật, hội họa, điêu khắc, kiến trúc và lịch sử Đây cũng là nước có tới hai thủ đô.Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ là nước cộng hòa dân chủ, theo hiến pháp phi tôn giáo

Năm 1299 Osman I { 1259-1326} thành lập triều đại Ottoman Đến thời Mehmet II, ngày 29-5-1453 đế quốc Byzantine bị xóa tên, và đánh chiếm các quốc gia Serbenl {1459}, Griecher land {1461}, Bosnien và Albanien {1479}, Syrien Palastina, Agypten và Bắc phi {1516-1517}, Bagdad{1522} Người Thổ Seljuk thiết lập địa vị chắc chắn tại tiểu á

Vào thế kỷ XVI-XVII, Vương quốc Ottoman trở thành một Quốc gia hùng mạnh, xây dựng hải quân hùng hậu, thống trị các khu vực rộng lớn

trên điạ trung hải, biển đỏ, biển đen, vịnh ba tư và Ân Độ Dương, không bao lâu chiếm được cả Anato lia, Bắc Phi, Trung Đông và Đông Âu.

Năm 1529 Vương quốc Ottoman vây thành Vienna của nước Áo

Năm 1683 tiếp tục tấn công vào thành phố HabsBurgs nhưng không thành công, bị suy yếu và mất dần các thuộc địa

Trong chiến tranh Nga - Thổ {1877-1878 }, Thổ thất bại, phải ký hiệp ước 1878 tại Berlin, buộc Thổ phải trả độc lập cho Rumanien, Serben, Montenegro

Những năm thế chiến I{1914-1918 }, Đế Quốc Thổ đứng về phe Đức,

áo, Hung chống lại các nước Anh, Pháp, Nga Kết cục Thổ bị phe chiến thắng chiếm đóng

Năm 1919, Mustafa Kemal Atatuerk {1881-1938} đã lãnh đạo nhân dân đứng lên dành độc lập cho dân tộc Thổ và trở thành tổng thống đầu tiên của Cộng hòa nhân dân Thổ Nhĩ Kỳ Sau này, Kemal được quốc hội Thổ

tôn vinh là "cha đẻ của người Thổ (Ataturk)” Ông đề ra chính sách cải

cách, phục hưng phát triễn đất nước Ngày 29 -10-1923 thành lập Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ

Trong thời kỳ chiến tranh lạnh,Thổ thi hành chính sách thân với

Mỹ Mỹ sẵn sàng viện trợ kinh tế cũng như quân sự Thổ có cơ hội tham gia cuộc chiến tranh với Triều tiên vào những năm {1950-1953}

Năm 1945 gia nhập Liên Hiệp Quốc UN

Năm 1952 tham gia khối Hiệp ước bắc Đại Tây Dương (NATO)

Năm 1964 trở thành thành viên dự khuyết của Cộng đồng châu Âu Trải qua bao biến cố thăng trầm, ngày nay nước Thổ trở thành một trong những quốc gia trên thế giới hùng mạnh về mọi mặt : Kinh tế - Chính trị - Văn hóa - Giáo dục

Các mối quan hệ Chính trị, Kinh tế và Quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ gắn với Phương Tây, Hoa Kỳ.

Thổ Nhĩ Kỳ là một đồng minh thân cận với Hoa Kỳ, ủng hộ nước này trong cuộc chiến chống khủng bố sau sự kiện 11 tháng 9 Tuy nhiên, chiến tranh Iraq đã gây nhiều phản ứng mạnh mẽ trong nước Nghị viện Thổ Nhĩ

Kỳ phải bỏ phiếu chống lại việc cho phép quân đội Mỹ tấn công Iraq từ Thổ Nhĩ Kỳ Việc này dẫn tới một giai đoạn lạnh nhạt trong quan hệ hai nước, nhưng lại nhanh chóng qua đi với những viện trợ gián tiếp về nhân đạo, quân sự và biện pháp ngoại giao

Sau khi Mỹ tấn công Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ đặc biệt lo ngại sự nổi lên một nhà nước người Kurd

Năm 1984 ở Thổ Nhĩ Kỳ nổ ra phong trào đòi li khai Cuộc nổi dậy

của PKK, một nhóm du kích người Kurd, đòi thành lập quốc gia độc lập người Kurd, đã làm 30.000 người chết Ankara gây áp lực với Mỹ kiểm soát chặt chẽ các trại huấn luyện du kích phía bắc Iraq Nước Thổ tìm cách cân bằng áp lực trong nước, sát cánh cùng đồng minh mạnh nhất của mình.Các quan hệ với nước Hy Lạp láng giềng vốn đã căng thẳng từ trong quá khứ tuy nhiên chiến tranh chưa nổ ra nhưng đã gây nhiều xích mích Sít tiếp tục bị tách ra làm đôi, Sít Hy lạp phía Nam và Sít Thổ Nhĩ Kỳ phía Bắc, mọi nổ lực nhằm thống nhất hòn đảo này dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc vẫn chưa mang lại thành công Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, vùng biển Êgê có tầm quan trọng chiến lược đặc biệt, nước Thổ tuyên bố không chấp nhận 12 hải lý lãnh hải bao quanh hòn đảo

Các lực lượng vũ trang ở Thổ Nhĩ Kỳ có quyền lực chính trị quan trọng, tự coi mình là người bảo vệ di sản của Ataturik Giai đoạn 1960 đến 1980, họ thực hiện ba cuộc đảo chính, trong đó có tác động quan

trọng tới việc lật đổ chính phủ theo khuynh hướng hồi giáo Necmettin Erbakan.

Những năm gần đây, các cuộc cải cách được tiến hành tăng cường sự hiện diện dân sự trong NSC, giảm bớt ảnh hưởng giới quân sự, nhằm đáp ứng tiêu chí Copenhagen của EU Dù ảnh hưởng trong lĩnh vực dân sự đã giảm bớt, đất nước Thổ Nhĩ Kỳ luôn coi trọng lực lượng quân đội như là một lực lượng chính trị đáng tin cậy của người dân Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ thu nhập ngân sách nhà nước từ các nghành nghề đa dạng: công nghiệp, thương mại, nông nghiệp, du lịch Lao động nông nghiệp chiếm 34% tổng số lao động trong nước Nghành công nghiệp điện

tử đang đóng vai trò quan trọng trong xuất khẩu Dệt may là nghành công nghiệp đứng hàng đầu ở Thổ Nhĩ Kỳ, lực lượng lao động chiếm đến 1/3 lao động công nghiệp

Tốc độ tăng trưởng GDP đã vượt mức 6% trong nhiều năm Kinh tế tư nhân phát triễn, nhưng nhà nước vẫn đóng vai trò cơ bản trong các nghành như công nghiệp, ngân hàng, giao thông vận tải, viễn thông

1.1.2 Văn hóa - văn học

Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ là một quốc gia có nền văn hóa tồn tại lâu đời Nền văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ rất đa dạng, bắt nguồn từ nhiều yếu tố của Đế chế Ottoman, Châu Âu, và các truyền thống hồi giáo.Thời đế chế, Thổ Nhĩ Kỳ phải chịu nhiều áp bức nặng nề Từ một nhà nước tôn giáo, Thổ Nhĩ Kỳ đã chuyển thành một quốc gia hiện đại, có sự chia tách khá rõ ràng giữa nhà nước và tôn giáo, vì vậy sự tự do thể hiện nghệ thuật được thể hiện rõ rệt Chính phủ Thổ rất quan tâm đầu tư vào các nghành nghệ thuật như nghành hội họa, điêu khắc, kiến trúc và một số nghành khác

Thổ Nhĩ Kỳ thủ đô Ankara mới được thành lập vào năm 1982.Thủ đô

cũ có tên là Istanbul tồn tại hơn ba nghìn năm có nền văn hóa khá nổi tiếng,

có rất nhiều đền thờ được coi là lớn nhất trên thế giới, bao gồm 450 ngôi đền lớn nhỏ và được Unesco công nhận là di sản thế giới

Giáo dục được nhà nước đầu tư phát triễn mạnh mẽ Trẻ em 7- 15 tuổi phải đến trường Riêng ở Istanbul đã đến có 4.350 trường học và 2.991.320 học sinh

Năm 1453, trường đại học nổi tiếng được thành lập với tên gọi Universitesi/ Universi tat, Istanbul Năm 1933, trường thay đổi lại theo hệ thống mới tân tiến hiện đại, tổ chức khoa học hơn và được rất nhiều phụ huynh tin tưởng cho con em học tại trường năm 2010, Istanbul được công nhận là thủ đô văn hóa của châu Âu

