Nước suối chảy gần sát con đường, nhìn lên trên tà li cao rợp lá cây rừng, qua vài con dốc nhỏ quanh co áp bên sườn núi đưa tôi vào Mường Sai- xã đầu tiên của huyện Sông Mã.. Vừa đi qua [r]
Trang 1TRỞ LẠI SÔNG MÃ HÔM NAY
-Tùy bút-Tôi không phải là người Sông Mã nhưng với những tình cảm gắn bó sau nhiều năm sống và làm việc nơi mảnh đất biên cương xa xôi ấy, tôi luôn tha thiết được trở lại Sông mã Và hôm nay, trên con đường tháng tư đầy nắng tôi lại có dịp về thăm Sông Mã Gặp lại mảnh đất và con người hôm xưa ấy trong lòng lại nao nức bao niềm vui, bao suy nghĩ về một mảnh đất mà lịch sử xây dựng chỉ như một mầm măng non đang vươn lên mạnh mẽ vượt lên chiều dài lịch sử của lớp lớp rừng tre, rừng sặc của núi rừng Tây Bắc mênh mông Sau nhiều ngày ở lại Sông Mã tôi đã ghi lại những điều đã nhìn thấy và cảm nhận về sự đổi thay của mảnh đất Sông
Mã hôm nay
MƯỜNG CAI VÀ NHỮNG THỬA RUỘNG BẬC THANG
Sông mã đây rồi! Sông Mã hiện lên trên dòng chữ “ Huyện Sông Mã kính chào quý khách” được in trên dải băng rất to đặt phía trên đoạn đường dốc vào huyện Sông Mã Đoạn đường từ Nà Ớt đến Chiềng Khương đem đến cho tôi một cảm giác mình đang đi giữa thung sâu Nước suối chảy gần sát con đường, nhìn lên trên tà li cao rợp lá cây rừng, qua vài con dốc nhỏ quanh co áp bên sườn núi đưa tôi vào Mường
Sai-xã đầu tiên của huyện Sông Mã Vừa đi qua đoạn đường quanh co bên sườn dốc, đến đây dòng suối bên dưới chẩy rộng hơn ra, núi đá lùi lại phía sau để tôi có thể phóng tầm mắt xa hơn nhìn ngắm những nương ngô thoai thoải, những thửa ruộng bậc thang là những vuông lúa ngắn dài
ôm kín những quả đồi Bây giờ là tháng tư, lúa đang kì vào hạt, những bông lúa cong cong ngậm sữa Hương lúa thoang thoảng quẩn hương rừng theo gió bay xa Không phải là những cánh đồng thẳng cánh cò bay, trên mảnh đất biên cương nơi núi rừng Tây Bắc này những chiền ruộng nhỏ ven đồi vẫn đem đến cho tôi những cảm giác vừa quen vừa lạ Những mảnh ruộng ở đây sao mà nhỏ! Có ruộng chỉ vài trăm cụm lúa đứng chung trong một chiếc thuyền thúng nhỏ Có lúc nhìn từ xa những ruộng lúa ấy giống như những chiếc khăn xếp tầng Nhưng như đã quen rồi, trong lòng tôi cây lúa ở đâu cũng vậy: mảnh mai, mềm mại, thơm tho
và cần mẫn vô cùng Trên những thửa ruông bậc thang, độ khoảng tháng giêng cây mạ được đặt xuống Thời gian đầu lá lúa vàng úa vì cây chưa lấy được chất dinh dưỡng Trong khoảng thời gian đó những mầm dễ đầu tiên trổ ra, bám vào thứ đất badan mềm nhão của vùng dẻo cao Tây Bắc Chỉ vài tuần sau, những đọt non lá lúa đã vươn xa Lúc này mùi bùn tanh dìu dặt trong hương lúa non tạo nên cái mùi thơm thơm, thoang thoảng Cái mùi đặc trưng của mỗi cánh đồng lúa từ miền ngược đến miền xuôi Bao ngưởi đã từng rỉ tai nhau câu nói: “Nước Sơn La, ma Hòa Bình”, Xin hãy trở lại với Sông Mã một lần thôi để chứng kiến sự đổi thay của
Trang 2vùng đất xưa kia được coi là vùng “rừng thiêng nước độc” Sự đổi thay
ấy có từ cây lúa và người trồng lúa hôm nay
Nói tới người trồng lúa, ai cũng biết rằng Sông Mã hôm nay không chỉ
có người thái người mông, người sá vốn định cư từ ngàn năm ở đây mà còn có người kinh người, mường mới di cư lên đây từ những năm sáu mươi của thế kỉ trước theo lời kêu giọ của Đảng Những người lên sau không sợ đất phụ công mình.Từ những quả đồi, những vạt rừng ven sông ven suối những thửa ruộng bậc thang đã thành hình Trong ở những hợp tác xã nông nghiệp, công cụ lao động chẳng có gì đáng kể, chỉ có bàn tay lật đất sới rừng, vậy mà thành ruộng Ruộng là ruộng ven đồi nên chỉ có thể khơi ra tùy thuộc vào địa thế của chỗ đất Sau đó là bắc nước từ trên khe, trên suối về Và ở đâu có ruộng ở đó có cái ăn thế là thành mường bản chung vui!
