Sự phát triển của xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực mỹ la tinh

Nhìn chung, các tư liệu trên đây đã đề cập đến một số vấn đề về sự hìnhthành và phát triển của xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinhcũng như công cuộc xây dựng "Chủ nghĩa xã h

* Các thầy, cô giáo trong khoa lịch sử, khoa sau đại học Trờng đại học Vinh đã

đóng góp ý kiến cho tác giả hoàn thành luận văn này.

* Các đồng chí, đồng nghiệp trong Ban tuyên giáo Tỉnh Cao Bằng đã tạo điều kiện giúp đỡ cho tác giả rất nhiều trong quá trình học tập và nghiên cứu.

* Thông tấn xã Việt Nam, Viện nghiên cứu châu Mỹ đã cung cấp nguồn tài liệu cho tác giả.

* Gia đình, bạn bè, những ngời thân yêu đã động viên giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá trình hoàn thành luận văn.

Do điều kiện và khả năng nghiên cứu còn hạn chế nên luận văn chắc không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong đợc sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và bạn đọc để tác giả có hớng nghiên cứu tốt hơn.

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, tháng 01năm 2009

Tác giả

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Sau khi thoỏt khỏi sự thống trị của chủ nghĩa thực dõn Tõy Ban

Nha, Bồ Đào Nha, nhõn dõn Mỹ Latinh những tưởng là sẽ được sống trongđộc lập, tự do để xõy dựng và phỏt triển đất nước theo ý nguyện của mỡnh,được chung sống hũa bỡnh, hữu nghị với tất cả cỏc quốc gia trờn thế giới.Song, để thực hiện những mong muốn chớnh đỏng đú khụng phải dễ, bởi ngaysau khi Tõy Ban Nha và Bồ Đào Nha rời khỏi khu vực Mỹ Latinh, đế quốc Mỹ

đó lập tức xõm nhập vào lónh thổ rộng lớn này và Mỹ tự coi đú là khu vực

“sõn sau” của mỡnh Cũng từ đú, Mỹ tự cho mỡnh cỏi quyền được can thiệp sõuvào khu vực này Được sự hậu thuẫn của Mỹ, cỏc chớnh phủ thõn Mỹ đó lầnlượt lờn nắm chớnh quyền ở nhiều quốc gia trong khu vực Mỹ Latinh Theo đú,

mụ hỡnh phỏt triển theo xu hướng tư bản chủ nghĩa đó lần lượt được xỏc lập

(trừ Cuba), tiếp đó chủ nghĩa tự do mới cũng nhanh chóng được thử nghiệm ởđây, nhằm hướng các nước Mỹ Latinh vào quỹ đạo chung của chủ nghĩa tưbản Trên thực tế, chủ nghĩa tư bản cùng với mô hình chủ nghĩa tự do mới đãbao trùm lên toàn bộ khu vực Mỹ Latinh và trong một thời gian ngắn đã phầnnào đó làm thay đổi được diện mạo của các nước Mỹ Latinh Tuy nhiên, từnhững thập niên 70 của thế kỷ XX, trong "bức tranh chính trị" của các quốcgia Mỹ Latinh lại có sự thay đổi đột ngột "gam màu chính trị" Thiết chế nhànước quân phiệt, cùng với mô hình chủ nghĩa tự do mới đã dần dần rời khỏi vũđài chính trị và thay vào đó các chính phủ cánh tả đã lần lượt lên nắm chínhquyền Sự thay đổi quyền lực này đã thực sự gây bất ngờ lớn không chỉ đốivới giới cầm quyền nước Mỹ, mà còn gây bất ngờ lớn đối với toàn thế giới Từ

đó, hàng loạt các câu hỏi đã được đặt ra như: Tại sao lại có sự thay đổi đó?Chính phủ mới sẽ có những bước đi như thế nào? Kết quả ra sao? v.v Nhữngcâu hỏi đó chính là đề tài mới, hấp dẫn và lý thú cho những ai quan tâm đếncánh tả khu vực Mỹ Latinh

1.2 Năm 1959, Nhà nước xã hội chủ nghĩa Cuba đã ra đời, sự kiện đó

như một "cái gai chọc vào mắt" của giới cầm quyền nước Mỹ, làm cho họ vôcùng lo lắng Từ đó, Mỹ luôn cố gắng tìm mọi âm mưu để không xuất hiệnmột Cuba thứ hai trong khu vực "sân sau" Trong suốt một thời gian dài, Mỹgần như đã thực hiện được ý đồ đó Nhưng từ những năm cuối của thế kỷ XX,chính trong khu vực này lại có sự trỗi dậy của trào lưu cánh tả Không chỉdừng lại ở việc lên nắm chính quyền, mà lực lượng cánh tả còn công khaituyên bố sẽ đưa đất nước phát triển theo xu hướng mới, trong đó có xu hướngchủ nghĩa xã hội, đi ngược lại hoàn toàn với con đường mà Chính phủ Mỹ đã

"lựa chọn" cho họ trước đây Sự xuất hiện của hàng loạt các chính phủ cánh tảtrong một thời gian ngắn đã gây bất ngờ lớn đối với Mỹ Việc các chính phủcánh tả trỗi dậy ngay trong khu vực "sân sau" của Mỹ đã đặt ra một câu hỏi

lớn đó là tại sao lại có hiện tượng này? Đây chính là một hiện tượng rất lạ, gâykhông ít sự quan tâm chú ý của các nhà nghiên cứu.

1.3 Năm 1917, Cách mạng tháng Mười Nga giành thắng lợi, nhà nước

vô sản đầu tiên trên thế giới được xác lập Ngay sau đó, dưới sự lãnh đạo củaLênin, nhân dân Liên Xô đã bắt tay vào xây dựng đất nước theo mô hình chủnghĩa xã hội Theo đó, hàng loạt các nước ở khu vực Đông Âu cũng đã lựachọn mô hình này Trải qua hơn 70 năm tìm tòi, xây dựng và phát triển, chủnghĩa xã hội hiện thực đã xác lập được trên thực tế một chế độ xã hội củangười lao động, góp phần làm thay đổi diện mạo của các dân tộc bị áp bức.Thế nhưng vào những năm 80 của thế kỷ XX, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô vàkhu vực Đông Âu đã lâm vào khủng hoảng và đi đến sụp đổ hoàn toàn vàonăm 1991 Từ đây, chủ nghĩa xã hội không còn là một hệ thống, mà chỉ còn lại

ở một số nước như Việt Nam, Trung Quốc, Cuba, Triều Tiên Sự sụp đổ củachủ nghĩa xã hội hiện thực đã gây không ít khó khăn cho các nước xã hội chủnghĩa còn lại Niềm tin vào chủ nghĩa xã hội, một chế độ tốt đẹp đã dần dầnmất đi và thay vào đó là tâm lý hoang mang, dao động Họ bắt đầu có sự hoàinghi về mô hình chủ nghĩa xã hội, về các đảng cộng sản và chủ nghĩa Mác -Lênin Trong khi đó, cùng thời điểm này, chủ nghĩa tư bản với nền kinh tếphát triển, khoa học kỹ thuật hiện đại đã phần nào cải thiện được đời sống củangười dân Từ đó, chủ nghĩa tư bản đã tạo được không ít niềm tin ở nhiềuquốc gia trên thế giới Trong bức tranh tương phản về lợi ích đó, thì ở khu vực

Mỹ Latinh một số quốc gia lại hướng đất nước đi theo xu hướng chủ nghĩa xãhội Đặc biệt, ở Venezuela - Tổng thống Hugo Chavez đã công khai tuyên bốlấy chủ nghĩa Mác - Lênin cùng với tư tưởng tiến bộ của Người Anh hùnggiải phóng dân tộc Ximôn Bôliva làm nền tảng tư tưởng và sẽ đưa đất nước đitheo xu hướng chủ nghĩa xã hội Điều này, đã đặt ra dấu hỏi lớn đối với chúng

ta, tại sao Venezuela lại đưa đất nước đi theo xu hướng chủ nghĩa xã hội?

"Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" mà Venezuela sẽ hướng tới thực chất là gì?Hugo Chavez có thực hiện được mục tiêu mà ông đã đưa ra hay không? v.v Tất cả những câu hỏi trên hiện đang thu hút nhiều nhà nghiên cứu quan tâm,tìm hiểu Vì vậy, nếu nghiên cứu về cánh tả và công cuộc xây dựng "Chủnghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela một cách nghiêm túc sẽ có ý nghĩa thiếtthực, góp phần làm sáng tỏ những điều còn băn khoăn về xu hướng cánh tả ởkhu vực Mỹ Latinh nói chung, về "Chủ nghĩa xã hội xã hội thế kỷ XXI" ởVenezuela nói riêng.

Như vậy, nghiên cứu về cánh tả là một đề tài rất mới, vừa mang tínhthời sự sâu sắc, vừa có ý nghĩa thực tiễn to lớn Là một cán bộ công tác tronglĩnh vực tư tưởng, nhận thức rõ được tầm quan trọng của vấn đề nghiên cứu về

xu hướng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh và sự nghiệp xây dựng "Chủ nghĩa xãhội thế kỷ XXI" ở Venezuela hiện nay đối với việc định hướng tư tưởng chocán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn đềtài này Với những nỗ lực của bản thân và lòng say mê nghiên cứu, chúng tôi

Mỹ Latinh" có thể góp phần giúp bản thân và mọi người có thêm những hiểu

biết về tình hình cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh nói chung và mô hình "Chủnghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela nói riêng Trên cơ sở những kết quảnghiên cứu của đề tài, chúng tôi hy vọng sẽ góp phần củng cố niềm tin về chủnghĩa xã hội, góp phần gìn giữ những giá trị mà chủ nghĩa Mác - Lênin đã đểlại cho nhân loại Đặc biệt, thông qua việc nghiên cứu về cánh tả ở Mỹ Latinh

sẽ góp phần củng cố lòng tin cho nhân dân Việt Nam vào sự lãnh đạo đúngđắn của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng, đổi mới, pháttriển đất nước hiện nay Khẳng định những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh

về sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng như mô hình chủ nghĩa xã hội mà ViệtNam đang xây dựng là hoàn toàn đúng đắn

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Xu hướng cánh tả là một trong những trào lưu tư tưởng được chúng tachú ý nghiên cứu trong những năm gần đây Đã có một số bài viết ở góc độtạp chí tìm hiểu về vấn đề này, nó cung cấp cho người đọc hiểu biết bước đầu

về diện mạo mới của xu hướng cánh tả Tuy nhiên, nghiên cứu về cánh tả làmảng đề tài rất mới, nên rất hấp dẫn và lý thú Thời gian gần đây, ở khu vực

Mỹ Latinh đã xuất hiện hàng loạt các chính phủ theo xu hướng cánh tả Điềunày, đã thu hút sự quan tâm tìm hiểu của không ít các nhà nghiên cứu Tấtnhiên là những công trình đó chỉ đề cập đến sự phát triển của xu hướng cánh

tả ở nhiều góc độ, phương diện với độ đậm, nhạt khác nhau Theo sự tìm hiểucủa chúng tôi, từ trước đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu mộtcách đầy đủ và có tính hệ thống về quá trình hình thành và phát triển của xuhướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh Các công trình nghiên cứutương đối toàn diện về xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh là

"Phong trào cánh tả Mỹ Latinh" (Hồ sơ sự kiện số 34), "Mỹ Latinh và các xu

hướng cánh tả" (Thông tấn xã Việt Nam) Ngoài ra, còn có nhiều bài viết

nghiên cứu ở góc độ tạp chí như:

