Thử nhìn lại một nhân tố thắng lợi của khởi nghĩa lam sơn (1418 1427) tính nhân dân sâu sắc

Đợc nh vậy là vì ngay từ đầu, những nhà lãnh đạo cuộckhởi nghĩa Lam Sơn đã nhận thấy đợc sức mạnh của nhân dân nên đã chủtrơng giơng cao ngọn cờ yêu nớc và nhân nghĩa, để tập hợp nhân dâ

Lời cảm ơn

Em xin chân thành cảm ơn cô giáo hớng dẫn Th.SHoàng Thị Nhạc đã giúp em hoàn thành khoá luận này

Em cũng xin đợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cácthầy cô giáo trong khoa Lịch Sử đã tận tình chỉ bảo,truyền đạt tri thức cho em trong những năm học vừa qua

để em có cơ sở để hoàn thành khoá luận

Kính chúc các thầy cô luôn luôn mạnh khoẻ, hạnhphúc

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu 6

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu 7

5 Bố cục của đề tài 8

Nội dung 9

Ch ơng I: Nguyên nhân thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn 9

1.1 Khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra và giành thắng lợi 9

1.2.Nguyên nhân thắng lợi 13

Ch ơng II: Tính nhân dân sâu sắc – một trong nh một trong nh ng nhân tố thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn 17

2.1 Vì dân và dựa vào dân để chiến đấu là quan điểm chỉ đạo của cuộc khởi nghĩa 17

2.1.1 Giơng cao ngọn cờ yêu nớc và chính nghĩa 17

2.1.2.Đờng lối dựa vào dân để đánh giặc 23

2.2 Nghĩa quân Lam Sơn - đội quân nhân dân 26

2.3 Đóng góp sức ngời, sức của nhân dân 35

2.4 Hai lực lợng nhân dân và vũ trang cùng đánh địch hổ trợ nhau 48 Ch ơng III: Khởi nghĩa Lam Sơn tiếp tục khẳng định sức mạnh của chiến tranh nhân dân Việt Nam 58

3.1 Tổ tiên ta với việc sáng tạo và phát huy sức mạnh của chiến tranh nhân dân 58

3.2.Những cuộc chiến tranh nhân dân trớc khởi nghĩa Lam Sơn 60

3.3 Khởi nghĩa Lam Sơn đã kiểm nghiệm và chứng minh sức mạnh của chiến tranh nhân dân Việt Nam 64

Phần kết luận 68

phần mở đầu

1 Lí do chọn đề tài

Khởi nghĩa Lam Sơn là đỉnh phát triển cao nhất và là kết tinh củatoàn bộ phong trào giải phóng đất nớc vào đầu thế kỷ XV Qua mời nămtrời chiến đấu gian khổ và anh dũng, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã giành đ-

ợc thắng lợi rực rỡ Thắng lợi đó đã đập tan ách thống trị của bọn xâm lợcnhà Minh, khôi phục lại nền độc lập cho đất nớc Trong hai mơi năm bị đô

hộ, bọn xâm lợc không những đã tàn phá đất nớc, bóc lột nhân dân đếnthậm tệ, gây ra bao cảnh đau thơng, tan tóc trên mảnh đất yêu thơng của TổQuốc, mà còn thi hành chính sách đồng hoá, âm mu thủ tiêu vĩnh viễn nền

độc lập và cả sự tồn tại của nớc ta Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

đã cứu dân khỏi cảnh nô lệ nớc ngoài, cứu nớc khỏi nguy cơ bị tiêu diệt vàmột lần nữa khẳng định sự tồn tại vững chắc của dân tộc ta

Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chính là thắng lợi của mộtcuộc chiến tranh giải phóng đất nớc có tính chất nhân dân sâu sắc Trên đấtnớc ngàn năm văn hiến, nhân dân ta, dân tộc ta với các thế hệ nối tiếp nhau

đã từng chôn vùi những ảo mộng bành trớng, nô dịch, xâm lăng của các thếlực xâm lợc phản động cùng những đội quân đã từng khuất phục nhiều quốcgia dân tộc Bớc vào cuộc chiến sống còn, chống lại ách đô hộ của nhàMinh, nhân dân ta, dân tộc ta đã tung vào trận đánh lịch sử này sức mạnh vềmọi mặt của mình Đợc nh vậy là vì ngay từ đầu, những nhà lãnh đạo cuộckhởi nghĩa Lam Sơn đã nhận thấy đợc sức mạnh của nhân dân nên đã chủtrơng giơng cao ngọn cờ yêu nớc và nhân nghĩa, để tập hợp nhân dân cả nớc

đứng lên đánh giặc; dựa vào dân để phát động một cuộc chiến tranh giảiphóng có tính chất nhân dân sâu sắc Trong cuộc chiến đấu đó, nghĩa quânLam Sơn đã thực sự dựa đợc vào dân và khai thác đợc tiềm lực cực kì to lớncủa nhân dân cho chiến tranh Chính vì thế mà cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã

đi dần từ không đến có, từ một cuộc khởi nghĩa nhỏ ở miền rừng núi ThanhHoá đã dần dần phát triển thành trung tâm của phong trào đấu tranh trongphạm vi cả nớc, thành một cuộc chiến tranh giải phóng có tính chất nhândân rộng rãi.

Tính chất nhân dân rộng rãi, đó là tính chất cơ bản và cũng là nguồngốc thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Đã có một số công trìnhnghiên cứu về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn từng đề cập đến vấn đề này, songcha có tác giả nào tách ra thành một đối tợng tìm hiểu riêng Vì vậy ở luậnvăn này bằng việc đi sâu nghiên cứu một trong những nhân tố thắng lợi củacuộc khởi nghĩa Lam Sơn: tính nhân dân sâu sắc, chúng tôi mong muốn nêubật lên đợc sức mạnh và vai trò của nhân dân trong cuộc khởi nghĩa LamSơn, giúp ngời đọc thấy đợc đó là một trong những nguyên nhân quan trọngnhất, có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Đây cũng là một đề tài khá lý thú và hấp dẫn Tìm hiểu sâu về vấn đềnày sẽ giúp cho ngời viết có đợc những nhận thức, những hiểu biết rộnghơn, đồng thời góp phần tích cực vào công tác giảng dạy sau này

Vì những lý do trên chúng tôi chọn đề tài “Thử nhìn lại một nhân tốthắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn: tính nhân dân sâu sắc” cho khoáluận của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong kho tàng t liệu lịch sử dân tộc, từ xa đến nay có nhiều t liệu viết

về khởi nghĩa Lam Sơn, trong đó có đề cập đến những đóng góp của nhândân đối với những bớc phát triển của cuộc khởi nghĩa

Đầu tiên với tài liệu “ Đại Việt sử kí toàn th ” của Ngô Sỹ Liên và sửthần triều Lê Đó là bộ sử tơng đối đầy đủ và hoàn chỉnh trong thời đạiphong kiến Việt Nam Trong tài liệu này tác giả đã trình bày một cách chitiết quá trình diễn biến, phát triển và thắng lợi của cuộc khởi nghĩa LamSơn Trong đó cũng đã ghi chép lại những đóng góp của nhân dân ở nhữngnơi mà nghĩa quân Lam Sơn đã đi qua nhng chỉ mang tính sơ lợc cha có hệthống

Tài liệu “Đại Việt thông sử” (Lê Quý Đôn, NXB tổng hợp ĐồngTháp, 1993) cũng đã có ghi chép về thời vua Thái Tổ Cao Hoàng Đế (tức LêLợi) từ khi bắt đầu khởi binh (1418) đến khi lên ngôi (1427) Tài liệu này

có nói về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nhng chủ yếu nói đến vai trò của Lê Lợi

, đề cập rất ít đến những đóng góp của nhân dân và có chăng cũng chỉmanng tính minh hoạ mà thôi.

Tài liệu “Khởi nghĩa Lam Sơn” (Phan Huy Lê, Phan Đại Doãn, NXBKHXH, 1997) chú ý khai thác những vấn đề về khởi nghĩa Lam Sơn củadân tộc ta ở đầu thế kỉ XV ở tài liệu này có nêu lên những yếu tố làm nênthắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn Trong đó khẳng định tính nhân dân sâurộng là nguyên nhân quan trọng nhất, song chỉ mới nêu lên chứ cha đi vàonghiên cứu một cách chi tiết và hệ thống

Bên cạnh những tài liệu thông sử viết về khởi nghĩa Lam Sơn thì trongcác t liệu lịch sử địa phơng cũng có nói đến những đóng góp của nhân các

địa phơng trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Chẳng hạn nh tài liệu “ Lịch sửNghệ Tĩnh ” (Ban NCLS Nghệ Tĩnh, NXB Nghệ Tĩnh, 1984)…

Nhìn chung, cho đến nay cha có công trình nào nghiên cứu một cách chitiết, toàn diện và có hệ thống về tính nhân dân sâu sắc nh là một nguyênnhân thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Kế thừa những thành tựunghiên cứu, qua sử dụng tài liệu thu thập đợc, chúng tôi cố gắng khai thác,

đối chiếu, so sánh để có kết luận xác đáng đảm bảo tính khoa học Từ đógiúp chúng ta hiểu rõ hơn về nguồn gốc sức mạnh làm nên thắng lơi củakhởi nghĩa Lam Sơn

3 Đối tợng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tợng nghiên cứu: Nhìn lại một nhân tố thắng lợi của khởi nghĩa

Lam Sơn: tính nhân dân sâu sắc Từ đó để thấy đợc vai trò cũng nh đónggóp của nhân dân trong cuộc chiến tranh giành độc lạp của dân tộc ta hồi

đầu thế kỷ XV

- Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: Toàn bộ lãnh thổ của nớc Đại Việt đầu thế kỉ XV

(t-ơng đ(t-ơng với vùng đất từ Thừa Thiên Huế trở ra Bắc ngày nay) Đó là địabàn hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn từ năm 1418 đến năm 1427

Về thời gian: từ khi cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra năm 1418 đếnkhi giành thắng lợi hoàn toàn năm 1427

4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu.