CHIỀNG KHƯƠNG VÀ CÂY NHÃN
Mải suy nghĩ miên man về những thửa ruộng bậc thang chiếc xe chở tôi đến với thị tứ Chiềng Khương Có một cảm giác chen lấn với những điều tôi đang nghĩ là thị tứ Chiềng Khương bây giờ rộng và dài hơn trước Hai bên lề đường, hành lang rộng vài ba thước, nhà cao tầng san sát Khu chợ vùng biên khang trang hơn Trong chợ những cái lán lợp lá
cọ làm nơi bán hàng được thay thế bởi những gian hàng xây kiên cố vừa
to vừa rộng, mái tôn đỏ rọi Thật xứng đáng là chợ cửa khẩu Chiềng Khương!
Chiềng Khương là xã thứ hai chúng tôi đến trong cuộc hành trình trở lại Sông Mã Chiềng Khương có gì mà nơi đây trở thành điểm tụ cư đầu tiên của huyện Sông Mã Bên cạnh vị thế là một xã vùng biên giới có cửa khẩu Chiềng Khương thông với nước bạn Lào thì nơi đây địa thế huyện Sông Mã mở ra, khá bằng phẳng Những chiền đồi thoai thoải dốc sẽ cho sắn bạc ngô vàng Thấp hơn một chút, nơi đây người dân miền xuôi đã mang cây nhãn lên trồng Khí hậu nóng và đất phù sa ven sông làm cây nhãn nồng Hưng Yên sinh sôi tươi tốt đã mấy chục năm ở đất này Những gốc nhãn già gần sát nước sông, trong vườn dân dễ có đến vài chục năm tuổi, xum xuê cành quả cành hoa Nhãn nhỏ tuổi chạy lên đồi cao hơn, nhỏ tán nhưng khá rắn rỏi, xanh tươi
Nghe nói mấy năm nay nhãn không được giá, có nhà đã chặt ít nhãn đồi để trồng ngô trồng sắn Lấy ngắn nuôi dài, âu cũng là biện pháp tốt trong canh tác nông nghiệp Nhìn vào những chiền nhãn ven sông trải dài
từ thị tứ Chiềng Khương qua Chiềng Cang, Mường Hung, Chiềng Khoong tôi vẫn tin rằng cây nhãn vẫn là thứ “vàng xanh” của đất Sông
Mã Xưa kia, cách đây chừng mười lăm năm, mỗi kg long nhãn đổi được một chỉ vàng Mỗi hộ dân hồi ấy có vài chục cây nhãn to trong vườn có thể thu được hàng cây vàng sau mỗi vụ làm long Vì thế có người nói “ cây nhãn là một nguồn lực tạo đà cho sự phát triển của huyện Sông Mã” quả không quá đáng chút nào
Trang 3Hôm nay, mỗi mùa thu hoạch về, cây nhãn lại đem đến cho Sông Mã một vụ mùa rộn ràng no ấm Đến khoảng tháng sáu tháng bảy âm lịch người ta bắt đầu làm long Chủ những lò làm long thuê người về xoáy Nhãn trẩy về được đem rửa, để ráo và chia cho nhiều người cùng xoáy Dụng cụ để xoáy trong rất giống chiếc bút thường ngày xưa Có điều chiếc bút ngày xưa dùng để viết thì nay nó được bẻ cong đầu và dùng để xoáy nhãn Người xoáy cầm cán bút bằng tre đặt đầu bút lên gần núm quả, lột ra một miếng vỏ để lộ phần đầu quả ,nơi cùi nhãn gắn liền với hạt nhãn Xoáy một vòng quanh đầu hạt, đưa mũi sắt xuống sâu hơn chút, hạt nhãn được hất ra ngoài, xé lớp vỏ nhãn ra và phần còn lại là cùi nhãn mọng nước được xếp vào khay sấy.Nhiều khay sấy như vậy được đưa vào lò sấy bằng than Người có thâm niên xoáy nhãn thường là những người khéo hơn cả, họ ít làm cho cùi nhãn bị rách làm chảy mất nước đường ra ngoài Tôi là người miền xuôi đã từng nghe đến tiếng nhãn nồng Hưng Yên nhưng công việc làm long nhãn tôi chưa hề biết tới Ở Sông Mã vài năm tôi đã được biết thêm về việc làm long Tôi còn biết thứ long nào là long ngon long xấu Long ngon là thứ long được làm
