Đặcbiệt kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời thì tinh thần yêu nớc, tinhthần cách mạng đó của nhân dân Nghệ An đợc phát huy đến mức cao độ.Sau khí thế oanh liệt của cao trào cách mạng
Trang 1trờng đại học vinh
khoa lịch sử -==== -
Phan thị hồng nhung
khoá luận tốt nghiệp đại học
Phong trào cách mạng nghệ an thời kì 1932 - 1939 Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Giáo viên hớng dẫn: TS Trần Văn Thức
Vinh - 2010
Mục lục Trang
A Mở đầu
1 Lí do chọn đề tài
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài
4 Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu
5 Đóng góp của đề tài
6 Kết cấu khóa luận
B Nội dung
Trang 2Chơng 1: Khái quát mảnh đất con ngời Nghệ An và phong trào cách mạngNghệ An trong 30 năm đầu thế kỉ XX.
1.1.Khái quát về mảnh đất Nghệ An
1.1.1 Địa lý hành chính và địa lý tự nhiên
2.1.2 Chính sách cải cách lừa bịp của thực dân Pháp
2.2 Qúa trình khôi phục phong trào cách mạng ở Nghệ An (1932- 1935).2.2.1 Tình hình Nghệ An dới chính sách khủng bố trắng và cải cách lừa bịpcủa thực dân Pháp
2.2.2 Khôi phục phong trào cách mạng ở Nghệ An(1932-1935)
Tiểu kết chơng 2
Chơng 3: Nghệ An trong cuộc vận động dân chủ (1936-1939)
3.1 Bối cảnh thế giới và trong nớc những năm 1936-1939
3.1.1 Những chuyển biến trên thế giới
3.1.2 Tình hình trong nớc và chủ trơng của Đảng Cộng Sản Đông Dơng.3.2 Cuộc vận động dân chủ đấu tranh chống phản động thuộc địa và taysai, chống phát xít và chiến tranh, đòi tự do, cơm áo, hòa bình ở Nghệ An(1936-1939)
3.2.1 Nghệ An đấu tranh họp Đông Dơng đại hội, đòi quyền dân chủ dânsinh
3.2.2 Đảng bộ lãnh đạo quần chúng thực hiện chủ trơng thành lập Mặt trậnthống nhất Dân chủ Đông Dơng
Trang 33.2.3 Nhân dân Nghệ An đấu tranh đòi “ phòng thủ Đông Dơng” và ủng hộnhân dân Trung Hoa chống Nhật.
Chính vì thế, mảnh đất này đã sản sinh cho dân tộc baongời con u tú làm rạng danh nớc nhà, “trên cái đất Hoan Diễn này, chỗ nàocũng rạng ngời bàn tay và ý chí của cha ông” [28,11] Lẽ dĩ nhiên, việc ghilại những sự kiện đấu tranh bất khuất xa xa trở nên cần thiết để sông núithêm linh thiêng, quê hơng thêm sức sống, qua đó nâng cao một cách cụthể lòng tự hào, lòng yêu mến quê hơng đất nớc cho nhân dân nói chung,cho thanh thiếu niên nói riêng lại càng quan trọng Bởi vì lòng tự hào về Tổquốc, về quê hơng sẽ cho ta thêm niêm tin, thêm sức mạnh Từ đó, chúng
ta sẽ ý thức đầy đủ trách nhiệm của mỗi ngời vào công cuộc và xây dựngbảo vệ Tổ quốc
Thật là xứng đáng với tên gọi mảnh đất “ địa linh nhânkiệt”, trong suốt chiều dài lịch sử, nhân dân Nghệ An đã góp phần xứng
đáng viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc Trên mỗi ngọn núi,
Trang 4khúc sông, mỗi đoạn đờng, mỗi bản làng, mỗi bìa rừng xứ Nghệ…khôngnhững đều thấm mồ hôi, nớc mắt và máu trong quá trình đấu tranh chốngthiên nhiên, đấu tranh chống giai cấp thống trị trong nớc mà còn thấm máucủa nhân dân trong quá trình đấu tranh chống ngoại xâm bảo vệ bờ cõi đấtnớc, bảo vệ quê hơng Những trang sử vàng vẫn còn chói lọi bao kì tích từ
cổ chí kim ghi công chiến đấu của tổ tiên ta từ chống Đờng, Tống,Nguyên, Minh, Thanh… và cho tới mãi sau này: Khi Pháp xâm lợc nớc ta,nơi đây cũng đã dấy lên phong trào đấu tranh mãnh liệt với sự tham gia của
đông đảo quần chúng đợc thể hiện rõ nhất qua phong trào Cần Vơng Đặcbiệt kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời thì tinh thần yêu nớc, tinhthần cách mạng đó của nhân dân Nghệ An đợc phát huy đến mức cao độ.Sau khí thế oanh liệt của cao trào cách mạng 1930-1931, phong trào cáchmạng ở Nghệ An rơi vào tình thế vô cùng khó khăn song đã nhanh chóngphục hồi trở lại và tiếp tục phát triển, thế nhng so với các địa phơng trongcả nớc cả nớc nó có những điểm khác biệt Tìm hiểu về phong trào cáchmạng trong giai đoạn 1932-1939 không chỉ làm sáng rõ một thời kỳ lịch
sử đầy biến động của một địa phơng cụ thể mà còn góp phần làm phongphú thêm nội dung và tầm vóc lịch sử dân tộc qua đó rút đợc rất nhiều bàihọc và kinh nghiệm cách mạng vô cùng quý báu
Là một sinh viên may mắn đợc sinh ra và trởng thành trênmảnh đất xứ Nghệ thân yêu, việc tìm hiểu nghiên cứu lịch sử địa phơng đãluôn thôi thúc lôi cuốn tôi tìm hiểu với một tâm huyết sâu sắc, hơn nữa khi
đợc sống trên mảnh đất này nếu chúng ta không hiểu rõ nơi mình đangsinh sống, học tập và làm việc thì thật là một khiếm khuyết lớn
Vì lẽ đó, tôi quyết định chọn đề tài Phong trào cách“
mạng Nghệ An thời kỳ 1932-1939” để làm khóa luận tốt nghiệp của mình
2 lịch sử nghên cứu vấn đề.
Từ trớc cho tới nay, phong trào cách mạng trong thời kì1932-1939 nói chung là vấn đề đợc rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.Xét trên phạm vi toàn quốc đã có nhiều công trình tìm hiểu nó nh các cuốn
sách: Đại c“ ơng Lịch sử Việt Nam tập 2”, nhiều tác giả, NXB Giáo dục, 1998; Tiến trình lịch sử Việt Nam“ ”, Nguyễn Quang Ngọc chủ biên, NXB
Trang 5Giáo dục, 2007; Lịch sử Việt Nam, Nguyễn Ngọc Cơ, Trần Bá Đệ, NXB
An NXB Chính trị Quốc gia, 1998…Cụ thể hơn tại Vinh và nhiều địa
ph-ơng khác trong các cuốn lịch sử Đảng bộ địa phph-ơng, xã, phờng đã viết về
tình hình cách mạng địa phơng mình trong thời kì này nh: Lịch sử“
Đảng bộ Đảng cộng sản Việt Nam thành phố Vinh” ( sự kiện), tập 1 NXB Nghệ Tĩnh, 1987; Lịch sử thành phố Vinh“ ”, tập 1 NXB Nghệ An, 1998;
Lịch sử ph
Đảng bộ các huyện Nam Đàn, Thanh Chơng, Hng Nguyên …Nhìn chungcác công trình trên đều đề cập đến lịch sử cách mạng Nghệ An trong thờikì 1932-1939 tạo điều kiện cho chúng tôi kế thừa tiếp thu cả về nội dung vàphơng pháp, nhng cha thật sự toàn diện vì vậy luận văn tiếp tục làm rõ nódới những khía cạnh, góc độ tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ hơn nữa vềphong trào cách mạng Nghệ An trong giai đoạn này
3 đối tợng và phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài.
Đối tợng của đề tài là: Phong trào cách mạng ở Nghệ Antrong thời kỳ 1932-1939
Nhiệm vụ của đề tài:
Để làm rõ đối tợng nghiên cứu, khóa luận tập trungnghiên cứu mấy vấn đề cơ bản: Nghệ An với những đặc điểm nổi bật về địa
Trang 6lý, văn hóa, truyền thống cách mạng trong lịch sử và trong 30 năm đầu thế
kỷ XX; Nghệ An dới tác động của chính sách khủng bố trắng và cải cáchlừa bịp của thực dân Pháp, cũng nh cuộc đấu tranh nhằm khôi phục phongtrào cách mạng(1932-1935); sự lãnh đạo của Đảng bộ và phong trào đấutranh cách mạng của nhân dân Nghệ An trong cuộc vận động dân chủchống phát xít, chống chiến tranh, đòi tự do, dân chủ cơm áo, hòa bình(1936-1939)
4 nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu.
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã khai thác và sử dụngnhững nguồn t liệu lu trữ có liên quan đến thời kì cách mạng 1930-1945 ởNghệ An tại kho lu trữ Tỉnh ủy- Uỷ Ban Nhân dân Tỉnh, Bảo tàng tổng hợpNghệ An, Bảo tàng Xô viết Nghệ An,…các công trình đã công bố về lịch
sử Nghệ An, lịch sử các địa phơng của tỉnh Nghệ An
Trên cơ sở phơng pháp luận sử học Mác xít và t tởng HồChí Minh, tác giả sử dụng phơng pháp lịch sử kết hợp với phơng pháp lôgic
là chủ yếu ngoài ra chúng tôi còn sử dụng các phơng pháp chuyên nghànhkhác nh: phân tích, đối chiếu, so sánh
5 đóng góp của đề tài.