1 "Thể chế nhà nước các quốc gia trên thế giới" (Nhà xuất bản Chính trị

Quốc gia), có phần viết về thể chế các quốc gia ở Mỹ Latinh

2 "Sự phát triển của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh" (Nguyễn Văn

Lan, Nguyễn Văn Tuấn)

Trong những năm gần đây nhất, có nhiều bài nghiên cứu viết về cánh tả

ở Mỹ Latinh như:

1 "Bước phát triển mới của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh" (Nguyễn

Hoàng Giáp, Nguyễn Thị Quế)

2 "Đánh giá mới về phong trào cánh tả Mỹ Latinh" (Thông tấn xã Việt

Nam tại Buenot Airet)

3 “Làn sóng cánh tả Mỹ Latinh” (Nguyễn Hoàng Giáp) v.v

Nhìn chung, các tư liệu trên đây đã đề cập đến một số vấn đề về sự hìnhthành và phát triển của xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinhcũng như công cuộc xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuelahiện nay Trong bài viết của mình, tác giả Nguyễn Hoàng Giáp, Nguyễn VănLan, Nguyễn Văn Tuấn đã tập trung nghiên cứu khá công phu về các chủtrương, chính sách của các lãnh tụ cánh tả Đồng thời, cũng đã nêu bật đượcnhững thành tựu mà cánh tả ở Mỹ Latinh đã đạt được Tuy nhiên, tất cả nhữngcông trình nghiên cứu đó đều là những mảng riêng lẻ, chưa đi sâu nghiên cứu

và hệ thống hóa một cách đầy đủ, toàn diện Hơn nữa, các tác giả mới chỉdừng lại ở góc độ nghiên cứu của một bài báo, hoặc tạp chí Bấy nhiêu đócũng đã chứng minh rằng xu hướng cánh tả là một đề tài lớn, mới mẻ trong

"bức tranh" chính trị quốc tế hiện nay Từ đó, đòi hỏi chúng ta phải tiếp tụcquan tâm nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống

Nghiên cứu về cánh tả là một mảng đề tài tương đối khó và rất mới, bảnthân tác giả lại công tác ở miền núi, nên việc tiếp xúc với các nguồn tư liệucòn gặp khó khăn và do hạn chế về trình độ, thời gian nên chắc chắn đề tài sẽkhông tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, rất mong nhận được sự đóng gópcủa các thầy cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU, NHIỆM VỤ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI

3.1 Phạm vi

Trên cơ sở những tài liệu hiện có một số nước khu vực Mỹ Latinh đượcnghiên cứu chung, khái quát, chúng tôi đặt ra phạm vi nghiên cứu về sự phát

triển của xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh, chủ yếu là cácnước: Venezuela, Chile, Brazil, Argentina, Bolivia, Nicaragua, Ecuador,Uruguay Tìm hiểu về sự nghiệp xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ởVenezuela.

3.2 Nhiệm vụ

Xuất phát từ nhận thức được ý nghĩa to lớn của việc nghiên cứu về xuhướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh và "Chủ nghĩa xã hội thế kỷXXI" ở Venezuela đối với việc định hướng tư tưởng trong cán bộ, đảng viên

và quần chúng nhân dân trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của chúng

ta, luận văn nhằm đi sâu vào tìm hiểu sự phát triển của cánh tả ở khu vực MỹLatinh Tuy nhiên, do đây là một đề tài còn mới mẻ, nguồn tư liệu còn ít, nênluận văn chỉ đề cập đến một số khía cạnh về cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh, cụthể như sau:

- Tìm hiểu về quá trình hình thành, phát triển của xu hướng cánh tả ởmột số nước khu vực Mỹ Latinh

- Tìm hiểu về công cuộc xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ởVenezuela

- Tìm hiểu những nét mới của xu hướng cánh tả cũng như "Chủ nghĩa

xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela

4 NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Nguồn tư liệu

chế, phần lớn đều được viết bằng tiếng Tây Ban Nha Do vốn ngoại ngữ vềTiếng Tây Ban Nha còn hạn hẹp, chúng tôi chỉ có thể nghiên cứu qua bản dịchchữ quốc ngữ

4.1.2 Tài liệu nghiên cứu

Chúng tôi tham khảo những tài liệu nghiên cứu lịch sử như: Tìm hiểu

hình thức chính thể các nước Mỹ Latinh (Nguyễn Chu Dương), Sự đồng thuận mới của Mỹ Latinh (Greg Grandin), Mô hình phát triển của Mỹ Latinh (Hồ

Châu), Tình hình Mỹ Latinh (Tạp chí Nghiên cứu các vấn đề quốc tế), Sự phát

triển của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh (Nguyễn Văn Lan, Nguyễn Văn

Tuấn), Sự hình thành và phát triển của Nhà nước Venezuela độc lập (Đỗ Minh Tuấn), Bước phát triển mới của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh (Nguyễn Hoàng Giáp, Nguyễn Thị Quế), Thế giới thứ ba trong trật tự thế giới mới (Nguyễn An Ninh), Một vài gương mặt lãnh đạo mới ở châu Mỹ Latinh (Đỗ

Trọng Quang) v.v

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của những tác nêu trên cũng đã

đề cập khá toàn diện về diện mạo của cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh Một số tácgiả đã nghiên cứu, tìm hiểu về những chủ trương, chính sách của chính phủcánh tả như tác giả Nguyễn Hoàng Giáp, Nguyễn Thị Quế một số công trìnhkhác thì tập trung nghiên cứu về các đảng cánh tả Những công trình này tuymới ở mức độ khái quát, nhưng đó cũng chính là nguồn tư liệu quý để tác giảtham khảo

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi vận dụng phương pháp lịch sử vàphương pháp logic để trình bày quá trình hình thành và phát triển của xuhướng cánh tả theo diễn biến thời gian, sử dụng phương pháp phân tích, tổng

hợp, phán đoán, dự báo khoa học để tìm hiểu về sự phát triển của xu hướngcánh tả, "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela trong thời gian tới.

5 ĐÓNG GÓP KHOA HỌC VÀ GIÁ TRỊ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN

5.1 Đóng góp khoa học

- Luận văn sẽ cung cấp và giới thiệu quá trình hình thành cũng như pháttriển của xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh, giúp mọi ngườihiểu rõ hơn về xu hướng cánh tả cũng như những nét mới của nó

- Qua nghiên cứu về sự nghiệp xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI"

ở Venezuela, chúng tôi muốn góp phần làm sáng tỏ thêm về mô hình chủnghĩa xã hội mà Venezuela đang hướng tới

- Luận văn góp phần cung cấp nguồn tư liệu tham khảo cho những aiquan tâm đến xu hướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh

5.2 Giá trị thực tiễn

- Luận văn góp phần định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin cho cán bộ,đảng viên và nhân dân về mô hình chủ nghĩa xã hội

- Luận văn với việc tìm hiểu cụ thể sự phát triển xu hướng cánh tả ở một

số nước khu vực Mỹ Latinh, sẽ góp phần xây dựng một "bức tranh" về xuhướng cánh tả ở một số nước khu vực Mỹ Latinh cũng như mô hình "Chủnghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela hiện nay

- Từ những thành công và thất bại của lực lượng cánh tả nói chung và

sự nghiệp xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ở Venezuela nói riêng, sẽ

để lại cho chúng ta nhiều bài học quý báu Từ đó vận dụng nó trong công cuộcđổi mới của chúng ta hiện nay

6 BỐ CỤC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung chính của luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Quá trình hình thành và phát triển của xu hướng cánh tả ởmột số nước khu vực Mỹ Latinh

Chương 2: Công cuộc xây dựng "Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI" ởVenezuela

Chương 3: Nhận xét chung về cánh tả ở một số nước khu vực MỹLatinh

CHƯƠNG 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA XU HƯỚNG CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC KHU VỰC MỸ LATINH

1.1 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA XU HƯỚNG CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC KHU VỰC MỸ LATINH

Sau khi thoát khỏi ách thống trị của thực dân Tây Ban Nha, Bồ ĐàoNha, quyền lực nhà nước đã được chuyển sang các chính phủ truyền thống vàcánh hữu Tuy nhiên, trong suốt thời gian dài chính phủ truyền thống và cánhhữu đã không đưa ra được một mô hình chính trị, kinh tế, xã hội đúng đắn;điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho xu hướng cánh tả hình thành và pháttriển Các quốc gia Mỹ Latinh vốn rất giàu về tài nguyên thiên nhiên, nhất làkhoáng sản, đất đai khá phong phú, màu mỡ Nhưng suốt một thời gian dài,

Mỹ Latinh vẫn là một trong những khu vực nghèo và kém phát triển nhất Đâychính là vấn đề mà nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, họ đã đưa ra các quanđiểm lý giải khác nhau Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều có chung quanđiểm rằng nguyên nhân chủ yếu nhất là do sau khi giành được độc lập nhữngnhà lãnh đạo Mỹ Latinh lúc bấy giờ đã không kịp thời đề ra được một lý luậnchính trị, kinh tế độc lập sao cho phù hợp với hoàn cảnh của từng nước trongkhu vực Ngược lại các quốc gia này lại chịu ảnh hưởng rất lớn của mô hìnhphát triển bên ngoài, đó là quan điểm tự do chủ nghĩa của Adam Smith Đây làmột học thuyết bảo thủ, lạc hậu, vì vậy đã cản trở những cải cách tiến bộ xãhội Mặc dù họ vẫn có ý thức học hỏi những kinh nghiệm của các nước đangphát triển như tiếp thu khoa học kỹ thuật hiện đại phương Tây, nhưng chỉdừng lại ở việc sao chép đơn thuần, thiếu tính sáng tạo Từ những năm 20 đếnnhững năm 70 của thế kỷ XX, do chủ nghĩa dân tộc phát triển, tầng lớp lãnh

đạo các quốc gia Mỹ Latinh cũng đã tiến hành một số cải cách trong các lĩnhvực: chính trị, kinh tế - xã hội và cũng đã đạt được một số kết quả nhất định.Tuy nhiên, tiến trình cải cách chưa triệt để, năng lực quản lý xã hội còn quáthấp, các nhà quân sự cũng đã sử dụng đội ngũ cán bộ kỹ thuật tham gia quản

lý xã hội, nhưng do bản chất là chuyên chính, theo đuổi những lợi ích chính trị

cá nhân, thiếu ý thức dân chủ đại diện cho tập đoàn lợi ích, cho nên họ khôngphát huy được khả năng sáng tạo trong sự nghiệp phát triển đất nước Điềunày khác hẳn với Nhật Bản, họ cũng phát triển đất nước trên tinh thần học hỏi

mô hình của phương Tây, nhưng nhờ tính sáng tạo mà nền kinh tế Nhật Bản

đã có cơ hội trỗi dậy và trở thành một trong những nước có nền kinh tế pháttriển nhất khu vực châu Á Còn ở khu vực Mỹ Latinh, từ những năm 30 củathế kỷ XX, qua rất nhiều chính phủ, nhưng vẫn chưa thực hiện được một chiếnlược phát triển theo hướng hiện đại hóa Vào những năm 80 của thế kỷ XX,các nước Mỹ Latinh vẫn còn hết sức lạc hậu Suốt một thập kỷ, chính trị - xãhội rơi vào tình trạng bất ổn định, nền kinh tế bị tụt hậu Do vậy, các nước MỹLatinh chỉ có một con đường là phải tiến hành cải cách triệt để, xây dựng mộttầng lớp lãnh đạo mới, có quan điểm tiến bộ với quyết tâm loại bỏ "vật cản"của lịch sử mới có thể mở đường cho kinh tế - xã hội phát triển