từ quả nhãn chín tới, vỏ bóng, cùi mềm; khi sấy xong long khô ráo, cùi long tròn có mầu hơi hanh vàng Còn long xấu thường bị xẹp, ướt dính hoặc cháy xém
Khoảng chục năm về trước, mỗi mùa nhãn chín người Sông mã lại đón thợ sấy và thợ xoáy từ dưới xuôi lên lên làm long Bây giờ thì khác, những chủ lò sấy là những thợ sấy long thực thụ, thợ xoáy cũng là nguồn nhân công tại chỗ Cả các bà, các cô, các chị và các em nhỏ ở các xã miền cao, miền xa cũng đi xoáy long Mỗi tốp vài người có khi cả chục người khăn piêu đội đầu, tay lải là chiếc túi vải trong có ếp xôi, vài con các nướng tất cả xuống núi xoáy long Thường là mùa xoáy long chỉ từ một tháng đến một tháng rưỡi là hết Sau một ngày lao động các bà, các chị có thể có thêm một món tiền nhỏ để săm thêm chiếc xô, cái chậu dưới chợ huyện; các em nhỏ thì có thêm ít tiền mua quần áo cho một năm học mới Còn các chủ lò long, năm nào được giá, có thể có thu từ chục triệu đến vài chục triệu đồng Nhiều gia đình đã trở nên khá giả nhờ vào việc làm long nhãn
Bây giờ là tháng tư, nhãn chưa chín nhưng khi nhìn vào các vườn nhãn sai quả tôi thấy lòng nhẹ nâng một niềm vui Con người vùng cao Sông Mã sống theo kiểu tự cấp tự túc từ lâu đời sản phẩm hàng hóa rất ít
vì thế mà long nhãn là thứ hàng hóa mà người dân nơi đây muốn giới thiệu về quê hương mình Nhãn nồng Sông Mã là chắt chiu mỡ mầu của đất phù sa ven sông; nhãn Sông mã còn là cái tình, là niềm tin của người miền xuôi mang lên miền ngược với ước mong cùng với các dân tộc anh
em nơi đây xây dựng một miền quê mới tươi đẹp, trù phú nơi biên cương
xa xôi của tổ quốc Niềm tin ấy, cái tình ấy đã trở thành hiện thực khi tôi nhìn vào Sông Mã hôm nay
Trang 4NHỮNG CON ĐƯỜNG VÀ NHỮNG CÔNG TRÌNH
Sông Mã hôm nay còn thay đổi những gì? Sau nhiều ngày ở lại huyện Sông Mã tôi đã được biết thêm nhiều thay đổi khi tận mắt ngắm nhìn những con đường và những công trình theo dự án 135
Đầu tiên là chuyện những con đường Con đường quốc lộ 4G , huyết mạch giao thông chính của huyện, đã hoàn chỉnh hàng chục năm nay Con đường rộng dài bắt đầu từ ngã ba Mai Sơn dài hơn chín chục cây số Con đường này có lịch sử gắn liền với những bước phát triển của huyện Sông Mã Xưa kia con đường này chỉ là con đường đất nhỏ, ô tô đi vừa; cây lá bên đường tràn ra cả lề, xe khách đi qua kêu sàn sạt Ngày đó hành trình từ ngã ba Mai Sơn vào Sông Mã có khi mất cả tuần lễ.Sau hai lần
đổ nhựa và nâng cấp những khúc cua tay áo được cắt đi Đoạn đường đất