Với những vẽ đẹp kỳ vĩ và những kiến trúc đồ sộ, Thổ Nhĩ Kỳ xứng đáng là điểm du lịch hấp dẫn trong và ngoài nước

Thổ Nhĩ Kỳ là đất nước của điệu múa bụng nổi tiếng với món bánh

mỳ Doner Kebap chính hiệu Tuy nhiên, so với các nước ở châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ chưa phải là đất nước phát triển mạnh về mặt du lịch, nhưng nước Thổ vẫn thu hút được khách du lịch bởi cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, là ngã tư của nền văn minh Đông Tây

Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những đất nước có nhiều di tích lịch sử, có nhiều thành phố nổi tiếng, nhiều kỳ quan thiên nhiên, nhiều danh lam thắng cảnh đẹp Nằm ở ngã tư đường, nơi gặp nhau của châu Á và châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ có một bề dày lịch sử, văn hóa, tự nhiên, ẩm thực.Vùng đất có phần đông dân số theo đạo Hồi, nhưng lại không nằm trong cộng đồng giáo sĩ này, có vẻ đẹp cổ xưa hòa quyện với vẻ lộng lẫy của tự nhiên, mở rộng ra hai châu Lục

Về phong tục tập quán, người Thổ khi chào hỏi một người bạn thân, dù đó là nam hay nữ, nếu bắt tay phải bằng cả hai tay hoặc hôn lên má Khi ngồi nói chuyện, hai chân nằm ôm mặt đất, không để lộ đế dày hoặc chân hướng vào người ngồi đối diện, không khoanh tay trước ngực khi tiếp xúc nói chuyện với người ta, bỏ tay ra khỏi túi quần, dù là nơi công cộng cũng không được hắt hơi hỷ mũi một cách tùy tiện, nếu

có phải lấy khăn che lại Không ôm hôn hay bắt tay ai đó ở nơi công cộng, không được chỉ tay vào trước mặt người khác, hành động này bị xem là thô lỗ thiếu văn hóa

Về hôn nhân, gia đình phải theo tập tục của đạo hồi Phụ nữ ở đây vẫn

còn lệ thuộc vào cuộc sống gia đình Trong gia đình, nam giới vẫn được xem trọng Nếu ở nước ngoài khi, chết phải đưa thi hài về mai táng tại quê nhà Trong văn hóa hồi giáo, việc cắt bao quy đầu được thực hiện như là một phần của một nghi lễ phong tục Đàn ông Thổ để râu, mặc áo veston, không thắt cà vạt, còn các bà nội trợ phần lớn ra đường phải trùm khăn trên đầu Người Thổ có phong tục uống trà nóng và cà phê, uống khi pha thật nóng Phong tục uống trà và cà phê nóng này được thể hiện qua những quán cà phê mang phong cách Thổ Nhĩ Kỳ ở gần quãng trường Taksim trong trung tâm thành phố Istanbul

Thảm dệt Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số những đồ gia dụng được săn lùng nhiều nhất trên thế giới Màu sắc đậm, tô ấm và hoa văn đặc biệt với những mô típ truyền thống đã tạo nên danh tiếng của loại thảm này mà những người làm ra vẫn giữ gìn từ thế kỷ 13 cho đến ngày nay Người nước ngoài rất ưa chuộng những tấm thảm cổ này

Những bức tượng Whirling Dervish hình các thầy tu đạo Hồi chuyển động xoáy là món quà lưu niệm độc đáo của thành phố Konya (tỉnh Konyaña), một trong những trung tâm văn hóa lớn của Thổ Nhĩ Kỳ Một

dãy bức tượng người mặc quần áo Thổ Nhĩ Kỳ thời cổ đại cũng được bày bán ở một cửa hàng lưu niệm gần thị trấn Nevşehir (tỉnh Nevşehir)

Thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ Ankara (tỉnh Ankara), thành phố lớn thứ hai sau Istanbul, đang đầu tư 350 triệu USD cho khoảng 400 dự án về văn hóa và nghệ thuật, từ việc trùng tu các bảo tàng và di sản văn hóa đến các sự kiện

và hoạt động âm nhạc, biểu diễn sân khấu dự kiến diễn ra suốt năm Phần nhiều dự án này phục vụ hoạt động quảng bá du lịch

Nền văn học Thổ Nhĩ Kỳ có lịch sử gần 1500 năm.Văn bản xưa nhất viết bằng tiếng Thổ sử dụng văn tự Orkhon được tìm thấy tại thung lũng Orkhon ở miền trung Mông cổ và có niên đại vào thế kỷ thứ VIII

Văn học Thổ Nhĩ Kỳ gồm hai dòng văn học chính đó là văn học truyền miệng và văn học viết Văn học viết bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, cũng

có thể tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thời kỳ Ottoman cũng có thể là các dạng tiếng Thổ

ít phổ biến Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thời kỳ Ottoman vốn là nền tảng cho hầu hết các sách viết, chịu ảnh hưởng bởi ngôn ngữ Ba Tư và Ả Rập, sử dụng một biến thể của văn tự Ba Tư dựa trên bẳng chữ cái Ả Rập Văn học viết bắt đầu phát triễn sau chiến thắng của Seijuks tại trận chiến Manzikert vào cuối thế kỷ XI, người Thổ Oghuz bắt đầu cư ngụ ở Anatolia Từ đây văn học viết phát triển và nở rộ với nhiều chủ đề, thể loại và phong cách ảnh hưởng

từ văn học Ả rập và Ba Tư, tiếp thu tinh hoa văn học truyền miệng của dân tộc đã phát triển trước đó

Vào giữa thế kỷ IX và XI, các sử thi truyền miệng nở rộ trong các nhóm người du mục Thổ ở Trung Á Tiêu biểu là cuốn sách của Dede Korkut thuộc nhóm người Thổ Tây Nam tức người Thổ Oghuz, là tổ tiên của người Thổ ngày nay và sử thi Mannas của người Kyrgyz

Văn học Thổ trong suốt chặng đường lịch sử vẫn là hai dòng văn học

rõ rệt vì văn học dân gian phần lớn là văn học truyền khẩu và nằm ngoài ảnh hưởng của văn học Ba Tư và Ả Rập, trong đó thể thơ dân gian là thể loại phổ biến nhất Ngày nay nền văn học nước Thổ phát triễn một cách toàn diện có sự đóng góp của những nhà văn nổi tiếng đã đạt giải Nô ben

và một số giải thưởng cao quý khác, được trong nước và trên thế giới ghi nhận đánh giá cao

Kể từ khi nền văn học nước Thổ phát triển tính ở thập kỷ XX đã có nhà văn đạt giải Nobel văn học Đó là nhà văn Orhan Pamuk , được tặng thưởng giải Nobel văn chương năm 2006, với tiểu thuyết lịch sử Beyaz {Lâu đài trắng}, là người Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên đạt giải thưởng danh giá này

1.2 Cuộc đời và sự nghiệp văn học của Azit Nexin

1.2.1 Cuộc đời

Azit Nexin sinh 20 tháng 12 năm 1915, mất ngày mồng 06 tháng 07 năm 1995 là nhà văn trào phúng xuất sắc của nền văn học Thỗ Nhĩ Kỳ Azit Nexin sinh tại hòn đảo Heybeliada gần Ixtangbun bên bờ biển Marmara dưới chế độ đế chế Ottoman, trong một gia đình viên chức Azit Nexin khi còn nhỏ có tên là Nusret Cha ông là một lãnh tụ Hồi giáo, mẹ ông là người nội trợ trong gia đình và bà qua đời ở vào độ tuổi rất trẻ, 26 tuổi

Tuổi thơ của ông trải qua nhiều sóng gió, tang thương mất mát, bốn anh em trai của ông đều lần lượt ra đi chỉ còn lại mình ông, hết nổi đau này đến nổi đau khác để trải qua những ngày tháng đau buồn nhất của đời mình Azit Nexin phải gồng mình trong cuộc sống những biến cố thăng trầm của đất nước Ông cố gắng sống, chiến đấu cho chính nghĩa cho lẽ phải và đắm chìm trong công việc

Sau một thời gian sống với gia đình phải chứng kiến nhiều chuyện đau buồn, ông quyết định nhập ngũ tham gia vào quân đội Azit Nexin được nhập học tại trường, chính ngôi trường này đã giúp ông học tốt không phải

lo lắng cho kinh phí học vì ngôi trường dành cho những người có hoàn cảnh khó khăn như Azit Nexin