Khóa luận sẽ tái hiện một cách khách quan, toàn diện, có
hệ thống về phong trào cách mạng Nghệ An thời kỳ 1932-1939
Trên cơ sở đó góp phần làm sáng rõ về vị trí vai trò củaNghệ An trong cuộc đấu tranh phục hồi cách mạng 1932-1935 và cuộc vận
động dân chủ 1936-1939 trong cả nớc Và hy vọng, đề tài sẽ bổ sung vàonguồn t liệu lịch sử địa phơng, giúp cho việc tìm hiểu, giảng dạy lịch sử địaphơng ở trờng phổ thông có hiệu quả
6 kết cấu của khóa luận.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, nộidung của luận văn đợc triển khai trong 3 chơng:
Chơng 1: Khái quát mảnh đất con ngời Nghệ An và phongtrào cách mạng Nghệ An trong 30 năm đầu thế kỉ XX
Chơng 2: Quá trình đấu tranh để khôi phục phong trào cách mạng ở Nghệ An (1932-1935)
Chơng 3: Nghệ An trong cuộc vận động dân chủ 1939)
Trang 7(1936-b nội dung CHƯƠNG 1: Khái quát mảnh đất con ngời Nghệ An và phong trào cách mạng Nghệ An trong 30 năm đầu
thế kỉ XX.
1.1 Khái quát về mảnh đất Nghệ An.
1.1.1 Địa lý hành chính và địa lý tự nhiên.
Nghệ An là một vùng đất thân yêu của tổ quốc Việt Nam,
đã có hàng ngàn năm văn hiến Ngợc dòng lịch sử từ thời Bắc thuộc trớccông nguyên cho tới nay, Nghệ An đã trải qua nhiều thay đổi về đơn vịhành chính với nhiều tên gọi khác nhau : thời thuộc Hán năm 111 trớccông nguyên, địa bàn Nghệ An hiện nay nằm trong huyện Hàm Hoan (mộttrong bảy huyện của quận Cửu Chân) Thời thuộc Tùy năm 602, nằm tronghuyện Cửu Đức ( một trong tám huyện của quận Nhật Nam) Thời Tiền Lê(980-1009), Lê Hoàn chia nớc Đại Việt thành lộ, phủ, châu, vùng đất nàythuộc Diễn Châu và Hoan Châu Thời Nhà Lý (năm Thông Thụy thứ ba1036), Lý Thái Tông cho đổi Hoan Châu thành Nghệ An, địa danh Nghệ
An có từ lúc ấy Năm 1011, Lý Nhân Tông nâng châu Nghệ An thành phủNghệ An Năm 1225, nhà Trần đổi phủ Nghệ An thành trấn Nghệ An Năm
1469, vua Lê Thánh Tông định lại bản địa cả nớc Đơn vị hành chính trênphủ, huyện đợc gọi là thừa tuyên Châu Diễn và châu Hoan đợc hợp làmthừa tuyên Nghệ An (bao gồm vùng đất Nghệ An và Hà Tĩnh hiện nay)
Đến thời nhà Nguyễn đơn vị hành chính bị bãi bỏ, cả nớc đợcchia thành 29 tỉnh trực thuộc triều đình Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831)
Trang 8nhà Nguyễn cắt hai phủ Đức Thọ và Hà Hoa lập thành một tỉnh mới là HàTĩnh Từ đó cho đến nay, về cơ bản địa giới của tỉnh Nghệ An không thay
đổi Trong thời Pháp thuộc, từ 1896 Nghệ An có năm phủ: Anh Sơn, DiễnChâu, Quỳ Châu, Tơng Dơng, Hng Nguyên và năm huyện : Thanh Chơng,Nam Đàn, Nghi Lộc, Yên Thành, Nghĩa Đàn Sau cách mạng tháng Támnăm 1945, các đơn vị hành chính cấp phủ đổi thành cấp tỉnh, còn cấp tổng
đơn vị trung gian giữa huyện và xá bị bãi bỏ Hiện nay, Nghệ An có mộtthành phố, một thị xã, 17 huyện: Kỳ Sơn, Tơng Dơng, Con Cuông, AnhSơn, Quỳ Châu, Quế Phong, Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Tân Kì, Đô Lơng, Nam
Đàn, Thanh Chơng, Hng Nguyên, Nghi Lộc, Diễn Châu, Yên Thành vàQuỳnh Lu
Nghệ An là tỉnh lớn thuộc vùng Bắc Trung Bộ, lãnh thổcủa tỉnh Nghệ An kéo dài từ 180 35’ đến 190 59‘58’’ vĩ độ Bắc và từ
103052’25’’ đến 105040’30’’ kinh độ Đông Phía Bắc Nghệ An giáp tỉnhThanh Hóa,phía Nam giáp tỉnh Hà Tĩnh, phía Đông là biển Đông, phia Tâygiáp các tỉnh Xiêng Khoảng, Pôlikhămxay, HủaPhăn thuộc nớc Cộng hòadân chủ nhân dân Lào với đờng biên giới dài 419 km [5, 9 ]
Toàn tỉnh có diện tích tự nhiên là 1648739 km2 chiếm khoảng 5% diện tíchcả nớc và với số dân 3014850 ngời (21/12/2004), chiếm 3,7% dân số ViệtNam Nghệ An là một trong những tỉnh dẫn đầu trong cả nớc về mặt diệntích và dân số Với vị trí địa lý thuận lợi cùng tiềm năng về mặt tài nguyên,Nghệ An có nhiều điều kiện cho sự phát triển kinh tế, xã hội : Nghệ An cóhầu hết các loại động thực vật của vùng nhiệt đới và cận ôn đới Hệ thựcvật phong phú về chủng loại, trong đó rừng lá rộng nhiệt đới là phổ biếnnhất, trữ lợng gỗ cũng rất lớn với nhiều loại gỗ quý nh Pơmu, sến mật, láthoa, lim, táu… và rất nhiều loại dợc liệu khác Động vật cũng có nhiều loạikhác nhau nh : gấu, voi, bò tót, khỉ, vợn…
Nghệ An nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa Trongphạm vi khí hậu Việt Nam, Nghệ An ở giữa khoảng trung gian giữa haimiền khí hậu: miền Bắc và miền Trung Ngoài những nét chung, do địahình phức tạp tạo cho Nghệ An những đặc điểm riêng về khí hậu Từ tháng
10 đến tháng 4 năm sau có gió mùa đông rét buốt, ít ma Từ cuối tháng 4
đến tháng 10 có gió Tây Nam Có thể nói, khí hậu Nghệ An khắc nghiệt
Trang 9hơn nhiều vùng khác trong cả nớc, nên đã ảnh hởng đến tính cách con ngờinơi đây.
Tài nguyên biển của Nghệ An cũng rất hấp dẫn Bờ biểnNghệ An dài 92 km, có nhiều lạch nh lạch Thơi, lạch Vạn… Ven của cáclạch có nhiều bãi lầy, đầm, phá có thể khai thác nuôi tôm và cua nớc mặn.Nghệ An còn có nhiều bãi biển nổi tiếng tạo điêu kiện thuận lợi cho pháttriển các khu du lịch Hệ thông sông ngòi Nghệ An khá phong phú, trong
đó sông Lam là sông lớn nhất, bắt nguồn từ Thợng Lào chảy về biển theohớng Tây Bắc- Đông Nam dài 523 km Giao thông của tỉnh khá phát triển.Ngoài hai cảng Bến Thủy, Cửa Lò, mạng lới giao thông trên bộ đợc xâydựng nhiều nơi Chạy suốt chiều dài bắc nam của tỉnh có quốc lộ 1A ở phía
Đông, quốc lộ 15A ở phía Tây…Đờng hàng không của tỉnh có sân bayVinh đợc xây dựng từ năm 1929
Do nằm ở vị trí chiến lợc quan trọng, trong nhiều thế kỷtrớc, ngời ta luôn xem Nghệ An là vùng đất rộng, ngời đông, địa thế hiểmyếu, thuận lợi cho cả tiến công và phòng thủ Trong các cuộc chiến đấuchống giặc cứu nớc hàng ngàn năm của dân tộc Nghệ An luôn trở thànhvùng chiến lợc quan trọng của đất nớc Nơi đây đã có lúc là bãi chiến tr-ờng, là “ chỗ dựa lúc phòng thủ”, là “ nơi đứng chân” để xây dựng lực lợng
và cũng là nơi xuất phát của các cuộc tấn công áp đảo quân thù
Nhận xét về vị thế của Nghệ An, Phan Huy Chú trong “Lịch triều hiến chơng loại chí” cho rằng: “ Nghệ An núi cao sông sâu,phong tục lạc hậu, cảnh tợng tơi sáng, gọi là đất có danh tớng hơn cả NamChâu Ngời thì thuần hòa mà chăm học, sản vật thì nhiều thức quý của lạ.Những vị thần ở núi, ở biển, phần nhiều có tiếng linh thiêng Đợc khí hậutốt của sông núi, nên sinh ra nhiều bậc danh hiền Lại còn khoảng đất liềnvới đất Nam, ngời Lào, làm giới hạn cho hai miền Nam Bắc, thực là nơihiểm yếu, nh thành đồng ao nóng của nớc và là then khóa của các triều
đại” [ 5, 24 ]
1.1.2 Đôi nét về c dân và bản sắc văn hóa.
Từ khi khai quật đợc di chỉ Thẩm ồm tại huyện QuỳChâu, giới sử học Việt Nam khẳng định rằng trên đất Nghệ An đã có ngừoivợn c trú trên 20 vạn năm Ngoài ra, nhiều di chỉ khác ở Nghệ An chứng tỏcon ngời nguyên thủy đã nhờ lao động mà tiến triển từ nền văn hoa này
Trang 10sang nền văn khác tiến bộ hơn (văn hóa Sơn Vi, văn hóa Hòa Bình, văn hóaQuỳnh Văn và văn hóa Đông Sơn) Cùng với sự tiến triển của lịch sử, c dânnghệ An ngày càng đông đúc từ thời văn hóa Đông Sơn, thời vua Hùngdựng nớc đến nay, c dân Nghệ An đã phát triển đến hàng triệu ngời vàhàng trăm họ tộc có nguồn gốc bản địa hoặc thiên di từ nơi khác đến.
