Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đào tạo hệ vừa làm vừa học ở trường cao đẳng sư phạm trung ương thành phố hồ chí minh

Đóng góp của luận văn - Về mặt lý luận Luận văn này có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ quản lý, cán bộ giảng dạy và học viên ở các trường công lập, dân lập, tưthục và

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Ngô Sỹ Tùng, người thầy đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi hoàn thành luận vănnày

Xin chân thành cám ơn sự chỉ dẫn tận tâm của tất cả các giảng viên trực tiếp giảng dạy trong suốt thời gian học tập vừa qua, đặc biệt là

sự quan tâm, giúp đỡ tận tình của quý Thầy, Cô công tác tại Khoa Sau đại học và Quản lý Giáo dục Trường Đại học Vinh

Xin trân trọng cám ơn Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo Trường Cao đẳng Sư phạm Trung Ương Tp Hồ Chí Minh và các đồng nghiệp đãtạo mọi điều kiện cho tôi được tham gia học tập và nghiên cứu

Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến những người thân yêu trong gia đình về sự động viên và giúp đỡ to lớn nhất đã dành chotôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 07 năm 2012

HÀ THỊ TÚC

MỤC LỤC

Trang

Danh mục các ký hiệu viết tắt

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài 4

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

1.1.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài 4

1.1.2.Các nghiên cứu ở trong nước 5

1.2 Một số khái nhiệm cơ bản 8

1.2.1.Quản lý; Quản lý giáo dục; Quản lý nhà trường 8

1.2.2.Đào tạo và quản lý đào tạo 17

1.2.3 Chất lượng và chất lượng đào tạo 20

1.3 Quản lý đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng 25

1.4 Quản lý chất lượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng 32

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo hệ VLVH ở Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phồ Hồ Chí Minh 38

2.1 Khái quát về Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh 38

2.2 Thực trạng về công tác đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh 40

2.3 Công tác quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh 57

2.4 Đánh giá chung về thực trạng 70

Chương 3: Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng công tác đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh 76

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 76

3.1.1.Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 76

3.1.2.Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 76

3.1.3.Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 76

3.1.4.Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 77

3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh 77

3.2.1.Tăng cường quản lý quá trình đào tạo hệ VLVH 77

3.2.2.Tăng cường quản lý chất lượng đội ngũ giảng viên và nâng cao phẩm chất năng lực cán bộ quản lý 82

3.2.3.Tăng cường quản lý việc phát triển chương trình đào tạo 89

3.2.4.Tăng cường quản lý cơ sở vật chất, phương tiện giảng dạy và học tập 90

3.2.5.Tăng cường việc mở rộng hợp tác đào tạo 92

3.2.6.Mối quan hệ giữa các giải pháp 94

3.3 Thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 94

Kết luận và kiến nghị 98 Tài liệu tham khảo 102

Phụ lục nghiên cứu

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

Trong luận văn này, hệ đào tạo “vừa làm vừa học” được đề cập đến không phải là một lọai hình đào tạo mới mà từ: “vừa làm vừa học” được thay cho từ “tại chức” đã được Bộ Giáo dục – Đào tạo sử dụng chính thức từ năm 2001 Nhưng đa số người học vẫn quen dùng từ cũ là tại chức Chúng tôi sử dụng cách gọi theo đúng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay là hệ “vừa làm vừa học” (theo Quyết định số 36/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 28 tháng 6 năm 2007 về việc ban hành Quy chế đào tạo đại học, cao đẳng theo hình thức vừa làm vừa học).

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

- Lý do về mặt lý luận: Quản lý giáo dục, đào tạo nói chung, trong đó công tác quản lý đào tạo bậc đại học, cao đẳng hệ vừa làm vừa học(VLVH) nói riêng giữ vai trò quyết định trong việc đáp ứng nhu cầu học tập, học thường xuyên, học suốt đời ngày càng cao của mọi tầng lớp nhân dântrong xã hội Con đường tất yếu phải thực hiện là “phát triển nhanh quy mô; đồng thời phải bảo đảm về chất lượng” Sự bùng nổ giáo dục đại học có thể dẫnđến những bất cập về chất lượng, đặc biệt là chất lượng đào tạo đại học, cao đẳng theo hình thức VLVH Cùng với giáo dục đào tạo cao đẳng chính quy,giáo dục đào tạo hệ VLVH (ngoài chính quy) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi mục tiêu của chiến lược phát triển giáo dục đào tạo củađất nước Việc xác định thực trạng công tác quản lý đào tạo hệ VLVH, suy nghĩ thấu đáo về nội dung, biện pháp quản lý loại hình đào tạo này để thực hiệnkhâu đột phá “đổi mới quản lý giáo dục ở trường đại học, cao đẳng” là việc làm cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo hiện nay