lở hai bên đèo Trằm Cọ được xây kè từ sườn núi lên, trông mà vững trãi Bây giờ xe qua đèo không còn phải về số, tăng ga, xe chạy ì ì, lốp xe bám đá mặt đường nổ rôm rốp như xưa nữa; xe chạy bon bon qua đèo, qua dốc, qua suối mà người trên xe không phải bân tâm về con đường phía dưới Có lúc tôi bất chợt nghĩ tụi trẻ bấy giờ chắc chẳng ai có thể biết được đường vào Sông mã phải đi qua bao nhiêu con suối chứ tầm tuổi tôi ai không biết hành trình vào Sông Mã phải qua hơn hai chục con suối lớn nhỏ Còn bọn tôi hồi xưa thì đều biết cả vì mỗi khi đi qua một con suối hành khách lại tự nhủ “lại qua được một con suối nưã rồi” Có những con suối nước chảy xiết hành khách trên xe phải xuống xe để lội qua suối Có khi nước sâu còn bị ướt hết cả quần áo Bây giờ ngồi nghĩ lại nhiều người chắc vẫn còn thấy kinh Ấy đấy, nhớ về chuyện xưa mà giờ đây lại thấy yêu những cây cầu quá! Bao nhiêu con suối là bấy nhiêu những cây cầu đó Cầu lớn cầu nhỏ rồi cống to cống nhỏ, cầu và cống làn con đường êm ái quá đi Vì thế đường vào Sông Mã hôm nay có ai còn nhớ có bao nhiêu con suối và bao nhiêu cây cầu được xây dựng? Với riêng tôi, tôi lại quen, lại nhớ những cây cầu vì đó là một hình ảnh cho thấy sự đổi thay của vùng đất biên cương này Và cũng thật bất ngờ là bên cạnh những cây cầu quen thuộc được bắc qua những dòng suối nhỏ tôi lại được nhìn thấy hai cây cầu bắc qua dòng sông Mã Hai cây cầu to rộng, lí trình hàng trăm mét, cao sừng sững so với mặt sông Từ lâu rồi người ta vẫn nhắc đến sự oai hùng của dòng sông mã Hôm nay, nhìn những cây cầy ấy tôi lại thấy nét oai hùng của con người nơi dòng sông
Mã đi qua Còn nhớ hồi ta đánh Pháp ở Điên Biên, đoàn người vận tải cũng phải đi qua dòng sông Mã Xe thồ, người gánh đi qua cầu mà thấy
sợ Dòng sông đầu nguồn nước chảy xiết, cầu thì yếu, đứt rồi lại nối Lại nghĩ, có ai trong số những con người đó mơ đến một cây cầu có dáng đứng hôm nay? Có thể họ không mơ nhưng chính họ đã góp công để làm nên những cây cầu này
Khi nghĩ đến những cây cầu người ta hay nghĩ đến dòng sông và đôi
bờ phù sa của nó Là con sông bắt nguồn từ bao dãy núi cao của tỉnh
Trang 5Điện Biên, được hợp sức bởi nhiều chi lưu và vô vàn con suối nhỏ sông
Mã chảy xiết, nhiều nghềnh thác dưới đáy sông mà nghe sông mã vẫn hiền hòa quá Sự hiền hòa ấy được người ta cảm nhận ở những gì người
ta bắt gặp bên bờ sông Nếu như dòng sông Đà chảy luồn dưới chân những núi đá vôi thì sông Mã (đoạn chảy trên địa phận huyện sông Mã) lại chảy giữa vùng thung lũng ven sông Hai bên sông, triền đồi thoai thoải, đất mở ra từ bờ sông lên đến chân núi có chỗ vài km Vì vậy đâu
đó bên sông là những cánh đồng ruộng bậc thang trải rộng, những chiền nhãn ngút ngàn Có ai đó đã từng nói: “Tôi thường nao lòng khi đứng trước một dòng sông” Sông Mã không chỉ là dòng sông dữ dằn như nhười ta vẫn thường nghĩ sông Mã còn là dòng sông rất đỗi hiền hòa, thân thương như dòng sông trong kí ức của mỗi con người.Với tôi, trong chuyến hành trình trở lại sông mã hôm nay dòng sông ấy thân thương biết nhường nào Sông Mã bồi đắp phù sa cho cây cối tốt tươi, sông mã
đã được nối nhịp bờ vui bởi nhưng cây cầu