Hiện nay Nghệ An có trên 3 triệu ngời bao gồm nhiều dântộc, đông nhất là dân tộc Kinh, nhng nhìn chung các dân tộc Nghệ An đều
có tục thờ cúng tổ tiên và các vị có công với nớc với dân Ngoài nhữngngôi đền lớn chung cho nhiều vùng dân c, từng làng còn có đền thờ vịthành hoàng của địa phơng Đạo Phật du nhập vào Nghệ An từ thế kỉ I, tuymức độ phát triển có hạn song cũng có ảnh hởng sâu sắc đến một bộ phậndân c Thiên Chúa giáo đợc du nhập vào nớc ta từ thế kỉ XVI, tại Nghệ Annhà chung Xã Đòai đợc xây dựng từ thế kỉ XIX Đây là trung tâm ThiênChúa giáo của cả ba tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Bình Đồng bàoNghệ An theo đạo Thiên Chúa khá đông, chiếm 9% dân số trong tỉnh.Trong tiến trình lịch sử, đồng bào Lơng, Giáo và các dân tộc ở Nghệ An
có truyền thống đoàn kết đấu tranh, bảo vệ và xây dựng đất nớc quê hơng
Nghệ An có một kho tàng văn học dân gian rất đa dạng,phong phú Nhiều chuyện cổ tích truyền miệng từ đời này sang đời kháccủa các dân tộc trong đó phần lớn lên án cái ác, ca ngợi điều thiện, suy tôncác vị anh hùng thủ lĩnh Truyện trạng xứ Nghệ - một loại tiếu lâm phản
ánh tinh thần lạc quan và tính cách vừa hóm hỉnh vừa thâm thúy của ngờidân xứ Nghệ Thơ, ca dao, tục ngữ, câu đối rất hàm súc, sâu sắc, giàu hìnhtợng Các làn điệu dân ca Nghệ An trầm lắng, mênh mang, đậm đà chất trữtình Về nghệ thuật kiến trúc: Nghệ An có nhiều công trình kiến trúc cổ với
kĩ thuật chạm khắc tinh xảo nh đền Cờn, Bạch Mã, đình Hoành Sơn, đìnhTrung Cần Cũng nh các miền đất khác trên đất nớc ta từ xa xa, dân Nghệ
An đã chịu ảnh hởng sâu sắc của Nho giáo Truyền thống cử nghiệp pháthuy mạnh mẽ trên vùng đất này Dân xứ Nghệ nổi tiếng hiếu học qua cáckì thi hội, thi đình thời xa Nghệ An thờng đứng thứ nhất về thi đậu tiến sĩ.Nghệ An có những làng học nổi tiếng nh Quỳnh Đôi (Quỳnh Lu), làngHoành Sơn và làng Trung Cần (Nam Đàn) Từ truyến thống hiếu học đãsản sinh ra nhiều nhà khoa bảng nổi tiếng nh trạng nguyên Bạch Liêu,trạng nguyên Hồ Tông Thốc, thám hoa Phan Thúc Trực
Trang 111.2 Truyền thống yêu nớc và cách mạng.
Có thể nói rằng Nghệ An có bề dày truyền thống cáchmạng rất đáng tự hào Nằm giữa hai đầu tổ quốc, Nghệ An đợc xem là “trọng trấn”, then khóa của các triều đại Với vị trí chiến lợc ấy từ bao đờinay ngời Nghệ An không một phút giây nghỉ ngơi mà luôn phải gồng mìnhchống lại các thế lực xâm lợc từ Bắc và Nam Trong suốt hàng ngàn nămBắc thuộc, nhân dân ở đây đã tham gia nhiều cuộc đấu tranh chống lại bọnthống trị ngoại bang giành độc lập: đầu tiên là cuộc khởi nghĩa Hai Bà Tr-
ng mùa xuân năm 40 bùng nổ ở quận Giao Chỉ, đợc đông đảo c dân ở CửuChân và Nhật Nam hởng ứng Tiếp theo đó, các cuộc khởi nghĩa của Chu
Đạt năm 157, khởi nghĩa Lơng Long 178, khởi nghĩa Bà Triệu năm 248,
đồng bào các dân tộc ở huyện Hàm Hoan (bao gồm đất Nghệ Tĩnh ngàynay) đều ủng hộ Đến năm 542, nhân dân vùng này đã góp phần xứng đángtrong khởi nghĩa Lý Bí dẫn đến sự ra đời của nhà nớc Vạn Xuân độc lậptồn tại mãi đến năm 602 Đặc biệt là cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan ở SaNam- Nam Đàn đã cho chúng ta thấy nhân dân Nghệ An xa kia khôngnhững nhiệt tình hởng ứng các cuộc khời nghĩa chống chính quyền đô hộcủa các châu, quận phía Bắc mà còn tự mình đứng ra giơng cờ khởi nghĩa,
đánh đuổi quân thù, xây dựng đất nớc
Năm 1285, nhân dân Nghệ An đã góp phần chặn đánhmột hớng tấn công từ Nam ra Bắc của giặc Mông Nguyên Vào thế kỉ XV,
địa bàn chiến lợc Nghệ An là “đất đứng chân” của nhà Lê để chống giặcMinh, giải phóng đất nớc Tại đây đã diễn ra trận Bồ Đằng sấm vang chớpgiật, trận Trà Lân trúc chẻ tro bay Cuối năm Mậu Thân 1788, khi ngời anhhùng áo vải cờ đào Quang trung trên đờng tiến quân ra Bắc đánh đuổi quânThanh, dừng chân tại đất tổ Nghệ An để tuyển quân Chỉ trong vòng mấyngày, đã có hàng vạn thanh niên xứ Nghệ gia nhập vào nghĩa quân, gópphần xứng đáng vào chiến thắng quân Thanh mùa xuân năm Kỉ Dâu 1789
Kể từ khi thực dân Pháp xâm lợc Việt Nam năm 1858,
tr-ớc thái độ bạc nhợc, đầu hàng của triều đình Huế, các nhà văn thân cùngnhân dân Nghệ An đã tỏ rõ quyết tâm “đánh cả Triều lẫn Tây” nh khởinghĩa của Trần Tấn và Đặng Nh Mai tại Thanh Chơng, Nam Đàn (1874).Khi Hàm Nghi xuống chiếu, phong trào Cần Vơng dấy lên, tại Bắc Nghệ
An đã nổi lên cuộc khởi nghĩa Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã
Trang 12(1885-1889), trong hơn 10 năm từ 1885-1896, nhân dân Nghệ An đã hởng ứngcuộc khởi nghĩa của Phan Đình Phùng và Cao Thắng ở Hà Tĩnh và nhiềucuộc khởi nghĩa khác.
Bớc sang đầu thế kỉ XX, trong khí thế cả nớc đang bùnglên phong trào Đông Du, công cuộc vận động Duy Tân, nhân dân Nghệ Ancũng tích cực hởng ứng mà ngời khởi xớng phong trào Đông Du là nhà chí
sĩ yêu nớc kiệt xuất Phan Bội Châu Phan Bội Châu trở thành ngời con u túcủa quê hơng Nghệ An xứng đáng là nhân vật tiêu biểu nhất trong phongtrào yêu nớc và cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ XX Cũng và thời điểm ấymột ngời thanh niên Nghệ An yêu nớc là Nguyễn Tất Thành đã lên tàusang phơng Tây tìm đờng cứu nớc Từ đây, một con đờng mới đầy triểnvọng của cách mạng Việt Nam đợc hình thành lôi cuốn nhiều ngời con u túquê hơng xứ Nghệ tham gia
Nh vậy, trong tiến trình lịch sử, bản sắc riêng của con
ng-ời Nghệ An đợc hình thành rõ nét, dĩ nhiên con ngng-ời xứ Nghệ phải mang
đầy đủ tính cách chung của dân tộc Việt Nam Song do điều kiện tự nhiên
ở đây có phần khắc nghiệt hơn nhiều nơi khác, con nguời phải thờng xuyênvật lộn với thiên tai hơn nữa vùng đất này đã từng là bãi chiến trờng trongnhiều thế kỉ, vì vậy, con ngời phải lo chống trả để tự vệ và đánh đuổi giặcdã Những nhân tố về điều kiện tự nhiên, điều kiện lịch sử đã kết tinh lại ởcon ngời Nghệ An với những truyền thống, phẩm chất, phong cách tốt đẹp
mà biểu hiện tập trung nhất là tính cơng trực, khảng khái, cần kiệm, giản
gị, trung thực, hiếu học, giàu nghị lực, ý chí can trờng, dám xả thân hi sinhvì nghĩa lớn
1.3 Phong trào cách mạng Nghệ An trong 30 năm đầu thế kỉ XX 1.3.1 Phong trào cách mạng trớc khi có Đảng ra đời và sự thành lập
Đảng bộ Nghệ An.