- Lý do về mặt thực tiễn: Quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương thành phố Hồ Chí Minh hiện nay vẫn còn cónhững bất cập nhất định trước yêu cầu đổi mới quản lý đào tạo Bên cạnh những đề tài nghiên cứu đi sâu vào bản chất khoa học của công tác quản lý đào tạođại học, cao đẳng nói chung, việc quản lý đào tạo hệ VLVH đang rất cần được quan tâm nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đào tạo hệ vừa làm vừa học ởTrường Cao đẳng Sư phạm Trung ương thành phố Hồ Chí Minh”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng

- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được một số giải pháp quản lý mang tính khoa học, phù hợp với thực tiễn và áp dụng đồng bộ, thì công tác đào tạo hệ VLVH củaTrường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đạt chất lượng cao hơn

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề quản lý đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng;

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề quản lý đào tạo hệ VLVH ở Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh giai đoạn 2007-2011;

- Đề xuất và khảo nghiệm các giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đào tạo hệ VLVH ở Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ ChíMinh

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp này giúp thu thập các thông tin lý luận để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận cócác phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

 Phương pháp phân tích-tổng hợp tài liệu;

 Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu thựctiễn có các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

 Phương pháp điều tra;

 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục;

 Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;

 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp thống kê toán học

7 Đóng góp của luận văn

- Về mặt lý luận

Luận văn này có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ quản lý, cán bộ giảng dạy và học viên ở các trường công lập, dân lập, tưthục và cao đẳng, đại học, nhất là với những trường có đào tạo hệ VLVH, nhằm thống nhất phương pháp quản lý, nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo đểđáp ứng các mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài của giáo dục cao đẳng, đại học Việt Nam

- Về mặt thực tiễn

Khảo sát thực trạng quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh góp phần cho những người làm công tácQLGD nói chung, của nhà trường nói riêng có cách nhìn cụ thể hơn, bao quát hơn về loại hình đào tạo này Từ đó đề ra phương pháp quản lý đúng đắn, nâng caohơn nữa chất lượng đào tạo hệ VLVH, đáp ứng các mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài của nhà trường và của giáo dục cao đẳng, đại học nước nhà

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục nghiên cứu luận văn gồm có ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo hệ VLVH ở Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phồ Hồ Chí Minh

Chương 3: Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài

Các nhà tương lại học như Alvin Toffer, Warren Bennis, Stêphen Covey, Gary Hamel, Kevin Kelly, Philip Kotler, Michael Porter, Peter …đãlưu ý, nền giáo trong thế kỷ XXI sẽ hoàn toàn khác với nền giáo dục truyền thống Nền giáo dục phải hướng đến sự giáo dục suốt đời, trên cơ sở thườngxuyên đào tạo lại Từ đó, đối với phần lớn cư dân, vừa làm vừa học sẽ là con đường hiệu quả nhất để có thể thích ứng với nền kinh tế tri thức

Các nhà khoa học Trung Quốc, trong tác phẩm Dự báo thế kỷ XXI đã cho rằng xu thế học tập suốt đời phát triển mạnh Về mặt thời gian, giáo

1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước

Ở các nước trên thế giới khi bước vào thời kỳ công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) đất nước, giáo dục đại học đều trở thành trụ cột cho sựphát triển kinh tế – xã hội nói chung và khoa học giáo dục nói riêng của các nước đó Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật này: giáo dục đại học (GDĐH)

là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, có chất lượng để đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp CNH-HĐH, phát triển kinh tế – xã hội cho từng địa phương và cảnước; GDĐH là hạt nhân cơ bản để xây dựng nền kinh tế tri thức

Thực hiện quan điểm của Đảng về giáo dục và đào tạo: “Giáo dục cho mọi người”; “Cả nước trở thành một xã hội học tập”, GDĐH Việt Nam còn phải thực hiện bước chuyển từ “Đại học tinh hoa” sang “Đại học đại chúng” nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, học thường xuyên, học suốt đời ngày càng

cao của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội Con đường tất yếu phải thực hiện là “phát triển nhanh quy mô; đồng thời phải bảo đảm về chất lượng” Do vậy,một số tác giả đã nghiên cứu về đổi mới giáo dục đại học Việt Nam, Chất lượng giáo dục, các thành tố của chất lượng giáo dục (PGS TS Nguyễn Văn Dân,

TS Lê Vân Anh, PGS TS Nguyễn Hữu Chí).[1]

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX chỉ rõ: “Đẩy mạnh giáo dục trong nhân dân bằng các hình thức chính quy và không chính quy,

thực hiện giáo dục cho mọi người, cả nước trở thành một xã hội học tập” Như vậy, cùng với giáo dục đại học chính quy, giáo dục đại học không chính quy