Nguồn t liệu:

Để hoàn thành đề tài “Thử nhìn lại một nhân tố thắng lợi của khởinghĩa Lam Sơn: tính nhân dân sâu sắc” chúng tôi tiếp cận những nguồn tliệu sau:

- Những th tịch cổ của các sử gia phong kiến Việt Nam thời Lê sơ vàcủa các triều đại sau đó

- Những công trình nghiên cứu về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của cácnhà nghiên cứu lịch sử ở Viện sử học Việt Nam

đã tồn tại Kết hợp phân tích, so sánh, đối chiếu đi sâu nghiên cứu bản chấtcủa sự kiện đảm bảo tính khách quan khoa học Hai phơng pháp này là haiphơng pháp cổ điển nhng lại có tác dụng hỗ trợ nhau trong quá trình hoànthành đề tài

5. Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo; nội dung đềtài tập trung làm rõ trong ba chơng:

Ch

ơng I: Nguyên nhân thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn

1.1 Khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra và giành thắng lợi

1.2 Nguyên nhân thắng lợi

Ch

ơng II: Tính nhân dân sâu sắc – một trong nh một trong những

nhân tố thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn

2.1 Vì dân và dựa vào dân để chiến đấu là quan điểm chỉ

đạo của cuộc khởi nghĩa

2.1.1 Giơng cao ngọn cờ yêu nớc và chính nghĩa

2.1.2 Đờng lối dựa vào dân để đánh giặc

2.2 Nghĩa quân Lam Sơn - đội quân nhân dân

2.3 Đóng góp sức ngời, sức của của nhân dân

2.4 Hai lực lợng nhân dân và vũ trang cùng đánh địch hỗ trợ nhau

Ch

ơng III: Khởi nghĩa Lam Sơn tiếp tục khẳng định sức mạnh

của chiến tranh nhân dân Việt Nam.

3.1 Tổ tiên ta với việc sáng tạo và phát huy sức mạnh của chiến tranh nhân dân

3.2 Những cuộc chiến tranh nhân dân trớc khởi nghĩa Lam Sơn 3.3 Khởi nghĩa Lam Sơn đã kiểm nghiệm và chứng minh sức

mạnh của chiến tranh nhân dân Việt Nam

Nội dung

chơng I: Nguyên nhân thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn

1.1 Khởi nghĩa Lam Sơn nổ ra và giành thắng lợi

Cuối thế kỉ XIV đầu thế kỷ XV, chế độ phong kiến Việt Nam trảiqua những biến động sâu sắc Trớc sự khủng hoảng và sụp đổ của triềuTrần, năm 1400 Hồ Quý Ly lật đổ nhà Trần và thiết lập chế độ phong kiếnmới: triều Hồ (1400-1407) Dới triều nhà Hồ, xã hội có những bớc tiến nhất

định, nhng về căn bản khủng hoảng của kinh tế điền trang, thái ấp và chế độnông nô, nô tỳ vẫn cha đợc giải quyết, chính quyền nhà Hồ mới thành lập vìthế thiếu một cơ sở xã hộ vững chắc và đang đứng trớc nhiều khó khănnghiêm trọng

Giữa lúc đất nớc đang trải qua những biến động sâu sắc, nhà Minh đãlợi dụng thời cơ tiến hành xâm lợc nớc ta Nhà Minh là một triều đại phongkiến ở Trung Quốc do Chu Nguyên Chơng thành lập vào năm 1368 Đến

đời Minh Thành Tổ (1402 - 1424), nhà Minh đạt đến giai đoạn cờng thịnhnhất và đồng thời có xu hớng bành chớng thế lực ra bên ngoài Tháng 11năm 1406, sau một thắng lợi thăm dò và chuẩn bị, nhà Minh phát độngcuộc chiến tranh xâm lợc nớc ta

Trớc hành động xâm lợc của quân Minh, nhà Hồ trớc sau chủ trơngkiên quyết kháng chiến và tích cực cho việc chuẩn bị kháng chiến Tuynhiên cuộc kháng chiến do nhà Hồ lãnh đạo đã bị thất bại nhanh chóng.Nhà Minh đã thiết lập ở nhà nớc ta một bộ máy chính quyền đô hộ to lớn.Với bộ máy đó, nhà Minh thi hành ở nớc ta những chính sách đàn áp,khủng bố tàn khốc cùng với chính sách bóc lột và vơ vét tham tàn

Cuộc xâm lợc và ách đô hộ của nhà Minh đã cản trở và kìm hãm gaygắt sự phát triển của xã hội ta, đe doạ nghiêm trọng vận mạng của cả dântộc và chà đạp lên cuộc sống cũng nh mọi phẩm giá của con ngời Trongcảnh nớc sôi lửa bỏng đó, một nhiệm vụ lịch sử cấp thiết đang đợc đặt racho toàn dân là phải đấu tranh thủ tiêu nền thống trị của nớc ngoài, khôiphục nền độc lập của Tổ Quốc.

Nhân dân ta đầu thế kỷ XV đã hoàn thành vẻ vang sứ mệnh ấy, ghivào lịch sử những trang chói lọi Hai mơi năm đô hộ của nhà Minh là haimơi năm đấu tranh kiên cờng và liên tục của nhân dân ta để hoàn thànhthắng lợi sự nghiệp giải phóng dân tộc

Có thể nói rằng từ khi quân Minh đặt chân lên đất nớc ta cho đến khitên giặc cuối cùng bị tống cổ ra khỏi bờ cõi, không khi nào ngớt nhữngcuộc đấu tranh của nhân dân ta với vô số những hành động anh dũng vànhững cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ khắp nơi Cuộc khởi nghĩa của Trần Ngỗi(1407 - 1409) và Trần Quý Khoáng (1409 - 1413) là hai cuộc khởi nghĩalớn nhất lúc bấy giờ Đến khoảng giữa năm 1414, hầu hết các cuộc khởinghĩa lớn nhỏ ở các nơi đều bị thất bại, nền đô hộ của nhà Minh đợc thiếtlập và củng cố trên khắp cả nớc

Trớc sự đàn áp liên tục và khốc liệt của địch, phong trào đấu tranhgiải phóng của nhân dân ta sau một thời gian sôi sục đến đây tạm bị lắngxuống Ngọn lửa đấu tranh bị dẹp xuống nhng không hề bị dập tắt Ngọnlửa ấy vẫn âm ĩ trong tâm can mỗi ngời dân yêu nớc và đây đó có lúc bùnglên với những cuộc bạo động lẻ tẻ, báo hiệu trớc một cao trào đấu tranhquyết liệt mới sắp bùng nổ Cao trào đó thực sự bắt đầu từ năm 1418 vớicuộc khởi nghĩa Lam Sơn và lấy cuộc khởi nghĩa Lam Sơn làm trung tâm

Sau một thời gian chuẩn bị khẩn trơng, ngày 2 tháng 1 năm Mậu Tuất(tức 7/2 năm 1418), trong không khí ngày tết Nguyên Đán cổ truyền củadân tộc, Lê Lợi và toàn thể nghĩa quân dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn LêLợi tự xng là Bình Định Vơng truyền hịch đi khắp nơi kêu gọi nhân dâncùng nổi dậy giết giặc cứu nớc Cờ nghĩa Lam Sơn từ đó đợc giơng cao, tiêubiểu cho ngọn cờ yêu nớc và chính nghĩa, ngọn cờ đoàn kết đấu tranhngoan cờng và tất thắng

Từ khi cờ nghĩa phất lên (1418) cho đến năm 1424 là khoảng thờigian nghĩa quân Lam Sơn hoạt động ở vùng rừng núi Thanh Hoá Trong

thời gian đó, nghĩa quân Lam Sơn vừa tổ chức tấn công địch, vừa chống vâyquét giữ vững đợc căn cứ.

Cờ nghĩa vừa phất, địch đã đem quân đàn áp Từ đó đến năm 1422

địch đã liên tục tổ chức những cuộc tấn công, vây quét nhằm tiêu diệt và

đàn áp cuộc khởi nghĩa Lam Sơn - trung tâm của phong trào đấu tranh trongcả nớc, trong đó có những cuộc vây quét lớn huy động tới hàng chục vạnquân tham gia, kéo dài trên hai tháng

Trong những năm tháng gay go ác liệt đó, nghĩa quân đã anh dũng

đánh trả giặc với một tinh thần đấu tranh rất cao, với những cách đánh rấtlinh hoạt: lúc thì mai phục trong căn cứ, khi thì luồn ra ngoài đánh úp sau l-

ng, lúc thì phá vây, khi thì đem quân uy hiếp tận sào huyệt địch Tuy có lúctổn thất tạm thời nhng với quyết tâm chiến đấu cao, lại đợc nhân dân giúp

đỡ nên nghĩa quân càng đánh càng mạnh, thắng đợc nhiều trận lớn, duy trì

đợc cuộc đấu tranh vũ trang, đứng vững trên miền Tây Thanh Hoá

Sau một thời gian tạm hoà hoãn với địch (1423- 1424), tháng 9 năm

1424 nghĩa quân Lam Sơn di chuyển vào Nghệ An để xây dựng căn cứ địamới “ để làm chỗ đứng chân, dựa vào nhân lực, tài lực đất ấy mà quay ra

đánh Đông Đô…”.[21, 79]

Trên đờng di chuyển vào Nghệ An, nghĩa quân đã giành đợc nhiềuthắng lợi lớn: hạ thành Đa Căng, thành Trà long, đặc biệt trận Khả Lu – một trong nh

Bồ ải ta đã tiêu diệt đợc rất nhiều địch đến nỗi “thuyền giặc chạy ngang

dòng, xác chết nổi lấp sông, khí giới chất đầy khe núi”

ở Nghệ An, nghĩa quân Lam Sơn đã chia ra đánh chiếm đợc các phủ,huyện trong trấn, đến đâu dân cũng hởng ứng và giặc phải theo hàng Chonên, chỉ trong vòng ba tháng toàn phủ Nghệ An đựơc giải phóng (trừ haithành bị cô lập là Nghệ An và Diễn Châu), chính quyền mới đợc thiết lập,nhân dân sôi nổi ủng hộ tham gia nghĩa binh

Lúc này, bộ chỉ huy nghĩa quân đã nhận định “quân giặc dồn hết vềcứu thành Nghệ An, các nơi khác rất trống rỗng” nên chủ trơng “bỏ chỗcứng mà đánh chỗ hở, tránh chỗ chắc mà đánh chỗ h” Một đội quân tiến ra

đánh Diễn Châu, vây Tây đô, giải phóng Thanh Hoá, một đạo quân khácvào giải phóng Tân Bình – một trong nh Thuận Hoá Chỉ trong một thời gian ngắn,nghĩa quân đi giải phóng đợc các nơi trên