Khi tiếng súng kháng chiến đã im lặng trên núi VụQuang( Hơng Khê- Hà Tĩnh) vào cuối 1895 đầu năm 1896, phong trào CầnVơng coi nh thất bại đánh dấu luôn sự bất lực của hệ t tởng phong kiến,cũng giống nh trong cả nớc, những năm đầu thế kỉ XX, phong trào yêu nớc
ở Nghệ An đã chuyển sang xu hớng dân chủ t sản Ngời khởi xớng cho trào
lu cách mạng mới ấy là nhà chí sĩ yêu nớc Phan Bội Châu Phan đã cùng
Đặng Thái Thân, Nguyễn Thành lập ra Duy Tân Hội và tháng 5 năm 1904
Trang 13chủ trơng đánh đuổi giặc Pháp, giành độc lập dân tộc, thiết lập một chínhthể quân chủ lập hiến ở Việt Nam Để chuẩn bị, Hội Duy Tân tổ chứcphong trào Đông Du, đa thanh niên sang Nhật Bản học tập mu đồ phụcquốc, đồng thời liên lạc với nghĩa quân Hoàng Hoa Thám Một số vị nhNgô Dức Kế, Đặng Nguyên Cẩn lập ra “Triêu Dơng Thơng Quán” ở Vinh
để cổ động Duy Tân theo Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội
Khi phong trào chống thuế ở Trung Kì (1908) lan rộng từQuảng Nam đến Hà Tĩnh, tại Nghệ An đã diễn ra cuộc bạo động Chu Trạc
và nhiều cuộc đấu tranh của các vùng nông thôn khác nhau Con đờng
Đông Du sang Nhật thất bại đã khiến hàng trăm thanh niên yêu nớc Nghệ
An tìm con đờng mới sang Xiêm, sang Trung Hoa tiêu biểu nhất là LêHồng Sơn, Hồ Tùng Mậu Năm 1925 tổ chức hội Phục Việt cũng đợc thànhlập gần núi Dũng Quyết- Vinh Bến Thủy
Trong số những thanh niên yêu nớc Nghệ An xuất dơng,Nguyễn Tất Thành đã có một hớng đi độc đáo đó là sang Phơng Tây tìm đ-ờng cứu nớc Sau một quá trình bôn ba hoạt động ở nớc ngoài tháng 7 năm
1920, Nguyễn ái Quốc đã bắt gặp Sơ thảo luận cơng của Lênin về vấn đềdân tộc và thuộc địa đánh dấu việc tiếp cận và thừa nhận chân lý cứu nớc
đúng đắn đó là con đờng cách mạng vô sản Năm 1925 ngời thành lập tổchức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên xúc tiến cho sự ra đời của mộtchính đảng Nhờ hoạt động của hội phong trào cách mạng nớc ta ngày càngphát triển mạnh mẽ Cuối năm 1929, đầu năm 1930, ở Nghệ An cũng cóhai tổ chức cộng sản cùng hoạt động là Kỳ bộ Đông Dơng cộng sản đảng
và Đông Dơng cộng sản liên đoàn
Phong trào cách mạng trong nớc càng dâng cao, yêu cầubức thiết phải có một đảng cộng sản duy nhất để lãnh đạo Vì vậy theo yêucầu của Quốc tế cộng sản, đồng chí Nguyễn Aí Quốc đã trở lại Hồng Kông
tổ chức hội nghị hợp nhất, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 3 2
-1930 Tháng 3 - 1930, tại Vinh, Phân cục Trung Ương lâm thời ở TrungKì đã đợc thành lập đặt trụ sở chính ở Vinh Phân Cục Trung Ương đã chỉ
định ra hai ban chấp hành lâm thời Đảng bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam tạiNghệ An:
- Tỉnh bộ Vinh: bao gồm Vinh- Bến Thủy, hai huyện NghiLộc, Hng Nguyên và thị xã Thanh Hóa do đồng chí Lê Mao phụ trách
Trang 14- Tỉnh bộ Nghệ An : bao gồm toàn bộ các huyện trongtỉnh, trừ các nơi thuộc tỉnh bộ Vinh do Nguyễn Liễn phụ trách [5, 51].
Nh vậy cũng nh trong cả nớc, quá trình hình thành các
đảng bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam ở Nghệ An cũng là quá trình kết hợpnhuần nhuyễn giữa chủ nghĩa Mác- Lênin, phong trào công nhân và phongtrào yêu nớc sôi nổi vào cuối những năm 20 của thế kỷ XX Đó là thắng lợi
có tầm quan trọng đặc biệt đối với tiến trình cách mạng ở Nghệ An tạo nêntriển vọng cho công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc lật đổ ách cai trịcủa đế quốc, phong kiến tay sai
1.3.2 Cao trào cách Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931. 1931.
Vào cuối những năm 20 đầu những năm 30, Liên Xô thựchiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất vầ đã đạt đợc những thành tựu quan trọng
nh chuyển mình từ một nớc nông nghiệp sang một nớc công nghiệp, bớc
đầu xóa bỏ đợc chế độ ngời bóc lột ngời Điều đó đã khích lệ phong trào
đấu tranh của các dân tộc thuộc địa Cũng chính trong thời kỳ đó các nớc tbản lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất, dài ngày nhất là cuộckhủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 Mặc dù cuộc khủng hoảng ấydiễn ra ở các nớc chính quốc song lại có ảnh hởng rất nặng nề đối vớithuộc địa của họ và lẽ dĩ nhiên Việt Nam là thuộc địa của Pháp , Việt Namcũng phải chịu gánh nặng khủng hoảng Sau khởi nghĩa Yên Bái, thực dânPháp đã ráo riết đàn áp phong trào cách mạng nớc ta, chúng lùng bắt chémgiết những ngời yêu nớc cách mạng và ngời thân của họ tạo nên một khôngkhí khủng bố bao trùm nặng nề Tất cả những tác động ấy, cùng với sự ra
đời của Đảng Cộng sản Việt nam đầu năm 1930 đã làm dậy lên một caotrào cách mạng sôi nôi trong cả nớc nói chung và Nghệ An nói riêng
Ngày 1- 5- 1930, Đảng Cộng Sản Việt Nam chủ trơngphát động phong trào đấu tranh kỷ niệm ngày quốc tế lao động đầu tiên ởViệt Nam Hòa nhập vào cuộc đấu tranh ở nhiều nơi trong toàn quốc tạiVinh- Bến Thủy đã nổ ra cuộc biểu tình lớn của của công nông nội, ngoạithành nét nổi bật của cuộc biểu tình này là: “lần đầu tiên trong lịch sửcách mạng xứ ta, công - nông - binh bắt tay nhau giữa trận tiền”
Cùng trong ngày 1 - 5 - 1930 , ngoài Vinh - Bến Thủy ởThanh Chơng đã có hai sự kiện lớn là: cuộc mít tinh của 100 học sinh trờngtiểu học Pháp - Việt và cuộc biểu tình của 3000 nông dân thuộc các làng
Trang 15La Mạc, Hạnh Lâm, Đức Nhuận Tháng 6, 7, phong trào tiếp tục dâng cao[ 3, 57].
Từ cuối tháng 8, đầu tháng 9, phong trào cách mạng ởNghệ An đã phát triển lên đỉnh cao với các cuộc đấu tranh ngày càng quyếtliệt Mở đầu là cuộc đáu tranh của 3000 nông dân Nam Đàn ngày 30-8-
1930 Ngày 1-9-1930, tại Thanh Chơng đã diễn ra cuộc biểu tình với quymô lớn, đặc biệt là cuộc biểu tình của nông dân Hng Nguyên ngày 12-9-
1930, từ biểu tình hòa bình đã phát triển lên biểu tình có vũ trang Trớc bãotáp cách mạng của quần chúng, hệ thống chính quyền thực dân, phong kiến
ở Nghệ An bị rối loạn Các quan lại và viên chức ngời Pháp ngày đêm sốngtrong tâm trạng nơm nớp lo âu Trong vòng sáu tháng cuối năm 1930,khâm sứ Trung kì và triều đình Huế đã phải thay tới ba tổng đốc ở NghệAn., bộ máy chính quyền nhiều nơi nh: Thanh Chơng, Nam Đàn hoàn toàn
bị tê liệt hoặc tan rã Trớc tình hình đó, các cấp ủy Đảng ở cơ sở đã kịp thờilãnh đạo các Ban chấp hành Nông hội đỏ ở thôn xã (tức Xã bộ nông) đứng
ra đảm nhiệm chức năng chính quyền cách mạng
Về chính trị: không thừa nhận bộ máy chính quyền thựcdân, phong kiến và những luật lệ do chúng đặt ra để kìm kẹp, bóc lột nhândân, thực hiện quyền tự do, dân chủ cho nhân dân nh :tự do hội họp, tự do
đi học, nam nữ bình quyền… Tổ chức giáo dục chính trị cho nhân dân,khích lệ lòng nhiệt thành cách mạng, vai trò làm chủ của mỗi ngời vào việcxây dựng, quản lý xã hội mới, lập các đội tự vể đỏ trấn áp phản cáchmạng Về kinh tế: không nạp su thuế cho Pháp, buộc các chủ ruộng, nhàgiàu phải giảm tô, hoãn nợ, quy định mức tiền công cho những ngời đi ở,làm thuê, chia lại ruộng đất Một số nơi còn dùng ruộng đất công tổ chứccho nhân dân sản xuất tập thể theo hình thức hợp tác xã nông nhiệp… Vềvăn hóa - xã hội : bài trừ các hủ tục nh cầu cúng, bói toán, mê tín dị đoan,cấm hút thuốc phiện, uống rợu, đánh bạc, giáo dục, trừng trị bọn lu manh,vận động phụ nữ cải cách trang phục cho gọn, gạt bỏ các tục lệ cới hỏi,phiền hà tốn kém…
Tuy nhiên, các xô viết tồn tại không lâu, rồi bị thực dânPháp đàn áp dã man, nhng những thành quả của nó để lại là vô cùng to lớn.Qua việc trực tiếp chỉ đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, Đảng ta đã xây
Trang 16dựng đợc một khối liên minh công- nông chặt chẽ, xây dựng đợc đội quânchủ lực cách mạng Ngoài ra, đảng ta còn thu nhận đợc nhiều bài học vềthành lập và duy trì bảo vệ chính quyền mới, chính quyền Xô viết ở nôngthôn, bài học về việc thành lập mặt trận dân tộc thống nhất dới sự lãnh đạocủa Đảng, bài học về xây dựng Đảng, về những kinh nghiệm chống “tả vàhữu khunh” để Bônsêvich hóa Đảng cộng sản.
Có thể nói, Xô viết Nghệ Tĩnh có một địa vị lịch sử quantrọng đối với cao trào cách mạng 1930-1931 ở Nghệ An nói riêng và cả n-
ớc nói chung Nó đã phác họa dợc những nét lớn nội dung và phơng pháp
đấu tranh giành và gữ chính quyền về đấu tranh xây dựng Đảng cho cácgiai đoạn phát triển về sau của cách mạng Việt Nam “ Không có nhữngtrận chiến đấu rung trời chuyển đất của những năm 1930-1931, trong đócông- nông đã vung ra nghị lực phi thờng của mình thì không thể có caotrào 1936-1939" [4, 30]
Tiểu kết chơng 1.