Bờ bên kia sông mã, một con đường nhựa từ xã Mường Hung lên đến Huổi Một đã hoàn thành mấy năm nay Con đường tuy nhỏ, còn uốn lượn, lên xuống theo những chiền đồi nhưng cùng với quốc lộ 4G nó đã góp phần thúc đẩy vùng kinh tế bên bờ tây sông Mã Rồi mai đây những bản như bản Cún - bản tái định cư của dân vùng lòng hồ thủy điện Sơn La- sẽ thành trung tâm thị tứ Những sản phẩm ngô sắn của nhưng triền đồi đã có ôtô đến tận nơi chuyên chở Không còn cảnh kéo bè lúa, bè ngô qua sông như chục năm về trước Cũng không còn cảnh bà con nông dân sau khi thu hoạch phải bán rẻ sản phẩm của mình cho thương lái vì đường không có, vận chuyển tốn kém nữa Thế mới hiểu cách dùng từ ngữ của cha ông ta đúng đến nhường nào: “con đường huyết mạch” Con đường trên mỗi mảnh đất ta đi qua như mạch máu trong cơ thể Không
có mạch máu hoặc mạch máu yếu thì cơ thể ta sẽ ra sao? Hai con đường hai bên bờ sông mã như hai bánh xe, hai cánh lái đưa Sông Mã bay cao bay xa trong hành trình xây dựng, đổi mới quê hương
Cùng chung xứ mệnh với hai con đường ấy trên mảnh đất Sông Mã hôm nay còn có những con đường khác nữa Đường vào các lâm trường C5, C2 cũng đã được dải nhựa êm ái dài chừng vài km Đương bê tông
Nà Nghịu- Mường Lầm đang đương thi công Hệ thống đường từ trung tâm huyện đến trung tâm các xã được hoàn thiện.Tuy chưa đẹp nhưng thông xe cả mùa mưa và mùa khô Việc làm xong những con đường này đáng quý vô cùng Không biết bao nhiêu quả núi, bao nhiêu khe suối đã được xẻ ra và lấp đi Có những con đường ấy người dân biết ơn Đảng và chính phủ nhiều lắm Hòa bình, thống nhất rồi nhà nước không quên miền núi khó khăn nên đã có dự án 135 - dự án trọng tâm đầu tư cho xã miền núi đặc biệt khó khăn Điện, đường, trường, trạm, bốn yếu tố ấy, con đường là yếu tố xung phong Cùng với con đường liên xã, các con đường liên bản, đường đi nương rẫy cũng được nhà nước đầu tư Kết hợp
Trang 6với sức dân nhưng con đường vắt qua lưng núi, qua nương rãy cũng mở
ra, xe máy có thể đi đến tận nơi trồng ngô lúa Cũng như đường, ở các xã vùng khó khăn nhất thì các yếu tố trường, trạm và điện đã đủ cả rồi.Thế
là mơ ước ai cũng có cơm ăn áo mặc ai cũng được học hành của Bác Hồ
đã được thực hiện Ở những nơi xa xôi nhất các em bé tuổi mẫu giáo được đến trường, người ốm có thuốc chữa bệnh, người dân hầu hết no đủ
vì có cây ngô, cây sắn cao sản do nhà nước cấp phát hoăc hỗ trợ giống
Sự đổi thay của Sông Mã hôm nay không chỉ là sự đổi thay, xây dựng các công trình mà sự đổi thay từ chính chất lượng cuộc sống của người dân vùng Sông Mã thân yêu
Khi nói về những công trình ta hay nhắc đến những công trình 135 như con đường, trường học, trạm y tế.Và lần này trở lại Sông Mã sau một số ngày rong ruổi tôi lại có thêm những phát hiện mới về những con rắn nước khổng lồ Nói là rắn vì nó bò ngoằn ngoèo, ngang dọc, thượt lượt trên vách núi, sườn đồi, phơi cái bụng màu tro xám Trông xa không
ít người băn khoăn tự hỏi:
- Cái gì ki?