(trong đó có cả hệ vừa làm vừa học) đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi mục tiêu của chiến lược phát triển giáo dục

Song, sự bùng nổ GDĐH cũng có thể dẫn đến những bất cập về chất lượng, đặc biệt là chất lượng đào tạo hệ vừa làm vừa học Nhiều nguyênnhân được khảo sát như: hạn chế về nguồn nhân lực, chất lượng đầu vào, nội dung, chương trình, năng lực đội ngũ giảng viên, công tác quản lý…Trong cácnguyên nhân được chỉ ra, công tác quản lý giáo dục được xem là vấn đề cấp thiết

Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng lần IX cũng đã chỉ ra: ”Đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân bằng các hình thức chính qui và khôngchính qui (bao gồm hệ VLVH), thực hiện giáo dục cho mọi người, cả nước thành một xã hội học tập” Như vậy để Nghị quyết của Đảng thực sự đi vào cuộcsống thì các nhà quản lý giáo dục cần phải làm gì và làm như thế nào để có thể cùng phát triển mạnh hai hình thức đào tạo này một cách có hiệu quả Côngtác quản lý đào tạo đặc biệt là hệ đào tạo không chính quy (bao gồm các hình thức giáo dục thường xuyên, vừa học vừa làm và từ xa ) phải hoạt độngnhư thế nào để đảm bảo chất lượng đào tạo và đáp ứng quy mô ngày càng tăng của xã hội là hết sức quan trọng

Đại hội XI (2011): Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực…đổi mới mạnh mẽ giáo dục và đào tạo theonhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Đẩy mạnh xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời

Nhiều tác giả đã viết về đào tạo và quản lý đào tạo Trong đó, tác giả Nguyễn Như Ất viết về: Giáo dục không chính quy, giáo dục phi chínhquy và tự học trong hoạt động giáo dục và xã hội học [2]

Vấn đề “Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục” cũng đã được tác giả Nguyễn Thị Bình bàn đến trong tạp chí khoa học giáo dục (8/1981).

[7]

Trần Đức Minh đã viết Về một số yếu tố nâng cao chất lượng đào tạo ở trường cao đẳng sư phạm.[44]

Tác giả Phạm Thành Nghị bàn về Quản lý chiến lược, kế hoạch trong các trường đại học và cao đẳng [45]

Lê Đức Ngọc với bài viết: Mở rộng quy mô giáo dục đại học-quan điểm và giải pháp” [46]

Bên cạnh đó, tác giả Lê Duy Vỵ cũng có bài viết về: Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo.[64]

Trong bài nghiên cứu “Nhu cầu và giải pháp cho phương thức giáo dục không chính quy” PGS.TS Trịnh Minh Tứ và ThS Lê Hải Yến chorằng:

“Nhu cầu của Giáo dục không chính qui ở tất cả các nước, nhất là những nước đang phát triển là rất lớn vì không phải ai cũng có điều kiện để

học tập chính qui trên ghế nhà trường, con số này hiện nay chỉ chiếm 1- 2% dân số Còn gần 40 triệu lao động của nước ta hiện nay kể cả những người đã cótrình độ học vấn cao có cần học nữa không Trong những lĩnh vực, ngành nghề khác nhau, nếu khoa học kỹ thuật càng phát triển, muốn cạnh tranh tronghàng hóa và sản phẩm, hội nhập với nền kinh tế khu vực, đưa các tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất, đổi mới công nghệ thì những người lao động và quản

lý trong các ngành nghề ấy liệu có cần phải học không?”, cần đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn về kiến thức quản lý nhà nước và lý luận chính trị, do đó những

công chức, cán bộ đang làm việc hiện nay rất cần được học, được thường xuyên bồi dưỡng kiến thức để cập nhật với những đổi thay của xã hội về mọi mặt.[29, tr.4]

Xã hội càng phát triển, khoa học kỹ thuật càng tiến bộ, tuổi thọ con người càng cao, thì nhu cầu học tập của mọi người ngày càng lớn Người ta

có nhu cầu muốn học để hiểu biết, để làm việc, để sống tốt hơn, để tự khẳng định mình, để mong có cơ may và để hòa nhập vào cộng đồng ngày càng vănminh, tiến bộ

Trước những nhu cầu cần phải học và muốn được học của xã hội ngày càng to lớn như vậy thì chắc chắn phương thức đào tạo VLVH sẽ đóngmột vai trò không nhỏ Theo luật giáo dục, đào tạo vừa làm vừa học là bao gồm: “Các chương trình xóa mù chữ và tiếp tục sau khi biết chữ; đào tạo bổsung, tu nghiệp định kỳ, bồi dưỡng nâng cao trình độ cập nhật kiến thức, kỹ năng; các chương trình để lấy văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân theohình thức vừa làm vừa học ”.[42]