Nh thế trên mọi phơng diện, ta thấy Nghệ An là một trongnhững vùng đất có tầm quan trọng chiến lợc trong bản đồ Tổ quốc Tầmquan trọng chiến lợc đó không phải chỉ vì ở Nghệ An có núi rừng hiểm trở,
đất rộng, ngời đông hoặc do ý chí chủ quan của các nhà chính trị, quân sự( Tất nhiên những điều ấy là không thể thiếu đợc, song đó chỉ là “ thiênthời, địa lợi” mà thôi), mà điều quyết định cho một vùng đất chiến lợc là “nhân hòa”, là con ngời, là tinh thần của quần chúng Chính truyền thống
đấu tranh anh dũng của nhân dân Nghệ An qua một quá trình lịch sử dàilâu là điều kiện chủ yếu cho vị trí chiến lợc Nghệ An
Sinh thời cố Tổng bí th Lê Duẩn cũng đã nhận định: “Trong nớc ta, hàng ngàn năm nay, Nghệ An là nới xây dựng các cơ sở đểchống ngoại xâm, giữ vững nớc nhà Khi nào phía Bắc mất, ngời ta lại vào
đây để xây dựng lực lợng, gây dựng sức mạnh, giải phóng cả nớc Do cáicơ sở, vị trí truyền thống đó mà chúng ta không lấy làm ngạc nhiên ở Nghệ
An đã sinh trởng ra những vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc.” [ 5, 24 ]
Chính vì vậy, ngày nay chúng ta có quyền tự hào về mảnh
đất Nghệ An- mảnh đất mà nơi nào cũng hằn dấu vết lịch sử, mãi vangvọng khí thế hào hùng của cha ông
Trang 17Tự hào về Nghệ An với mấy triệu dân trong lịch sử đãkhông tiếc công sức, không tiếc xơng máu, của cải, liên tục đấu tranh đểxây dựng và bảo vệ quê hơng đất nớc Do đó mà ngày nay chúng ta có nonsông một dải, rừng vàng biển bạc, đền, đài, miếu, mạo, đặc biệt là có mộtngôn ngữ thống nhất, một nền văn hóa phong phú đa dạng với bao truyềnthống tốt đẹp.
Tự hào về Nghệ An suy rộng ra là tự hào với bao giá trịtinh thần của quê hơng đất nớc: từ tinh thần yêu nớc, yêu lao động đến tinhthần trọng đạo lí làm ngời; từ tinh thần giản dị, cần cù khiêm tốn, trongsạch đến tinh thần thẩm mĩ, lí tởng, hâm mộ anh hùng, sẵn sàng vì việclớn…Tinh thần đó đã đi đến một tính cách, một bản ngã rõ rệt, ấy là: gânguốc, chịu đựng, không lùi bớc, không nản chí,luôn luôn lạc quan, hớng vềphía trớc…kiên quyết đấu tranh chống mọi kẻ thù
CHƯƠNG 2: quá trình đấu tranh để khôi phục phong
trào cách mạng ở Nghệ An (1932-1935).
2.1 Chính sách khủng bố trắng và thủ đoạn cải cách lừa bịp của thực dân Pháp.
Trang 182.1.1 Chính sách khủng bố trắng.
Nắm đấm quân sự và khủng bố là những biện pháp của đếquốc Pháp thống trị ở Nghệ An, căn cứ vào tỷ lệ quân số năm 1913 ở ĐôngDơng có 12.850 ngời trong đó 8.100 ngời là quân Pháp và quân lê dơng,tức là chiếm 62% Năm 1930, sau cuộc khởi nghĩa Yên Bái, thực dân Pháp
đòi tăng tỷ lệ lính lê dơng, do đó thấy rõ rằng trong năm 1931 số quân bản
xứ lên đến 32.000 ngời, thì dĩ nhiên số quân lê dơng còn đông hơn ởNghệ An và Hà Tĩnh thời điểm đó có hơn 60 đồn binh, hầu hết là đồn quân
lê dơng ngời ngoại quốc [ 17, 625 ]
Ngay từ trớc ngày 1- 5- 1930 thực dân Pháp và Nam triềuphong kiến đã dự phòng những sự biến có thể xảy ra ở Nghệ Tĩnh, giữaCông sứ Vinh với Khâm sứ Trung Kỳ, Viện cơ mật triều đình Huế và giữacác tỉnh trong xứ Trung Kỳ liên tiếp có điện mật báo cáo Đầu tháng 9, thái
độ của địch đã trở nên kiên quyết hơn, chúng cho rằng loạn cộng sẳn ởNghệ Tĩnh “ đã đe dọa sự an ninh nội bộ một ách trầm trọng cha từng có từkhi nớc Pháp đặt ách đô hộ trên đất nớc này” Ngày 2- 9- 1930, Khâm sứPháp ở Trung Kỳ LơPhôn cùng với Nguyễn Hữu Bài - thợng th bộ lại - chủtịch viện cơ mật của triều đình Huế đã ra thực trạng khảo sát tình hình ởNghệ Tĩnh Sau đó chúng đã cử Bonnom - Chánh thanh tra chính trị của tòaKhâm sứ Trung Kỳ và Tôn Thất Đàm, Thợng th bộ hình ra trực tiếp chỉhuy cuộc “ dẹp loạn cộng sản” ở Nghệ Tĩnh Trổ tài khuyển mã, Đàm đãtuyên bố “ Hữu Nghệ Tĩnh bất phú, vô Nghệ Tĩnh bất bần” ( có Nghệ Tĩnhkhông giàu, không có Nghệ Tĩnh cũng không nghèo hàm ý mặc sức “làmcỏ” dân Nghệ Tĩnh cho triệt giống cộng sản đi, nếu có chết hết cũng khôngsao)
Khoảng giữa tháng 9- 1930 thực dân Pháp đã điều từ cácnơi đến Nghệ Tĩnh nhiều đơn vị lính mới Ngoài số lính khố xanh đợc bổsung thêm, chúng còn đa 250 lính lê dơng cùng súng ống, đạn dợc và cảmáy bay nữa Chúng bỏ thủ đoạn dùng “ quan nhà trị dân nhà” thay thếnhững quan lại bất lực bằng cách điều động bọn quan lại sừng sỏ, giàu kinhnghiệm “ dẹp loạn” từ Huế ra và các tỉnh về Chúng thay thế lính ngời Việtbằng lính lê dơng để giám sát, chỉ huy ở các đồn lính khố xanh và canh gácnhà lao Vinh- một nhà lao luôn chật ních ngời trong những năm 1930-
1931 Để tăng cờng hơn nữa việc lừa phỉnh, dụ dỗ dân chúng, xuyên tạc đả
Trang 19kích cộng sản, chính phủ đã chi tiền hoặc trợ cấp hàng loạt báo chí phản
động của bọn tay sai nh: Hoan Châu tân báo, Thanh- Nghệ Tĩnh tân văn,Tràng An cận tín…bọn cố đạo phản động ngời Pháp trong xứ CầuRầm( Vinh) và địa phận Xã Đoài( Nghi Lộc) cũng ra sức bài bác cộng sảnbằng nhiều loại sách báo kích động giáo dân chống cộng sản
Thâm độc hơn, ở từng thôn xã chúng lập ra hệ thống bangtá, đoàn phu, hội đồng đại hào mục, hội đồng hơng chức, hội đồng tộcbiểu, đoàn thể luân lý…nhằm tạo ra thế kìm kẹp rất chặt chẽ và tinh vi đốivới những ngời cộng sản và quần chúng cách mạng Tháng 4- 1931 chúng
đa lực lợng về thôn xã vây ráp đánh phá các cơ sở cách mạng, chém giết,bắt bớ cầm tù các chiến sỹ cộng sản đốt nhà cửa, cớp bóc tài sản của nhândân Dựa vào lính khố xanh, bọn phản động thừa cơ ngóc đầu dậy tiêu diệtcách mạng, lập lại chính quyền ở các làng Xô viết
Khoảng giữa 1931, thực dân Pháp đã tăng cờng lực lợng
đàn áp lên gấp nhiều lần Chúng quyết định “tạm giao ba tỉnh Bắc Trung
Kỳ ( Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh) về Sở mật thám Bắc Kỳ và phái
M Pugiôn ( Trởng phòng chính trị Sở mật thám Đông Dơng) vào xem xéttình hình trong ấy” Chúng điều 400 lính khố đỏ từ Hà Nội vào Vinh.Chúng còn điều lính khố xanh từ các nơi về và dựng lên ở Nghệ Tĩnh đến
120 đồn binh và đồn bang tá( cả Nghệ Tĩnh có tới 100 tên bang tá) Mỗitên bang tá huyện, tổng đợc trang bị súng đạn và năm tên lính Có nơi ởThanh Chơng đến bọn phó chánh, phó đoàn phu ở các làng xã cũng đợccấp súng
Riêng các huyện Thanh Chơng, Anh Sơn, mỗi nơi có tới
25 đồn Ngoài ra còn có 6 đồn lính lê dơng ở 6 vùng xung yếu: Vinh- BếnThủy, Nam Đàn, Thanh Chơng, Đức Thọ, thị xã Hà Tĩnh Có chỗ dựa, bọnquan lại, hào lý phản động bắt đầu ngóc đầu dậy, phản cộng các vùng Xôviết Tính đến đầu năm 1932, riêng Nghệ An đã có tới 6.681 ngời bị giamgần 1.500 ngời bị giết Theo công báo Pháp( ngày 14/1/1933) thì đầu năm
1930 đến năm 1933, Hội đồng đề hình Bắc Kỳ lên 1099 bản án, Nam triềulên 5803 bản án trong đó có 164 bản án tử hình Toàn quyền P.Paxkietuyên bố “ Cuộc chiến đấu chống cộng sản là một cuộc chiến đấu quyết liệtcho đến khi nào cộng sản bị hoàn toàn tiêu diệt mới thôi” [ 17, 626 ]