Sau gần tám năm (1418 – một trong nh 1426) chiến đấu gian khổ và anh dũng,nghĩa quân đã trởng thành rõ rệt nhất là từ khi phát triển vào Nghệ An Từnhững đội quân nhỏ bé hoạt động du kích ở miền thợng lu Thanh Hoá nay

đã là một đội quân khá mạnh đủ sức để diệt những đạo quân lớn, vây nhữngthành lớn của giặc Từ căn cứ nhỏ hẹp ban đầu, nay đã có một vùng giảiphóng rộng lớn từ dãy Tam Điệp (Ninh Bình) đến nam đèo Hải Vân, tạothành hậu phơng vững chắc cho thời kì đấu tranh quyết liệt tiếp theo

Nhận thấy sức ta đã mạnh, giặc thì suy yếu phải dựa vào thành cố thủ

để đợi viện binh sang, tháng 9 năm 1426 Lê Lợi – một trong nh Nguyễn Trãi quyết địnhtiến công ra Bắc Tới đâu nghĩa quân cũng đợc nhân dân nô nức hởng ứng,nổi dậy cùng nghĩa binh đánh giặc, bao vây thành trại của địch Nguỵquyền tan rã nhanh chóng

Bị thất bại liên tiếp, quân Minh buộc phải cầu cứu viện binh từ bênTrung Quốc sang Cho rằng chờ địch sẽ không chống nỗi chúng, bộ chỉ huynghĩa quân Lam Sơn đã chủ động tiến công trớc mặc dù quân ta ít hơn địchrất nhiều Bằng hành động khéo léo, nắm đợc chỗ sơ hở của địch và biếtphát huy u thế của ta, quân dân ta đã tiêu diệt hoàn toàn viện binh của địchbằng chiến thắng vang dội: chiến thắng Chi Lăng, Xơng Giang (1427)

Viện binh đã bị tiêu diệt, quân ta thì ngày càng khép chặt vòng vây

địch ở các thành kết hợp với công tác dịch vận, liều chống lại chỉ là vô ích.Không còn cách nào khác, quân Minh cuối cùng đã phải đầu hàng Cuốinăm 1427, tám mơi sáu nghìn tớng sĩ Minh theo đờng thuỷ rút ra khỏi nớc

ta, đợc ta cấp ngựa, thuyền và lơng thực đầy đủ

Nh vậy, trải qua mời năm (1418 - 1427) chiến đấu gian khổ và anhdũng, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã kết thúc thắng lợi, cuộc chiến tranh giảiphóng của dân tộc ta đã toàn thắng, kết thúc một thời kì đấu tranh quyết liệt

và mở ra một giai đoạn phát triển mới trong lịch sử dân tộc ta

“Xã tắc từ nay vững bền

Non sông từ này tơi đẹp

Càn khôn bĩ rồi lại thái Nhật nguyệt hối rồi lại minh

Mở nền thái bình muôn thủa Rửa sạch mối nhục ngàn năm”

(Bình Ngô đại cáo – một trong nh Nguyễn Trãi)

1.2 Nguyên nhân thắng lợi

Vào đầu thế kỷ XV, chế độ phong kiến nớc ta đang trên đờng pháttriển nhng đang trải qua những biến động sâu sắc để gạt bỏ một số trở ngạitrong lòng của chế độ phong kiến Dù gặp nhiều khó khăn bên trong, nhngtrớc sự xâm lợc của quân Minh, chính quyền nhà Hồ đã kiên quyết chủ tr-

ơng kháng chiến và đã bỏ ra nhiều sức lực chuẩn bị cho cuộc kháng chiến

ấy Cuộc kháng chiến do nhà Hồ lãnh đạo là một cuộc kháng chiến giữ nớc,một cuộc chiến tranh yêu nớc và chính nghĩa Nhng cuộc kháng chiến đó đãthất bại vì chính quyền nhà Hồ không tập hợp đợc lực lợng kháng chiến củatoàn dân, không vận dụng đợc chiến lợc, chiến thuật thích hợp cho cuộckháng chiến của một nớc nhỏ chống lại sự xâm lợc của một nớc lớn

Qua hai mơi năm đô hộ của nhà Minh, nhân dân ta đã không ngừngnổi dậy đấu tranh với vô số những cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ ở hầu hết mọinơi Trớc khởi nghĩa Lam Sơn, đã từng có những cuộc khởi nghĩa lớn củaTrần Ngỗi, Trần Quý Khoáng do một bộ phận yên nớc trong tầng lớp quýtộc lãnh đạo Những cuộc khởi nghĩa đó đều là những cuộc đấu tranh giảiphóng có tính chất yêu nứơc và chính nghĩa Những cuộc khởi nghĩa đó đãgiành đợc một số thắng lợi nhất định, nhng cuối cùng đều bị đàn áp và bịthất bại Nguyên nhân thất bại có nhiều mặt phức tạp nhng chủ yếu là vì bộphận lãnh đạo không đoàn kết đợc nhân dân, không tiến hành đựơc mộtcuộc chiến tranh giải phóng có tính chất nhân dân rộng rãi Trong điều kiệntay không mà xây dựng lực lợng để đơng đầu với kẻ thù mạnh gấp bội lần,

có cả chính quyền và quân đội trong tay, một cuộc chiến tranh giải phóngchỉ có thể đi đến thắng lợi khi nó lôi cuốn, tổ chức và lãnh đạo đợc lực lợngkháng chiến của toàn dân Những nhà quý tộc yêu nớc Trần Ngỗi, Trần quýKhoáng cũng nh những ngời lãnh đạo khác trong phong trào đấu tranh trứơccuộc khởi nghĩa Lam Sơn, do hạn chế về thành phần giai cấp hay do hạnchế về năng lực chủ quan đã tỏ ra bất lực, không tổ chức và tiến hành đợcmột cuộc chiến tranh giải phóng nh thế

Chiến tranh yêu nớc và chính nghĩa, trong bản thân nó đã chứa đựngmột sức mạnh tiềm tàng to lớn, một khả năng thắng lợi Nhng một cuộcchiến tranh yêu nớc và chính nghĩa do bất lực hay sai lầm của lãnh đạo vẫn

có thể thất bại Cuộc kháng chiến của nhà Hồ và những cuộc đấu tranh giảiphóng trớc khởi nghĩa Lam Sơn đã chứng tỏ rõ điều đó

Khởi nghĩa Lam Sơn là đỉnh phát triển cao nhất và là kết tinh củatoàn bộ phong trào giải phóng dân tộc vào đầu thế kỷ XV Qua mời nămchiến đấu gian khổ và anh dũng, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã giành đợcthắng lợi rực rỡ Thắng lợi đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

Một trong những đặc điểm nổi bật và cũng là một trong nhữngnguyên nhân thắng lợi chủ yêu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là cuộc khởinghĩa này có một bộ phân tham mu sáng suốt tiêu biểu cho lực lợng tiến bộtrong xã hội, có uy tín rộng rãi trong nhân dân Dới sự lãnh đạo của tầng lớp

địa chủ – một trong nh là bộ phận tiến bộ nhất trong giai cấp phong kiến lúc bấy giờ,cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã khắc phục đợc những nhợc điểm và sai lầmcủa những cuộc khởi nghĩa trớc đây để đa sự nghiệp giải phóng đất nớc đếnthắng lợi Bộ tham mu của nghĩa quân đã phát huy đựơc “sự nỗ lực chủ

quan ” [16, 502] trong việc chỉ đạo và thực hành chiến tranh với đờng lốilãnh đạo đúng đắn

Lãnh đạo cuộc chiến tranh giải phóng đến thắng lợi là công laochung của bộ tham mu nghĩa quân, nhng trong đó Lê Lợi có nhiều cốnghiến quan trọng với t cách là ngời đứng đầu bộ tham mu Lê Lợi là ngờikhởi xớng, tổ chức và thực sự giữ vai trò lãnh tụ tối cao của cuộc khởi nghĩaLam Sơn Trong mời năm chiến đấu gian khổ với quân thù, Lê Lợi đã đồngcam cộng khổ với nghĩa quân và đã cùng với bộ tham mu vạch ra chiếnlựơc, chiến thuật đúng đắn, đa sự nghiệp giải phóng vợt qua mọi khó khănthử thách để đi đến thắng lợi hoàn toàn

Trong bộ tham mu nghĩa quân, Nguyễn Trãi giữ cơng vị quan trọngthứ hai sau Lê Lợi ông có mặt ở Lam Sơn ngay từ những ngày đầu khởinghĩa và trong suốt cuộc đấu tranh cứu nớc luôn ở bên cạnh Lê Lợi để cùngbàn mu tính kế, lãnh đạo cuộc chiến tranh đến thắng lợi

Trong bộ tham mu nghĩa quân bên cạnh Lê Lợi và nguyễn Trãi, còn

có nhiều tớng lĩnh xuất sắc khác Mỗi ngời với cơng vị và tài năng của mình

đã có những cống hiến nhất định để tạo thành trí tuệ sức mạnh và uy tínchung của bộ tham mu

Căn cứ vào tính chất và đặc điểm của cuộc khởi nghĩa kết hợp với sựphân tích, đánh giá tình hình một cách xác đáng, bộ tham mu nghĩa quânLam Sơn đã vạch ra đờng lối quân sự đúng đắn, chỉ đạo chiến lợc chiến

thuật tài giỏi Có đờng lối quân sự và chỉ đạo chiến lợc, chiến thuật đúng

đắn là một nhân tố rất trọng yếu quy định thắng lợi của chiến tranh

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn kéo dài vừa mời năm trời dòng rã Đánhlâu dài là đờng lối chiến lợc của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Chiến lợc đóhoàn toàn phù hợp với quy luật phát triển khách quan của một cuộc chiếntranh giải phóng của một nớc nhỏ chống lại sự xâm lợc và thống trị của mộtnớc lớn Nhng kinh nghiệm của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn cho thấy rằng,muốn thực hiện chiến lợc đánh lâu dài thì về mặt chiến thuật lại phải đánhnhanh giải quyết nhanh, phải luôn chủ động và phải cực kỳ cơ động linhhoạt, phải lấy tiến công nhất là tiến công vận động làm chủ yếu Đó lànhững điểm chính về chiến thuật của nghĩa quân Lam Sơn