Azit Nexin đã từng học lái xe tăng trong học viện quân sự Ankara.Năm 1942 bị bom vùi nhưng may mắn thoát chết

Năm 1944 ông bị tòa án binh kết án 10 tháng tù vì vi phạm kỷ luật quân đội

Ông tốt nghiệp học viện quân sự và trường nghệ thuật, đã từng làm sĩ quan trong quân đội Thổ Một vài năm ông làm viên chức

Cuối cùng, ông quyết định chọn con đường tiến thân cho mình là nghề viết văn Vốn là người học giỏi, có năng khiếu về văn chương từ nhỏ, nên một thời gian ông là thợ viết thư thuê của mấy cô tiểu thư thành thị mù chữ

Theo nghiệp văn chương bị cha phản đối quyết liệt và khuyên ông: Hãy quên cái ý định viết lách ngu ngốc ấy đi, cứ tìm một công việc khiêm tốn để đủ sống sẽ tốt hơn

Ông tập viết truyện trong thời gian tại ngũ và không dám lấy tên thật của mình là Nusret mà phải nấp dưới cái tên bút danh là Azit Nexin

Sau đó ông trở thành người biên tập của một loạt tạp chí trào phúng

châm biếm nghiêng về chủ nghĩa xã hội Nusret sau này trở thành tên tuổi lừng danh bậc nhất của nền văn học Thổ Nhĩ Kỳ và thế giới Azit Nexin đã đưa ra một bản cáo trạng mạnh mẽ lên án sự áp bức và đối xử hung bạo với dân thường Ông đã kích bộ máy quan liêu và phơi bày sự bất công nền

kinh tế qua các tác phẩm được kết hợp giữa màu sắc địa phương và sự thật trần trụi nhưng ẩn chứa sự sâu lắng và tinh tế Ông bị tù đày nhiều lần vì thái độ chống đối chế độ đương thời.

Azit Nexin là con người biết nhìn xa trông rộng và thương trẻ em nghèo Năm 1972, ông sáng lập quỹ Nesin Mục đich ông sáng lập quỹ này là mỗi năm đưa được bốn trẻ em nghèo vào trường học để đào tạo các em từ bậc tiểu học cho đến học nghề Những cuốn sách xuất bản và các vở kịch được trình diễn trên đài phát thanh hoặc vô tuyến truyền hình của ông tại Thỗ Nhĩ Kỳ và các nước khác đem tặng miễn phí cho quỹ Nesin

Azit Nexin là một trong những nhà hoạt động chính trị tích cực nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ Ông đã lãnh đạo một số trí thức hoạt động chống lại chính phủ quân sự trong một tổ chức được biết đến với tên gọi Aydinlar Dilekcesi

{lời thỉnh cầu của trí thức} Sau cuộc đảo chính quân sự năm 1980 do

Kenan Evren cầm đầu, đất nước Thổ Nhĩ Kỳ đắm chìm trong đêm trường của sự áp bức nặng nề, kể cả giới trí thức lúc đó cũng không nằm trong trường hợp ngoại lệ

Những năm đầu thập niên 1990, ông dịch cuốn tiểu thuyết gây chấn

động dư luận và tranh cải của Salman Rushdie với tựa đề Những vần thơ

của quỹ Satan Ông là người đấu tranh cho quyền tự do ngôn luận, đặc biệt

là quyền được chỉ trích đạo hồi một cách không thỏa hiệp

Trong lễ hội văn hóa Alevi tại trung tâm Anatolian của thành phố Sivas vào ngày 2 tháng 7 năm 1993, một đám đông gồm những người hồi giáo cực đoan đã tụ tập xunh quanh Ksan Madimak, nơi lễ hội đang được

tổ chức, kêu gọi ủng hộ đạo hồi và cảnh báo cái chết dành cho những kẻ ngoại đạo Một cuộc khủng bố đẫm máu đã nổ ra, 37 người đã thiệt mạng

Trong số những người được cứu thoát tại lễ hội hôm đó có Azit Nexin Sự kiện này là một đòn giáng mạnh vào quyền tự do ngôn luận và quyền con người tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Sau khi ký tên cho một cuốn sách, Azit Nexin đã qua đời vào ngày mồng 6 tháng 7 năm 1995 do một cơn đau tim Theo nguyện vọng của ông, thi thể ông được chôn cất tại một nơi bí mật trong khu đất của quỹ Nesin

mà không tổ chức bất kỳ nghi lễ nào

Azit Nexin là một con người sống giãn dị, suốt đời đấu tranh cho sự

tự do, bác ái, công bằng đưa lại hạnh phúc cho nhiều trẻ em nghèo ở Thổ Nhĩ Kỳ vào thời đại ông Ông đã dành một phần tài sản của mình để góp vào quỹ Nesin và mong muốn sẽ có người theo gương ông tiếp tục phát triễn quỹ để nhiều trẻ em nghèo được đến trường, được tham gia vào công tác xã hội

1.2.2 Sự nghiệp văn học

Ông ra đi đột ngột nhưng đã để lại cho kho tàng văn học Thỗ Nhĩ kỳ một di sản văn học đồ sộ Thế giới biết đến ông với cây bút xuất sắc của văn học trào phúng Đến nay tác phẩm của ông đã được dịch ra rất nhiều thứ tiếng trên thế giới trong đó có Việt Nam

Azít Nexin là một trong những cây đại thụ của văn học Thổ Nhĩ Kỳ từng được nhận nhiều giải thưởng tại Thổ Nhĩ Kỳ, Ý, Bungari và Liên Bang Xô Viết

Azit Nexin để lại khoảng 100 cuốn sách, phần lớn là tiểu thuyết, phê phán gay gắt nền chính trị và xã hội Thổ Nhĩ Kỳ đương thời Azit Nexin đã viết nhiều thể loại với cảm hứng trào lộng sâu sắc Ông dùng ngòi bút trào lộng độc đáo của mình để phản ánh hiện thực xã hội

Azit Nexin là một trong những tên tuổi được nhiều độc giả Việt

Nam yêu thích qua các tập truyện: Con cái chúng ta giỏi thật, Những

người thích đùa, tuyển tập truyện ngắn Azit Nexin do các dịch giả Thái

Hà, Nguyễn Chí Được phiên dịch trong đó có các truyện ngắn như:

Đức vua không nhận ra mình; Khi chờ kiệt tác; Lọai vi trùng quý hiếm; Thương thay giống lừa chúng tôi; Bà chủ; Phụ tùng thời đại văn minh; Tình yêu cuồng nhiệt; Mảnh sắt gỉ trong kho báu; Quà tặng giá trị; Không hẳn như vậy; Truyện giật gân; Nếu; Gửi người ngồi ghế phô- tơi; Trong thế giới bất ổn; Hãy cắt cho mảnh đất bảy tám xăng-ti-mét mét vuông; Gã điên; Ông Bacxi múa thóat y; Bác Ali lịch sử; Cuộc truy tìm dấu vết cà chua; Người bị trói vào cột đèn; Giới quý tộc làng chúng tôi

Từ năm 1944, Azit Nexin thường sống lưu vong, chuyên hoạt động văn học, tham dự nhiều hội nghị quốc tế các nhà văn châm biếm và được trao nhiều giải thưởng cao quý

Năm 1955, ông cho xuất bản tập truyện ngắn nổi tiếng Cái đuôi chó Năm 1956, ông được tặng giải thưởng Cành cọ vàng về truyện ngắn

Tên Hamđi biệt hiệu" con voi" đã bị bắt như thế nào?

Năm 1957, ông tiếp tục được nhận giải thưởng Cành cọ vàng về truyện ngắn Bữa tiệc nhân dịp đặt cái chảo mới.

Năm 1956, ông được trao giải Con nhím vàng về truyện ngắn Nghĩa

vụ đối với tổ quốc.

Năm 1968, trong cuộc thi "Nụ cười 68",Nexin được giải thưởng cao nhất của tạp chí Cá Sấu {Liên Xô}.