2.1.2 Chính sách cải cách lừa bịp của thực dân Pháp.
Trang 20Nếu chỉ dùng khủng bố trắng thì thực dân Pháp không thể
đàn áp đợc các cuộc đấu tranh liên tiếp của dân ta nên chúng phải kết hợpvới một loạt cải cách lừa bịp mà tên toàn quyền Paxkie thực hiện sau cuộctranh luận tại Nghị Viện về sự kiện ở Đông Dơng Y tuyên bố: “…chúng takhông phủ nhận việc khai sáng của Pháp ở Đông Dơng và chúng ta cũngkhông quên mọi lợi ích mà ngời Pháp đã đem lại cho ngời An Nam nhngchúng ta không thể im lặng trớc những phiên tòa xử án đặc biệt là đối vớicác tù chính trị không phù hợp với chế độ cộng hòa Pháp Chúng ta biết rõ
ở Đông Dơng đang tồn tại Đảng cộng sản bất hợp pháp nhng chúng ta phảiphê phán chính sách thuộc địa hiện nay - một chính sách không thể khuấtphục đợc dân tộc thuộc địa mà còn đẩy dân tộc ấy vào chỗ khuất phục ngờikhác…Chúng ta thừa nhận những biện pháp tự vệ là cần thiết nhng chúng
ta phải chấp nhận hoạt động công bố thuần túy để các luật s đợc tự do hànhnghề và phải có những bằng chứng không đựoc kết án nh những nhà chứctrách mong muốn Chúng tôi nhắc lại lần nữa là đa số ngời Pháp ở Đông D-
ơng coi dân bản xứ không phải là ngời… chúng tôi phải bảo vệ công lý,chúng tôi tìm những nguyên nhân sâu xa của sự kiện đẫm máu đó ở ĐôngDơng và tìm ra các biện pháp để khắc phục sự kiện đó Về phân bộ Đảngxã hội dân chủ ở Bắc Kỳ thì nó đã đòi hỏi tiến hành những vụ bắt bớ hàngloạt, chém giết tăng cờng hành động đổ máu để lập lậi trật tự Chúng tôigọi những biện pháp khủng bố ấy là những biện pháp điên rồ, chúng tôituyên bố: nếu nớc Pháp chỉ hy vọng vào những hành động đổ máu chémgiết vào sức mạnh quân sự nó mới có thể cai trị đợc Đông Dơng thì tốtnhất bản thân nó hãy đi khỏi đất nớc ấy- đó chính là lời nói của bộ trởngthuộc địa Pietơri” [ 17, 629 ]
Sau đó Paxkie đã trở lại Đông Dơng với cuộc cải cách của
ông ta, nội dung cơ bản của cuộc cải cách này là:
*Chơng trình hành động chống chủ nghĩa cộng sản baogồm: tiến hành đấu tranh chống lại tinh thần cách mạng, mời các nhà lãnh
đạo ngoại quốc đến thuộc địa để khôi phục lại sự bình yên ở làng quê, tăngcờng lực lợng cảnh sát và quân đội, tăng cờng các phơng tiện liên lạc tốitân nhất và tăng tốc độ vận tải, thiết lập sự giám sát của cảnh sát và thuthập thông tin, tăng cờng hợp tác quốc tế vẫn cha tồn tại ở khu vực Châu
Trang 21á, tạo ra sự thù hằn nội bộ trong các dân tộc và trong hàng ngũ của phái tự
do Châu Âu
*Cải cách trong chính phủ và trong cơ quan hành chính baogồm: củng cố hội nghị các Hiệp ớc ttrong nớc, lập ra Hội đồng lợi ích kinh
tế bên cạnh Đại hội đòng phục sinh, củng cố hội nghị các hiệp hội trong
n-ớc, cải tổ tầng lớp quan tòa từ tòa án quân sự đến tòa án vùng, củng cốquan hệ chặt chẽ giữa cá nhân cơ quan dân sự với dân bản xứ…
*Những cải cách chính trị và kinh tế bao gồm; chính sáchnâng lơng bổng, chăm sóc nhà an dỡng đối với quan lại ngời bản xứ lênngang bằng với ngời Châu Âu, mở cửa cho tiểu chủ, ban hành luật lao
động, giảm các loại thuế trực thu và gián thu, bãi bỏ thuế muối, bãi bỏ độcquyền về rợu, khôi phục lại công xã An Nam [ 17, 631]
Tất cả những chính sách cải cách ấy chỉ lừa bịp các tầnglớp nhân dân nhằm xoa dịu phong trào đấu tranh của quần chúng
Tại Nghệ An, thực dân Pháp đã dùng bọn hu quan và một
số nhà nho, quan chức có danh tiếng về các làng khuyên dụ nhân dân Mộtthủ đoạn rất mới thâm hiểm của địch là bày ra trò hề “rớc cờ vàng”, và phát
“thẻ quy thuận” Đây là sáng kiến của Nguyễn Khoa Kỳ - Tổng đốc Nghệ
An mới nhậm chức từ tháng 1- 1931 Thực tế chúng có lừa phỉnh đợc một
số ngời và khống chế cách mạng ở một chừng mực nhất định Từ giữa năm
1931, toàn quyền Đông Dơng đã lập ra cái mà bọn chúng gọi là Hội đồng
điều tra tình hình ở ba tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi do Moóc se Chánh tòa án thợng thẩm Hà Nội làm Chánh hội đồng Bề ngoài chúngtuyên bố mục đích của cuộc điều tra là tìm ra nguyên nhân bùng nổ cáchmạng ở ba tỉnh này để nghiên cứu, sửa đổi chính sách cai trị nhng thực chất
-là để tìm biện pháp tiêu diệt Đảng cộng sản và dập tắt phong trào cáchmạng của quần chúng Năm 1932, chính phủ Pháp lại cử Pôn-Râynô - Bộtrởng thuộc địa sang Đông Dơng trực tiếp nghiên cứu tình hình Theo đềnghị của bọn này, chính phủ Pháp bắt đầu thực hiện một số cải cách
Việc đầu tiên là bọn chúng đa Bảo Đại về nớc(12-8-1932)
và lập các hội mới Sau đó bọn chúng ân xá một số chính trị phạm, cải tổgiáo dục ở cấp tiểu học, cải tổ nền t pháp bản xứ, chấn hng kinh tế, cứu tếxã hội, bọn chúng lên tiếng quảng cáo àm ĩ cho tên vua bù nhìn Bảo Đại vàcái chơng trình cải cách ấy
Trang 22Chúng còn lập các trạm phát gạo chẩn và phát thuốc chonhân dân: ( cả hai tỉnh chúng lập đợc 37 trạm) Ưng Uý- tổng đốc mới củaNghệ Tĩnh cho lập lại hội An Hoài tuy nói là để thu hút ngời thất nghiệpnhng thực chất lại lôi kéo một số nhà nho yêu nớc Chúng tu bổ lại VănMiếu, bỏ ra một ngàn rỡi bạc Đông Dơng sắm giá sách, tủ, giờng màn, bànghế Trứớc áp lực đấu tranh của quần chúng và d luận quốc tế, chúng bắtbuộc và lôi kéo một số ngời khi ra tù phải c trú chính trị tại Vinh kiếmcông ăn việc làm ở đây để dễ kiểm soát Chúng nêu chiêu bài “ Hng công
đại chẩn”, mở hãng Mêcanô, cho một số cán bộ đảng viên và quần chúngcách mạng mới ra tù có việc làm, cho mở thêm một số trờng t thục( đáng
kể nhất là chúng giao cho Phan Kiêm Huy vốn là lãnh tụ Tân Việt đ ợc thả
tù về làm hiểu trởng trờng t ngay tại thành phố Vinh) để thu hút trí thức,học sinh và phát môn bài cho những ai cần buôn bán
Cũng để tuyên truyền lừa bịp về “ công ơn khai hóa” củathực dân Pháp và để xoa dịu sức đấu tranh của quần chúng, thực dân Phápcho xây dựng “câu lạc bộ công nhân”, lập hội xây dựng nghĩa địa Tập Phúc
ở Vinh, khởi công xây dựng một số đập nớc nh đập Đô Lơng tới cho hệthống đồng ruộng Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lu…; đập Sa Nam tớicho Nam Đàn, Hng Nguyên, Nghi Lộc:
- Tháng 7-1931, hệ thống thủy lợi Nam Nghệ An bao gồmcống Bara Nam Đàn, đào sông nối liền huyện Nam Đàn qua Hng Nguyên
đến cầu Cửa Tiền( Vinh), cống ngăn mặn Bến Thủy đợc đầu t xây dựng
- Cống Bara Đô Lơng, hệ thống kênh dẫn nớc qua huyện
Đô Lơng về các huyện Yên Thành, Diễn Châu, Quỳnh Lu đợc khảo sát lầncuối vào năm 1933 và bắt đầu khởi công từ năm 1934 kéo dài cho đến năm
1937 mới hoàn thành
- Đắp đê ngăn lũ lụt dọc Tả ngạn sông Lam từ địa phận
H-ng Khánh( HH-ng Nguyên) chạy qua hầu hết dọc các xã sôH-ng Lam của huyệnHng Nguyên lên Nam Đàn với chiều dài gần 30 km Tuyến đê xung yếunày bắt đầu đắp từ cuối năm 1932 nhng bị gián đoạn nhiều lần đến năm
1942 mới hoàn thành
- Đập Vệ Nông ở địa phận Nam Đàn bao gồm: đắp hai con
đê dài ngăn nớc, đào hồ chứa nớc xây dựng hệ thống kênh dẫn nớc về tớicho đồng ruộng ba làng Thanh Thủy, Vân Sơn, Quy Chính
Trang 23- Đắp đập Phú Thọ, huyện Yên Thành để giữ nớc cho 700mẫu ruộng [ 25, 137-138 ].
Từ năm 1931-1937, trên các báo cáo, tạp chí: Kinh tế
Đông Dơng thức tỉnh, Thanh Nghệ Tĩnh Tân Văn, Thanh Nghệ Tĩnh, SaoMai, Đông Phơng, Lao Động…có nhiều bài viết cổ xúy cho việc xây dựngcác công trình thủy lợi này
Đợc thực dân Pháp khuyến khích, bọn phản động trong cáctôn giáo cũng ra sức phát triển cơ sở tập hợp lực lợng quần chúng lạc hậuchống lại cách mạng Bọn phản động đội lốt đạo Thiên Chúa ở địa phận Xã
Đoài( Nghi Lộc), Cầu Rầm( Vinh) xuất bản sách báo bài xích cộng sản vàtuyên truyền chia rễ lơng giáo lôi kéo những gia đình đang bị quẫn bức vềkinh tế bế tắc về t tởng đi theo bọn chúng Các hội thiện đàn của Phật giáocũng mọc lên ở nhiều nơi Các hủ tục mê tín dị đoan và các tệ nạn xã hội
đã bị nhân dân phá bỏ trong cao trào cách mạng 1930-1931 nay lại đợc bọnchúng khuyến khích phát triển Trần Bá Vinh ( Th ký viện dân biểu TrungKỳ) - một t sản ở Nghệ Tĩnh làm tay sai cho Pháp cũng xuất bản báo “ SaoMai” ở Vinh để tuyên truyền cho cái gọi là “chơng trình cải cách” củachính phủ và bào chữa cho những tội ác tày trời của thực dân Pháp Bọnchúng hùa nhau, tán dơng chính sách của “Đại Pháp”
Nh thế trong bối cảnh cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấpvô sản và phong trào nông dân ở Nghệ An mạnh lên, đế quốc Pháp đã đẩymạnh khủng bố trắng, kết hợp với chính sách mị dân của Đảng xã hội dânchủ nhằm đè bẹp và ru ngủ phong trào cách mạng ở đây
2.2.Qúa trình khôi phục phong trào cách mạng ở Nghệ An 1935).