Bên cạnh đó, sự tồn tại của chế độ độc tài đã dẫn đến tình hình chính trịkhu vực Mỹ Latinh rơi vào tình trạng bất ổn định, kinh tế - xã hội lạc hậu vàkhủng hoảng trầm trọng Sau khi giành lại nền độc lập, hầu hết các quốc gia

Mỹ Latinh đã xây dựng bộ máy nhà nước theo chính thể cộng hòa Về mặtpháp lý, thì bộ máy nhà nước bấy giờ được xây dựng lên chính là bộ máy dânchủ, nhưng thực chất đó chỉ là dân chủ hình thức, các nguyên tắc cộng hòa, tự

do đều bị trói buộc bởi hàng loạt các điều kiện cụ thể khác Sự thay đổi tầnglớp lãnh đạo cũng chỉ là sự chuyển đổi quyền lực từ nhóm người này, sangnhóm người khác Tại nhiều nước Mỹ Latinh, thể chế cộng hòa tổng thống đã

bị biến dạng thành chính thể độc tài chuyên chế như Chile, Nicaragua,Paraguay v.v Các quốc gia Mỹ Latinh đã giành lại nền độc lập từ thế kỷXIX, nhưng vẫn phải sống trong cảnh nghèo đói và bạo loạn, vì sao? Đó là vìchế độ độc tài đã ngự trị trong một thời gian dài, làm cho đất nước kiệt quệ vàphân rã Trong hoàn cảnh đó, các nước Mỹ Latinh chỉ có thể vươn lên bằngviệc tiến hành cuộc cách mạng về chính trị, nhằm tạo bước chuyển biến mớitrong sự phát triển Năm 1959, Cách mạng Cuba giành thắng lợi - nhà nước xãhội chủ nghĩa đầu tiên đã xuất hiện ngay trong khu vực "sân sau" của Mỹ.Điều này đã gây phản ứng mạnh trong giới cầm quyền Mỹ Chính phủ Mỹ đãtìm mọi cách, nhằm ngăn chặn sự xuất hiện một Cuba thứ hai ở khu vực này.

Để thực hiện âm mưu của mình, giới cầm quyền Mỹ đã ra sức giúp đỡ các lựclượng thân Mỹ củng cố quyền lực, thâu tóm quyền hành Được Mỹ hậu thuẫn,các thế lực độc tài ngày càng lớn mạnh Tuy nhiên, họ đã đi ngược lại nguyệnvọng và quyền lợi của người dân, bóc lột sức lao động và đàn áp họ, nên nhândân Mỹ Latinh đã nổi dậy đấu tranh chống lại chế độ độc tài, nhiều cuộc xungđột đẫm máu đã xảy ra (điển hình như cuộc đảo chính ở Chile năm 1973).Tình trạng tham nhũng, lộng quyền đã gây mất lòng tin ở nhân dân và tầng lớptiến bộ trong xã hội

Từ thực tế lịch sử của các nước như Ecuador, Peru, Bolivia cho thấy:Khi lực lượng cánh hữu cầm quyền, thì hầu hết chính thể chính trị đều mangtính độc tài, bản thân các phong trào tiến bộ, cánh tả, đảng cộng sản đều bị đàn

áp Nhu cầu về một nền dân chủ thực sự đã trở thành một khát vọng thườngtrực của nhân dân Mỹ Latinh Đây chính là "mảnh đất" tốt để lực lượng cánh

tả "ươm mầm" và nhanh chóng "đâm chồi, nảy lộc" Như Chủ tịch Hồ ChíMinh đã từng nhận định: "Sự tàn bạo của chủ nghĩa tư bản đã chuẩn bị sẵnmảnh đất rồi Chủ nghĩa xã hội chỉ còn phải làm cái việc gọi là gieo hạt giốngcủa công cuộc giải phóng mà thôi" [50]

Việc áp dụng mô hình chủ nghĩa tự do mới cùng với những hệ quả nặng

nề của nó đã tác động không nhỏ đến sự hình thành của xu thế cánh tả Có thểnói rằng ở những giai đoạn lịch sử nhất định, tình hình kinh tế - xã hội MỹLatinh cũng có những chuyển biến nhất định Vào những năm 50 và 60 củathế kỷ XX, nhờ thực hiện đường lối công nghiệp hóa thay thế đường lối pháttriển theo hướng nhập khẩu mà khu vực Mỹ Latinh đạt tốc độ tăng trưởng kinh

tế khá cao Nhưng hệ quả của chiến lược này là khan hiếm ngoại tệ mạnh vàcắt đứt với thị trường thế giới, nên từ năm 1970 khi sức cạnh tranh của thịtrường xuất khẩu thế giới bắt đầu sụt giảm, nền kinh tế Mỹ Latinh đã rơi vàotình trạng suy thoái và khủng hoảng Từ năm 1980 trở đi, nợ nước ngoài của

Mỹ Latinh lên tới 240 tỷ USD, lạm phát phi mã tới mức 4 con số, lưu thôngtiền tệ bị phá vỡ Có thể nói, thập niên 80 là thời kỳ ảm đạm nhất của nền kinh

tế Mỹ Latinh Để thoát khỏi tình trạng này, cuối những năm 80 và đầu thậpniên 90 Mỹ Latinh đã bắt đầu tìm kiếm một con đường phát triển mới Trongbối cảnh đó, mô hình chủ nghĩa tự do mới đã lần lượt được thử nghiệm ở hầuhết các quốc gia này

Thực chất, chủ nghĩa tự do mới là mô hình quản lý kinh tế - xã hội theohướng tư bản chủ nghĩa "kiểu Mỹ" được áp dụng vào Mỹ Latinh với nhữngbiến thái mới, trong đó nhấn mạnh việc mở cửa, tăng quyền lực cho thị trường

tự do, hạn chế quyền lực của chính phủ vào quản lý kinh tế, loại bỏ việc kiểmsoát giá cả, đô la hóa tiền tệ, tự do hóa, tư nhân hóa thương mại v.v Thực tế

mô hình kinh tế này cũng có một số yếu tố tích cực, nhưng không bền vững.Ngân hàng thế giới (WB) nhận định: "chủ nghĩa tự do hóa kiểu mới được phổcập ở Mỹ Latinh trong thập kỷ qua có tác dụng khuyến khích đầu tư, tạo thêmcủa cải vật chất đáng kể Tuy nhiên, mô hình kinh tế tự do không thể đưanguồn lợi đến các tầng lớp nhân dân nghèo" [50] Bản chất của mô hình nàykhông phù hợp với hoàn cảnh lịch sử của từng nước, nên việc áp dụng ồ ạt chủ

nghĩa tự do mới đã để lại hậu quả rất nặng nề trên các mặt: chính trị, kinh tế,

xã hội v.v

Về kinh tế, từ giữa những năm 90 đã bắt đầu có những dấu hiệu suygiảm: Trong các thập niên 60, 70 của thế kỷ XX khi chưa bị chủ nghĩa tự domới lũng đoạn, kinh tế Mỹ Latinh tăng bình quân 82% và khi bị chủ nghĩa tự

do mới chi phối trong những năm 80, 90, chỉ tăng 9% Mỹ Latinh, vào thờiđiểm cuối thế kỷ XX là một trong những khu vực có nền kinh tế kém pháttriển nhất thế giới, tính trung bình cả khu vực này "có 8 năm kinh tế tăngtrưởng âm, các nước có nền kinh tế tăng trưởng âm kéo dài là Venezuela (12năm), Bolivia (10 năm) " [28]

Nhìn chung, sau một thời gian áp dụng mô hình chủ nghĩa tự do mới,hầu hết nền kinh tế ở khu vực Mỹ Latinh đều lâm vào tình trạng khủng hoảngsâu sắc, điển hình ở một số quốc gia sau: Argentina, kinh tế dẫm chân tại chỗ,hoạt động ngân hàng bị tê liệt, nền tài chính lâm vào khủng hoảng trầm trọngnhất trong lịch sử; Brazil là nước có nền kinh tế mạnh nhất trong khu vực,nhưng vào thời điểm này (những năm cuối thế kỷ XX), kinh tế đã sụt giảmmạnh, nợ nước ngoài tới 260 tỷ USD

Sự khủng hoảng về kinh tế đã tác động sâu sắc đến tình hình xã hội, làmcho xã hội lâm vào tình trạng bất ổn định Bối cảnh đó, là nền tảng xã hội cho

sự hình thành của xu hướng cánh tả Trong thời kỳ Mỹ Latinh áp dụng môhình kinh tế tự do hóa, tệ tham nhũng; nghèo đói, thất nghiệp, mù chữ trở nêntrầm trọng, các chỉ số xã hội quan trọng đều bị đẩy đến vạch báo động đỏ,thậm chí đến giới hạn của nguy cơ bùng nổ xã hội Tệ nạn xã hội ngày cànggia tăng; văn hóa dân tộc bị mai một, thay vào đó là lối sống thực dụng kiểu

Mỹ ngày càng lan rộng ra toàn bộ xã hội Hiện nay, Mỹ Latinh cũng là khuvực có tỷ lệ mù chữ cao nhất thế giới "với 50 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị

mù chữ" [28] Có thể nói, vào thời điểm cuối thế kỷ XX, Mỹ Latinh được coi

là khu vực bất bình đẳng nhất thế giới Trong tổng số hơn 500 triệu dân, có tới

227 người sống cảnh nghèo khổ, trong đó có 92 triệu người sống dưới mứcnghèo, 55 triệu người bị suy dinh dưỡng nặng, 20% số dân giàu nhất đượchưởng trên 50% tổng thu nhập, trong khi 20% số dân nghèo nhất chỉ đượchưởng có 4% [28] Số người nghèo ở khu vực Mỹ Latinh những năm 80, 90tăng rất nhanh: Năm 1980, Mỹ Latinh có tới 120 triệu người nghèo, đến 1999tăng đến 220 triệu người Khi bàn đến vấn đề nghèo đói hiện nay ở khu vực

Mỹ Latinh, Chủ tịch Trung tâm nghiên cứu châu Mỹ (CEA) thuộc Trung ươngĐảng Cộng sản Cuba nhận xét: "Về mặt cơ cấu giai tầng xã hội, khác với môhình "củ hành" của xã hội phương Tây với xu hướng gia tăng tầng lớp trunglưu, mô hình xã hội của các nước Mỹ Latinh là hình "kim tự tháp" với xuhướng gia tăng nghèo đói ở dưới đáy" [28]

Trong các thế kỷ qua, cùng với khu vực châu Phi, Mỹ Latinh cũng lànơi có nhiều quốc gia có tỷ lệ nghèo đói rất cao Điển hình ở một số quốc giasau: Tại Cộng hòa Venezuela, nơi có điều kiện tự nhiên khá thuận lợi, đất đaiphong phú, màu mỡ, "có tới hơn 30 triệu ha đất trồng trọt, nhưng lại phải nhậpkhẩu tới 70% lương thực; tới 80% đất canh tác lại nằm trong 5% đại điền chủ;tài nguyên khoáng sản phong phú, với trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 6 thế giới,nhưng lại có 80% dân số sống trong cảnh nghèo đói" [18] Nicaragua cũng làmột trong những quốc gia có 80% dân số sống nghèo khổ, với mức thu nhậpdưới 2 USD/ngày Tình trạng nghèo đói cũng xảy ra phổ biến ở Ecuador,

"chiếm 3/4 dân số, nợ nước ngoài lên tới 16,1 tỷ USD" [18] Đặc biệt, Brazilnước có nền kinh tế phát triển nhất khu vực, nhưng đời sống người dân vẫn vôcùng khó khăn Uruguay, một trong những quốc gia có tình trạng bất bìnhđẳng nhất trong khu vực Mỹ Latinh Tại Bolivia, những người thổ dân chiếm

số đông dân cư, nhưng lại bị loại ra khỏi vòng pháp luật, bị đàn áp, miệt thị về

văn hóa Tại các vùng nông thôn, có tới một nửa trẻ em chết trước một tuổiv.v Khi đề cập đến ảnh hưởng của chủ nghĩa tự do mới đối với các quốc gia