Năm 1972, ông sáng lập ra quỹ Nexin nhằm mục đích giúp trẻ em nghèo có điều kiện đến trường đi học

Năm 1974, Nexin được nhận giải thưởng Hoa Sen của Hội nhà văn

Á - Phi.truyện của Azit Nexin được dịch và xuất bản ngày càng nhiều trên thế giới

Những tác phẩm của ông đến nay, theo một số tài liệu, đã được dich ra

121 thứ tiếng trên thế giới trong đó có Việt Nam Azit Nexin là nhà văn trào phúng bậc thầy, được mệnh danh là cây đại thụ văn học trào phúng thế kỷ XX

Ông viết nhiều, nhưng những truyện ngắn ông viết ra bị kiểm duyệt hết sức khắt khe Ông phải ký nhiều bút danh khác nhau Tác phẩm của ông vinh dự tới mức khi ông ký tên bút danh người Pháp, lập tức nước Pháp đưa vào Tuyển tập truyện trào phúng thế giới và xem những tác phẩm của ông như là những tác phẩm điển hình của nền văn học trào phúng Pháp Ông ký tên bút danh người Mỹ, các nhà phê bình văn học Mỹ ca ngợi tác phẩm của ông phản ánh chân thực cuộc sống của người dân Mỹ và mong muốn trao giải thưởng văn học trào phúng cho nhà văn trào phúng mới xuất hiện của nước Mỹ Phải đến khi tác phẩm đoạt giải thưởng cuộc thi văn chương trào phúng dành cho các nhà văn Mỹ, người ta mới nhận ra tác giả

là người Thổ Nhĩ Kỳ

1.3 Truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

Trong sự nghiệp sáng tác văn học đồ sộ của nhà văn Azit Nexin, truyện ngắn trào phúng chiếm một vị trí hết sức quan trọng cả về số lượng lẫn chất lượng Có thể nói, ông nổi tiếng thế giới trước hết là ở mảng sáng tác đặc sắc này Vì thế, chúng tôi tách ra một mục riêng để khái quát những đặc điểm chủ yếu của truyện ngắn trào phúng, không ngoài mục đích giúp cho việc tìm hiểu tiếng cười trong tác phẩm của nhà văn được thuận lợi hơn

1.3.1 Truyện ngắn

Truyện ngắn là “thể tài tác phẩm tự sự cở nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi, đề cập hầu hết các phương diện của đời sống con người Nét nổi bật của truyện ngắn là sự giới hạn về nội dung” [18 , 361]

“Quy mô của truyện dài và truyện vừa cho phép chiếm lĩnh đời sống trong sự toàn vẹn, đầy đặn của nó Truyện ngắn thường nhằm khắc họa một hiện tượng, phát hiện một đặc tính trong quan hệ con người hay trong đời sống tâm hồn con người Truyện ngắn thường ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp, chồng chéo Nhân vật truyện ngắn ít khi trở thành một thế giới hoàn chỉnh, một tính cách trọn vẹn, thường khi là hiện thân cho một trạng thái quan hệ xã hội, ý thức xã hội hoặc trạng thái tồn tại của con người Cốt truyện của truyện ngắn thường tự dưới hạn về thời gian, không gian, nó có chức năng nhận ra một điều gì sâu sắc về cuộc đời, về con người Kết cấu truyện ngắn thường không gồm nhiều tầng nhiều tuyến mà được dựng theo kiểu tương phản hoặc liên tưởng.Chi tiết và lời văn là những yếu tố quan trọng cho nghệ thuật viết truyện ngắn Lời kể và cách kể chuyện là những điều người viết truyện ngắn đặc biệt chú ý khai thác và xử lý, nhằm đạt hiệu quả mong muốn" [5; 362]

Truyện ngắn là thể loại văn học hết sức nhạy cảm với những biến đổi của đời sống xã hội Với hình thức gọn nhẹ, truyện ngắn luôn bắt kịp những vận động, biến đổi của xã hội và thể hiện mọi biến thái muôn hình muôn vẽ của đời sống Nhà văn Nguyên Ngọc cho rằng: "Trong độ ba trang mấy nghìn chữ mà rõ mặt cả cuộc đời, một kiếp người, một thời đại Các truyện ngắn bây giờ rất nặng, dung lượng của nó là dung lượng của nó là dung lượng của cả một cuốn tiểu thuyết [18; 53]

Trong cuốn Nghệ thuật viết truyện ngắn và ký, Giáo sư văn học người

Pháp D.Guruki viết: “Truyện ngắn là một thể loại muôn hình muôn vẻ biến đổi không cùng Nó là một vật biến hóa như quả chanh của lọ lem Biến hóa về khôn khổ : Ba dòng hoặc ba mươi trang Biến hóa về kiêu loại tính chất, trào phúng kỳ ảo, hướng về biến cố thật hay tưởng tượng, hiện thực hay trào phúng Biến hóa về nội dung: Thay đổi vô cùng vô tận Muốn có chất liệu để kể, cần có một cái gì đó xẩy ra, dù đó chỉ là thay đổi chút xíu

về sự cân bằng, về một mối quan hệ Trong thế giới của truyện ngắn, cái gì cũng thành biến cố Thậm chí sự thiếu vắng tình tiết diễn biến cũng gây hiệu quả vì nó làm cho sự chờ đợi bị hẫng hụt " [23; tr 79]

Nhà văn, nhà phê bình văn học Steven Millhauser cho rằng: "Truyện ngắn không phải là một truyện dài được rút ngắn lại Có nhiều người tìm cách định nghĩa truyện ngắn, nhưng tôi nghĩ công việc đó cũng khó như là khi ta tìm cách định nghĩa thơ Mặc dù vậy, nếu cần một định nghĩa riêng của mình thì theo tôi truyện ngắn trước hết chứa đựng trong nó một câu truyện kể Câu truyện được kể lại như thế nào? Nó được kể lại thông qua một cốt truyện tức là thứ tự hoặc diễn trình của các hành động Nhiều độc giả bình dân chỉ thích đọc hoặc xem phim với ý nghĩa này, tò mò biết cho được câu truyện được kết thúc như thế nào

Cốt truyện bao giờ cũng dẫn từ khởi đầu đến các tình huống tạo ra xung đột, gọi là giai đoạn tăng tiến của hành động, đạt đến trạng thái khủng hoảng cao nhất, tình huống gay cần nhất, và sau đó đi xuống, giai đoạn thoái bộ, trong diễn trình giải quyết vấn đề Xung đột có thể xảy ra giữa con người và con người, giữa con người và thiên nhiên hay trong nội tâm của nhân vật Dù trường hợp nào đi nữa thì số phận, tôi muốn nói đến số phận trong một một khoảnh khắc, vì truyện ngắn chỉ chạm đến các khoảnh

khắc Nhà văn dùng tác phẩm của mình để chiếu sáng khoảng khắc ấy hay

để giải quyết số phận của nhân vật trong chính khoảng khắc ấy” [12 ; 89] Truyện ngắn được coi là khó viết vì đặc điểm của nó là sự dồn nén, sự tinh tế, sự loại trừ Mặc dù có những ngoại lệ, truyện ngắn đạt được hiệu quả thẩm mỹ là nhờ biết tập trung vào các điểm sau đây

-Tập trung vào một nhân vật

- Xẩy ra trong một hoàn cảnh hay một tình huống cụ thể

- Diễn ra trong một thời gian ngắn

- Tất cả là nhằm tiến tới một xung đột và vượt qua xung đột ấy

1.3.2 Truyện ngắn trào phúng

Ngoài những đặc điểm chung nói trên, truyện ngắn trào phúng có một

số nét đặc thù như chứa đựng tiếng cười mang nội dung phê phán, chế nhạo, đả kích “Sáng tạo nghệ thuật và thưởng thức nghệ thuật bao giờ cũng đòi hỏi sự trực giác nhạy bén Điều này thể hiện rõ trong truyện ngắn trào phúng hơn đâu hết, bởi tác phẩm phải tức khắc gây được hiệu quả cười Tiếng cười tức khắc báo hiệu một sự cảm thụ trực giác” [51; 3] “Đặc trưng của thể loại nhỏ là sự cô đọng, hàm súc, ngắn gọn của việc miêu tả, đặc biệt trong lĩnh vực trào phúng Truyện ngắn trào phúng không chấp

nhận lối miêu tả rườm rà nhiều lời, khô khan Truyện ngắn trào phúng nói

chung không nhất thiết lúc nào cũng gây nên ở người đọc tiếng cười liên tục Nhưng cốt truyện của nó thì cần phải buồn cười Điều quan trọng trong

đó là làm sao cho cái buồn cười ấy không trở nên một điều thú vị trống rỗng Trong sự vận động của cốt truyện, đoạn mở nút là thời điểm hoàn tất mọi việc Vai trò quan trọng của tình tiết này trong tác phẩm trào phúng là