Trong báo cáo toàn văn về tình hình giáo dục Việt Nam, Bộ trưởng GD-ĐT Nguyễn Minh Hiển đã nêu: Giáo dục không chính quy phát triển mạnh trong cácnăm gần đây Đến nay mạng lưới cơ sở giáo dục không chính quy đã phủ khắp các địa phương một số lượng khá lớn sinh viên các khóa đào tạo liên kết giữa các trường vàđịa phương Quy mô giáo dục không chính quy phát triển nhanh, nhưng công tác quản lý còn yếu kém và điều kiện bảo đảm chất lượng còn rất thấp Việc quản lý lỏng lẻo đốivới các hệ liên kết đào tạo có cấp văn bằng đã dẫn đến tình trạng “học giả, bằng thật” Đây là một khâu yếu nghiêm trọng của giáo dục không chính quy ở nước ta [nguồninternet]

Tuy nhiên, nói về chất lượng đào tạo theo hình thức VLVH hiện nay trên cả nước đang còn thấp Vì vậy ngày 21/2/2010 Bộ giáo dục - đào tạo

và gần 300 trường đại học, cao đẳng, trung tâm giáo dục thường xuyên trên cả nước đã thảo luận về vấn đề này

Như vậy trách nhiệm của các nhà quản lý giáo dục là phải làm thế nào để tổ chức và quản lý việc học của hệ vừa làm vừa học cho có hiệu quả

và đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội

Hiện nay các hình thức đào tạo hệ vừa làm vừa học đã đóng góp một phần quan trọng trong việc nâng cao dân trí và đáp ứng được phần nàonhu cầu học tập của người lao động và của toàn xã hội Tuy nhiên cũng còn nhiều ý kiến tranh luận về chất lượng của loại hình đào tạo này

1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1. Quản lý, Quản lý giáo dục, Quản lý nhà trường

1.2.1.1 Quản lý

* Khái niệm quản lý

Ngay từ khi xã hội bắt đầu hình thành thì cũng xuất hiện nhu cầu về quản lý, đó là việc phối hợp con người trong các hoạt động và quan hệ xãhội Ban đầu đó là một việc làm phụ thêm, nhưng xã hội càng phát triển, càng phức tạp thì quản lý trở thành một hoạt động chuyên biệt Hoạt động này ngàycàng quan trọng, thậm chí có ý nghĩa quyết định trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển của xã hội

Trong bất kỳ một thể chế xã hội nào cũng cần có sự quản lý Chính vì vậy, những khái niệm về quản lý đã có từ rất lâu Trong quá trình phântích và ứng dụng người ta đã hiểu quản lý theo nhiều cách, dẫn đến việc đưa ra những định nghĩa khác nhau

Nhiều khái niệm về quản lý đã có từ những năm 5000 trước công nguyên Từ năm 605 – 562 trước công nguyên ở một số nước đã biết sử dụng luật

và các qui định để quản lý; biết sử dụng kiểm kê, đánh giá và áp dụng khoán trong quản lý.[29]

Quản lý (tiếng Anh là Management, tiếng lat manum agere - điều khiển bằng tay) đặc trưng cho quá trình điều khiển và dẫn hướng tất cả các

bộ phận của một tổ chức, thường là tổ chức kinh tế, thông qua việc thành lập và thay đổi các nguồn tài nguyên ( nhân lực, tài chính, vật tư, trí thực và giá trị

vô hình)

Theo Từ điển tiếng Việt thì “Quản lý” là “trông nom, xếp đặt công việc trong một cơ quan, xí nghiệp.[47]

Thuật ngữ “Quản lý”(tiếng Việt gốc Hán) lột tả bản chất của hoạt động này trong thực tiễn Nó gồm 2 quá trình tích hợp vào nhau Quá trình

“Quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm sửa sang, sắp xếp, đổi mới, đưa hệ vào thế “phát triển”

Quản lý là một hệ thống xã hội tác động có mục đích đến tập thể người - thành viên của hệ, nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi và đạt tới mụcđích dự kiến

Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể những con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình lao động.[38]Trung Hoa cổ đại có nhiều đóng góp trong việc tổng kết và lý luận hóa thực tế quản lý Loài người đã, đang và sẽ đánh giá cao và không ngừng ápdụng lý thuyết của các trường phái quản lý mà đại diện là Khổng tử, Mạnh Tử, trong đó có trường phái quản lý dựa trên cơ sở pháp luật mà đại diện là Hàn Phi