Mỹ Latinh, Chủ tịch Cuba Phiden Caxtro nói: "Có lẽ… các du khách Mỹ…khi đi qua vùng lãnh thổ rộng lớn của Trung và Nam Mỹ sẽ nghỉ lại trong cáckhách sạn của Mỹ, đi lại bằng tàu và máy bay của Mỹ, sử dụng các dịch vụviễn thông của Mỹ, ăn uống trong các nhà hàng Mỹ và mua sắm trong các cửahiệu của Mỹ (hàng do các công ty của Mỹ sản xuất từ nguyên liệu thô và xăngdầu của Mỹ Latinh)… Vậy sẽ còn lại cái gì? Tiền công rẻ mạt nhất và nhữngcông việc vắt kiệt sức lực trong các công ty của Mỹ hay làm người phục vụtrong các nhà quan chức Mỹ… Đây chính là những thành quả của chủ nghĩa tự

Sự can thiệp quá sâu của đế quốc Mỹ vào khu vực Mỹ Latinh, dẫn đến ýthức dân tộc của các quốc gia này trỗi dậy Sau khi giành được độc lập từ thựcdân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, nhân dân Mỹ Latinh những tưởng là sẽ đượcsống trong hòa bình, độc lập, được tự do lựa chọn con đường phát triển theo ýnguyện riêng của mình, nhưng ngay sau đó đế quốc Mỹ đã can thiệp vào cácquốc gia này Mỹ xem Mỹ Latinh là khu vực "sân sau" của mình và đã từngbước thâm nhập vào thị trường này Ban đầu dưới chiêu bài như: "hợp tác",

"đoàn kết", "đầu tư vốn" để phát triển công nghiệp, dần dần đế quốc Mỹ đã tạodựng được một cơ sở kinh tế, xã hội và cuối cùng là khống chế cả đời sốngchính trị các nước này Mỹ Latinh vốn là khu vực rất giàu về tài nguyên thiên

nhiên, nhất là tài nguyên dầu mỏ Vì vậy, đây chính là "mảnh đất màu mỡ" để

Mỹ ra sức khai thác nhằm phục vụ tối đa cho ngành công nghiệp của mình.Trong suốt thời gian dài, tư bản Mỹ đã vơ vét, cướp bóc nguồn tài nguyên ởkhu vực này Các công ty của Mỹ tự cho phép mình có những đặc quyền, đặclợi để khai thác, khống chế tất cả các lĩnh vực, kiểm soát các mạch máu kinh

tế, chèn ép các công ty, các nhà kinh tế ở các quốc gia Mỹ Latinh, không chophép họ có một chút quyền tự do kinh doanh Đồng thời, các nhà tư bản Mỹcòn ra sức bóc lột, chúng vắt kiệt sức lao động của nhân công, nhưng tiềnlương thì rẻ mạt, nên cuộc sống của người dân vô cùng khó khăn Đặc biệt, sự

áp đặt mô hình chủ nghĩa tự do mới đã làm tăng tính lệ thuộc của các nước MỹLatinh vào đế quốc Mỹ, lợi ích quốc gia và nền độc lập dân tộc bị xâm phạm.Trước tình trạng đó, trong những năm gần đây nhân dân Mỹ Latinh và nhữngthành phần có tư tưởng tiến bộ đã trỗi dậy đấu tranh chống lại chính quyền

Mỹ, nhằm đưa Mỹ Latinh thoát ra khỏi sự lệ thuộc của Mỹ

Sự phục hồi và phát triển của các nước xã hội chủ nghĩa như Việt Nam,Trung Quốc, Triều Tiên, Cuba đã tác động không nhỏ đến sự hình thành vàphát triển của xu hướng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh Có thể nói, sự sụp đổcủa chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và khu vực Đông Âu đã gây mất niềm tin rấtlớn không chỉ đối với các nước trong hệ thống chủ nghĩa xã hội, mà ngay cảnhững nước theo đường lối tư bản chủ nghĩa, hoặc trung lập cũng trở nên hoàinghi và có cái nhìn không thiện cảm đối với mô hình này Bằng những conđường đổi mới hay cải cách, các nước xã hội chủ nghĩa không những đã vượtqua được sự khủng hoảng mà còn đưa đất nước từng bước phát triển Sự trỗidậy của nền kinh tế, ổn định về chính trị, vững mạnh về an ninh quốc phòngtrong những năm gần đây của Trung Quốc đã tạo dựng được không ít niềm tincủa các quốc gia trên thế giới về mô hình chủ nghĩa xã hội mà Trung Quốcđang xây dựng Điều đó đã khẳng định con đường phát triển theo mô hình chủ

nghĩa xã hội là đúng đắn và phù hợp với xu thế của thời đại Những đổi thay

kỳ diệu của đất nước Việt Nam hôm nay trên tất cả các lĩnh vực, đã góp phầntạo dựng niềm tin cho lực lượng tiến bộ ở Mỹ Latinh về chủ nghĩa xã hội -chúng ta tưởng chừng như sẽ không có một nước xã hội chủ nghĩa Việt Namsau cuộc khủng hoảng và sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu Nhất là sau haicuộc cuộc chiến tranh với thương tích đầy mình, vậy mà giờ đây Việt Nam đãtrở thành một nước cơ bản ổn định về chính trị, vững vàng về an ninh vàchuyển biến về kinh tế Tuy chưa thể so sánh được với các cường quốc tư bảnchủ nghĩa (Nhật Bản, Mỹ, Anh, Pháp…), nhưng đất nước Việt Nam hôm naytất cả công dân đang được hưởng một nền độc lập thực sự Đây chính là ướcnguyện mà người dân Mỹ Latinh đang khao khát Đặc biệt là đất nước Cubatươi đẹp - với hình ảnh Người Anh hùng Phiden Caxtro luôn đấu tranh vì sựnghiệp giải phóng dân tộc, vì hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội của khu vực

Mỹ Latinh Hiện nay, Cuba đã cơ bản thoát khỏi sự lệ thuộc vào đế quốc Mỹ

và đưa đất nước phát triển theo mô hình chủ nghĩa xã hội Tuy sự phát triểnkinh tế còn ở mức khiêm tốn, nhưng đổi lại Cuba chính là một hình mẫu về sựkiên cường trong việc đấu tranh chống lại đế quốc Mỹ, đã bảo vệ được độc lậpdân tộc, có nền giáo dục, y tế phát triển Cuba chính là đất nước chủ nghĩa xãhội tươi đẹp nằm ngay trong khu vực Mỹ Latinh, góp phần thu hút một sốđảng cánh tả ở khu vực hướng tới

Như vậy, sự xuất hiện của xu hướng cánh tả là hệ quả của nhiều nhân

tố, các nhân tố đó đã tác động lẫn nhau tạo nên sự chuyển biến sâu sắc vềchính trị, kinh tế, xã hội Bối cảnh xã hội đó, đã thúc đẩy khuynh hướng cánh

tả phục hồi ở cuối thế kỷ XX và phát triển thành xu hướng ở những năm đầuthế kỷ XXI

1.2 SỰ HÌNH THÀNH XU HƯỚNG CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC Ở KHU VỰC MỸ LATINH

Có thể nói tư tưởng thiên tả ở Mỹ Latinh đã được hình thành từ rất sớm,trong các cuộc đấu tranh chống lại thực dân xâm lược và chế độ độc tài quân

sự, bên cạnh những tổ chức, những phần tử phản cách mạng đã xuất hiệnnhững nhóm người luôn đấu tranh cho sự công bằng và tiến bộ của xã hội.Những người có tư tưởng tiến bộ này được các nhà sử học gọi là phái tả.Trong suốt một thời gian dài, lực lượng cánh tả luôn tiên phong trong cácphong trào chính trị, kinh tế, xã hội dần dần các tổ chức đảng của cánh tảcũng đã ra đời và lần lượt lên nắm chính quyền trong những năm đầu thế kỷXXI:

Đảng Xã hội Chile (PS), được thành lập ngày 19 tháng 4 năm 1933.

Năm 1970, liên minh các lực lượng cánh tả tiến bộ đã giành thắng lợi trongcuộc bầu cử, đưa ông Xanvado Alende, lãnh tụ Đảng Xã hội lên làm tổngthống Tại cuộc bầu cử năm 2000, ứng cử viên Liên minh các đảng vì dân chủ

đã giành thắng lợi và ông Lagos là người thứ hai của Đảng Xã hội Chile trởthành tổng thống Trong năm 2006, một lần nữa ứng cử viên Đảng PS - bàMichelle Bachelet, lại giành thắng lợi và trở thành nữ tổng thống đầu tiên ởquốc gia này

Ở Nicaragua, Mặt trận giải phóng dân tộc Xandino (FSLN) đã ra đời từ

những năm 70 của thế kỷ XX Năm 1979, FSLN do chủ tịch Ortega đứng đầu

đã lãnh đạo nhân dân tiến hành cuộc khởi nghĩa lật đổ chế độ độc tài Xomoxa

và lên nắm chính quyền Mặc dù không giành được thắng lợi trong các cuộcbầu cử tiếp theo, nhưng FSLN vẫn duy trì được uy tín và ảnh hưởng lớn trong

tầng lớp nhân dân lao động Nicaragua Trong cuộc bầu cử ngày 5 tháng 6 năm

2006, cựu Chủ tịch Ortega đã trở thành Tổng thống Nicaragua

Tại Brazil, Đảng Lao động (PT) được thành lập ngày 10 tháng 2 năm

1980, với nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa xã hội cổ điển Đảng có tổ chức rộngrãi như: đoàn thanh nhiên, công đoàn, hội phụ nữ Năm 1982, Đảng PT thamgia tranh cử nhưng không giành thắng lợi (chỉ đạt 3,5% số phiếu cử tri ủnghộ) Nhưng tại cuộc bầu cử tổng thống tháng 10 năm 2002, ứng cử viên củaĐảng PT - Lula de Silva đã giành thắng lợi và trở thành tổng thống đầu tiêntrong lịch sử Brazil có nguồn gốc là công nhân Sau khi lên nắm chính quyền,Tổng thống Lula de Silva đã thực thi hàng loạt các chính sách xã hội tiến bộ;thực hiện đường lối đối ngoại thân thiện, cởi mở Vì vậy, trong cuộc bầu cửnăm 2006, ông lại tiếp tục giành thắng lợi và tái đắc cử nhiệm kỳ thứ hai ởBrazil

Đảng Phong trào nền Cộng hòa thứ năm của Venezuela (MVR), thành

lập ngày 29 tháng 4 năm 1997 MVR là đảng cầm quyền tập hợp nhiều lựclượng chính trị, xã hội khác nhau, nhưng có chung một mục tiêu đó là đấutranh vì hòa bình, tiến bộ xã hội, dân chủ nhân dân, chống lại chủ nghĩa đếquốc và chủ nghĩa tự do mới Tháng 12 năm 1998, với sự ủng hộ rộng rãi củalực lượng cánh tả, tầng lớp tiến bộ và quần chúng nhân dân, ông HugoChavez, ứng cử viên của Đảng MVR đã trúng cử tổng thống Tháng 12 năm

2006, Hugo Chavez lại tái đắc cử tổng thống nhiệm kỳ (2007 - 2013), tiếp tụcđiều hành đất nước Gần đây, Đảng MVR đã tuyên bố tự giải tán để xúc tiếnthành lập Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela (PSUV) theo sự đềxuất của Tổng thống Hugo Chavez và sẽ đưa đất nước phát triển theo conđường "Xã hội chủ nghĩa thế kỷ XXI" Đảng PSUV sẽ được thành lập trên cơ

sở tập hợp các lực lượng chính trị khác nhau ở Venezuela ủng hộ Tổng thốngHugo Chavez Đồng thời, cũng sẵn sàng tiếp nhận các thành viên đảng khác

gia nhập vào PSUV Ông Hugo Chavez khẳng định: PSUV sẵn sàng tiếp nhậncác đảng khác đã từng ủng hộ ông trong cuộc bầu cử năm 2006 trở thànhthành viên của PSUV Tuy nhiên, nếu họ muốn đi theo con đường riêng củamình thì họ có thể rời khỏi đảng.