ở chỗ, chính ở đây, khuynh hướng giáo dục của tác phẩm được thể hiện với một sức mạnh lớn lao hơn bất cứ một thành tố nào khác của cốt truyện

Chính ở chỗ này, xung đột được giải quyết, nhân vật bị tuyên án và số phận của nó được kết thúc” [51; 112] “Truyện ngắn trào phúng khác với truyện ngắn thông thường ở chỗ là ngoài sự đánh giá, trong đó còn bao hàm cả sự kết án của tác giả đối với nhân vật Ở đây không có chỗ cho những tình huống trung tính, mà mối quan hệ hài kịch đối với cái được miêu tả xuyên thấm vào tất cả, kể cả những bức tranh thiên nhiên” [51, 123]

Truyện ngắn trào phúng có thể mang đậm màu sắc dân gian trong

những truyện ngắn vui, trong đó tiếng cười có tác dụng mua vui giải trí là chủ yếu, không có hoặc ít có tính chất phê phán, đả kích Trong sáng tác loại này, có nhà văn chỉ tập trung chú ý vào cái buồn cười, vui vui trong

cuộc sống Có người chỉ lưu ý đến phương diện hài kịch bên ngoài của đối

tượng bị cười nhạo, hoặc chỉ cách điệu hoá các thể loại khôi hài dân gian Trong trường hợp này, cái bản chất sâu sắc của truyền thống trào phúng, cũng như tính chất phức tạp của những xung đột xã hội vẫn chưa được chú

ý đúng mức [53; 83] Một số nhà văn viết truyện ngắn trào phúng tiếp tục những truyền thống cổ điển Các tác giả của những truyện ngắn loại này, khi thì nhại lại nhẹ nhàng, khi thì nhào nặn lại cấu trúc - cốt truyện, thay đổi họ tên nhân vật và chức năng nghệ thuật của các nhân vật trong truyện của những nhà văn nổi tiếng thế giới

Những nhà trào phúng tiếp cận được với những phương tiện sắc bén của một hình thức phê phán đặc biệt bằng cảm xúc không bằng lòng với

sự khôi hài bề ngoài của ngôn ngữ, chỉ tạo được trạng thái cảm xúc vui

vẻ sảng khoái ở người đọc, mà chưa thực sự đi sâu khám phá nguồn gốc của cái ác, phân tích thấu đáo những mâu thuẫn nội tại của đời sống xã hội [53; 86] Trong những trường hợp cái hóm hỉnh, sắc sảo không xuất hiện thì những lời giáo huấn dễ dàng thay thế cho trào phúng, đặc biệt ở những đoạn kết, những chỗ thiếu vắng sức mạnh của trào phúng

Trào phúng “là một loại đac biệt của sáng tác văn học và đồng thời cũng

là một nguyên tắc phản ánh nghệ thuật trong đó các yếu tố của tiếng cười mỉa mai, châm biếm, phóng đại khoa trương, hài hước được sử dụng để chế nhạo, chỉ trích, tố cáo, phản kháng những cái tiêu cực, xấu xa, lỗi thời, độc ác trong xã hội” [26; 306] Trào phúng gắn liền với phạm trù mỹ học và cái hài với các cung bạc hài hươc umua, châm biếm Văn học trào phúng bao gồm mọi lĩnh vực rộng lớn với những cung bậc cái hài khác nhau từ những truyện cười, truyện dân gian, truyện tiếu lâm đến truyện ngắn trào phúng, tiểu thuyết trµo phóng, từ các vở hài kịch cho đến những bài thơ trào phúng, châm biếm, Đó là một khái niệm bao trùm lĩnh vực văn học của tiếng cười

Truyện ngắn trào phúng thế giới vẫn trong xu hướng phát triển mạnh

mẽ Đặc biệt đã có những bước chuyển quan trọng trong cấu trúc và thi pháp thể loại, trong nguyên tắc thẩm mỹ - xã hội của nghệ thuật trào phúng Khi khám phá hiện thực lịch sử mới, tiếp thu sáng tạo di sản trào phúng của thế giới, nhiều nhà văn viết truyện ngắn trào phúng đã chứng tỏ khả năng vượt lên truyền thống dân tộc, nhân loại phong phú Một trong số đó

là nhà văn trào phúng Thổ Nhĩ Kỳ nổi tiếng thế giới Aziz Nesin

1.3.3 Khái quát đặc điểm truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin

Azit Nexin nổi tiếng thế giới trước hết ở mảng sáng tác truyện ngắn, đặc biệt là truyện ngắn trào phúng Cho đến nay, truyện của ông đã được dịch ra hơn 120 thứ tiếng trên thế giới, chủ yếu là in lậu không được phép của ông hay của những người thừa kế Có lẽ khi sống ông cũng không nghĩ

là tác phẩm của mình sau này được tác giả yêu thích đón đọc đến thế Chính nhờ ông mà đất nước Thổ Nhĩ Kỳ vốn luôn hàm chứa vẻ bí ẩn bỗng hiện ra bình dị đến thân thuộc đối với bạn đọc cả thế giới, trong đó có

Việt Nam Độc giả trong và ngoài nước biết đến ông trước hết qua những truyện ngăn trào phúng Ở Việt Nam, những tập truyện ngắn đặc sắc của

Azit Nexin đã được in thành sách như : Những người thích đùa, Chuyện đời

trong quán rượu, May tôi là người có giáo dục, Chỉ tại trời mưa, Tuyển tập truyện ngắn Azit Nexin …Dịch giã Thái Hà, Nguyễn Chí Được.

Truyện trào phúng của ông nổi tiếng tại Việt Nam đến mức khi Azit Nexin còn sống ông đã đến đất nước Việt Nam và viết lời cảm ơn tới bạn đọc Việt Nam đã ngưỡng mộ và yêu quý truyện của ông

Ngạn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ có câu: “Trời sinh ra thế nào thì mãi vẫn là như thế” Azit Nexin đã đổi lại thành “Trời sinh ra thế nhưng mãi mãi không phải là như thế” Đó là sự thách thức định mệnh, là tiếng nói đòi thay đổi

Cả cuộc đời của Azit Nexin là sự đấu tranh không mệt mỏi cho sự đổi thay

ấy Truyện ngắn trào phúng của ông trở thành một vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh chống lại những bất công, ngang trái, những điều xấu xa tồi

tệ trong xã hội Thổ Nhĩ Kỳ đương thời Điều đó được thể hiện trước hết trong hệ thống đề tài mà ông đã đề cập đến trong truyện ngắn của mình

Đề tài trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin hết sức phong phú Quan chức và bộ máy nhà nước là đề tài xuất hiện khá nhiều trong truyện ngắn trào phúng của nhà văn Có thể kể đến những truyện ngắn đề cập đến

đề tài này như: Xót tiền dân, Cho thuê phòng giá rẻ, Tại sao mèo chạy cụp

đuôi, Đèn đường ở phố chúng tôi, Thanh tra sẽ đề, Ai cũng là nhà xây dựng, Tiệc mừng lắp nồi supde, Nhỏ và đẹp, Đức vua do quạ bầu, Miếng sắt gỉ trong quốc khố, báu vật làm từ máu người, đưc vua không nhận ra mình, Hỡi đồng bào ! Hãy ra sức chống đỡ, Chú lừa-quan tể tướng vĩ đại, Sư tử

và hoạ mi, Nỗi bất hạnh của chúng tôi, Vụ lộn xộn trong quán rượu, Tôi và sếp con Thói ích kỷ, tham lam, nịnh trên nạt dưới, quan liêu hống hách,

vô trách nhiệm, tàn nhẫn, xảo trá, suy thoái về đạo đức, lạc hậu bảo thủ,

ngu dốt, ba hoa, đua đòi, sùng ngoại, gian xảo… của đủ loại quan chức trong bộ máy nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ bị Azit Nexin lên án gay gắt bằng tiếng cười đả kich, châm biếm cay độc

Đề tài trí thức cũng được nhà văn đề cập khá nhiều trong truyện ngắn của mình Trí thức là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong xã hôị Thổ Nhĩ Kỳ, nhất là trong bối cảnh giao lưu hội nhập, tiếp cận với khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất của thế giới Có thể kể đến một số truyện ngắn tiêu biểu

viết về đề tài này như: Mẫu cước từ chiếc bàn chải đánh răng, Sịch, sịch,

sình, Chúng ta còn thiếu một cái gì đó, Đây là cái gì, Tại sao nước ta chậm phát triển, Tôi in tiểu thuyết bằng cách nào, Cả chúng tôi cũng bay lên mặt trăng, Thấm ướt hay không thấm ướt, Secmendi sinh ngày nào, Gía như không có ruồi, Hãy cắt cho tôi miếng đất 78 xăngtimét, Một tháng lương, Đoán tính cách qua nét chữ, Làm thể nào viết được một bài báo, Truyện tươi mát, Ngôi nhà yên tĩnh, Mời bác lại đến, Chúng tôi rất hân hạnh …