Bộ tham mu nghĩa quân mà đầu não là Lê Lợi và Nguyễn Trãi, đã tỏ

ra sáng suốt và hoàn toàn thành công trong việc tổ chức và lãnh đạo cuộckhởi nghĩa nói chung và chỉ đạo chiến lợc chiến thuật nói riêng Đó là mộttrong những nguyên nhân quan trọng và cũng là một cống hiến to lớn đốivới thắng lợi của cuộc chiến tranh giành độc lập đầu thế kỷ XV

Một cuộc chiến tranh giải phóng chỉ có thể đi đến thắng lợi khi nóphát triển thành một cuộc chiến tranh có tính chất nhân dân rộng rãi Từmột cuộc khởi nghĩa nhỏ ở miền núi rừng Thanh Hoá, cuộc khởi nghĩa LamSơn đã dần dần phát triển thành trung tâm của phong trào đấu tranh trongphạm vi cả nớc, thành một cuộc chiến tranh giải phóng có tích chất nhândân rộng rãi

Với bản chất của một cuộc chiến tranh yêu nớc và chính nghĩa, với ờng lối lãnh đạo đúng đắn, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thực sự trở thành mộtcuộc chiến tranh có tính chất nhân dân rộng rãi Ngọn cờ Lam Sơn là ngọn

đ-cờ đoàn kết đấu tranh của toàn dân ta lúc bấy giờ Đó là tính chất cơ bản vàcũng là nguồn gốc thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Trên đây là những nguyên nhân chính đa đến thắng lợi của cuộc khởinghĩa Lam Sơn hồi đầu thế kỷ XV Trong đó nhân tố quan trọng nhất quyết

định thắng lợi của cuộc khởi nghĩa và cũng là điểm khác nhau căn bản giữacuộc khởi nghĩa Lam Sơn với những cuộc khởi nghĩa trớc nó là ở chỗ: bộtham mu của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã biết dựa vào dân, biết phát huysức mạnh to lớn về tinh thần và vật chất của nhân dân để tiến hành mộtcuộc chiến tranh nhân dân lâu dài và tất thắng

Chơng II: Tính nhân dân sâu sắc - một trong những nhân tố

thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn.

2.1 Vì dân và dựa vào dân để đánh giặc là quan điểm chỉ đạo của cuộc khởi nghĩa

2.1.1 Giơng cao ngọn cờ yêu nớc và chính nghĩa

Trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ II của Đảng Lao

Động Việt Nam tháng 2 năm 1951, Hồ Chủ Tịch đã nói :

“Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nớc Đó là một truyền thống quýbáu của ta Từ xa đến nay mỗi khi Tổ Quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lạisôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lớt qua mọi

sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nớc và lũ cớp nớc ”[5, 366]

Toàn bộ lịch sử của dân tộc đã chứng minh chân lý sáng ngời đó.Mỗi trang sử của ta đều nói lên ý chí tự lập, tự cờng, kiên quyết bất khuấtcủa dân tộc Việt Nam bắt nguồn từ lòng yêu nớc nồng nàn sâu sắc của mỗimột ngời dân Việt Nam

Từ bao thế kỷ nay để sống còn và phát triển, dân tộc ta đã kiên cờng

đấu tranh với thiên nhiên, với kẻ thù xâm lợc, đã dựng lên một nớc riêngbiệt, giàu đẹp, có nền văn hoá khá cao, có biên giới rõ ràng

Chính do gắn bó với đất nớc, quê hơng, nơi chôn nhau cắt rốn củamình, nơi mà đôi tay, bộ óc, trái tim đã tạo nên những thành quả lao độnggiàu đẹp và một nền văn hoá độc đáo nên nhân dân ta rất tha thiết yêu quêhơng đất nớc của mình, và đã không tiếc công sức, xơng máu để xây dựng

đất nớc ta thành một quốc gia riêng và dùng mọi sức mạnh để bảo vệ nó

Tình cảm và ý chí đó chính là lòng yêu nớc nồng nàn sâu sắc của dântộc Việt Nam Tinh thần yêu nớc của dân tộc ta gắn liền với tinh thần yêu tự

do, độc lập, không chịu làm nô lệ, không chịu mất nớc, không chịu áp bứcbóc lột Tinh thần yêu nớc đó là một tinh thần yêu nớc rất cao, có một nộidung phong phú, do đó mà dân tộc ta luôn luôn phát triển mạnh mẽ

Sự phát triển của lịch sử đã đặt nớc ta, một đất nớc không rộng, ngờikhông đông trong điều kiện thờng xuyên bị các thế lực phong kiến mạnh ởbên ngoài dòm ngó Cuộc sống độc lập tự chủ thờng xuyên bị uy hiếp.Chính trong hoàn cảnh đó lòng yêu nớc rất cao đã làm cho dân tộc ta sớm

có ý thức mạnh mẽ về quyền làm chủ của đất nớc, quyền làm chủ vận mệnh

của mình, đó là tinh thần tự lực, tự cờng, tinh thần kiên cờng bất khuất rấtcao của dân tộc ta Tinh thần này bộc lộ rất rõ trong bốn câu thơ của Lý Th-ờng Kiệt :

“ Nam quốc sơn hà Nam đế c

Tiệt nhiên định phận tại thiên th

Nh hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại h”

(Nớc Nam có vua nớc Nam ở đó

Bờ cõi đã đợc ghi tên sách trời

Cớ sao lũ giặc lại còn dám xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh bại cho mà coi)

(Nam quốc sơn hà - Lý Thờng Kiệt) Trong đoạn mở đầu của bài Bình Ngô đại cáo“ ” Nguyễn Trãi viết:

“ Nh nớc Đại Việt đất văn hiến xa

Cõi bờ sông núi đã riêng, phong tục Bắc Nam cũng khác Trải Triệu, Đinh, Lý, Trần dựng nền độc lập

Cùng Hán, Đờng, Tống, Nguyên đều chủ một phơng

Tuy cờng nhợc có lúc khác nhau

Mà hào kiệt bao giờ cũng có ”

(Bình Ngô đại cáo-Nguyễn Trãi)

Có tinh thần tự lập tự cờng rất cao nh vậy nên dân tộc ta thờng xuyên

bị các nớc lớn mạnh uy hiếp xâm lợc nhng không hề bị mai một, mà trái lạivẫn tồn tại và phát triển Mặc dầu trong lịch sử có những thời kỳ rất dài(trong hơn một nghìn năm), bị nớc ngoài đặt ách thống trị nhng rồi dân tộc

ta vẫn quật khởi vùng lên, liên tục đấu tranh kiên quyết, đã giành đợc nền

độc lập và giữ vững nó trong nhiều thế kỷ

Đúng nh lời đồng chí Lê Duẩn đã nhận xét:

“ Nhân dân ta vốn có tinh thần tự lập tự cờng rất cao Tinh thần

ấy đợc giữ gìn và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử Nó đã trở thànhmột truyền thống sâu sắc, một sức mạnh vật chất kỳ diệu của dân tộc ta”.[6,59]

Đầu thế kỷ XV, nhà Minh tiến hành cuộc chiến tranh xâm lợc ĐạiViệt và sau đó thiết lập bộ máy cai trị của chúng trên đất nớc ta Nhân dân

ta với truyền thống yêu nớc chống ngoại xâm đã liên tiếp đứng lên đấu

tranh Cuộc kháng chiến do nhà Hồ lãnh đạo rồi tiếp theo đó là một phongtrào đấu tranh vũ trang rộng rãi của quần chúng nhân dân đã bùng lên mạnh

mẽ Phong trào đó lan rộng từ Bắc chí Nam, từ miền đồng bằng đến miềnnúi rừng và đã lôi kéo đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia Dù thấtbại, phong trào đấu tranh đó vẫn tiêu biểu cho tinh thần yêu nớc và ý chíquật cờng của nhân dân ta Máu của các chiến sĩ tuy cha viết lên đợc nhữngchiến thắng rực rỡ nhng cũng đã góp phần tô thắm thêm những trang sửchống ngoại xâm oanh liệt của dân tộc ta

T tởng chỉ đạo của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn bắt nguồn từ chủ nghĩayêu nớc truyền thống đó Trong chừng mực t tởng chủ đạo này phản ánhtình hình kinh tế, xã hội và phản ánh hoàn cảnh lịch sử thời này Hay nóimột cách khác, t tởng chủ đạo của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là t tởng củacao trào toàn dân ta chống Minh cứu nớc ở đầu thế kỷ XV

Khởi nghĩa Lam sơn là kết tinh của tinh thần yêu nớc, ý chí và sứcmạnh của cả dân tộc, tinh thần yêu nớc là tình cảm cao đẹp của dân tộc, độclập tự do là lý tởng thiêng liêng của toàn dân, quán xuyến trong lịch sử đấutranh của nhân dân ta Đó là chỉ đỏ xuyên suốt t tửơng của những ngời thamgia khởi nghĩa Lam Sơn, là cội nguồn sức mạnh của cuộc khởi nghĩa, làmẫu số chung để cố kết cả dân tộc ta duới ngọn cờ của cuộc khởi nghĩa

Lam Sơn Nó tạo thành “làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn”[5, 366] tiêu

diệt kẻ thù xâm lợc, giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân

Một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc bản thân nó đã mang tính

chất chính nghĩa Chính nghĩa trớc hết thể hiện nguyện vọng của nhân dânbảo vệ độc lập chủ quyền quốc gia, tiến bộ xã hội chống ách đô hộ, thốngtrị nớc ngoài, chống việc xoá bỏ bản sắc dân tộc, đồng hoá và thôn tính đất

đai, chống áp bức bóc lột vơ vét của cải và những hành động tàn bạo đối vớinhân dân Chính nghĩa của chiến tranh giải phóng dân tộc còn thể hiện ởchỗ nó nhằm giải phóng nhân dân khỏi ách thống trị, áp bức bóc lột và hành

động dã man tàn bạo của kẻ thù, giành độc lập tự chủ cho đất nớc và dânchủ tiến bộ cho nhân dân Bộ chỉ huy và những ngời tham gia chiến tranhxả thân vì nghĩa lớn, gần gũi, đoàn kết, thơng yêu và bảo vệ dân, có kỷ luậtnghiêm, không xâm phạm đến dân, đợc nhân dân tin yêu quý mến coi họ làngọn cờ nghĩa Đó là điều kiện thuận lợi để phát triển chiến tranh nhân dân.Nếu kẻ thù dùng mánh khoé xảo trá, thủ đoạn dã man tàn ác đối với dân,

dùng vũ lực đe doạ, cỡng bức nhân dân theo chúng, nhân dân sẽ càng phẫn

nộ căm ghét chúng và coi ngọn cờ nghĩa của lực lợng kháng chiến là ngọn

cờ đại nghĩa, tìm mọi cách giúp đỡ ủng hộ bảo vệ và hăng hái đi theo khángchiến, tạo điều kiện thuận lợi phát động chiến tranh nhân dân