Tiếp đó, Đảng Phong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội (MAS) của ông

Morales, giành thắng lợi trong cuộc bầu cử Tổng thống Bolivia tháng 12 năm

2005 Sau khi nắm quyền, Tổng thống Morales chủ trương cải cách chính trị

-xã hội sâu rộng nhằm xóa bỏ đói nghèo, bất công, nhằm xây dựng -xã hội côngbằng, dân chủ tiến bộ; tạo cơ hội cho tất cả mọi người, nhất là thổ dân Bướckhởi đầu của công cuộc cải cách là tiến hành quốc hữu hóa ngành dầu khí, cảicách ruộng đất và bầu cử Quốc hội lập hiến, soạn thảo hiến pháp mới với mụcđích xóa bỏ tàn dư của chủ nghĩa thực dân đang đè nặng lên quốc gia vùng núiAndes này suốt mấy thế kỷ qua

Tại Uruguay, Đảng Mặt trận rộng rãi đã tập hợp nhiều chính trị gia củacác đảng phái khác nhau trong những năm 60, 70 của thế kỷ XX Trong bốicảnh lịch sử hiện nay nhiều phần tử tiến bộ vẫn đi tiên phong trong các cuộcđấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, đấu tranh vì một xã hội công bằng, bảo vệquyền lợi cho những người bị thiệt thòi trong xã hội

Nhìn chung, tư tưởng thiên tả đã xuất hiện sớm; thời kỳ chống thực dânTây Ban Nha xâm lược đã xuất hiện nhiều phong trào đấu tranh của lực lượngtiến bộ Trên cơ sở phát triển của lực lượng cánh tả, các đảng cánh tả đã lầnlượt ra đời Tuy nhiên, đến những năm đầu của thế kỷ XXI thì sự phát triểnnày mới trở thành một xu hướng chung ở khu vực Mỹ Latinh, đại diện của lựclượng cánh tả lần lượt lên nắm chính quyền ở nhiều quốc gia Mỹ Latinh

1.3 SỰ PHÁT TRIỂN CỦA XU HƯỚNG CÁNH TẢ Ở MỘT SỐ NƯỚC KHU VỰC MỸ LATINH

Sau khi thoát khỏi ách thống trị của thực dân Tây Ban Nha và Bồ ĐàoNha, quyền lực nhà nước lại rơi vào các thế lực độc tài quân sự Đây là tầnglớp lãnh đạo có tư tưởng thân Mỹ, được họ hậu thuẫn nên thế lực này khôngngừng lớn mạnh Trong khi đó, lực lượng cánh tả cũng như một số phong tràotiến bộ khác bị đế quốc Mỹ chèn ép, đàn áp nhất là khi mô hình chủ nghĩa xãhội ở Liên Xô và Đông Âu lâm vào khủng hoảng và sụp đổ, uy tín của cácđảng cộng sản bị giảm sút nghiêm trọng Sự kiện đó đã làm thay đổi cục diệnthế giới, khiến cho cơ cấu địa - chính trị có lợi về phía chủ nghĩa tư bản, chủnghĩa đế quốc và bất lợi đối với chủ nghĩa xã hội và các lực lượng tiến bộ.Điều này đã tác động xấu đến hoạt động của phong trào giải phóng dân tộc thếgiới, trong đó có phong trào cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh Trong bối cảnhtương quan về lực lượng đó, lực lượng cánh tả phải đối mặt với không ít khókhăn, thử thách và rơi vào tình trạng khủng hoảng

Có thể nói, sự sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông

Âu đã tác động lớn đến hoạt động của các đảng cánh tả trên thế giới nói chung

và ở khu vực Mỹ Latinh nói riêng Vào những năm cuối của thế kỷ XX, hoạtđộng của lực lượng cánh tả dường như bị chững lại, các phong trào đấu tranh

đã lắng xuống, các đảng cánh tả luôn nằm trong tình trạng bất ổn định, không

có hoạt động nào nổi bật; các thành viên trong và ngoài đảng vốn rất trungthành với lý tưởng cộng sản cũng bị ảnh hưởng, dao động về mục tiêu, mấtphương hướng, lúng túng về chủ trương, chính sách, thậm chí còn bị tan rã Trên diễn đàn chính trị, lực lượng cánh tả không phát huy được vai trò và uytín của mình, nên đã bị lực lượng đối lập giành thắng lợi áp đảo Vì vậy, trongnhững năm mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu khủng hoảngkhông có đảng cánh tả nào lên nắm chính quyền

Thực tế cho thấy, trước khi lực lượng cánh tả lên cầm quyền, dườngnhư liên kết khu vực chưa được các lãnh tụ cánh tả chú ý tới, sự phối hợp giúp

đỡ lẫn nhau giữa các đảng cánh tả cũng chỉ ở chừng mực nhất định, nhiềuđảng cánh tả còn xung đột, hoạt động một cách cô lập, nên dễ bị các thế lựcđối lập lợi dụng và thao túng Sự phối hợp hoạt động giữa đảng cánh tả vớicác đảng cộng sản và phong trào đấu tranh dân chủ trong, ngoài khu vực cũngkhông được thường xuyên

Nhìn chung, phong trào cánh tả thời kỳ trước và sau chiến tranh lạnhhoạt động một cách tự phát, mục tiêu không rõ ràng, thiếu thống nhất về mặt

tư tưởng, chưa có ý thức thành lập ra một chính đảng cách mạng thật sự làmnòng cốt để dẫn dắt phong trào cách mạng Nhưng những năm đầu thế kỷXXI, lực lượng cánh tả đã bắt đầu phục hồi, trỗi dậy và phát triển thành một

xu hướng chính trị chủ đạo ở khu vực Mỹ Latinh Sự phát triển của xu hướngcánh tả có thể khát quát ở một số điểm sau:

Trong những năm gần đây, lực lượng cánh tả đã có sự chuyển biếnmạnh mẽ về tư tưởng và tổ chức Sau khi lên cầm quyền, các chính phủ cánh

tả đều nhận thấy một yêu cầu cấp thiết là phải thành lập được một chính đảngcách mạng làm nòng cốt để dẫn dắt phong trào cách mạng Vì vậy, đã nhanhchóng xúc tiến thành lập một chính đảng Tại Venezuela, công tác chuẩn bịcho việc thành lập một chính đảng thật sự cách mạng đang được xúc tiến khẩntrương Đảng Xã hội thống nhất Venezuela mặc dù đang trong thời kỳ thainghén, song đã cho thấy sự chuyển biến sâu sắc trong lĩnh vực tư tưởng củalực lượng cánh tả

Đồng thời, xu thế liên kết khu vực được hình thành và phát triển mạnh

mẽ trong những năm gần đây Các quốc gia ở Mỹ Latinh có nhiều tiềm năng,nhưng vẫn là những nước nghèo (trong những năm cuối thế kỷ XX có tới 40%

số dân sống dưới mức nghèo; xã hội không ổn định, hiện tượng bất công vàphân hóa giàu nghèo đã trở nên phổ biến), hầu hết các nước trong khu vực đềuchìm đắm trong khó khăn bởi chính sách kinh tế tự do mới Trong bối cảnhtình hình quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, xu thế toàn cầu hóa và hội nhậpkhu vực đang diễn ra mạnh mẽ, chính phủ cánh tả Mỹ Latinh vừa lên cầmquyền đã nhận thức được sự cần thiết phải liên kết và hợp tác với nhau để thúcđẩy sự phát triển ở mỗi quốc gia Tại các cuộc gặp gỡ cấp cao song phương vàtại các diễn đàn, hội nghị khu vực trong những năm gần đây, các lãnh tụ cánh

tả luôn kêu gọi và nhấn mạnh cần phải đẩy mạnh tiến trình liên kết bằngnhững kế hoạch và việc làm cụ thể để tự cứu lấy mình trước những khó khăn ởkhu vực và thách thức của thời đại Từ nhận thức đó, trong những năm gầnđây xu hướng liên kết khu vực đã được hình thành và phát triển

Ngày 01/8/1990, ngoại trưởng các nước Brazil, Argentina, Chile,Uruguay đã nhất trí thành lập thị trường chung "chóp nón" Nam Mỹ, ngay sau

đó các thành viên đã thống nhất xóa bỏ hàng rào buôn bán giữa các nước kể từtháng 7 năm 1990 Năm 2005, tại Hội nghị cấp cao toàn châu Mỹ, trước việc

Mỹ muốn hoàn tất quá trình tự do mậu dịch toàn châu Mỹ theo quan điểm củamình, các chính phủ cánh tả đã phối hợp với nhau đưa ra một sáng kiến mớigọi là "Giải pháp Boliva cho châu Mỹ" (ALBA), trong đó nhấn mạnh việcthực hiện liên kết về viễn thông, truyền thông, năng lượng và nhiều lĩnh vựckhác giữa các nước Mỹ Latinh ALBA được xem là đối trọng của dự án khuvực mậu dịch tự do toàn châu Mỹ (FTAA) của Mỹ, nhằm chống lại âm mưu

để cho các doanh nghiệp Mỹ kiểm soát vùng lãnh thổ chạy từ cực Bắc cho đếncực Nam châu lục và tự do tiếp cận không gặp trở ngại nào cho sản phẩm Mỹ.ALBA chính thức đi vào hoạt động từ Hội nghị lần thứ IV chống FTAA được

tổ chức tại Habana (tháng 5 năm 2005) Nhân dịp này, Cuba và Venezuela đã

ký 49 hiệp định hợp tác, hai nước tuyên bố: "ALBA không dựa trên những

tiêu chí vụ lợi, những lợi ích vị kỷ của doanh thương cũng như của quốc gianày mà gây phương hại cho quốc gia khác" [50] Venezuela cũng đã đồng ý sẽ

bỏ ra 500 triệu USD giúp các nước khác trong khu vực thanh toán các khoản

nợ nước ngoài; Venezuela ký với Brazil 26 hiệp định từ lĩnh vực năng lượngđến lĩnh vực quân sự; ký với Argentina, Uruguay hiệp định tăng cường hộinhập khu vực theo tinh thần của ALBA Thực tế, trong thời gian qua ALBA

đã góp phần tháo gỡ khó khăn, cải thiện đời sống xã hội các nước thành viên,thu hút nhiều nước Mỹ Latinh tham gia Trong khuôn khổ ALBA, các nướccũng đã đưa ra dự án thành lập doanh nghiệp dầu mỏ lớn nhất lục địa(PETROSUR) với sự tham gia của nhiều nước như: Venezuela, Bolivia,Ecuador, Argentina