Với ngòi bút trào phúng sắc sảo, nhạy bén, Azit Nexin đã phát hiện ra biết bao điều đáng buồn cười, đáng phê phán ở tầng lớp này

Ở đề tài này, nhà văn quan tâm trước hết đến đời sống của trí thức trước thực tại đầy biến động của đất nước Đọc truyện ngắn của ông, người đọc cười ra nước mắt trước tình trạng khốn khổ, đói nghèo đến cùng cực,

đến suy kiệt, mê muội của giới trí thức thể hiện trong một số truyện: Hãy

cắt cho tôi 78 xăngtimét vuông đất, một tháng lương, Tôi in tiểu thuyết bằng cách nào, Nhân công giá rẽ, chờ kiệt tác Đặc điểm nổi bất của giới trí

thức trong truyện Azit Nexin là tình trạng dốt nát, kém cỏi, suy đồi nhân cách, táng tận lương tâm

Cả cuộc đời của Azit Nexin là sự đấu tranh không mệt mỏi cho một cuộc sống tốt đẹp của nhân dân , trong đó có trẻ em nghèo Nhiều trẻ em nghèo

ở Thổ Nhĩ Kỳ được học hành, trưởng thành nhờ quỹ Nexin do ông sáng

lập Đề tài trẻ em được chú ý đặc biệt trong truyện ngắn của ông như: Giờ

học đạo đức, Đừng bắt trẻ em khóc, Đứa con nhỏ, Cấm dân chủ, Khi đứa trẻ khóc, Đây là cái gì, Không được ba hoa, Hội nghi phụ huynh …Vấn đề

đặt ra trong các truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin viết về đề tài trẻ em là: Cần tạo cho trẻ em một môi trường lành mạnh, tích cực nhất để các em được học, được chơi như ý muốn Có thể nói, với đề tài trẻ em, tác giả đề cấp được khá nhiều những vấn đề của xã hội, trước hết là vấn đề giáo dục Azit Nexin phê phán lối giáo dục áp đặt, thiếu thực tiễn, mang tính chất lý thuyết sáo rỗng, không phát huy, thậm chí cấm đoán chính kiến của học sinh Ông cảnh báo sự xuống cấp của nền giáo dục Thổ Nhĩ Kỳ và đề cao vai trò, trách nhiệm của các bậc cha mẹ, của xã hội đối với tương lai của thế hệ trẻ

Đề tài dân chủ là một trong những đề tài xuyên thấm trong các truyện ngắn của Azit Nexin Đề tài này không chỉ được thể hiện ngay trong những truyện viết về trẻ em, mà còn xuất hiện khá nhiều trong những truyện liên

quan đến các đề tài khác như: Cấm dân chủ, Người bị trói và cột đèn, Thấm

ướt hay không thấm ướt, Cà phê và dân chủ, Tôi là chiếc dùi cui cao su, Tại sao chúng tôi thích vật tự do, Cấm dân chủ là một trong những truyện

ngắn tiêu biểu cho đề tài này Truyện phê phán cái gọi là "dân chủ ở Mĩ" và

cả cái gọi là "dân chủ ở Thổ Nhĩ Kỳ" Nền dân chủ ở Thổ Nhĩ Kỳ là kiểu dân chủ học đòi, sùng ngoại Dân chủ ở Thổ Nhĩ Kỳ giống như một trò chơi, một màn kịch, một trò hề

Đề tài công nhân xuất hiện trong nhiều truyện ngắn trào phúng của Azit

Nexin như: Thấm ướt hay không thấm ướt, Leo lên và tụt xuống, Xếp hàng,

Những cổ động viên, Thôi đành ở lại, Chúng tôi đã chịu đựng gian khổ như thế nào, Một trăm lia tiền thưởng, Người lính da đen, Nhân công giá rẻ, Hãy cảm ơn số phận, Tội đồ bất đắc dĩ, Người thợ cả Murat Ở đề tài này,

ông quan tâm trước hết đến đời sống của người công nhân trước sự thay đổi của xã hội Người đọc có khi cười ra nước mắt trước tình trạng khốn khổ

của người công nhân Viết về đề tài nông dân trong một số truyện như Bí

quyết của lòng ngoan đạo, Hét thật to vào, Chả lẻ bên nước các ông thiếu lừa, Chỉ tại trời mưa, Máy diễn xiếc, Phụ tùng thời đại văn minh… Azit

Nexin đề cập đến đời sống lạc hậu về khoa học kỷ thuật, về văn hóa của người nông dân

Thế giới nhân vật trong truyện của Azit Nexin rất đa dạng, thuộc nhiều tầng lớp khác nhau Đó là những nhân vật thuộc tầng lớp trên, những ông

vua, quan đầu triều trong các truyện: Miếng sắt tây gỉ trong quốc khố, Đức

vua do quạ bầu, Ông vua và con rệp béo nhất thế giới, Đức vua không nhận

ra mình, Chú lừa- quan tể tướng vĩ đại, Chú lừa nhận huy chương Những

quan chức trong bộ máy nhà nước, quan tòa, cố vấn cao cấp, Giám đốc,

trưởng phòng, cảnh sát…, được đề cập đến trong một số truyện: Xót tiền

dân, Ai cũng là nhà xây dựng, Mẩu cước từ chiếc bàn chảy đánh răng, Đại hội các nhà phẩu thuật, Có nên làm bác sỹ không nhân vật chính là các y

bác sỹ, trong Sịch sịch sình, Thanh tra sẽ đến, Chiếc ghế bành, Tôi là xếp

con, Ngời chồng của bà Aiten, Thấm ớt hay không thấm ớt, Di chúc của chó,

nhà nghiên cứu khoa học trong các truyện Chúng ta còn thiếu một cái gì đó,

Đây là cái gì, Tại sao nước ta chậm phát triễn, Cả chúng tôi cũng bay lên mặt trăng, Secmenđi sinh ngày nào, nhà văn trong các truyện Giá như không có ruồi, Làm thế nào để in được tiểu thuyết, bác sĩ và bệnh nhân

trong Mẫu cước từ chiếc bàn chải đánh răng, nhà văn, nhà báo trong truyện Làm thế nào để viết được một bài báo, tôi in tiểu thuyết bằng cách

nào , nhà giáo trong các truyện Đây là cái gì, Giờ học đạo đức, tầng lớp

công chức:Hãy cắt cho tôi miếng đất 78 xăngtimét, Một tháng lương, Đoán

tính cách qua nét chữ, Truyện tươi mát, Ngôi nhà yên tĩnh, Mời bác lại đến

chúng tôi rất hân hạnh, Không được ba hoa, Khi còn trẻ chúng ta đều say

mê thi ca, thương gia trong các truyện: Cậu cho bao nhiêu cũng được, Nhà kinh doanh, Chẳng lễ bên nước các ông thiếu lừa, Quy định cho những người bán chả rong, Ngài bò đực và ngài Acmet, lưu manh, nghiện ngập: Nhỏ và đẹp, Một vụ khiêu khích, Vệ sỹ, Chiếc chìa khóa, Cả một lũ, Sư tử và họa mi, Trả tiền sợ , hét thật to vào, Cách tìm thủ phạm v.v., công nhân,

nông dân, trí thức, người buôn bán nhỏ, người dân bình thường, gia nhân, con ở v.v

Truyện ngắn của ông đề cập đến vô số các loại người khác nhau, trải rộng trên các bình diện cuộc sống Trong số đó, những nhân vật bị cười nhạo, phê phấn gay gắt thường mang một thói xấu xã hội nhất định, tiêu biểu cho một hạng người bị tha hoá, một hiện tượng tiêu cực phổ biến nào đó

Có thể nói, chế độ chính trị, cách kiểm sống, sự di trú nông thôn, thành thị, kỹ thuật công nghệ thấp kém, lạc hậu, thực trạng nền giáo dục xuống cấp, bộ máy quản lý nhà nước quan liêu, sự biến chất của quan chức, dốt nát của trí thức, cuộc sống hiện đại đầy áp lực, o ép cơ cực được phản ánh sắc nét trong truyện ngắn của Azit Nexin