- Ồ đó là những con rắn nước- những người dân vui vẻ trả lời
Họ vui vẻ quá bởi ở vùng cao nước bao giờ cũng quan trọng và quý giá Xưa kia nước được chảy tự do theo sông suối Mùa mưa nước chảy thành
lũ, đến mùa khô lại thiếu nước Không có nước sản xuất đã đành, nước sinh hoạt cũng thiếu luôn Người dân vùng cao thiếu nước tự muôn đời Hình ảnh người dân vùng cao với những gùi săn, gùi ngô, gùi nước ở sau lưng được người dân vùng xuôi nhớ đến Ấy vậy mà đến hôm nay chính những người dân vùng cao Sông Mã lại không biết đến những gùi nước bởi một phần là có những con rắn nước đấy thôi Những con rắn nước được làm bằng trụ bê tông, đôi khi được xây bằng gạch Khi qua các khe núi “con rắn” được tiếp nối bằng những trụ bê tông rỗng Nước từ nguồn chảy vào những con rắn này không bị rò rỉ nhiều, nước chảy đi muôn nơi Những cánh đồng chênh chếch cao, về mùa khô lúa vẫn đơm bông
vì có nước chảy về Các kĩ sư đã tính toán cả rồi, nước có thể chảy từ một con suối đến những thửa ruộng cách đó vài cây số, thậm chí vài chục cây số Thế là mùa mưa được được dành cho mùa khô trồng cấy và phát điện
Nước ở con suối Nâm Công được khống chế ở mức tối đa.Trên đoạn đường từ huyện Sông Mã vào huyện Sốp Cộp tôi đếm được ba con đập cao vài chục mét chắn ngang dòng suối Nậm Công - con suối to chảy từ huyện Sốp Cộp ra Vì là lòng suối hẹp, hai bên đều là núi nên các đập nước ở đây không tạo thành các hồ lớn mà hồ dài uốn lươn theo sườn núi Nước ở đây cũng chẩy vào các “con rắn nước” dẫn tới các tổ máy phát điện của nhà máy thủy điện Nậm Công Con suối Nậm Công, từ khi
có các con rắn nước chảy hộ mình thành ra nhàn hạ, mùa khô cây mọc xuống cả lòng suối Có nơi lòng suối mở rộng, nay không có nước chảy
Trang 7lại khá bằng phẳng người dân biến thành sân vận động! Thế mới biết sức con người lớn lao đến nhường nào! Xưa kia cha ông ta ca ngợi sức con người có thể “nghiêng đồng đổ nước ra sông” thì nay ở miền cao Tây Bắc này ta lại thấy sức con người có thể “Chặn dòng làm nước chảy lên non” Chính những việc làm kì diệu đó mà hàng năm những cánh đồng ruộng bậc thang cho thêm nhiều lúa gạo, những bản mường bừng sáng ánh điện đêm đêm, nhà nhà đều có quạt điện, tivi Thế mới biết cuộc sống của người đã thật sự đã thay đổi rất nhiều nhờ những “con rắn nước khổng lồ”
TÌNH NGƯỜI SÔNG MÃ
Về Sông Mã hôm nay, có lẽ tôi đã quá đắm say cảnh đổi mới của núi rừng Tây Bắc Tự hào quá đi, những con người đã làm thay đổi mảnh đất này Họ là ai? Họ là những mế già gùi lúa trên nương, là những em nhỏ chăn trâu ngoài bãi; là cô giáo nhỏ, là anh chiến sĩ vùng biên; họ là người
vợ đảm đang hay người chồng quyết đoán Dù là ai họ cũng đã và đang góp phần nhỏ bé vào sự đổi mới của Sông Mã hôm nay
Cảnh thì mới người thì xưa, nay gặp lại trong lòng dâng lên một cảm giác ấm áp vô cùng Vẫn là cái cảm giác gần gũi nghĩa tình của các dân tộc tộc Tây Bắc nói chung và nhân dân Sông Mã nói riêng Lần này trở lại vừa là thăm lại mảnh đất xưa vừa muốn gặp lại những người bạn xưa
đã cùng nhau công tác Người ban mà tôi gặp lại đầu tiên là một anh cán