Có thể nói, thành công nhất của việc liên kết khu vực là sự ra đời của

"Cộng đồng các nước Nam Mỹ" (CSN) vào ngày 8 tháng 12 năm 2004 Đâychính là một tổ chức liên kết toàn diện trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh

tế, xã hội v.v Việc thành lập CSN là một bước tiến quan trọng trong tiếntrình lịch sử các quốc gia Mỹ Latinh, tạo điều kiện cho các nước có cơ hội đểgiao lưu, học hỏi kinh nghiệm, đồng thời cũng phát huy được tiềm năng vốn

có của từng quốc gia, củng cố thêm vị thế của lực lượng cánh tả trong cáccuộc thương lượng về tự do thương mại với các khối ở Bắc Mỹ và châu Á.Hiện nay, "CSN là khối lên kết khu vực lớn thứ ba trên thế giới, với tổng số

361 triệu dân, tổng sản phẩm GDP đạt 973 tỷ USD và tổng kim ngạch xuấtkhẩu đạt 188 tỷ USD" [68]

Gần đây nhất (12/2006), Hội nghị cấp cao lần thứ hai Cộng đồng cácnước Nam Mỹ họp tại Bolivia đã ra tuyên bố nhấn mạnh chủ trương xây dựngmột mô hình liên kết khu vực mới với bản sắc riêng; tôn trọng những tư tưởngkhác biệt về chính trị, tôn giáo, nhằm đạt được sự phát triển trong các lĩnh vựcchính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, môi trường, hạ tầng cơ sở Sự

liên kết không chỉ cần thiết để giải quyết những thách thức lớn như tình trạngnghèo khổ và bất công xã hội, mà là một bước quyết định để đạt được một thếgiới đa cực và công bằng Hội nghị cũng đã khẳng định sự tôn trọng chủquyền và toàn vẹn lãnh thổ, quyền tự quyết của các dân tộc theo nhữngnguyên tắc cơ bản, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải thiết lập các liênminh chiến lược dựa trên cam kết dân chủ, tăng cường đối thoại chính trị, tạokhông gian hợp tác và hòa hợp, góp phần củng cố sự ổn định về chính trị, kinh

tế, xã hội ở Mỹ Latinh

Khối Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), với trụ cột là Braziltiếp tục được củng cố, phát triển theo hướng tăng cường, mở rộng hợp tác TạiHội nghị cấp cao MERCOSUR, họp tại Brazil ngày 17 tháng 12 năm 2004 đãkết nạp thêm các thành viên là Venezuela, Ecuador

Thời gian qua, khu vực Mỹ Latinh cũng đã diễn ra nhiều phong trào đấutranh chính trị; các hoạt động của lực lượng cánh tả diễn ra rất sôi nổi Sự rađời của "Diễn đàn Xao Paolo” vào tháng 7 năm 1990, với tư cách là diễn đànthường niên của các đảng, các phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh và trên thếgiới Hoạt động của diễn đàn do 4 đảng (Đảng Lao động Brazil, Đảng Cộngsản Cuba, Đảng Cách mạng dân chủ Mehico và Đảng Mặt trận rộng rãiUruguay) điều phối Hoạt động chủ yếu của "Diễn đàn Xao Paolo" là phê phán

mô hình chủ nghĩa tự do mới và tìm tòi giải pháp thay thế, nhằm đảm bảo sựphát triển bền vững của các quốc gia, thực hiện bình đẳng và công bằng xãbội, tăng cường hợp tác khu vực, mở rộng quan hệ quốc tế Đến thời điểmnăm 2007, diễn đàn đã tổ chức 13 cuộc gặp gỡ, với sự tham gia thường xuyêncủa trên 50 đảng, tổ chức, phong trào xã hội Cuộc gặp gỡ gần đây nhất là vàotháng 1 năm 2007 tại Enxan Vado với, sự tham gia của 58 đảng Năm 1997,Đảng Lao động Mehico đã có sáng kiến tổ chức cuộc hội thảo quốc tế "Cácđảng chính trị và một xã hội mới", sáng kiến này đã được các đảng cộng sản

và các đảng cánh tả ở Mỹ Latinh cũng như trên thế giới ủng hộ Đây cũngchính là diễn đàn thường niên để các đảng trao đổi kinh nghiệm đấu tranhchính trị vì một xã hội mới, phát triển về kinh tế và công bằng về xã hội Từkhi thành lập đến nay, đã có 11 cuộc hội thảo được tổ chức Từ năm 1999 đếnnay, Cuba đã đứng ra tổ chức Hội nghị quốc tế thường niên với chủ đề "toàncầu hóa và các vấn đề phát triển" Đây cũng là một diễn đàn thường niên củalực lượng cánh tả, với sự tham gia của các chính khách, nhân sỹ, các nhànghiên cứu có quan điểm tiến bộ và đại diện nhiều tổ chức quốc tế, khu vực,các cơ quan thuộc Liên Hợp quốc v.v Đến nay, có 9 cuộc hội thảo được tổchức, lần thứ 9 được tổ chức vào năm 2007.

Tại Mỹ Latinh đã ra đời tổ chức "Diễn đàn xã hội thế giới" (WSF) vớikhẩu hiệu "Một thế giới khác là có thể" Đây là một diễn đàn mở của các lựclượng cánh tả chống lại chủ nghĩa tự do mới, các mặt trái của quá trình toàncầu hóa hoạt động của diễn đàn chú ý về mặt xã hội nhiều hơn; "Diễn đàn xãhội thế giới" được tổ chức mỗi năm một lần (ba lần đầu được tổ chức tạiBrazil vào các năm: 2001, 2002, 2003; sau đó tổ chức luân phiên tại MỹLatinh, châu Á và châu Phi)

Đặc biệt, lực lượng cánh tả đã có sự chuyển biến cả về số lượng lẫn chấtlượng Có thể thấy, làn sóng tư tưởng thiên tả ở khu vực Mỹ Latinh đã đượcphục hồi trở lại và ngày càng phát triển mạnh mẽ, nhiều chính phủ đã tham giatranh cử và giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử dân chủ

Bắt đầu từ tiến trình dân chủ hóa khu vực mà ông Hugo Chavez - một

sỹ quan quân đội, có tư tưởng cấp tiến đã đắc cử năm 1998 và lên làm Tổngthống nước Cộng hòa Venezuela Sự kiện này, đã tác động lớn đến hàng loạtcác đảng cánh tả trong khu vực Vì vậy, trong những năm tiếp theo, hàng loạtcác nhân vật cánh tả trong khu vực Mỹ Latinh đã giành thắng lợi trong các

cuộc bầu cử và lên nắm chính quyền: Tại Chile, năm 2000 với chiến thắng củalực lượng dân chủ trong cuộc tổng tuyển cử đã đưa Ricazdo Lagos lên làmTổng thống nước Cộng hòa Chile Tiếp đó, năm 2002 với sự thắng lợi củaLula de Silva - một cựu Chủ tịch nghiệp đoàn, đã trở thành nhân vật cánh tảđầu tiên ở Brazil được bầu làm tổng thống Ông là một trong những nhà lãnhđạo đi tiên phong trong trào lưu dân chủ cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh TạiArgentina, sau nhiều năm chịu sự thống trị của chính quyền cánh hữu, tìnhhình chính trị, kinh tế, xã hội đã lâm vào khủng hoảng trầm trọng, thậm chínguy cơ bùng nổ nội chiến có thể xảy ra Trong bối cảnh đó, lực lượng cánh tả

đã giành thắng lợi và lên nắm chính quyền Ông Nestor Kirchner đã trở thànhtổng thống, từng bước đưa đất nước vượt qua giai đoạn khó khăn Thắng lợitiếp theo của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh là sự kiện ông Tabare Vazquez,thuộc Liên minh tiến bộ - mặt trận rộng rãi (EP-FA) đã trở thành Tổng thốngUruguay nhiệm kỳ 2005-2009, chấm dứt sự độc quyền lãnh đạo đất nước sauhơn 170 năm của hai đảng chính trị truyền thống: Blaco và Colorado kể từ khiquốc gia Nam mỹ này giành độc lập năm 1825

Có thể nói, năm 2006, là năm có nhiều chính phủ cánh tả ở khu vực MỹLatinh giành thắng lợi trong cuộc bầu cử, với 5 lãnh tụ cánh tả liên tiếp thắng

cử và lên cầm quyền, điều này đã để lại dấu ấn lớn về lực lượng cánh tả

Khởi đầu bằng thắng lợi của ông Morales - ứng cử viên thuộc ĐảngPhong trào tiến lên chủ nghĩa xã hội (MAS), ông là vị tổng thống người da đỏđầu tiên trong lịch sử 180 năm độc lập của Cộng hòa Bolivia Sau khi lên nắmchính quyền, Morales đã thực hiện nhiều chính sách tiến bộ như: cải cáchruộng đất, tổ chức bầu cử Quốc hội lập hiến v.v Tiếp đó là sự thành côngcủa ứng cử viên Michelle Bachelet thuộc đảng cánh tả, bà đã trở thành nữ tổngthống đầu tiên của quốc gia Nam Mỹ Chile Trong các chiến lược phát triểnđất nước, Tổng thống Michelle Bachelet rất ưu tiên các lĩnh vực: chống tham

nhũng, đẩy mạnh dân chủ hóa đất nước, sản xuất và xuất khẩu Với việc giànhthắng lợi hơn 70% số phiếu, ứng cử viên cánh tả Rafarl Correa đã trở thànhTổng thống nước Cộng hòa Ecuador Đặc biệt, tại Venezuela và Brazil, haiứng cử viên Lula de Silva và Hugo Chavez đã tái đắc cử tổng thống Riêngông Hugo Chavez đã tái đắc cử tới nhiệm kỳ thứ ba "với 62,89% số phiếu ủnghộ" [77].

Bước sang năm 2008, lực lượng cánh tả lại tiếp tục xuất hiện trên vũ đàichính trị, tại Paraguay đã xuất hiện thêm một gương mặt mới đại diện chocánh tả là cựu giám mục Thiên chúa giáo, Phecnangdo Lugo đã giành thắnglợi trong cuộc bầu cử tổng thống ở quốc gia Nam Mỹ này

Như vậy, với việc giành thắng lợi trong các cuộc bầu cử tổng thống, cácứng cử viên của đảng cánh tả đã khẳng định rằng: "Đây không chỉ là thắng lợicủa của lực lượng dân chủ, dân tộc và tiến bộ xã hội ở Chile, Ecuador,Argentina, Uruguay, Venezuela mà còn khẳng định xu thế lớn mạnh của lựclượng cánh tả ở khu vực Tây bán cầu" [77]

Sự phát triển của xu hướng cánh tả ở Mỹ Latinh không chỉ thể hiện ởcác chính phủ cánh tả trong khu vực lên nắm chính quyền, mà nó còn đượcbiểu hiện ở sự tham chính của nhiều đảng cánh tả khác ở các quốc gia như:Mehico, Panama, Peru, Coxta Rica, Dominica Các đảng này mặc dù khônggiành được thắng lợi trong các cuộc bầu cử, nhưng đã có ảnh hưởng rất lớntrong quần chúng nhân dân

Có thể thấy, chỉ trong vòng 10 năm (1998-2008) ở khu vực Mỹ Latinh

đã có tới 10 chính phủ cánh tả lên cầm quyền và nhiều đảng tham chính Thực

tế đã chứng minh rằng, từ một hiện tượng đơn nhất ở Venezuela (1998), đếnnay các chính phủ cánh tả đã trở thành một xu hướng chủ đạo, làm thay đổicục diện chính trị khu vực này Kết quả thắng lợi của lực lượng cánh tả từ các

cuộc bầu cử ở các quốc gia Mỹ Latinh đã phản ánh một thực tế về sự pháttriển mạnh mẽ của xu hướng cánh tả hiện nay

Sự phát triển của xu thế cánh tả không chỉ dừng lại ở số lượng tham gianắm chính quyền, mà các lãnh tụ cánh tả sau khi thắng cử còn thực hiện nhiềuchính sách tiến bộ và đạt được những thành tựu rất đáng khích lệ như:

Chính trị, ngoại giao ở các nước do lực lượng cánh tả cầm quyền đã có

sự thay đổi theo chiều hướng tích cực Có thể nói, sau khi thoát khỏi ách thốngtrị của thực dân Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha mô hình dân chủ cũng đã đượcxây dựng ở nhiều quốc gia, song dường như đó chỉ là dân chủ hình thức,quyền lực nhà nước vẫn nằm trong tay các thế lực độc tài và các đảng truyềnthống, cánh hữu, nên mô hình dân chủ được dựng lên đã không đem lại quyềnlợi cho người dân Thực tế đã cho thấy, trong suốt một thời gian dài MỹLatinh là một trong những nơi bất ổn định, bất bình đẳng nhất trên thế giới.Nhưng từ khi lực lượng cánh tả lên cầm quyền, nhờ thực hiện những chínhsách tiến bộ về kinh tế - xã hội, nên đã phần nào đó cải thiện môi trường dânchủ cho nhân dân, mọi người đều có quyền tham gia vào việc xây dựng vàphát triển đất nước Thực tế đã cho thấy những người xuất thân là công nhân,phụ nữ, hay là người Thiên chúa giáo, thổ dân cũng có thể trở thành tổngthống nếu họ đáp ứng được nguyện vọng của người dân, điển hình ở các quốcgia như: Brazil, Chile, Paraguay, Bolivia Người nghèo được quan tâm, giúp

đỡ cả về vật chất lẫn tinh thần (xây nhà, vay vốn, chăm sóc sức khoẻ ) Tìnhhình chính trị của các quốc gia Mỹ Latinh trong những năm gần đây cơ bản ổnđịnh, người dân được sống trong môi trường hòa bình, ít xảy ra tình trạngkhủng bố, không có chiến tranh xảy ra như khu vực Trung Đông Nhiều bộluật tiến bộ được ban hành: Luật Nhân quyền (Venezuela), Luật Đất đai(Bolivia)

Trong công tác đối ngoại cũng đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng, xuhướng liên kết khu vực được hình thành và phát triển, quan hệ ngoài khu vựcđược mở rộng Đối với khu vực, các chính phủ cánh tả tăng cường thúc đẩy sựđoàn kết hợp tác giúp đỡ lẫn nhau Hầu hết các chính phủ cánh tả đang nắmquyền đều có mối liên hệ mật thiết với nhau, đẩy mạnh hợp tác đôi bên cùngphát triển Đặc biệt, các nước này đã hình thành được mối quan hệ chiến lượcvới Cuba - nước xã hội chủ nghĩa duy nhất trong khu vực Mỹ Latinh Quan hệhai chiều được tăng cường và thúc đẩy Hiện nay, Cuba trở thành bạn hàng lớnnhất của các nước như: Venezuela, Brazil, Bolivia v.v Các quốc gia nàycung cấp những mặt hàng mà Cuba khan hiếm như dầu mỏ, đổi lại Cuba lạigiúp họ những lĩnh vực như: y tế, giáo dục, thiết bị, cử các chuyên gia của cáclĩnh vực sang giúp đỡ và đào tạo chuyên môn cho nước bạn Ngày 29 tháng 4năm 2006, các nước Bolivia, Venezuela đã ký với Cuba một số hiệp định hợptác kinh tế và phát triển xã hội trong khuôn khổ sáng kiến "Sự lựa chọn Bolivacho châu Mỹ", nhằm thúc đẩy tự do buôn bán trong khu vực; tiếp đó ngày 25tháng 6 năm 2006, ba nước lại ký Hiệp định thương mại nhân dân, theo đóVenezuela sẽ đầu tư 1,5 tỷ USD xây dựng cơ sở lọc dầu tại Bolivia Đây là môhình hợp tác, liên kết cùng phát triển kiểu mới ở Mỹ Latinh được xây dựngtrên tinh thần hợp tác, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, khai thác thế mạnh củanhau, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, củng cố độc lập khu vực Ngày10/12/2008, các nhà lãnh đạo của 33 nước khu vực Mỹ Latinh và Caribe đã tớiBrazil tham dự Hội nghị Thượng đỉnh khu vực Mỹ Latinh và Caribe về việcthành lập liên minh cánh tả dân chủ và bàn các biện pháp, chính sách để đốiphó với cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới.

Ngoại giao ngoài khu vực cũng không ngừng được mở rộng Ngoài cácmối quan hệ truyền thống, hiện nay các đảng cánh tả đã thiết lập thêm nhiềumối quan hệ với các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước lớn như: Trung

Quốc, Nga Quan hệ thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và một số chínhphủ cánh tả ngày càng được tăng cường Trong những năm qua, xuất khẩu củaTrung Quốc sang Mỹ Latinh đã tăng hơn 6 lần Mối quan hệ giữa Việt Nam và

Mỹ Latinh được hình thành từ sau giải phóng miền Nam Đến những năm gầnđây, quan hệ hai bên ngày càng được thắt chặt hơn Những kết quả rất quantrọng đạt được trong chuyến thăm hữu nghị giữa Việt Nam và các nướcArgentina, Chile, Brazil; các chuyến thăm hữu nghị năm 2006 của Tổng thốngVenezuela, Chile đến Việt Nam là những minh chứng cụ thể Các nước MỹLatinh mong muốn sẽ thiết lập mối quan hệ với Việt Nam một cách toàn diện:kinh tế, thương mại, khoa học kỹ thuật, giáo dục, y tế v.v

Cùng với quan hệ song phương, các đảng cánh tả còn thúc đẩy mốiquan hệ đa phương trong khuôn khổ các cơ chế hợp tác Nam - Nam trongphong trào Không liên kết, ở Liên Hợp quốc và các diễn đàn khác như: APEC,ASEAN v.v

Hiện nay, các nước do chính phủ cánh tả cầm quyền cơ bản đã thoátkhỏi sự kiểm soát của Mỹ về chính trị, kinh tế, bảo vệ được nền độc lập khuvực Sau khi thoát khỏi sự nô dịch của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, hầu hếtcác nước trong khu vực Mỹ Latinh lại bị lệ thuộc vào đế quốc Mỹ, bị Mỹ coi

là khu vực "sân sau" của họ Nhưng trong những kể từ khi lực lượng cánh tảlên cầm quyền, họ đã tích cực đấu tranh chống lại sự kiểm soát của đế quốc

Mỹ Kết quả, nhiều nước trong khu vực Mỹ Latinh đã thoát khỏi sự lệ thuộcvào Mỹ Điều đó cho thấy rằng, Mỹ Latinh đang trải qua một giai đoạn mớitrong lịch sử của mình Có thể nói, đây là "nền độc lập vĩnh viễn lần thứ hai(lần thứ nhất là thoát khỏi ách thống trị của Tây Ban Nha và lần hai là thoátkhỏi sự kiểm soát của Mỹ)" [82] Quan hệ với Mỹ, có phần được cải thiện, cởi

mở hơn Trong chuyến thăm Mỹ Latinh từ ngày 8 đến ngày 14 tháng 3 năm

2007, Tổng thống Mỹ George W.Bush đã công bố chương trình viện trợ cả gói

của Mỹ cho các nước Mỹ Latinh với lời hứa xóa đói giảm nghèo cho khu vựcnày, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ nỗ lực vì sự công bằng xã hội và thịnhvượng của khu vực "Ông cũng đã công bố biện pháp cụ thể nhằm hỗ trợ mạnglưới giáo dục, nhà ở và chăm sóc y tế trong khu vực, kể cả kế hoạch cử tàuquân y của hải quân Mỹ "The Comfort" cập cảng 12 quốc gia Trung và Nam

Mỹ vào tháng 6 năm 2007 để chăm sóc sức khoẻ cho khoảng 85.000 người "[67]

Trong điều kiện bất lợi, nhưng nền kinh tế của nhiều quốc gia MỹLatinh do lực lượng cánh tả nắm quyền đã thoát khỏi khủng hoảng và phục hồitrở lại Sau khi lên nắm chính quyền, các nhà lãnh đạo cánh tả Mỹ Latinh đãnhanh chóng tìm mọi giải pháp, nhằm khắc phục tình trạng khủng hoảng kéodài của nền kinh tế khu vực Nhờ có những giải pháp đúng đắn, nên đã sớmkhắc phục được tình trạng khủng hoảng của nền kinh tế Đồng thời, cũng đãnhững chuyển biến tích cực, thể hiện ở một số lĩnh vực sau:

Tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia do lực lượng cánh tả nắm quyền đạtmức khá: "năm 2004 Venezuela đạt 9,6%; Argentina đạt 8,3%; Chile đạt trên5%)" [45] Kim ngạch xuất khẩu cao, đạt mức kỷ lục với 715 tỷ USD" [67],

"tăng năm thứ 4 liên tiếp cả khu vực Mỹ Latinh: năm 2003 đạt 4,3%, năm

2004 đạt 5,7%, năm 2006 đạt 780 tỷ USD, 2007 ước tăng 4,2% Vốn đầu tư

trực tiếp vào thị trường Mỹ Latinh tăng vọt, thu hút 61,6 tỷ USD trong năm

2006" [68] Đặc biệt là các nước: Brazil, Venezuela, Peru, Ecuador "vốn củaTrung Quốc vào khu vực này rất cao, vượt mức 20 tỷ USD, thương mại haichiều tăng ở mức kỷ lục (trên 40%), gần chạm ngưỡng 100 tỷ USD trong năm

2007 Thị trường cung - cầu khu vực Mỹ Latinh diễn ra sôi động, buôn bán

trong nội bộ khu vực Mỹ Latinh tăng mạnh, đạt 25%" [79] Nhiều mặt hàng cókhả năng cạnh tranh được với thị trường quốc tế, góp phần làm tăng giá đồngnội tệ, củng cố thị trường tài chính Doanh số bán các mặt hàng tăng cao (ôtô,

máy tính, thiết bị điện tử ) đã đạt mức kỷ lục Điều này đã phản ánh sựchuyển biến mạnh mẽ của nền kinh tế ở các quốc gia mà cánh tả cầm quyền.