Một số nhà nghiên cứu muốn phản ánh những nét đặc trưng của quản lý bằng nhiều cách như nhấn mạnh tính chất hay hình thức tác động, mụcđích hay chức năng của quản lý đã đưa ra các định nghĩa sau:

Nhà lý luận quản lý kinh tế người Pháp H Fayon (1849-1925) là cha đẻ của thuyết hành chính trong quản lý đã đưa ra định nghĩa “Quản lýhành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra”.[14]

Đầu thế kỷ 20 nhà văn quản lý Mary Parker Follett định nghĩa quản lý là "nghệ thuật khiến công việc được làm bởi người khác".[54]Theo F.Taylor (1856 - 1915) là người đầu tiên làm cho các vấn đề của quản lý thành đối tượng của môn học khoa học độc lập và chính ông đã biến các tưtưởng quản lý thành các nguyên tắc và kỹ thuật lao động cụ thể, tạo ra được năng suất, hiệu quả cao trong sản xuất: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn

người khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất, rẻ nhất”.[29]

Theo nhà lý luận quản lý Henry Fayol: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra”.[14]Theo phân tích của Marx, quản lý là một chức năng tất yếu của lao động xã hội, nó luôn gắn chặt với sự phân công và phối hợp Song, điều đóchỉ có thể thực hiện trên cơ sở tổ chức vì: “chức năng chủ yếu của quản lý là liên hợp, tháp hợp tất cả các mặt hoạt động của tổ chức và của những ngườitham gia tổ chức đó là một chỉnh thể”.[52]

GS Hà Thế Ngữ và GS Đặng Vũ Hoạt nói: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống là quá trình tácđộng đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mongmuốn”.[47]

GS Hoàng Chúng và Phạm Thanh Liêm đã đưa ra định nghĩa: “Quản lý là tác động có mục đích đến tập thể những con người nhằm tổ chức vàphối hợp hoạt động của họ, động viên kích thích họ trong quá trình lao động”.[10]

Từ những định nghĩa trên, chúng ta có thể nói rằng, quản lý là một quá trình mang tính xã hội, xuất hiện cùng với sự hợp tác và phân công lao động, baotrùm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, bởi vì trong mỗi lĩnh vực con người luôn điều chỉnh hoạt động của mình theo một phương thức nhất định, do đó:

- Quản lý bao gồm công việc chỉ huy và tạo điều kiện cho những người khác thực hiện công việc và đạt được mục đích của nhóm

- Quản lý là thực hiện những công việc có tác dụng định hướng, điều tiết, phối hợp các họat động của cấp dưới, của những người dướiquyền (thuộc quyền)

- Quản lý là thiết lập, khai thông các quan hệ cụ thể để hoạt động đông người được hình thành, tiến hành trôi chảy, đạt hiệu quả cao, bền lâu

và không ngừng phát triển

- Quản lý là thực hiện mục tiêu của tổ chức thông qua việc sử dụng có hiệu quả các nguồn lực (con người, tài chính, vật chất) v.v…

- Quản lý phải bao gồm hai yếu tố cơ bản là chủ thể và khách thể quản lý

- Quản lý bao giờ cũng là những tác động hướng đích Đó là những tác động được thực hiện một cách có ý thức nhằm tổ chức, điều khiển, hướngdẫn đối với đối tượng nhận tác động Dưới những tác động này các đối tượng sẽ biến đổi theo các mục tiêu mà chủ thể quản lý đã xác định

- Quản lý tồn tại với tư cách là một hệ thống Quản lý là một hệ thống Điều đó có nghĩa là quản lý phải có một cấu trúc và vận động trong mộtmôi trường xác định và cấu trúc đó có thể được mô tả như sau:

* Bản chất và chức năng của quản lý

Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích đến tập thể người nhằm thực hiện mục tiêu quản lý Trong giáo dục đó là tác độngcủa nhà quản lý giáo dục đến tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng khác trong xã hội nhằm thực hiện có hệ thống các mục tiêu giáo dục Vậy bản chấtcủa quản lý là sự phối hợp các nỗ lực của con người thông qua các chức năng quản lý

Theo Stonner và Freemance trong tác phẩm “Management” (quản lý) thì: “Chức năng quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo vàkiểm tra các công việc của các thành viên trong tổ chức và việc sử dụng tất cả các khả năng, cách tổ chức để đạt được mục tiêu mà tổ chức đã đề ra”(Sonner và Freemance – Management, 1995)

Nhiều tác giả đã phân loại chức năng quản lý thành bốn hoặc năm loại nhưng nội dung cơ bản vẫn gồm bốn chức năng sau đây:

- Lập kế hoạch (hoạch định): Xác định mục tiêu, quyết định những công việc cần làm trong tương lai và lên các kế hoạch hành động

- Tổ chức: Sử dụng một cách tối ưu các tài nguyên được yêu cầu để thực hiện kế hoạch

- Lãnh đạo, chỉ đạo, điều khiển: Phân tích công việc, tuyển mộ và phân công từng cá nhân cho từng công việc thích hợp Giúp các nhân viên khác làmviệc hiệu quả hơn để đạt được các kế hoạch (khiến các cá nhân sẵn lòng làm việc cho tổ chức)

- Kiểm soát: Giám sát, kiểm tra quá trình hoạt động theo kế hoạch (kế hoạch có thể sẽ được thay đổi phụ thuộc vào phản hồi của quá trình kiểmtra)

Các chức năng này tạo thành một hệ thống nhất với một trình tự nhất định, trong quản lý không được coi nhẹ một chức năng nào

Chức năng quản lý là một thể thống nhất những hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý nảy sinh từ sự phân công, chuyên môn hóa trong hoạtđộng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu Quản lý phải thực hiện nhiều chức năng khác nhau, từng chức năng có tính độc lập tương đối nhưng chúng được liênkết cơ hữu trong một hệ thống nhất

Qua mỗi giai đoạn lịch sử phát triển của xã hội loài người, những họat động quản lý luôn tồn tại Chúng chỉ khác nhau về mục đích, nội dung,hình thức và phương pháp Tùy thuộc vào hình thái kinh tế nhất định những hoạt động này đều bị tác động và ảnh hưởng bởi tính chất chế độ xã hội và trình

độ tăng trưởng trong quá trình sản xuất Đặc biệt trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội, hoạt động quản lý có vai trò rất quan trọng Nếu hoạt động quản

lý tốt sẽ thúc đẩy sản xuất, nâng cao lợi nhuận đồng thời cũng góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con người, tạo điều kiện cho tư duy

Chủ thể quản lý

Cơ chế quản lý

sáng tạo phát triển về mọi phương diện Ngược lại, nếu hoạt động quản lý tồi không chỉ tác động hạn chế, ngăn cản sự phát triển kinh tế, xã hội mà còn dẫnđến tình trạng làm nghèo đi và làm chậm lại sự phát triển của đất nước, lãng phí sức người và của cải vật chất của tồn tại xã hội.

Tóm lại, quản lý là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người và với con người Như chúng ta đã biết, thế giới xung quanh chúng tathật bao la và phức tạp, có những điều chúng ta nhận biết ngay được nhưng có những điều chúng ta cần có thời gian để có thể nhận thức được một cách đầy

đủ Khi hiểu biết về thế giới xung quanh càng sâu sắc bao nhiêu thì khả năng tổ chức và điều chỉnh cuộc sống càng có hiệu quả và phục vụ lợi ích con ngườicàng tốt bấy nhiêu

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục được coi là một trong những quốc sách hàng đầu liên quan trực tiếp đến lợi ích, nghĩa vụ và quyền lợi của mọi người dân, mọi tổchức kinh tế – xã hội đồng thời có tác động mạnh mẽ đến tiến trình phát triển của quốc gia Do đó việc quản lý giáo dục luôn luôn được các nước, dù lớnhay nhỏ, giàu hay nghèo, đã phát triển hay đang phát triển hết sức quan tâm Từ việc thực hiện chính sách giáo dục quốc gia, nâng cao hiệu quả đầu tư chogiáo dục đến việc thực hiện các mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục luôn gắn liền với công tác quản lý giáo dục từ bình diện quốc gia đếncác cấp quản lý giáo dục ở địa phương và các cơ sở giáo dục – đào tạo Vì vậy nghiên cứu công tác quản lý giáo dục ở nước ta hiện nay là một yêu cầu cấpbách và có ý nghĩa rất to lớn

Khi nghiên cứu về quản lý giáo dục, các nhà lý luận Xô Viết đã đưa ra một số định nghĩa về quản lý giáo dục như sau: quản lý giáo dục là tậphợp những biện pháp tổ chức, phương pháp, cán bộ, giáo dục, kế hoạch hoá, tài chính, cung tiêu…) nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơquan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng lẫn chất lượng Tác động có hệ thống, có kế hoạch, có

ý thức và có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ GD- ĐT đến nhà trường) nhằm mục đích đảmbảo việc giáo dục cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hoà của họ.[65]