(1932-2.2.1 Tình hình Nghệ An dới chính sách khủng bố trắng và cải cách lừa bịp của thực dân Pháp.
Cuộc khủng hoảng kinh tế của chủ nghĩa t bản thế giớingày càng gây tác hại nghiêm trọng đến nền kinh tế và đời sống của nhândân ta nói chung và nhân dân Nghệ An nói riêng: giá cả nông sản sụt hạliên tục, đồng lơng của viên chức không những không tăng mà còn bị cắtgảm, tình trạng phá sản của nhiều công ty thân Pháp cũng nh của nhiều tsản ngời Việt, ngời Hoa đẩy không ít công nhân rơi vào tình cảnh mất việclàm Tầng lớp tiểu t sản cũng bị đẩy vào tình trạng điêu đứng Khâm sứ
Trang 24Trung Kỳ, Triều đình Huế, Chánh mật thám…lo lắng tìm cách cắt giảm
đình chỉ các dự án đã đợc phê duyệt trớc đó làm cho tình hình kinh tế, tàichính tiền tệ ở Nghệ An trở nên rối ren
Sau cao trào cách mạng 1930-1931, hệ thống tổ chức ĐảngCộng Sản bị thực dân Pháp và tay sai phá vỡ, phong trào cách mạng ở nớc
ta bị khủng bố tàn khốc Hàng chục làng xã bị chúng triệt hạ, hàng ngànngời hi sinh trong các cuộc đấu tranh và bị chúng giết hại trong các nhàgiam Hầu hết số công nhân tham gia đấu tranh đều bị chúng sa thải Biếtbao gia đình chịu cảnh ly tán, đau thơng, tang tóc trớc những chính sáchkhủng bố, đàn áp, dã man của chúng
Mặc dù đã đàn áp đợc phong trào cách mạng Nghệ Antrong biển máu, nhng thực dân Pháp và phong kiến Nam triều vẫn còn nơmnớp lo sợ, vì vậy số binh lính đợc điều đến đàn áp cao trào cách mạng1930-1931 ở hai tỉnh vẫn đợc chúng giữ lại làm nhiệm vụ phòng thủ ởnhững vùng xung yếu, đến năm 1932 chúng vẫn tiếp tục đều binh vào đây
Sở mật thám ở Nghệ An đợc chúng tổ chức lại trở thành trung tâm phụtrách cả khu vực Thanh- Nghệ - Tĩnh Hệ thống bang tá không nhữngkhông rút bớt mà còn đợc chúng củng cố lại, các tổ chức do chúng lập ratrong cuộc khủng bố 1930-1931 vẫn đợc duy trì Sau khi dẹp loạn đợcphong trào, đợc thực dân Pháp tăng quyền hành bọn quan lại tổng lý dùngnhiều thủ đoạn khủng bố, trả thù, chúng khống chế, kiểm soát, theo dõi cácgia đình cách mạng có ngời đang bị tù đày Chúng vu khống nhũng nhiễu
uy hiếp quấy phá đối với gia đình có ngời bị tình nghi và có ngời bị quảnthúc, bọn chúng bắt những ngời này đêm đêm ra nằm ở điếm canh, hàngngày đi đâu phải xin phép, hàng tháng phải đến trình diện tại huyện, tại
đồn, thậm chí có nơi đêm đến, bọn lý trởng đã đóng dấu vào lòng bàn chânngời bị quản thúc để khống chế việc đi lại của họ Để uy hiếp tinh thầnquần chúng và kích động t tởng làm cỏ cộng sản của bọn tay sai chúng đanhững ngời cách mạng bị án tử hình về quê xử bắn nh đồng chí Hoàng VănTâm- Bí th huyện ủy Nghi Lộc bị địch bắn tại quê hơng ngày 13-6-1932
Đồng chí Lê Hồng Sơn một chiến sỹ cộng sản kỳ cựu, hoạt động từ thờiTâm Tâm Xã ở Trung Quốc bị chúng đa về quê làng Xuân Hòa, Nam Đàn
xử bắn ngày 15-3-1933
Trang 25Không tính số ngời bị giam cha thành án, từ tháng 6-1931
đến tháng 5-1932, tòa án Nam triều tỉnh Nghệ An đã xử 1360 ngời, trong
đó 16 ngời bị tử hình, 89 ngừời bị tù chung thân, 219 ngời bị tù khổ sai từ 7
đến 13 năm, 663 ngời bị tù từ 1 đến 5 năm, 373 ngời bị án treo, quản thúc
ở lãng xã, hàng ngàn ngời bị chúng đa đi giam ở Lao Bảo, CôngTum,BuônMaThuuột, Quảng Ngãi, Nha Trang Tại nhà lao Vinh và 5 trại giamkhác ở Cửa Rào( Tơng Dơng), Kim Nhan( Anh Sơn), Triều Dơng( AnhSơn), Thịnh Đức( Yên Thành), Rạng( Thanh Chơng) đến tháng 7 năm 1932còn có tới 1347 ngời bị giam Đó là cha kể số ngời còn bị giam ở huyện.Nhìn chung phong trào đấu tranh của công nhân và nông dân đến giữa năm
1932 đã bắt đầu lắng xuống, Đảng bộ Nghệ An bị tổn thất nặng nề Cáchmạng lâm vào tình trạng thoái trào [ 5,103 ]
2.2.2 Khôi phục phong trào cách mạng ở Nghệ An(1932-1935).
Với biện pháp khủng bố trắng, thực dân Pháp đã chém giết,
tù đày rất nhiều chiến sỹ cộng sản nhng không thể nào đè bẹp đợc ý chí
đấu tranh kiên cờng bất khuất của nhân dân, cũng nh thế chính sách cảicách lừa bịp của thực dân Pháp tuy có đánh lừa đợc một số ít ngời lạc hậu,non nớt và gây ra những dao động khó khăn nhất định đối với phong tràocách mạng, nhng không thể làm giảm đợc mâu thuẫn sâu sắc giữa nhândân ta với thực dân Pháp
Nhân dân Nghệ An, nhất là giai cấp công nhân và nôngdân, nạn nhân của chế độ cai trị hà khắc của cuộc khủng bố tàn bạo củathực dân Pháp và bọn phản động tay sai càng hiểu rõ bộ mặt tàn ác và xảotrá của bọn chúng, càng khẳng định đúng đờng lối cách mạng đúng đắncủa Đảng ta Những thành quả giành đợc trong cao trào cách mạng 1930-
1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh đã chỉ cho quần chúng thấy rằng muốn xóa bỏ
áp bức bóc lột, xóa bỏ tận gốc sự đói nghèo không có con đờng nào khác là
đi theo Đảng, tiếp tục đấu tranh đấnh đổ đế quốc và phong kiến giành độclập dân tộc vì vậy mà trong cuộc khủng bố tàn khốc của kẻ thù, dù nhà cửa
bị tan nát, ngời thân bị chém giết nhng nhân dân Nghệ An vẫn một lòng tintởng và sự lãnh đạo của Đảng, biết bao gia đình chịu cảnh tổn thất hi sinh
để che dấu, nuôi dỡng cán bộ cách mạng, nhiều gia đình cả ông cháu, chacon, anh em, vợ chồng đều bị bắt bớ tù đày chém giết song họ không hề
Trang 26giảm sút lòng tin và tinh thần tranh đấu khi bắt đợc liên lạc là ra tham giahoạt động cách mạng ngay…
Trung thành với lý tởng cộng sản, hầu hết cán bộ đảng viêncủa các Đảng bộ Nghệ An đã nêu cao dũng khí cách mạng xả thân chiến
đấu đến hơi thở cuối cùng, còn một ngày cha bị bắt thì họ còn hoạt động,ngời còn lại ở địa phơng thì lo nhen nhóm tổ chức, gây dựng lại phong trào,ngời bị địch bắt thì đấu tranh để giữ trọn lòng trung thành với Đảng, với lýtởng cách mạng, không chịu đầu hàng không chịu khai báo, lúc bị đa xửbắn nhiều ngời đã nêu cao khí tiết cách mạng hiên ngang bất khuất làmcho kẻ thù phải run sợ và để lại tấm gơng trong sáng cho các thế hệ noitheo nh : Lê Hồng Sơn, Nguyễn Thị Trâm, Nguyễn Thị Nghĩa, Nguyễn thịXân, Hoàng Văn Tâm, Nguyễn Thị Phúc…iều ngời mới vào tù hôm trớc,hôm sau đã tìm cách vợt ngục để trở về tiếp tục hoạt động, có ngời bị địchbắt đi bắt lại nhiều lần vẫn không sờn lòng, nản chí, những ngời con bịgiam thì biến nhà tù thành nơi học hỏi kinh nghiệm hoạt động cách mạng
và giữ vững tinh thần đấu tranh
Tại nhà lao Vinh, chi bộ Đảng đợc thành lập ngay sau khi
có mặt những ngời tù là đảng viên đảng cộng sản Các chi bộ này đợc duytrì hoạt động với sự chỉ đạo bằng đờng dây liên lạc bí mật của các Đảng bộNghệ An Nhà lao Vinh là nơi cầm tù nhiều thế hệ cách mạng ở Nghệ An ở
đây có ngời là văn thân, sỹ phu lớp trớc, có ngời là học trò xuất sắc của
đồng chí Nguyễn ái Quốc, có ngời là cán bộ hoạt động ở ngoài nớc vàngoài tỉnh, có ngời là cán bộ lãnh đạo của các cấp ủy đảng và rất đông
đảng viên, quần chúng mới tham gia cách mạng Dới sự lãnh đạo thốngnhất của các chi bộ Đảng, các chiến sỹ cộng sản đều đem hết nhiệt tình vànăng lực của mình góp phần tích cực vào hoạt động cách mạng trong cácnhà lao