Trong tác phẩm của ông, những phi lý sản sinh từ những thay đổi, những cọ xát và những xung đột xuất hiện theo cách bất ngờ nhất và mỗi độc giả đều tìm thấy cuộc đời mình, thời đại mình trong các truyện ngắn

đó Truyện ngắn trào phúng của ông là một đòn trực diện đánh thẳng vào

bộ máy kiểm duyệt khắt khe, những quan chức, viên chức vô vị nhưng độc tài và quan liêu, những kẻ bon chen tàn bạo Ngòi bút trào phúng của Azit Nexin chỉ trích, phanh phui không thương tiếc những trò ngu xuẩn, tính thiếu nhất quán, thói tự mãn thông thái rởm trong mọi mối quan hệ giữa con người với con người Truyện ngắn trào phúng của ông đã phản ánh sinh động bức tranh toàn cảnh của xã hội Thổ nhĩ Kỳ

Truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin có kết cấu chặt chẽ, giàu kịch tính Cốt truyện dẫn dắt một cách có nghệ thuật để hấp dẫn người đọc Nhân vật thường được đặt vào những tình huống độc đáo của nghịch lý, phi

lý, ngẫu nhiên Kết thúc truỵện thường đột ngột bất ngờ Mỗi một câu chuyện như một màn hài kịch có giới thiệu, thắt nút và mở nút

Truyện của ông thường là những phát hiện bất ngờ những điều nhỏ nhặt, bình thường nhất trong cuộc sống, nhưng lại có sức khái quát cao độ về những vấn đề hệ trọng của đời sống con người và cuộc sống xã hội Azit Nexin luôn biết khám phá ra những khía cạnh buồn cười, những biểu hiện của cái hài trong những hiện tượng tưởng như không có gì đáng cười và kể lại chúng bằng một giọng trào lộng thâm trầm, sâu sắc

Một trong những đặc điểm dễ thấy của truyện ngắn Azit Nexin là rất súc tích, ngắn gọn, có truyện cực ngắn Trong tuyển tập truyện ngắn của Azit Nexin do Nguyễn Chí Được dịch, một số truyện khi đã được dịch ra

tiếng việt chỉ có vài trang sách như những truyện: Có nên làm bác sỹ không,

Tăng giá đến nơi rồi, Tính tình kiên nghị, Chính mình phải chịu ơn cậu …

Truyện ngắn của Azit Nexin hàm chứa cái thi vị của những điều sâu sắc trong một hình thức nhỏ gọn, xinh xắn và đầy truyền cảm, khiến người đọc

phải trăn trở suy ngẫm Ngắn gọn nhưng được dồn nén trong mỗi truyện

ngắn của ông không ít những biến cố, sự kiện, những khoảnh khắc đặc biệt của tâm hồn con người và của đời sống hiện thực Thổ Nhĩ Kỳ, truyện ngắn nhưng có dung lương của một cuốn tiểu thuyết, đúng như nhà văn Nguyên Ngọc đã từng nhận xét về một đặc điểm của truyện ngắn hiện đại

Về văn phong, Azit Nexin sử dụng lời văn khúc chiết, giản dị, hài hước

thâm thuý sâu sắc Ngôn ngữ của ông khá linh hoạt với "một hệ thống ngôn từ đặc sắc mang tính xã hội và tính lịch sử cụ thể" [7; 460]

Những gì đã trình bày ở trên cho thấy đất nước Thổ Nhĩ kỳ tươi đẹp có một vị trí địa lý đặc biệt, nơi giao lưu của nhiều luồng văn minh thể giới, với một bề dày lịch sử - văn hóa truyền thống độc đáo là cội nguồn làm xuất hiện nhiều nhà văn nổi tiếng thế giới, trong đó có Azit Nexin Đất nước thân yêu đã sinh ra và nuôi dưỡng tài năng nghệ thuật của ông và chính ông đã làm cho thế giới biết đến, ngưỡng mộ đất nước thổ Nhĩ kỳ bằng những tác phẩm văn học xuất sắc của mình Trong suốt cuộc đời của mình, Azit Nexin sáng tác nhiều thể loại văn học khác nhau Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng sáng tác của ông ở bất kỳ thể loại nào cũng rất thành công và thường gắn với cảm hứng trào phúng sắc sảo Đặc biệt trong truyện ngắn, tiếng cười trào phúng của ông có nhiều cung bậc, sắc thái đa dạng, hướng đòn đánh trào phúng vào nhiều đối tượng khác nhau Đối tượng cười nhạo đủ mọi thói xấu xã hội, không phân biệt giai cấp, giai tầng trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin sẽ được khảo sát cụ thể ở chương sau.

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG CƯỜI NHẠO TRONG TRUYỆN NGẮN TRÀO PHÚNG CỦA AZIT NEXIN

2.1 Vài nét về đối tượng cười nhạo

Có thể nói, đối tượng cười nhạo trong tuyện ngắn trào phúng chính

là cái hài trong đời sống xã hội được phản ánh vào trong tác phẩm văn học Phạm vi thể hiện cái hài trong cuộc sống khá rộng Nó có thể có trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Cái hài là một phạm trù mỹ học mang tính khách thể, đó là tính trống rỗng và tính hoàn toàn vô nghĩa bên trong nhưng lại được che đậy dưới một lớp bề ngoài có tham vọng tự gắn ghép cho nó một nội dung, một ý nghĩa có thật, cụ thể đó là những cái sai (về mặt nhận thức lô gích), những cái xấu (về mặt đạo đức), những cái không đẹp (về mặt thẩm mỹ), những cái lỗi thời lạc hậu (về mặt thời gian)

Cái hài thường gắn với tiếng cười Nếu cái hài là hiện tượng khách quan thì tiếng cười là phản ứng chủ quan trước khách thể đó Cái hài là khách thể thẩm mỹ thì tiếng cười là chủ thể thẩm mỹ Cũng như cái hài, tiếng cười – kết quả sự tác động của cái hài khách quan đến chủ thể – cũng có nhiều cung bậc, nhiều sắc thái khác nhau Tiếng cười trong văn học trào phúng là một vũ khí hùng mạnh Đối tượng mà văn học hướng tới là con người Tuy nhiên, do tính chất đặc thù của mình, việc xác định đối tượng cười nhạo trong văn học trào phúng có ý nghĩa quan trọng đặc biệt

Nhà văn châm biếm người Nga Xatưcop - Sedrin có nói: "Muốn cho văn học châm biếm thực sự trở thành văn châm biếm và đạt được mục đích của nó thì nó phải hoàn toàn nhận thức được một cách rõ ràng đối tượng

mà mình chỉa mũi nhọn vào" [64; 199] Không xác định được chính xác đối tượng trào phúng, tiếng cười rất dễ trở nên lạc điệu Gô gôn đã từng nói:

"Nghệ thuật chân chính không dạy người ta cái mũi bị vẹo mà dạy người ta cười một tâm hồn lệch lạc" [7; 141] Bởi, "xét đến cùng, bất kỳ nền văn nghệ nào cũng hình thành trên một cơ sở hiện thực nhất định Bất kỳ một nghệ sỹ nào cũng thoát thai từ một môi trường sống nào đó Bất kỳ một tác phẩm nào cũng là sự khúc xạ từ những vấn đề trong cuộc sống" [55 ; 63] Nghệ thuật trào phúng, bằng cảm xúc thẩm mỹ đặc biệt, hướng đòn đánh vào những cái xấu, nhưng không phải bất kỳ cái xấu nào cũng là đối tượng của văn học trào phúng Đó phải là những cái xấu, cái tiêu cực

về đạo đức, nhân cách, về lối sống, những cái không phù hợp với hoàn cảnh bình thường xung quanh, lại được che đậy dưới một vỏ bọc tưởng

là tốt đẹp, có ý nghĩa.Cái hài bao giờ cũng là kết quả của sự mâu thuẫn, đối lập, sự không tương xứng, không hài hoà giữa thực chất bên trong với vẻ bề ngoài mà hiện tượng ấy muốn có hoặc giả vừa có Tiếng cười bật ra khi chủ thể cười bất ngờ nhận thức được mâu thuẫn đó chứa đựng trong đối tượng, hay nói cách khác là nhận thức được bản chất của đối tượng