Giơng cao ngọn cờ nghĩa hay đại nghĩa mới phát động đợc chiếntranh nhân dân, bám chắc vào dân sẽ khai thác đợc nhiều tiềm lực cực kỳ tolớn của nhân dân cho chiến tranh Nếu vừa khai thác lại vừa bồi dỡng sứcdân, nhân dân lại càng vững tin theo ngọn cờ đại nghĩa

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ngay từ đầu đã giơng cao ngọn cờ “đạinghĩa” nhằm “lấy đại nghĩa để thắng hung tàn” Quân Minh xâm lợc ĐạiViệt thủ tiêu nền độc lập dân tộc, đa nớc ta trở lại chế độ quận huyện củathời kỳ các “ Thiên triều” Trung Quốc thống trị nớc ta, đa nớc Đại Việt trởlại cái tên Giao Chỉ, đàn áp khủng bố tàn bạo nhân dân Cấm mọi ngờikhông đợc sản xuất và tàng trữ vũ khí, hạn chế và kiểm soát nghiêm ngặt sự

đi lại làm ăn của nhân dân; chúng hành quân càn quét chém giết cớp phá,khủng bố dã man; bắt thanh niên đi lính, đi phu lao dịch trong các công tr-òng xây dựng thành luỹ, dinh thự hay khai thác mỏ vàng bạc ở miền núi,

mò ngọc trai dới biển, bắt thợ thủ công, thầy thuốc giỏi và cả phụ nữ, trẻ emnhỏ về Trung Quốc phục dịch cho triều đình; tịch thu tiêu huỷ sách vỡ, phábia đá, bắt nhân dân thay đổi phong tục tập quán và ăn mặc theo lối TrungQuốc Đó là những tội ác tầy trời, sỉ nhục nhân dân ta, thoa mạ tổ tiên ta,ngời Đại Việt yêu nớc có lòng tự trọng đều căm thù chúng

Nghĩa quân Lê Lợi tiến hành chiến tranh, lật đổ ách thống trị của nhàMinh, giải phóng dân tộc, giành độc lập tự chủ cho đất nớc, khôi phục nềnvăn hoá dân tộc phù hợp với ý nguyện của nhân dân Đại Việt, thể hiện sựnghiệp chính nghĩa cao cả Lê Lợi và nghĩa quân đặt lợi ích Tổ Quốc lêntrên lợi ích bản thân và gia đình, chiến đấu hy sinh gian khổ để giành độclập tự chủ cho Tổ Quốc, giúp nhân dân thoát khỏi ách kìm kẹp vơ vét, tànphá của cải và những hành động khủng bố dã man tàn bạo của bọn ngoạixâm

T tởng quán triệt và chi phối toàn bộ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn là t ởng nhân nghĩa Nguyễn Trãi – một trong nh một trong những lãnh tụ xuất sắc củanghĩa quân Lam Sơn, đã từng nói “phàm mu việc lớn phải lấy nhân nghĩalàm gốc, nên công to phải lấy nhân nghĩa làm đầu: Duy nhân nghĩa có gồm

t-đủ thì công việc mới thành đợc” [12, 210] Theo ông, nhân nghĩa là “yêndân”, là “đa nhân dân lên chăn ấm đệm êm xây dựng nên hạnh phúc”, làkhiến cho “trong thôn cùng xóm vắng không một tiếng hờn giận oán sầu”.Nhân nghĩa là trừ tàn khử bạo:

“Lấy đại nghĩa mà thắng hung tàn Lấy chí nhân mà thay cờng bạo”

(Bình Ngô Đại Cáo – một trong nhNguyễn Trãi)

Khởi nghĩa nhằm đem lại an ninh, hạnh phúc cho dân Đó là mục

đích cao cả và duy nhất của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Nếu không xác định

đợc mục đích khởi nghĩa là vì dân, không trớc sau nh một vì lợi ích củanhân dân mà chiến đấu thì không có lí do tồn tại và không thể thành công.Cuộc khởi nghĩa của Trần Ngỗi và Trần Quý Khoáng là những cuộc khởinghĩa lớn mạnh nhất trớc khởi nghĩa Lam Sơn, đã tồn tại khá lâu dài và làmcho địch nhiều phen lao đao, khốn đốn Vậy mà, cuối cùng khởi nghĩa phảithất bại chỉ vì những ngời lãnh đạo phong trào đã không giữ đợc mục đíchvì dân chiến đấu, để cho t tởng địa vị, quyền lợi riêng chi phối và đi đếnnghi kị, chém giết và đánh phá lẫn nhau Nh thế cuộc khởi nghĩa tự bảnthân nó đã không thể đứng vững đợc, cha nói tới bị địch đánh

Nh vậy, nguồn gốc sức mạnh và nguyên nhân thắng lợi của cuộckhởi nghĩa Lam Sơn không ngoài “nhân nghĩa” Bởi vì chỉ khi giơng caongọn cờ nhân nghĩa thì mới có thể tìm thấy sự đoàn kết và khả năng củanhân dân – một trong nh sức mạnh vật chất vô tận Với mục đích nhân nghĩa “hợp với lẽtrời, thuận với lòng dân” nên cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi – một trong nh Nguyễn Trãilãnh đạo đã thực sự động viên đợc đông đảo lực lợng cứu nớc, trở thànhtrung tâm quy tụ của các phong trào riêng lẻ và phát triển thành cuộc chiếntranh toàn dân ngày càng lan rộng trên phạm vi cả nớc

2.1.2 Đờng lối dựa vào dân để đánh giặc

Trớc nạn ngoại xâm, dân tộc ta không có con đờng nào khác là con

đờng đứng lên cầm vũ khí chống quân thù Nhng quân xâm lợc là một kẻ

địch có lực lợng quân sức mạnh hơn ta gấp nhiều lần Để đánh bại đợc kẻ

địch nh vậy, tổ tiên ta đã biết tìm sức mạnh trong khối đoàn kết toàn dân

Tại Đại hội thanh niên quyết thắng toàn quân lần thứ nhất, đồng chí

Lê Duẩn nói “ Trong lịch sử nớc ta, dân tộc ta phải luôn luôn đơng đầu vớigiặc ngoại xâm, lực lợng quyết định của sự nghiệp giải phóng dân tộc và

bảo vệ dân tộc bao giờ cũng là khối đoàn kết chặt chẽ của cả dân tộc mànông dân là lực lợng lớn nhất “ mạnh nhất.” [6, 66].

ở nớc ta đoàn kết dân tộc từ ngàn xa đã trở thành một nhu cầu kháchquan, một lẽ sống thiêng liêng của dân tộc Những câu:

“ Nhiễu điều phủ lấy giá gơng

Ngời trong một nớc phải thơng nhau cùng”

Và :

“ Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”

Đợc lu truyền từ trớc tới nay đã phần nào nói lên tinh thần đoàn kết,sức mạnh của khối đoàn kết dân tộc

Tuy còn nhiều hạn chế nhng những nhà lãnh đạo thời xa, do thực tiễncủa lịch sử đã ít nhiều nhận thức đợc sức mạnh to lớn của quần chúng nhândân

Trần Quốc Tuấn đã thấy đợc ý chí của dân chúng mới là thành trì

kiên cố nhất để giữ nớc “chúng chí thành thành” Nhng trong cuộc kháng

chiến chống Mông – một trong nh Nguyên, trong bài “Hịch tớng sĩ” Trần Quốc Tuấn đãkhông có câu nào nói đến nhân dân mà chỉ động viên tớng sĩ, quan liêu vàquý tộc Trần Trần Khánh D đã từng tuyên bố công khai trớc triều đình nhàTrần “tớng là chim ng, quân và dân là vịt, lấy vịt để nuôi chim ng thì có gì

là lạ”

Vợt lên các nhà trí thức Nho học đơng thời, Nguyễn Trãi đã có mộtcái nhìn mới, một nhận thức mới về dân Đối với Nguyễn Trãi, nhân dân làmột lực lợng to lớn có sức mạnh “úp thuyền mới rõ sức dân nh nớc” [12,291] Và nhân dân có vai trò quyết định:“Mến ngời có nhân là dân, mà chởthuyền và làm lật thuyền cũng là dân”

Quân Minh xâm lợc Đại Việt tuy bớc đầu xoá bỏ đợc chủ quyềnquốc gia của ta, chúng đang cố áp đặt lên đất nớc ta một cấu trúc xã hội vàmột phơng thức thống trị theo kiểu Trung Quốc, song chúng không thể thựchiện đợc chính sách đồng hoá hết sức thâm hiểm này Chúng không thể xoá

bỏ đợc kết cấu làng xã cổ truyền bền vững, không thể xâm nhập và canthiệp vào đời sống bên trong của các cơ sở xã hội Đại Việt Nguyễn Trãikhông chỉ nhận biết đợc điều đó mà còn phát hiện ra đợc sức mạnh vô bờ

đang tàng trữ trong các cơ sở làng xã của ta Sức mạnh đó xuất phát từ lòng

yêu nớc thiết tha và chí căm thù giặc sục sôi của dân chúng Mặc dù giặcMinh dùng đủ mọi thủ đoạn “ dối trời, lừa dân”, mặc dù chúng che đậybằng những chiêu bài mị dân “phò Trần, diệt Hồ”, “hng diệt kế tuyệt”, “

điếu dân phạt tội” nhng bộ mặt thật xấu xa của kẻ xâm lợc ngày càng lộ rõ

“chúng không biêt lấy khoan thay bạo mà lại càng tàn bạo hơn” Tội ác củagiặc Minh càng nung nấu thêm chí căm thù và càng thôi thúc nhân ta chíquyết tâm chiến đấu không đội trời chung với giặc Bấy giờ mâu thuẫn dântộc đã phát triển đến cực độ, dân chúng khắp nơi đã vùng lên tỏ rõ sức đềkháng mãnh liệt của mình Dựa vào các thôn xã, nhân dân ta đã đoàn kếttập hợp nhau lại, vừa chống lại các thủ đoạn đồng hoá của giặc, vừa xâydựng lực lợng giữ làng giữ nớc