Trong cuộc đấu tranh giữa sự sống và các chết, giữa cáinhục và cái vinh, diễn ra gay gắt hàng ngày, hàng giờ ở các nhà tù, nhiềuchiến sỹ cộng sản đã nêu cao tấm gơng bất khuất cho mọi ngời noi theo.Các đồng chí đã biến các rủi thành các may, biến nhà tù thành trờng họccách mạng Mặc dù chen chúc trong bốn bức tờng nhà lao, thiếu thốn khổ
sợ mọi bề, song các đồng chí vẫn tìm đủ mọi cách để hoạt động Các lớp
Trang 27hoạt động về chính trị, văn hóa, quân sự trong nhà tù vẫn đợc tiến hành.Lấy nền nhà làm giấy, lấy nớc làm mực, lấy que tăm làm bút, nhiều ngời
đã miệt mài học chữ Quốc ngữ và tiếng nớc ngoài Không có giấy bút, các
đồng chí xuất bản “Đề lao tuần báo”, “ Tiếng nhà pha” và các tác phẩmvăn học bằng miệng Ngày “ xuất bản” báo và các tác phẩm văn học cũng
là ngày tác giả ra mắt bạn đọc bằng cách đọc tác phẩm của mình cho mọingời cùng nghe và bình luận Tác phẩm hay thì đợc biểu dơng, tác phẩmyếu hay có t tởng lệch lạc thì đợc góp ý sửa chữa nâng cao Phong tràosáng tác trong tù dần lôi cuốn cả số chị em phụ nữ và những ngời mới đợchọc văn hóa cùng tham gia Các tác phẩm sáng tác trong tù đều mang nộidung phong phú, có tinh thần chiến đấu cao và thành một bộ phận của thơvăn yêu nớc và cách mạng
Những chuyện kể sáng tác trong tù thờng đợc gọi là “ tiểuthuyết miệng”, “ Giọt máu hồng” là cuốn “ tiểu thuyết” miệng tiêu biểu.Tác phẩm đã giới thiệu một đảng viên kiên trung bất khuất mặc dù bị dluận hiểu lầm là phản cách mạng nhng vẫn kiên trì chịu đựng không xa rời
lý tởng cách mạng, chờ đợi sự thật soi sáng
Cũng nh lúc hoạt động ở ngoài xã hội, cứ đến các ngày kỷniệm lịch sử, chi bộ nhà lao đều tìm cách tổ chức nói chuyện, làm thơ, nêubật ý nghĩa của những ngày lịch sử ấy cho mọi ngời học tập Chi bộ cònquan tâm lãnh đạo quần chúng đấu tranh đòi cải thiện đời sống, phản đốichế độ khắc nghiệt của thực dân Pháp trong nhà lao
Những hoạt động ấy đã làm thất bại dã tâm của địch hòngdùng tù đày, tra tấn để diệt cộng sản, phá cách mạng và đã giúp cho cácchính trị phạm càng thêm dày dạn trong trờng tranh đấu, có ngời đã nêucao tấm gơng sáng ngời chủ nghĩa anh hùng cách mạng và hy sinh oanhliệt Cũng nh nhiều chi bộ nhà tù khác trong toàn quốc, chị bộ nhà lao Vinh
đã có những hoạt động tích cực và đã đúc rút đợc một số kinh nghiệm hoạt
động cách mạng, góp phần rèn luyện cho Đảng một đội ngũ cán bộ, đảngviên có khả năng hoạt động ngay sau khi ra tù
Giữa năm 1932, những đảng viên cộng sản nòng cốt đãnhen nhóm lại tổ chức đảng Một số hội viên tích cực của nhóm Việt NamThanh niên cách mạng đồng chí hội( trớc gọi là nhóm Vừng Hồng) gópvốn lập ra hiệu ảnh Văn Lan ở Vinh và mở hiệu may ở Lạc Khòm ở Xiêm
Trang 28để làm cơ sở hoạt động cách mạng Đồng chí Nguyễn Duy Hài( tức Phua)một thành viên trong nhóm Văn Lan sang Xiêm bắt liên lạc với Đông D-
đảng viên chi bộ về đờng lối chủ trơng của Đảng, Trên cơ sở đó, cuối năm
1933 Đông Dơng viện trợ bộ đã chỉ định ra Tỉnh ủy lâm thời ở tỉnh Nghệ
An do Nguyễn Duy Hài làm Bí th Dới sự chỉ đạo trực tiếp của Đông Dơngviện trợ bộ, chỉ trong một thời gian ngắn, các chi bộ cơ sở đợc phát triển ranhiều vùng thuộc các huyện: Hng Nguyên, Nghi Lộc, Diễn Châu, Quỳnh
Lu, Yên Thành, Đô Lơng, Anh Sơn…với hàng trăm đảng viên, có nới nhDiễn Châu và Đô Lơng đã thành lập đợc Huyện ủy, Tổng ủy lâm thời
Đầu năm 1934, với sự giúp đỡ của Quốc tế cộng sản, Banlãnh đạo hải ngoại của Đảng Cộng Sản Đông Dơng đợc thành lập do LêHồng Phong đứng đầu Từ ngày 14 đến 26-6-1934, Ban lãnh đạo hải ngoại
và các đại biểu các đảng bộ trong nớc đã họp để kiểm điểm việc thực hiệnChơng trình hành động của Đảng ở trong nớc Hội nghị đã chủ trơng pháttruyền đơn kỷ niệm lần thứ 4 Xô Viết Nghệ Tĩnh(12-9 -1934) để khơi dậytinh thần đấu tranh của quần chúng Thực hiện chủ trơng của Hội nghị trên,
Đông Dơng viện trợ bộ đã cử Ngô Tuân( Ba Đốc) về Nghệ An chỉ đạophong trào, Tỉnh ủy lâm thời Nghệ An đảm nhận trách nhiệm in và pháttruyền kỷ niệm Xô Viết Nghệ Tĩnh trong các tỉnh thuộc Trung Kỳ
Truyền đơn vừa phát xuống cơ sở thì ngày 10-9 vì một tênphản bội, các đồng chí Nguyễn Duy Hài, Nguyễn Thức Hòe, Nguyễn NgọcCửu trong Tỉnh ủy bị bắt Mặc dù tỉnh ủy đã vỡ nhng đồng chí Ngô Tuân
và các Đảng bộ cơ sở ở Nghệ An vẫn đợc bảo toàn
Vào tháng 10 năm 1934, đồng chí Ngô Tuân chuyển cơquan Tỉnh ủy Nghệ An từ làng Đông Chữ( nay là Nghi Trờng huyện NghiLộc) ra làng Hậu Luật( nay là xã Diễn Bình huyện Diễn Châu) Tại đây
đồng chí đã mở hội nghị đại biểu các huyện đề cử ra Tỉnh ủy mới do đồng
Trang 29chí Võ Nguyên Hiến làm Bí th Hội nghị đã quyết định xuất bản báo “Chuông cách mạng” và tiếp tục chỉ đạo thực hiện nghị quyết hội nghị Banlãnh đạo của Đảng ở ngoài nớc Các tài liệu do Đông Dơng viện trợ bộ gửi
về nh: Chơng trình hành động của Đảng Cộng Sản Đông Dơng Trật tự tiếnhành công tác cách mạng, Chơng trình nghiên cứu đại cơng, Cách mạngvấn đáp… đợc Tỉnh ủy Nghệ An phát hành rộng rãi và tổ chức học tậptrong các cấp bộ Đảng
Nhờ có chơng trình hành động của Đảng, các Đảng bộ đã
có phơng hớng hoạt động cụ thể để khôi phục lại tổ chức Đảng và quầnchúng, đồng thời còn đem lại niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cáchmạng: “ trong trờng giai cấp tranh đấu, việc thắng bại tạm thời là thờng sự
và chính nhờ đó mà quần chúng học hỏi kinh nghiệm, chứ còn phần thắnglợi cuối cùng ta đã cầm chắc thắng lợi trong tay” Chơng trình hành động đãgóp phần quan trọng trong việc phục hồi phong trào cách mạng trong cả n-
ớc nói chung và Nghệ An nói riêng
Vào thời gian tháng 4 năm 1933 một số đảng viên ở Vinh
và Nghi Lộc ở tù về đã nối liên lạc với cơ sở cũ, lập ra Khu ủy Bến Thủy vàHuyện ủy Nghi Lộc Để có phơng hớng hoạt động cho cán bộ và đảngviên, Huyện ủy Nghi Lộc đã tổ chức in tài liệu của Đảng trong thời kỳ1930-1931 còn cất giấu đợc, xuất bản báo “ Tự chỉ trích” làm cơ quantuyên truyền của Đảng bộ Ngày 20 tháng 5 năm 1933, báo “ Tự chỉ trích”
ra đời, mở đầu cho việc tuyên truyền phát triển cơ sở Đảng trong huyện.Ngoài việc xây dựng cơ sở Đảng trong huyện, Huyện ủy Nghi Lộc còn cửcán bộ đi bắt liên lạc xây dựng cơ sở Đảng ở Hng Nguyên, Nam Đàn,Thanh Chơng, Anh Sơn Tại Thanh Chơng, đến đầu năm 1935 đồng chíTôn Thị Quế cũng đã thành lập đợc Tổng ủy Võ Liệt, Quảng Xã Huyện ủyNghi Lộc trở thành trung tâm liên lạc và nòng cốt của hệ thống tổ chức cơ
sở Đảng do các đảng viên ở tù về xây dựng Nhng rồi Khu ủy Bến Thủy bịphá vỡ vì một tên phản bội Cơ sở đảng ở Thanh Chơng vì kết nạp nhầmphải một tên tay sai của địch nên đến tháng 8 năm 1935 đều bị phá vỡ Một
số cán bộ của huyện Nghi Lộc có quan hệ với Thanh Chơng nh đồng chíNguyễn Thị Thiu cũng bị bắt giam Hệ thống tổ chức này đến đây chỉ cònlại Huyện ủy Nghi Lộc là cha bị phá vỡ [ 3,120 ]