Có thể khảo sát đối tượng của tiếng cười trào phúng từ nhiêù góc độ khác nhau, tuỳ thuộc vào mục đích khám phá của người nghiên cứu

Trong luận văn này, chúng tôi xem xét đối tượng cười nhạo trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin từ góc độ các thói xấu xã hội bị phê phán bằng tiếng cười Tiếng cười hướng đòn đánh vào các thói xấu trong phạm vi rất rộng Đối tượng cười nhạo trong truyện ngắn trào phúng của Azit Nexin hết sức đa dạng, phong phú, bao gồm nhiều loại người, không phân biệt giai cấp, giai tầng Đó chủ yếu là các thói xấu xã hội nói chung, các trạng thái phi lý của con người Con người trong đó là con người tha hóa, sống và hoạt động hầu như phi nhân tính

Xét đối tượng cười nhạo từ góc độ các thói xấu xã hội, chúng tôi thấy xuất hiện các biểu hiện sau:

2.2 Quan liêu, vô trách nhiệm, tàn nhẫn

Một trong những đối tượng cười nhạo chủ yếu trong nhiều truyện ngắn trào phúng mà Azit Nexin đề cập đến là những kẻ quan liêu, vô trách nhiệm, tàn nhẫn Nhà văn đả kích, châm biếm cay độc các loại quan liêu,

vô trách nhiệm, vô lương tâm trong những truyện ngắn tiêu biểu như

Không phải việc của tôi, Ngài bò đực và ngài ác mét, Quê hương đất nước muôn năm, Không cầm được nước mắt, Thanh tra sẽ đến, Hội nghị phụ huynh, Cấm,

Trong truyện Không phải việc của tôi [2; 281], tác giả phê phán bằng

tiếng cười thái độ vô trách nhiệm của giới công chức cảnh sát Một người đàn ông không quen biết nạn nhân, kêu cứu cảnh sát vì có vụ giết người Các loại cảnh sát đều đùn đẩy trách nhiệm cho rằng không phải việc của

họ Người đàn ông hét to lên giữa quãng trường: "Ôi trời đất ơi, sao lại tồi

tệ thế này" Các loại cảnh sát xúm lại, thổi còi bắt ông ta về đồn Viên cảnh sát tòa thị chính đi qua, nói về nạn nhân đang thoi thóp trên vũng máu: "Rõ khiếp! bao nhiêu là máu! hãy nằm chờ đấy, lúc quay về phải phạt hắn làm bẩn đường phố" Sự thờ ơ lãnh cảm của các loại cảnh sát thông qua hành động và lời nói đã chứng tỏ họ thật nhẫn tâm Azit Nexin đã phanh phui thái độ đùn đẩy trách nhiêm của cả một tập thể cảnh sát, không phải một cá nhân.Vô trách nhiệm thực chất là thái độ đối xử tàn nhẫn, mất nhân tính đối với con người của bộ máy cảnh sát

Tiếng cười trong Quê hương đất nước muôn năm [2; 35] Truyện

hướng tới phê phán thói quan liêu, máy móc, hình thức của giới công chức, thực chất là thái độ vô trách nhiệm đối với con người Nhân vật "Tôi" lâm vào tình cảnh dở khóc dở cười, bi hài kịch Một loạt những điều phi lý, quái

dỡ do bệnh quan liêu gây ra Theo hồ sơ giấy tờ: đã chết, nên không được cấp giấy khai sinh để nhập học trường công lập; đi lính chết trận khi mới được bốn tuổi; cha sinh sau con một năm; con sinh trước mẹ đẻ tám năm

Tệ nạn quan liêu máy móc, giấy tờ hình thức đã đày đọa nhân vật "Tôi" cả một đời người Khi muốn đi học trường công lập, người ta bảo đã chết, để bắt đi lính, người ta bảo còn sống, đến lúc được giải ngủ lại thành người chết, khi phải trả nợ được hồi sinh, nói đến quyền thừa kế thì không còn tồn tại trên đời, nhưng khi cần bỏ tù thì bổng được sống lại, con người sống trong xã hội ấy thật vô lý Tác phẩm kết thúc bằng một câu nói đầy mỉa mai, châm biếm: "Quê hương đất nước muôn năm Còn chúng ta, chúng ta không tồn tại cũng chẳng sao".

Truyện Ngài bò đực và ngài Acmét [2; 471] đã kích loại người vô lương

tâm Acmét một thương gia buôn bán lúa mì nổi tiếng, không cho con mua giày mới {giày kém chất lượng, hai tháng mất một đôi} Hai mẹ con chất vấn người buôn dày , người này đổ lỗi cho thợ đóng dày, thợ đóng dày

đổ lỗi cho chủ buôn da, chủ buôn da đổ lỗi cho nhà sản xuất da, nhà sản xuất da đổ lỗi cho chủ buôn nguyên liệu thô, chủ buôn nguyên liệu thô

đổ lỗi cho chủ chăn gia súc, chủ chăn nuôi chất vấn bò đực, bò đực trả lời: tất cả do ông chủ cho ăn lúa mạch một nửa là cát, rơm mục mốc meo Chủ chăn nuôi thanh minh: Tôi phải mua rơm đại mạch của ông Acmét Bị chất vấn, Acmét thản nhiên trả lời : "Chúng ta không ai có lỗi

cả Thời gian đã đổi khác Con người ta không còn chút nào lương tâm và danh dự" [2; 475]

Azit Nexin châm biếm sâu cay bộ máy hành chính máy móc, quan liêu

trong truyện Cần phải ho lao [2 ; 215] Cặp uyên ương vừa cưới nhau, cần

mua than để sưởi ấm Cưới nhau xong, điều đầu tiên phải làm là dự trữ than cho mùa đông, nhưng họ đã vấp phải bức tường đá của bộ máy hành chính quan liêu, máy móc Đến mua than, người ta thông báo bị bệnh tê thấp mới được mua than Có giấy xác nhận mẹ vợ bị tê thấp, vẫn không được chấp nhận, yêu cầu giấy xác nhận phải do hội đồng y khoa cấp thì mới hợp pháp

Họ phải mất một tháng sau mới lấy được giấy xác nhận Có được giấy xác

nhận bị bệnh tê thấp hợp pháp, người ta lại không bán cho người bị bệnh tê thấp, vì than ít, phải ho lao mới được mua than Tác giả kết thúc tác phẩm bằng một câu mỉa mai cay đắng: “Biết đâu khi bị ho lao thì họ lại nói: Muốn mua than thì phải chết trước đã Chỉ bán than để đun nước rửa thi hài

Đối tượng cười nhạo trong truyện Không cầm được nước mắt

[2; 44], là thói hình thức chủ nghĩa Giám thị mới đến nhận chức liền chia tách tù nhân nhí giam riêng để khắc phục tình trạng giam chung lộn xộn Y cho một thầy giáo bị kết án sáu năm tù về một tội rất kinh khủng đến giáo dục tù nhân trẻ em hát hành khúc: "Tổ quốc ơi! Hãy gạt khô dòng nước mắt, bởi chúng con đã trưởng thành! " Anh ta dồn hết tâm huyết, nghị lực để "dạy dỗ" bọn trẻ thành những con nghiện ma túy Chào đón bộ trưởng, để khoe thành tích, giám thị cho tập hợp bọn tù nhân nhí hát hành khúc "Tổ quốc ơi …" Chúng không hát, chỉ khi đưa hêrôin đến (người chạy lao đến đầu tiên là vị giáo viên), cả bọn mới chịu hát một cách đầy phấn kích Thế mà vị bộ trưởng cảm động "không cầm được nước mắt" chúc mừng thầy giáo, cử thầy đến trại khác dạy dỗ, tin tưởng thầy sẽ giáo dục được những đứa trẻ ở trại mới thành những cậu bé như ở đây Các vị quan chức nhà nước chỉ chú ý đến hình thức bề ngoài, không hề quan tâm đến nội dung, hiệu quả giáo dục của trại giam Azit Nexin phê phán tệ quan liêu, làm người đọc liên tưởng đến một nền giáo dục đang ngày càng xuống cấp do thói hình thức chủ nghĩa

2.3 Xu nịnh, gian xảo

Xu nịnh, gian xảo là một trong những thói hư tật xấu được Azit Nexin bóc trần qua tiếng cười trào phúng Nhân vật mang thói xấu xu nịnh, gian xảo thuộc nhiều tầng lớp khác nhau được Azit Nexin đề cập đến trong

những truyện ngắn như: Tại sao ông thị trưởng bị điên, Chú lừa quan tể