Nguyễn Trãi đã nhận biết trong xã hội Đại Việt lúc bấy giờ nhữngngời “mạnh lệ” – một trong nh tầng lớp đông đảo nhất và bị áp bức bóc lột nghèo khổnhất đang vùng đứng lên, mong muốn tự giải phóng bản thân và giải phóng

đất nớc mình Trải qua hàng ngàn năm dựng nớc và nhất là qua các đời

Đinh, tiền Lê, Lý, Trần độc lập, nhân dân Đại Việt đã có một truyền thống

tự vệ kiên cờng và tinh thần dân tộc rất cao Đến đầu thế kỷ XV, nhân dân

ta càng phát huy tinh thần độc lập dân tộc và ý thức sâu sắc về quyền làmchủ của mình Đó là động lực thúc đẩy họ vùng lên đấu tranh chống áchxâm lợc một khi có ngời đứng ra tổ chức và lãnh đạo

Chính do cách nhìn và đánh giá về dân nh vậy nên Nguyễn Trãicùng với Lê Lợi đã động viên và tổ chức đợc lực lợng nhân dân kháng chiếnchống quân Minh thắng lợi rực rỡ

Tuy dân chúng tập hợp dới ngọn cờ của Lê Lợi và Nguyễn Trãi khi

“thế giặc đơng hăng”, “nhân tài lác đác nh lá mùa thu”, “tuấn kiệt la tha nhsao buổi sớm” Song, vì xác định đợc vai trò và vị trí của nhân dân trongkháng chiến chống Minh mà hai ông đã huy động đợc sức mạnh vĩ đại ấy

để chiến thắng quân xâm lợc

Đi ngợc lại con đờng đó là thất bại: Cuộc kháng chiến chống quânMinh do nhà Hồ lãnh đạo là một dẫn chứng rất điển hình Đúng nh lời củaNguyễn Trãi trong bài “ Đóng cửa bể” (Quan hải), đã phê phán rất sâu sắcnhững sai lầm của Hồ Quý Ly, chỉ biết dựa vào xích sắt, cọc gỗ, khoá cửabiển, mà không biết dựa vào sức mạnh của nhân dân, chỉ biết cạy nơi hiểm

yếu, thành cao, lũy dày, quân đông, binh khí tinh xảo mà không biết chútrọng tới lòng ngời:

“Thung mộc trùng trùng hải lãng tiên

Trầm giang thiết toả diệt đồ nhiên

Phúc chu thuỷ tín dân do thuỷ

Thị hiểm nan bằng mệnh tại thiên ”

(Cọc cắm hết lớp này đến lớp khác trớc sóng bể,

Giăng dây sắt ngầm, khoá sông lại cũng uổng thôi

úp thuyền mới biết rõ sức dân nh nớc,

Hiểm yếu không cậy đợc, không phải mệnh ở trời )

(Quan hải- Nguyễn Trãi)[12, 291]

Trong chiến tranh, có vũ khí và phơng tiện chiến tranh là điều rất cầnthiết nhng con ngời mới thực sự là mạnh hơn cả, sức dân nh nớc, nhân dân

là vô địch, nhân dân quyết định thắng lợi của chiến tranh Do đó, chỉ có dựavào dân để chiến đấu thì cuộc khởi nghĩa mới có sức sống, mới có khả nănglàm tròn nhiệm vụ lịch sử đánh giặc cứu nớc Có nhận định cho rằng : “…quần chúng nhân dân là lực lợng quyết định sự phát triển của lịch sử Trongchiến tranh con ngời quyết định thắng lợi Kẻ địch dựa vào vũ khí, ta dựavào con ngời Con ngời của ta thật là tuyệt diệu Con ngời của ta là con đẻcủa một dân tộc anh hùng, có truyền thống chiến đấu bất khuất chống ngoạixâm…” [4, 63] Thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn đã chứng minh nhận

định đó là hoàn toàn chính xác

2.2 Nghĩa quân Lam Sơn – một trong nh đội quân nhân dân.

Với đờng lối dựa vào dân để tiến hành cuộc chiến tranh toàn dân giảiphóng đất nớc, cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo đã thực

sự động viên đợc đông đảo lực lợng cứu nớc, trở thành trung tâm quy tụ củacác phong trào riêng lẻ và phát triển thành một cuộc chiến tranh toàn dânngày càng lan rộng trên phạm vi cả nớc Một cuộc chiến tranh toàn dân nhthế phải đợc tiến hành bằng một lực lợng mang tính nhân dân, tính dân chủrộng lớn và sâu sắc, nghĩa là tổ chức lực lợng tiến hành chiến tranh gắn liềnvới lực lợng của toàn xã hội, tổ chức lực lợng vũ trang gắn bó máu thịt vớilực lợng của toàn dân, lực lợng cộng đồng các dân tộc Việt Nam Khởinghĩa Lam Sơn đã có đợc một đội quân nh thế

Nghĩa quân Lam Sơn là những ngời xuất thân từ nhiều thành phần

giai cấp và dân tộc khác nhau, nhng tất cả đều thống nhất ở mục đích caonhất là cứu nớc cứu dân, là bảo vệ Tổ Quốc và đồng thời cũng là bảo vệ quêhơng, gia đình của bản thân mỗi ngời Đại đa số nghĩa quân là những ngờinông dân nghèo khổ, những ngời nông nô, nô tỳ bị áp bức bóc lột nhiềunhất trong xã hội

“Nêu hiệu gậy làm cờ, tụ tập bốn phơng mạnh lệ

Thiết quân rợu hoà nớc, trên dới một bụng cha con”

( Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)

“Mạnh” là ngời dân nghèo, còn “lệ” là ngời tôi tớ, những điền nô, gianô còn nhiều trong một chế độ thái ấp điền trang tuy suy sụp mà hãy cònsống và đợc nhà Minh duy trì “Mạnh lệ” là tất cả những ngời lao khổ lúcbấy giờ, họ là số đông đảo nhất Họ từ bốn phơng tập hợp lại dới lá cờ cứunớc của Lê Lợi và chính họ là chủ lực quân của cuộc khới nghĩa Tronghàng ngũ nghĩa quân còn có nhiều ngời thuộc các dân tộc thiểu số anh em

mà trong các t liệu lịch sử thời phong kiến thờng gọi là “man binh”, “quân áo đỏ”, “quân thợng du” Cùng với quá trình phát triển của cuộc đấutranh thì lực lợng của nghĩa quân cũng không ngừng lớn mạnh

Trong bộ tham mu và trong hàng ngũ tớng lĩnh của nghĩa quân cũng

có mặt đại biểu của nhiều tầng lớp khác nhau ở đây có ngời xuất thân từtầng lớp địa chủ, có ngời là sĩ phu yêu nớc, có ngời thuộc tầng lớp thơngnhân, có ngời vốn xuất thân từ tầng lớp dân nghèo, hay những nhà quý tộcyêu nớc và nhiều tù trởng thiểu số

Lê Lợi là ngời đại biểu của tầng lớp địa chủ – một trong nh tầng lớp tiến bộ nhấttrong giai cấp phong kiến lúc bấy gìơ Tầng lớp địa chủ có mặt đối lập vớinông dân vì chiếm hữu nhiều ruộng đất và bóc lột bằng địa tô Nhng mặtkhác, cơ sở kinh tế địa chủ và phơng thức bóc lột tá điền của tầng lớp này,trong hoàn cảnh lịch sử đầu thế kỷ XV còn có tác dụng tích cực đối với sựphát triển của lực lợng sản xuất và còn phù hợp với yêu cầu phát triển củaxã hội Kinh tế địa chủ và phơng thức bóc lột tá điền còn dành cho ngời trựctiếp sản xuất – một trong nh ngời nông dân tá điền – một trong nh nhiều quyền lợi và hứng thú trongsản xuất hơn so với kinh tế điền trang, thái ấp và phơng thức bọc lột nôngnô, nô tỳ Đó là cơ sở và nguồn gốc sâu xa cắt nghĩa vai trò tích cực củatầng lớp địa chủ

Dới sự thống trị tàn bạo của quân Minh, mâu thuẫn dân tộc nổi lênhàng đầu và tầng lớp địa chủ cùng với tất cả các tầng lớp nhân dân yêu nớckhác đều đứng trớc một kẻ thù chung cực kỳ nguy hiểm là bọn cớp nớc vàbán nớc Đó là mối thống nhất về quyền lợi giữa tầng lớp địa chủ với đông

đảo nhân dân trong cuộc đấu tranh giải phong dân đất nớc với ngọn cờ khởinghĩa Lam Sơn, Lê Lợi đại biểu cho tầng lớp địa chủ đã đứng ra đảm nhậnvai trò lãnh đạo công cuộc cứu nớc

Về phơng diện cá nhân, Lê Lợi là một ngời yêu nơc có đủ đức, đủ tài

và có uy tín rộng rãi trong nhân dân Không cam tâm sống trong cảnh nớcmất, nhân dân lầm than Từ lâu Lê Lợi đã nuôi chí diệt thù để “Cứu nạn lớn,lập công to để tiếng thơm muôn đời” [8, 241] Trong những ngày chuẩn bị

khởi nghĩa, Lê lợi đã “ dốc hết cửa nhà” để “hậu đãi tân khách ” và “chuyêntâm về sách thao lợc”, tiền tài, chức tớc và uy thế của quân địch không làmsao thay đổi nỗi con ngời có tấm lòng yêu nớc nồng nàn và ý chí kiên cờng

đó

Chính lòng yêu nớc, đạo đức cao quý, tài năng lỗi lạc cùng với thànhphần xuất thân thuộc tầng lớp tiến bộ trong xã hội đã làm cho Lê Lợi trởthành lãnh tụ tối cao của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, trở thành con ngời cókhả năng đoàn kết và tập hợp rộng rãi tất cả các lực lợng yêu nớc trongnhân dân, các giai cấp và tầng lớp khác nhau trong xã hội tuy có mặt mâuthuẫn và đối lập về quyền lợi, nhng đều thống nhất trong một nhiệm vụchung là đuổi giặc cứu nớc và đều tìm thấy ở Lê Lợi- ngời lãnh tụ xứng