Theo dự báo của các nhà kinh tế, ước tính rằng đến năm 2012, "sẽ có 15trong tổng số 27 triệu hộ gia đình có thể đạt mức thu nhập trung lưu Các nhàkinh tế kỳ vọng mức nợ sẽ giảm xuống còn 44% GDP trong năm 2008 so vớicon số ước tính 44,6% năm 2007" [79] Còn theo đánh giá của Uỷ ban kinh tế

Mỹ Latinh và vùng Caribe (CEPLA) cho biết trong 2 năm (2005, 2006), cácquốc gia do lực lượng cánh tả nắm quyền đều đạt mức tăng trưởng khá, lượngkiều hối tăng, lợi nhuận thu được từ xuất khẩu và du lịch không ngừng tănglên, dòng vốn đầu tư dưới dạng trực tiếp từ nước ngoài vào khu vực ngày càngcao

Nhìn một cách tổng thể, cho thấy nền kinh tế ở nhiều quốc gia MỹLatinh do lực lượng cánh tả nắm quyền đã có những chuyển biến tích cực,điển hình là một số quốc gia sau:

Cộng hòa Venezuela

Từ khi lên nắm chính quyền, Tổng thống Hugo Chavez đã thực thinhững chính sách kinh tế đúng đắn Vì vậy, nền kinh tế Venezuela đã đượcphục hồi trở lại: Từ một đất nước "với tỷ lệ lạm phát ở mức 65%, thâm hụt 5

tỷ USD và khoảng 75% trong số 23 triệu dân đang sống trong nghèo đói [66],đến 2007 Venezuela đã có mức tăng trưởng kinh tế khá (đạt 8,4%), đứng thứhai trong khu vực Các ngành khác trong lĩnh vực kinh tế cũng có chuyển biến

rõ rệt, nhất là nông nghiệp Nếu như trước đây Venezuela phải nhập khẩulương thực với tỷ lệ lớn, thì nay đã có một số lương thực được xuất khẩu

Cộng hòa Liên bang Brazil

Sau khi lên cầm quyền, những người đứng đầu chính phủ cánh tả đã cónhiều nỗ lực trong việc đổi mới cơ cấu và duy trì sự ổn định về kinh tế đã đạt

được những thành tựu quan trọng: Mức độ tăng trưởng khá cao,"đạt mức 3,5%

năm 2006" [20] Hiện nay, "Brazil là nước đứng đầu về tốc độ tăng trưởngkinh tế trong khu vực Trong lĩnh vực tài chính, ngân sách năm 2005 bội thu,đạt 4,8% GDP (dự kiến là 4,25%)" [79] Chính sách tiền tệ, tín dụng đượckiểm soát chặt chẽ, kiềm chế được tình trạng lạm phát Chính phủ rất chútrọng sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và sự bền vững, ổn định xã hội Kim

ngạch xuất khẩu tăng,"trung bình tăng 23%/năm, tăng từ 63 tỷ (2003) lên 117

tỷ (2005), xuất siêu tăng từ 13 tỷ lên 45 tỷ USD" [18]

Cộng hòa Bolivia

Chính phủ cánh tả đã ban hành chính sách cải cách kinh tế khá sâu rộng:Trong công nghiệp, tiến hành quốc hữu hóa ngành năng lượng, công nghiệphóa ngành sản xuất chè, ca cao Ngày 3 tháng 12 năm 2006, Tổng thốngMorales đã công bố sắc lệnh chính thức hóa việc nhà nước tiếp quản ngànhdầu mỏ và khí đốt sau khi ký với các công ty lớn của Brazil, Tây Ban Nha,

Argentina, Pháp Nông nghiệp, cũng đã có một số điều chỉnh như ban hành

Luật cải cách ruộng đất và quy định việc tịch thu ruộng đất của chủ đồn điềnchia cho nhân dân (28/11/2006) Từ tháng 6 năm 2006, chính phủ đã chia hơn

Tại Ecuador, Argentina kinh tế cũng có những chuyến biến tích cực.Các nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng thừa nhận rằng từ năm 2004 - 2007Ecuador đã kiềm chế được lạm phát, năm 2007 chỉ số lạm phát giảm còn 3%

so với 3,2% năm 2006 Nền kinh tế Argentina có tốc độ phát triển nhanh, "tiếptục tăng trưởng kinh tế năm thứ ba liên tiếp với mức tăng 8% của năm 2005"[36]

Những kết quả đạt được trong lĩnh vực kinh tế đã tác động tích cực đếntình hình xã hội Vì vậy, ở nhiều quốc gia lực lượng cánh tả cầm quyền tình

hình xã hội đã có những chuyển biến rõ rệt Khác với các chính phủ trước đó,thế hệ các nhà lãnh đạo cánh tả sau khi lên nắm chính quyền đã rất quan tâmđến lĩnh vực xã hội, đáng chú ý nhất là chính sách ưu tiên người nghèo, nhữngngười có mức thu nhập thấp Trên thực tế, họ đã thực hiện tốt các vấn đề xãhội như: xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho người lao động, xóanạn mù chữ, cải thiện dịch vụ y tế v.v

Trong công tác xóa đói giảm nghèo đã có nhiều thành tựu nổi bât Theotính toán của Ngân hàng Banco Santander (Tây Ban Nha), "trong giai đoạn từ

2000 - 2006 ở Mỹ Latinh có khoảng 15 triệu hộ gia đình thoát nghèo, toàn khuvực giảm từ 44% (2000) xuống còn 40,6% (2002), và 39,8% (2006) Theo dựbáo đến 2010, một bộ phận dân cư nghèo trong khu vực có thể gia nhập tầnglớp trung lưu với thu nhập hàng năm trên 12.090 USD" [67]

Thị trường lao động đã phần nào đó ổn định và đang được cải thiện, tiêubiểu ở một số nước như: Argentina, Chile, Brazil v.v Số lượng người có việclàm tăng đáng kể, từ năm 2002 với tỷ lệ trung bình khoảng 10%, nhất làBrazil

Có thể nói, hầu hết các chính phủ cánh tả đều thực hiện nhiều chínhsách xã hội tiến bộ, dần dần đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng xã hội, bướcđầu ổn định và phát triển, thể hiện ở một số quốc gia sau:

Tại Cộng hòa Venezuela, sau 8 năm cầm quyền (1998 - 2006) của HugoChavez, Venezuela đã có những chuyển biến khá tích cực về mặt xã hội Cóthể nói, lĩnh vực xã hội được coi là thành công nhất của Tổng thống HugoChavez, đời sống nhân dân thực sự được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo, mù chữ,thất nghiệp, bệnh tật giảm đáng kể Venezuela cơ bản thoát khỏi khủng hoảng

xã hội, bước đầu ổn định và phát triển

Ở Brazil, lên nắm quyền giữa lúc đất nước đang xảy ra hiện tượng ngăncách giàu nghèo, Tổng thống Lula de Silva đã phát động chiến dịch "không cóngười đói", cho đến năm 2007 "đã có 7 triệu gia đình ở Brazil đã được hưởnglợi từ chương trình này và chính phủ đặt mục tiêu sẽ tiếp tục giúp đỡ 11,2 triệugia đình nghèo" [68] Đến năm 2007, "đã có 6 triệu người thoát nghèo và 8triệu người có việc làm mới Đặc biệt, Brazil đã thanh toán hết nợ cho Quỹtiền tệ quốc tế (IMF) vào cuối năm 2005 Trong khoảng thời gian từ năm 2000

- 2005, số hộ gia đình có thu nhập hàng năm từ 5.900 USD tới 22.000 USD đãtăng từ 14,5 triệu lên 22,3 triệu; trong khi những hộ có thu nhập chưa tới 3.000USD/năm giảm nhanh chóng (chỉ còn 1,3 triệu)" [36]

Chile là nước đầu tiên ở Mỹ Latinh phát động chiến dịch chống nghèo

đói mang tên "Chile đoàn kết" Do thực hiện tốt các chính sách xã hội, nênhiện nay tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ "38,5% (1990) xuống còn 18,8% (2005)"[36]

Argentina, chính phủ đã tìm mọi cách giảm số nợ 100 tỷ USD, với khẩuhiệu "kiến tạo việc làm để chống đói nghèo và củng cố dân chủ" Năm 2005,

"Chính phủ đã tạo thêm được 700 nghìn việc làm cho người lao động, đưa sốlao động có việc làm mới trong vòng 3 năm lên 2,5 triệu người" [68] “Chođến năm 2005, đã giảm được 16% hộ nghèo” [77] Cùng với Brazil, quốc gianày đã cơ bản thanh toán hết nợ cho Quỹ tiền tệ quốc tế vào cuối năm 2005

Các nước Uruguay, Bolivia, Nicaragua, Chile chính phủ cánh tả vớimức độ khác nhau đều ban hành và thực thi nhiều chính sách xã hội tiến bộ, cólợi cho người lao động như: xóa đói giảm nghèo, xóa nạn mù chữ, cải thiệndịch vụ y tế, duy trì văn hóa cộng đồng, quan tâm giải quyết việc làm chongười lao động

Những thắng lợi của các ứng cử viên cánh tả trong bầu cử, cũng nhưnhiều hoạt động chính trị diễn ra, cùng với những chuyển biến về kinh tế - xãhội đã đánh dấu một bước phát triển mới của lực lượng này Chúng ta có thểtin tưởng rằng nếu như các chính phủ cánh tả kiên định con đường mà họ đãlựa chọn, bảo vệ quyền lợi cho nhân dân, thì chắc chắn xu hướng cánh tả sẽngày càng phát triển hơn nữa trong những năm tiếp theo

Tiểu kết chương 1

Nhìn lại chặng đường lịch sử hình thành và phát triển, từ một hiệntượng đơn nhất ở Venezuela (1998), đến năm 2008 tại khu vực "sân sau" của

Mỹ đã xuất hiện 9 chính phủ cánh tả Với một thế hệ lãnh đạo mới, năng động

và có quan điểm tiến bộ vì vậy tình hình chính trị, kinh tế - xã hội đã nhanhchóng được phục hồi trở lại và có nhiều chuyển biến tích cực, đời sống ngườidân đã được cải thiện, góp phần củng cố niềm tin trong quần chúng nhân dân,nâng cao uy tín của khu vực và khẳng định con đường mà các lãnh tụ cánh tảđang đi là đúng đắn

Thành tựu bước đầu đó đã góp phần nâng cao uy tín, thúc đẩy lực lượngcánh tả phát triển và trở thành một xu hướng chủ đạo trong những năm đầu thế

kỷ XXI Đây không chỉ đơn thuần là sự phục hồi của lực lượng cánh tả mà nócòn khẳng định sức sống của mô hình chủ nghĩa xã hội - mô hình màVenezuela đang hướng tới

CHƯƠNG 2 CÔNG CUỘC XÂY DỰNG "CHỦ NGHĨA XÃ HỘI THẾ KỶ XXI" Ở

VENEZUELA 2.1 KHÁI QUÁT VỀ LỊCH SỬ VÀ TÌNH HÌNH VENEZUELA TRƯỚC KHI LỰC LƯỢNG CÁNH TẢ LÊN CẦM QUYỀN

Cộng hòa Venezuela, nay là Cộng hòa Venezuela Boliva, nằm ở phíabắc của Nam Mỹ, giáp Barazil, Colombia, Guyana, "có diện tích là 912.050

Người lai chiếm 67%, da trắng chiếm 21%, da đen 10%, da đỏ 2%, ngôn ngữchính thống là tiếng Tây Ban Nha, thể chế nhà nước là cộng hòa liên bang,gồm hai viện (Thượng viện và Hạ viện) Tôn giáo của quốc gia này chủ yếu làThiên chúa giáo (chiếm 93%)" [25] Venezuela cũng là nước có nguồn tàinguyên phong phú, đặc biệt là dầu mỏ Xưa kia vùng đất này là nơi cư trú củangười thổ dân da đỏ, nhưng cũng như hầu hết các quốc gia khác ở khu vực MỹLatinh, Venezuela cũng bị thực dân Tây Ban Nha xâm chiếm Dưới sự lãnhđạo của Anh hùng Miranda, nhân dân Venezuela đã vùng dậy đấu tranh bảo vệnền độc lập Ngày 5 tháng 7 năm 1811, Venezuela tuyên bố độc lập và thôngqua bản Hiến pháp của nền Cộng hòa đầu tiên; đây cũng chính là ngày Quốckhánh của Cộng hòa Venezuela Nhưng mãi đến năm 1829, thì Nhà nướcVenezuela mới chính thức có trên bản đồ thế giới

Cũng như hầu hết các quốc gia khác trong khu vực Mỹ Latinh,Venezuela luôn nằm trong tình trạng bất ổn định, khủng hoảng chính trị triềnmiên Sau khi tách ra khỏi Gran Colombia, Venezuela chìm trong bóng đêmcủa chế độ độc tài suốt một thời gian dài (1829-1958) Đến năm 1958, chế độdân chủ đã được thiết lập ở Venezuela, nhưng đây chưa phải là nền dân chủthực sự Có thể nói, trong khoảng thời gian từ 1829-1998 (trước khi lực lượng