GS Nguyễn Ngọc Quang đã phát biểu: “Quản lý giáo dục và quản lý hệ thống giáo dục là những khái niệm thống nhất Nếu hệ thống giáo dục baogồm toàn ngành giáo dục cả nước thì ta có quản lý ngành giáo dục với toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, nếu hệ thống giáo dục bao gồm các tổ chức giáo dục ởmột địa bàn lãnh thổ thì ta sẽ có: 1) Quản lý giáo dục cấp tỉnh, và 2) Quản lý giáo dục cấp huyện”.[52]

Quản lý giáo dục là một bộ phận của hệ thống quản lý xã hội Theo GS.VS Phạm Minh Hạc: “QLGD hay còn được hiểu là quản lý nhà trường(QLNT) là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tớimục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” “QLNT, QLGD là tổ chức hoạt động dạy học có tổ chứchoạt động dạy học, thực hiện được các tính chất của nhà trường Việt Nam xã hội chủ nghĩa… cần cụ thể hóa đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối

đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước”.[24]

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD nói chung và QLNT nói riêng là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, kết hợp quyluật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhàtrường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà mục tiêu hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng tháimới về chất”.[52]

Các nguyên tắc cơ bản của quản lý giáo dục

Nguyên tắc quản lý là những yêu cầu, những quy định chung nhất, cơ bản phổ biến, chỉ đạo hoạt động và tổ chức của hệ thống quản lý nhằmđảm bảo mục đích quản lý Do tính chất chỉ đạo của quản lý giáo dục mà nguyên tắc phải biểu hiện được mối quan hệ ổn định, bền vững và tồn tại trong hệthống quản lý Nhờ thực hiện được các nguyên tắc trên mà các quy luật chi phối đối tượng quản lý sẽ được đảm bảo Các nguyên tắc của quản lý giáo dụcgồm những nội dung sau đây:

1) Đảm bảo sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng

Nguyên tắc này coi việc giáo dục thế giới quan khoa học, nhân sinh quan và đạo đức là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình giáo dục Dựa trên tưtưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác-LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh mà Đảng đã cụ thể hoá thành đường lối, chủ trương, chính sách giáo dục trở thành hệ tưtưởng và quan điểm chủ đạo duy nhất của toàn bộ công tác giáo dục

2) Đảm bảo tính khoa học, tính kế hoạch và tính thực tiễn trong QLGD:

Khoa học trong quản lý giáo dục trước hết đòi hỏi quan điểm tổng hợp, quan điểm hệ thống, quan điểm vận động (phát triển) Các quá trình giáo dụcthường diễn ra trong thời gian dài và có nhiều lực lượng tham gia cùng một lúc, do đó quản lý giáo dục luôn luôn đòi hỏi tính kế hoạch cao Hoạt động giáo dụckhông chấp nhận sự rập khuôn và đơn giản, nên tính khoa học trong quản lý giáo dục đòi hỏi phải cụ thể và đa dạng Tính thực tiễn trong quản lý giáo dục đòi hỏingười quản lý phải hiểu biết đầy đủ, tường tận tình hình thực tế trong thời gian ở các không gian khác nhau

3) Tính dân chủ

Đây là nguyên tắc rất quan trọng trong quản lý Xét về mặt tổ chức thì đây là nguyên tắc quan trọng nhất Nó thể hiện ở sự kết hợp chế độ thủtrưởng với chế độ dân chủ tập thể trong quản lý Thực chất nguyên tắc này đảm bảo cho kỷ luật chặt chẽ Kỷ luật đó được xây dựng trên cơ sở dân chủ rộngrãi, và chế độ dân chủ nhằm tạo nên sức mạnh của tổ chức và tăng cường tính kỷ luật trong tổ chức

4) Tính pháp chế

Đây là nguyên tắc chưa vận dụng triệt để trong thực tiễn mặt dù rất cần thiết vì nguyên tắc này giúp điều hành và quản lý bằng pháp luật cả vềmặt tổ chức lẫn hoạt động quản lý, nó yêu cầu chấp hành nghiêm ngặt những đòi hỏi pháp luật Quản lý nhà nước về giáo dục đòi hỏi không những thựchiện mọi luật pháp của nhà nước mà còn vận dụng kết hợp những qui phạm pháp luật với những yếu tố đặc thù của giáo dục để xây dựng và thực hiện một

hệ thống qui phạm giáo dục

5) Tính hiệu quả

Chất lượng và hiệu quả giáo dục phụ thuộc vào hiệu quả tổ chức và quản lý giáo dục Muốn đạt hiệu quả cao, người quản lý phải nắm đượcnhững thành tựu mới của khoa học kỹ thuật, vận dụng các phương pháp khoa học vào công tác quản lý như: các phương pháp dự thảo và thông qua quyếtđịnh, tối ưu hoá hệ thống và cơ cấu tổ chức các cơ quan quản lý giáo dục, tổ chức khoa học lao động và quản lý khoa học…