đáng của dân tộc có khả năng đánh đuổi giặc cứu nớc đến thắng lợi Vì vậy

Lê Lợi đã sớm tập hợp đợc trong bộ tham mu cuộc khởi nghĩa những ngời

đại biểu u tú của các giai cấp và tầng lớp khác nhau

Bên cạnh Lê Lợi và cùng với Lê Lợi, Nguyễn Trãi cũng là một lãnh

tụ xuất sắc của nghĩa quân Lam Sơn Nguyễn Trãi là một sĩ phu phong kiến,một ngời đợc đào luyện trong trờng học Nho giáo Nguyễn Trãi đã tiếp thunhững yếu tố tích cực của Nho giáo, chủ yếu là t tởng nhân nghĩa củaKhổng-Mạnh Nhng Nguyễn Trãi đã không dừng lại và giới hạn mình trongkhuôn khổ có sẵn của Khổng-Mạnh T tởng nhân nghĩa của Khổng- Mạnhvào Nguyễn Trãi đã đợc biến hoá, phát triển và sáng tạo trên cơ sở thực tiễn

đấu tranh giai cấp dân tộc mà chính Nguyễn Trãi là một ngời lãnh đạo, vàtruyền thống quật cờng bất khuất của dân tộc mà chính Nguyễn Trãi là một

ngời tiêu biểu Nội dung t tởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi cơ bản là tinhthần yêu nớc thơng dân tha thiết kết hợp với ý chí hoà bình và lòng nhân

đạo cao cả Chính lòng yêu nớc thơng dân là niềm thôi thúc đa Nguyễn Trãivào con đờng cứu nớc, cứu dân Nguyễn Trãi thấy đau lòng trớc cảnh nớcmất nhà tan, nhân dân rên xiết dới ách đô hộ tàn bạo của quân Minh Chícăm thù quân giặc cớp nớc và quyết tâm đuổi giặc cứu nớc cứu dân đã từlâu nung nấu lòng ông Nguyễn Trãi đã tìm đến Lam Sơn với tất cả tâm hồn

yêu nớc thơng dân tha thiết, với chí căn thù mãnh liệt và với cả tập “Bình

Ngô Sách” là một kế hoạch diệt giặc cứu nớc mà ông đã nghiền ngẫm từbấy lâu nay Trong bộ tham mu nghĩa quân nghĩa quân, ông giữ vị trí xứng

đáng và đã cùng với Lê Lợi vạch dờng chỉ lối đa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

đến thắng lợi

Trong hàng ngũ tớng lĩnh của nghĩa quân còn có những ngời thuộctầng lớp thơng nhân nh Nguyễn Xí Nguyễn Xí ngời làng Thợng Xá huyệnChân Phúc (Nghi Lộc, Nghệ An), xuất thân trong một gia đình làm muối vàbuôn muối Cha là Nguyễn S Hồi và anh là Nguyễn Biện Thờng trở muối raThanh Hoá bán có qua lại vùng Lam Sơn và biết uy danh của Lê Lợi Saukhi cha chết, Nguyễn Xí xin làm gia thần của Lê Lợi Là ngời thông minh,giỏi võ nghệ, Nguyễn Xí đợc Lê Lợi tin dùng và thơng yêu nh con Lê Lợigiao cho ông nuôi dạy hơn một trăm con chó săn Ông dùng tiếng nhạc làmhiệu lệnh để điều khiển bầy chó lúc cho ăn cũng nh lúc đi, lúc đến rất quy

củ Trong nghĩa quân ông chỉ huy đội quân thiết đột là đội quân xung kích

Đại biểu cho tầng lớp dân nghèo trong hàng ngũ nghĩa quân Lam Sơn

có Nguyễn Chích, Nguyễn Khuyển Nguyễn Chích sinh năm NhâmTuất(1382), tại thôn Vạn Lộc (xã Đông Ninh, huyện Đông Sơn, tỉnh ThanhHoá), trong một gia đình nông dân nghèo Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, hai em

đều chết sớm, Nguyễn Chích sống trong cảnh bơ vơ không nơi nơng tựa.Những ngày thiếu niên Nguyễn Chích đã phải đi ở chăn trâu Lớn lên trongcảnh nớc mất nhà tan, Nguyễn Chích sớm có lòng căm thù giặc sâu sắc,quyết vùng lên diệt thù cứu nớc Nguyễn Chích đã khởi xớng và cầm đầumột cuộc khởi nghĩa ở vùng Nam Thanh Hoá Và căn cứ trung tâm là vùngnúi Hoàng- Nghiêu Khi phất cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, Lê Lợi đã biết tiếng

ông và sai ngời mang th đến liên kết với ông Từ đó Nguyễn Chích tôn phùBình Định Vơng nh minh chủ và coi cuộc khởi nghĩa của mình là một bộ

phận của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Sau trận thắng Cổ Vô, đánh tan LơngNhữ Hốt, giải phóng cả vùng Đông Sơn, Lê Lợi phong cho Nguyễn Chínhchức Vinh lộc đại phu lân hổ vệ tơng quân Nguyễn Chích đã từng yết kiến

Lê Lợi nhng vẫn cầm đầu nghĩa quân Hoàng – một trong nh Nghiêu hoạt động ở miềnNam Thanh Hoá cùng phối hợp với nghĩa quân Lam Sơn Lê Lợi phong ôngchức Đô đốc đại phủ quân tổng đốc quân dân, tớc quan Nội Hầu Đến cuốinăm 1420, khi Lê Lợi đóng quân ở Mờng Nanh, Nguyễn Chích đem toàn

bộ lực lợng lên sáp nhập với nghĩa quân Lam Sơn, ông đợc giữ chức Thiết

đột hữu vệ đồng Tổng đốc ch quân sự chỉ huy một đạo quân xung kích quantrọng của quân đội Lam Sơn Từ đó Nguyễn Chích tham gia nhiều trận

đánh, lập nhiều chiến công Trong chiến đấu ông “Xông pha nơi lửa đạn,

liều chết không quản mình ” [21, 78] Ông đợc thăng chức Nhập nội thiếu

uý là một chức tớng lĩnh cao cấp trong bộ chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn.Lòng yêu nớc thơng dân, trí thông minh và thực tiễn của cuộc đấu tranh đãtôi luyện Nguyễn Chích thành một tớng soái tài ba dũng cảm của nghĩaquân, một nhà quân sự xuất sắc thời bấy giờ Nguyễn Chích là tác giả của

kế hoạch nổi tiếng có tầm quan trọng đến toàn bộ quá trình phát triển vàthắng lợi của nghĩa quân Lam Sơn, đó là kế hoạch chuyển hớng chiến lợcvào Nam, ông nói “Nghệ An là nơi hiểm yếu, đất rộng, ngời đông, tôi đãtừng qua lại Nghệ An nên rất thông thuộc đờng đất, nay ta trớc hãy đánhlấy Trà Long chiếm giữ cho đợc Nghệ An để làm chỗ đứng chân rồi dựavào nhân lực tài lực đất ấy mà quay ra đánh Đông Đô thì có thể tính songviệc dẹp yên thiên hạ.” [21, 79]

Có mặt trong hàng ngũ nghĩa quân Lam Sơn còn có những nhà quýtộc yêu nớc nh Trần Nguyên Hãn Dới ách đô hộ của nhà Minh, trong nội

bộ tầng lớp quý tộc đã diễn ra sự phân hoá sâu sắc Trong lúc đại bộ phậnquý tộc đi vào con đờng phản bội, thì cũng có một số quý tộc yêu nớc vẫn

đứng trong hàng ngũ kháng chiến của nhân dân Trần Nguyên Hãn là mộtnhà quý tộc yêu nớc thuộc dòng dõi nhà Trần Ông là cháu nội t đồ TrầnNguyên Đán và là anh em con cô, con cậu với Nguyễn Trãi Trớc khi thamgia khởi nghĩa Lam Sơn, Trần Nguyên Hãn đã từng chiêu mộ lơng binh,chiếm giữ vùng Bạch Hạc Trần Nguyên Hãn đã cùng với Nguyễn Trãi tìmvào Lam Sơn phò tá Lê Lợi Trong suốt quá trình phát triển của khởi nghĩaLam Sơn Trần Nguyên Hãn đã đem hết tài sức của mình ra để cùng sát

cánh chiến đấu với quần chúng nhân dân, có đóng góp lớn trong nhữngthắng lợi của nghĩa quân Lam Sơn

Đứng trong hàng ngũ của nghĩa Lam Sơn còn phải kể đến nhiều tù ởng thiểu số nh Xa Khả Tham, Cầm Quý Tù trởng Cầm Quý lúc bấy giờ

tr-đợc nhà Minh phong chức tri phủ coi châu Ngọc Ma Sau khi nghĩa quânLam Sơn hạ thành Trà Long thì cả hai châu Trà Long và Ngọc Ma đều đ ợcgiải phóng Cầm Quý đã đem tám ghìn quân và mời thớt voi chiến xin theo

Lê Lợi cùng góp sức vào sự nghiệp cứu nớc

Trên đây là những có nhiều cống hiến to lớn cho cuộc khởi nghĩaLam Sơn ngoài ra còn có biết bao nhiêu ngời khác đã sớm gia nhập vàohàng ngũ nghĩa binh Lam Sơn, hiến dâng cả cuộc đời mình cho sự nghiệpgiải phóng đất nớc Đó là những ngời nông dân, những ngời lao động bìnhthờng ở vùng Lam Sơn và từ nhiều nơi khác đến, bao gồm ngời miền xuôi

và miền ngợc, ngời Việt và ngời dân tộc thiểu số khác Tất cả những conngời đó, từ Lê Lợi, Nguyễn Trãi đến ngời nghĩa binh đều có thể khác nhaurất xa về thành phần giai cấp, về cuộc sống, nhng từ bốn phơng về tụ nghĩa

ở Lam Sơn vì cùng chung một nhiệt tình yêu nớc, một mối thù không đợichờ chung và một ý chí đấu tranh ngoan cờng Đó là một hình ảnh thu nhỏcủa khối đoàn kết toàn dân

Tất cả nghĩa quân tuy khác nhau rất xa về thành phần giai cấp, vềchức vị nhng đều “ trên dới đều một bụng cha con” và “ hết thảy đều cùngmột lòng” Sau này đã lên làm vua, nhớ lại thời bình Ngô, Lê Lợi nói rằng:

“Lúc ấy trong khoảng vua tôi lấy nghĩa cả mà xử với nhau, thân nhau nhruột thịt”[16, 492] Trong thời đại phong kiến, mối quan hệ khăng khít, sự

đoàn kết thơng yêu giữa chủ tớng và quân lính nh vậy là một đặc điểm nổibật của nghĩa quan Lam Sơn Mối quan hệ và sự đoàn kết đó chỉ có thể có