bộ thương nghiệp nghỉ chế độ mất sức Anh đón tôi ở cổng với cái bắt tay thật chặt Tôi nhận ra anh đã thay đổi thật nhiều Thời gian đã nhuộm màu mái tóc Nhưng dưới chiếc mũ lồi bạc phếch là vầng trán cao và mái tóc quăn rậm rạp Ông bạn của tôi hôm nay trông có vẻ phong trần đấy Nhất là bàn tay anh, không phải là bàn tay anh phát gạo thu tem phiếu ngày xưa mà là một bàn tay to, thô kệch và rám nắng của một anh nông dân thực thụ Anh là một chủ trang trại ba ba to vào lại nhất nhì huyện sông Mã
- Tất cả hơn ba nghìn m2 mặt ao tất cả Ao liền ao, bãi liền bãi, ông
có thích không?”- Ông bạn hồ hởi nói
Thích thì thích thật, tôi thích cái mầu xanh biếc của bèo cái nổi trên mặt ao, thỉnh thoảng vài bông hoa mầu tim tím đua chen Nhưng tôi mừng cho anh nhiều hơn bởi sau rất nhiều năm bươn chải anh đã có cơ ngơi như ngày hôm nay Sau khi chỉ cho tôi cơ ngơi của mình anh dẫn tôi vào nhà Chúng tôi không đi lên nhà trên mà rẽ xuông khu bếp Vợ anh, người thái bản địa mang ghế cho tôi cho tôi ngồi, chị vẫn ngồi tắng như mọi khi Xoa xoa hai bàn tay vào nhau, nụ cười thân thiết, vẫn câu nói nửa khách sáo nửa thân tình như mấy chục năm về trước, chị hỏi:
- Thật vui quá, lại được anh lên chơi, anh có nhớ đường vào được đây không đấy”
Tôi nói:
- Có chứ, lên chơi chị cho ăn ngon, sao mà không nhớ
Trang 8Câu trả lời của tôi một nửa là đùa một nửa là sự thật Bởi dạo trước, là bạn anh tôi thường được chị làm cho những món ăn tôi thích Thích nhất
là món cà pháo chấm pà mẳn ăn ghém với các loại rau rừng Cà bổ tư ngâm độ vài chục phút cho hết hăng, đem bỏ ra đĩa; pà mẳm đun lên đổ
ra bát trộn ít ớt ngâm chua Món ăn đạm bạc mà sao đưa cơm xôi đến vậy Cà giòn, ngọt thêm chút mặn môi, cay cay chua chua của pà mẳm làm mọi người ưa thích Hôm nào tươm hơn, có chút thịt chị thường làm món thịt băm gói lá Dù là hấp hay nướng món này đều ngon bởi cái ngọt của thịt, vị thơm của mắc khén, của rau cải, rau thơm như quện vào nhau Ngọt, mặn, thơm, béo, bùi, bằng ấy vị làm cho mâm rượu con con của chúng tôi hồi ấy đủ đầy
Hôm nay trở lại chị làm rất nhiều món trong đó có cả các món tôi thích, thêm vài non bia vài non nước ngọt cho bọn trẻ Tôi với anh vẫn ngồi với anh như thuở trước nhưng hôm nay với tâm thế của người trở lại tôi như thấy dâng lên trong lòng tình cảm ấm áp của những người bạn cũ
và hơn thế là cái tình của người miền xuôi tôi lại được chiêm ngưỡng, được thưởng thức cái tình, cái nét đẹp của người miền núi Sông mã hôm nay
Buổi tối tháng tư hanh vàng nhưng xe lạnh Vầng trăng non đầu tháng lấp ló bên cành tre trước nhà, thú giang hồ nổi lên, tôi quốc bộ dạo chơi Tám giờ ba mươi phút tối hàng quán ở thị trấn Sông Mã chưa đóng cửa, khách khứa vẫn tấp nập ra vào Những chiếc xe tải vẫn lùi lũi cào đường quanh ra cua vào ở đoạn đường ra cầu cứng Bước vội kẻo va vào những chiêc xe tải khổng lồ tôi đến đứng bên lan can cầu Ở đây mà nhìn xuống dưới, lên trên, dòng sông mã uốn lượn, chảy trôi, im lìm và tối sẫm như chiều dài và sự bí ẩn mà tạo hóa ban cho nó Còn hai bên bờ sông tôi nhìn thấy biết bao nhiêu nhà cửa với những ô cửa điện sáng như sao Ở một vài chỗ ánh điện xòa xuống dòng sông tạo thành những khoảng sáng láp loáng, lấp loáng Tôi thấy yêu những khoảng sáng ấy bởi nó là hình ảnh biểu trưng cho một huyện sông Mã đang trên đà phát triển đi lên ngày một mạnh giàu, xứng đáng với một huyện vùng cao được mang tên dòng sông Mã oai hùng của tổ quốc Việt nam
Tác giả: Hoài Thu Trường THCS Thị Trấn Sông Mã - Sơn La