đợc trong hàng ngũ những ngời cùng chí hớng, đang chiến đấu vì mục đích

và lý tởng chung là giải phóng đất nớc Đó là nguồn gốc sâu xa của sứcmạnh tinh thần của nghĩa quan Lam Sơn

Tinh thần yêu nớc và chí căm thù giặc, không chỉ là mẫu số chung đểtập hợp và đoàn kết lực lợng nghĩa quân trong sự nghiệp cứu nớc mà nó còn

là động lực, là sức mạnh giúp cho nghĩa quân Lam Sơn có thể chịu đựngkhó khăn, vợt qua khó khăn và chiến đấu vồ cùng anh hùng Từ lãnh tụ đếnnghĩa sĩ, ai cũng một lòng xả thân cứu nớc, không nề gian khổ, không ngại

hy sinh, đặt nghĩa lớn của dân tộc lên trên tình cảm gia đình trên tính mạng

và hạnh phúc riêng của bản thân, quyết chiến quyết thắng đánh giặc đếncùng Trong những năm đầu của cuộc khởi nghĩa, nghĩa quân đã trãi quakhông biết bao nhiêu gian lao thử thách Trong năm năm đầu chiến đấugian khổ, nghĩa quân Lam Sơn đã nhiều phen phải sống cảnh “nằm đất ngủsơng”, “ lấy giáp trụ làm chăn gối”, lấy đồng cỏ làm nhà cửa, áo mặc đông

hè chỉ có một mạnh nh Nguyễn Trãi sau này thờng nhắc lại, nghĩa quâncũng đã mấy lần hết lơng hàng tháng, hàng mấy tháng và lực lợng tởngchừng nh có thể bị tiêu diệt:

“ Khi Linh Sơn lơng cạn mấy tuần

Lúc Khôi huyện quân không một lữ”

(Phú núi Chí Linh-Nguyễn Trãi)

Nhng nghĩa quân vẫn kiên trì chịu đựng, đào củ rừng, kiếm củ nâu, lấyrau dại, bẻ măng, hái quả, bắt chim muông mà ăn Đói nhng vẫn vui “lấy rễrau làm lơng ăn” để duy trì sức chiến đấu của mình Khốn khó gian khổ cực

độ, nhng nghĩa quân Lam Sơn “trong cảnh khốn vẫn bền lòng, vững tin ởngày hng vợng” Sự bền lòng trong cảnh khốn của nghĩa quân đã tạo thànhsức mạnh để chiến thắng, và lòng tin vững chắc không gì lay chuyển nổicủa nghĩa quân ở thắng lợi cuối cùng đã truyền cảm mạnh mẽ và sâu rộngtrong nhân dân, động viên mọi ngời cùng lên đờng đánh giặc

Kiên trì chịu đựng gian khổ thì càng ngoan cờng chiến đấu, anh dũng

hy sinh vì nghĩa lớn, chính tinh thần hy sinh chiến đấu đó của nghĩa quân

đẫ đẩy lùi nhiều cuộc tiến công của địch Khi khởi nghĩa bùng nổ đợc ítngày gia đình Lê Lợi và gia đình nhiều nghĩa quân bị giặc, giặc muốn lấy

đó làm kế buộc Lê Lợi và nghĩa quân phải buông khí giới đầu hàng, nhng

Lê Lợi và nghĩa quân đã nén đau thơng, hy sinh gia đình, hạnh phúc cơngquyết chiến đấu đến cùng và đánh thắng cuộc vây hãm đầu tiên của giặc

đầu năm 1419, những hành động anh dũng hy sinh của Lê Lai và năm trămnghĩa quân quyết tử đã giải vây đợc cho nghĩa quân, đẩy lùi cuộc tiến cônglớn của giặc Trong nhiều trờng hợp, tinh thần ngoan cờng chiến đấu củanghĩa quân, xông thẳng vào quân thù mà đánh đã chuyển bại thành thắng,lấy quân tinh thắng quân đông, lấy chất lợng khắc phục số lợng, đánh tannhững đạo quân đông hơn mình gấp bội phần nh những trận đánh ở Quan

Du, ở huyện Khôi đầu năm 1423

Bền bỉ chịu đựng gian khổ, anh dũng hy sinh, ngoan cờng chiến đấu lànhững yếu tố tinh thần có sức mạnh hơn vũ khí, đã góp phần làm nên nhiềuchiến thắng rực rỡ của nghĩa quân Lam Sơn trong những năm chiến đấugian khổ

Nếu nh cuộc kháng chiến chống Tống thời Tiền Lê, thời Lý, cuộckháng chiến chống Mông – một trong nh Nguyên đời Trần là những cuộc chiến tranh tự

vệ hay những cuộc chiến tranh giữ nớc nhằm chống lại sự xâm lăng của nớcngoài, trong khi nớc ta đang độc lập, có chính quyền và quân đội trong tay.Những cuộc chiến tranh đó do nhà nớc độc lập còn giữ vai trò tiến bộ lúcbấy giờ lãnh đạo và tiến hành chủ yếu dựa vào quân đội thờng trực đã đợc

tổ chức sẵn của nhà nớc kết hợp với sự tham gia ủng hộ đông đảo của nhândân, nhà nớc độc lập và quân đội thờng trực đóng vai trò nòng cốt trongnhững cuộc kháng chiến này Nhng cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, một cuộcchiến tranh giải phóng tiến hành trong điều kiện nền độc lập của đất nớc đã

bị thủ tiêu, chính quyền và quân đội đều nằm trong tay bọn cớp nớc và bánnớc Cho nên cuộc kháng chiến này phải đi từ không đến có, từ yếu đếnmạnh, phải bắt đầu từ hai bàn tay trắng mà dựng nên sự nghiệp Nghĩa quânLam Sơn từ hạt nhân đầu tiên là mời chín ngời dự hội thề Lũng Nhai cùngvới một lực lợng ít ỏi vài nghìn ngời nhng càng về sau lực lợng nghĩa quâncàng lớn mạnh Nếu so sánh với lực lợng của địch thì nghĩa quân Lam Sơn

có thể ít hơn về số lợng song nghĩa quân Lam Sơn lại hơn quân địch vềnhiều mặt bởi đội quân đó ra đời phát triển và trởng thành từ nhân dân vàtrong nhân dân Chính điều đó đã tạo nên sức mạnh của nghĩa quân LamSơn trớc hết là sức mạnh của tinh thần yêu nớc và chí căm thù, sức mạnhcủa sự đoàn kết nhất trí trong sự nghiệp cứu nớc, sức mạnh của tinh thầnchiến đấu ngoan cờng Nhờ có sức mạnh đó mà nghĩa quân Lam Sơn đã lấynhỏ đánh lớn, giữ vững mảnh đất quê hơng, đánh thắng kẻ thù hung bạo

2.3 Đóng góp sức ngời, sức của của nhân dân.

Sức mạnh của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn không phải chỉ là sức mạnhcủa nghĩa quân mà còn là sức mạnh đoàn kết đấu tranh của toàn dân Nghĩaquân Lam Sơn không chiến đấu một cách cô độc và lẻ loi nh quân đội nhà

Hồ, mà trởng thành và chiến thắng trong sự tham gia ủng hộ nhiệt tình củatất cả các tầng lớp nhân dân yêu nớc

Khi đứng trớc nạn ngoại xâm đe doạ nghiêm trọng, Hồ Quý Ly cũng

đã tích cực chuẩn bị đối phó Hồ Quý Ly biết chắc quân Minh thế nào cũngsang cớp nớc và khi sang cớp nớc, chúng có thể đem sang năm mơi đến bảymơi vạn hay một trăm vạn quân ồ ạt tràn vào nên Hồ Quý Ly cũng muốn cómột lực lợng lớn, nếu không áp đảo đợc giặc thì cũng đủ sức đơng đầu vớigiặc Hồ Quý Ly thờng tìm cách " làm thế nào có đợc một trăm vạn quân đểchống giặc Bắc" và tới trớc ngày quân Minh sang xâm lợc, Hồ Quý Ly đã

có đợc một quân số nh ý muốn Về mặt vũ khí, thành luỹ, hầm hào và cácphơng tiện chiến đấu khác, Hồ Quý Ly đều chú ý chuẩn bị Mặc dù có sự

cố gắng chuẩn bị phòng thủ nh trên nhng cuối cùng Hồ Quý Ly cũng bị thấtbại vì trong chiến tranh chống xâm lợc không phải chỉ có quân mà còn phải

có dân Hồ Quý Ly đã không đợc dân ủng hộ, từ khi cầm quyền, Hồ Quý

Ly cha quan tâm đúng mức tới yêu cầu cấp bách của xã hội, của quầnchúng, cha có những biện pháp tích cực để cải thiện đời sống nhân dân màngợc lại làm cho nhân dân khổ cực hơn Những chính sách hạn điền, hạn nô

có làm suy yếu thế lực của họ Trần nhng không trao ruộng đất cho nôngdân, không giải phóng nô tì, không đem lại lợi ích cho đông đảo quầnchúng nhân dân Khi nói về nguyên nhân thất bại của nhà Hồ trớc sức tấncông xâm lợc của quân Minh, "Bình Ngô đại cáo" có đoạn viết:

“ Vừa đây

Nhân họ Hồ chính sự phiền hà

Để trong nớc lòng dân oán hận

Quân cuồng Minh đã thừa cơ gây hoạ

Bọn gian tà còn bán nớc cầu vinh”

(Bình Ngô đại cáo-Nguyễn Trãi)

Nh vậy, nhà Hồ bị quân cuồng Minh đánh bại là vì nhà Hồ cầm quyền

mà không đợc lòng dân cho nên quân đội nhà Hồ tuy mạnh nhng lại chiến

đấu trong tình trạng cô độc, lẻ loi

Nghĩa quân Lam Sơn với ngọn cờ "nhân nghĩa" vì dân mà chiến đấu,cứu nớc cũng chính là cứu dân, bảo vệ Tổ Quốc và đồng thời cũng là bảo vệquê hơng, gia đình của bản thân mọi ngời Ngọn cờ cứu nớc đó đã phù hợp

và đáp ứng đợc nguyện vọng của cả dân tộc ta lúc bấy giờ đang rên xiết dới

ách đô hộ tàn bạo của giặc Minh Vì thế nghĩa quân Lam Sơn ngay từ đầu

và trong suốt quá trình phát triển đã luôn đợc sự ủng hộ nhiệt tình của nhân