Như vậy, QLGD là loại hình quản lý đa dạng và phức tạp do hệ thống giáo dục có mục tiêu nhất quán cao, mang tính chất thể chế hóa, trongphạm vi rộng Chính vì vậy, hoạt động QLGD cần huy động được lực lượng toàn thể xã hội tham gia, nhằm đáp ứng các mục tiêu văn hóa, kinh tế, xã hộicủa đất nước Hiểu một cách đầy đủ QLGD là sự tác động một cách có kế hoạch, có chủ định của chủ thể quản lý vào hệ thống giáo dục, làm cho hệ thốnggiáo dục vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, trên cơ sở vận dụng các quy luật của quá trình giáo dục nhằm hình thành và phát triểnnhân cách của đối tượng giáo dục, hướng đến việc thực hiện các nhiệm vụ và mục tiêu giáo dục đã được xác định QLGD mang tính xã hội cao, sâu sắc vì

“đối tượng cơ bản nhất của QLGD là con người, những chủ thể của quá trình GDĐT, nhân vật trung tâm quyết định sự thành bại của việc thực hiện cácnhiệm vụ và mục tiêu giáo dục”.[35]

Trường học là một cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân Với tư cách là một tổ chức, trường học là nơi tập hợp những người thực hiện nhiệm

vụ chung, đó là dạy và học, giáo dục và đào tạo theo các mục tiêu đã đề ra, vì vậy trường học được coi như một thể chế xã hội Trong trường học có hai chủthể chính là giáo viên và học viên, sản phẩm của trường học là những nhân cách và tri thức của người học

Trường học là một tổ chức giáo dục cơ sở mang tính Nhà nước và xã hội, trực tiếp làm công tác đào tạo thực hiện việc giáo dục cộng sản chủnghĩa cho thế hệ trẻ Trường học là tế bào cơ sở, chủ chốt của bất cứ hệ thống giáo dục ở cấp nào (từ cơ sở đến trung ương) Nói cách khác, trường vừa làthành tố khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý nói trên, lại là một hệ thống độc lập tự quản của xã hội Do đó, quản lý trường học nhất thiết phải vừamang tính chất nhà trường, vừa mang tính chất xã hội Về thực chất, quản lý nhà nước đối với hệ thống giáo dục ở tất cả các cấp đều phải nhằm mục đíchtạo điều kiện tối ưu cho sự vận hành thuận lợi của trường học.[26, 39, 41]

Quản lý trường học là một phạm trù lớn, bao gồm nhiều vấn đề liên quan đến phương pháp luận, bản chất, chức năng, và phương pháp quảnlý… Nhiệm vụ quản lý trường học là tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong mối quan hệ gắn bó hài hoà, hướngmọi thành viên tập trung vào nhiệm vụ của trường, xây dựng chiến lược và vận hành nó, xác định kết quả đạt được

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý trường học là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vị trách nhiệm của mình, tức là đưanhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đói với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”.[23]

Quản lý trường học bao gồm nhiều vấn đề liên quan đến phương pháp luận, bản chất, chức năng, phương pháp quản lý… Nhiệm vụ quản lýtrường học là tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong mối quan hệ gắn bó, hướng mọi thành viên tập trung vàonhiệm vụ của nhà trường.[26]

Có thể nói rằng, quản lý nhà trường cốt lõi là vì chất lượng hoạt động nhà trường Nó bao gồm quản lý các nhân tố của quá trình đào tạo

1.2.2. Đào tạo và quản lý đào tạo

1.2.2.1 Khái niệm đào tạo

 Đào tạo là “làm cho trở thành người có năng lực theo những tiêu chuẩn nhất định”.[63]

Đào tạo đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người học lĩnh hội và nắmvững những tri thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một côngviệc nhất định Khái niệm đào tạo thường có nghĩa hẹp hơn khái niệm giáo dục, thường đào tạo đề cập đến giai đoạn sau, khi một người đã đạt đến một độtuổi nhất định, có một trình độ nhất định Có nhiều dạng đào tạo: đào tạo cơ bản và đào tạo chuyên sâu, đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề, đào tạo lại,đào tạo từ xa, tự đào tạo (Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia)

Từ điển tiếng Việt của nhà xuất bản KHXH: đào tạo được hiểu là “gây dựng bồi dưỡng cho thành” [50] Nhưng trong giáo dục học, đào tạo làlĩnh vực trang bị kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo để hình thành chuyên môn cho người lao động Cách hiểu này ứng với khái niệm “giáo dục” được hiểu theonghĩa hẹp giáo dục được hiểu chỉ là giáo dục phổ thông Như vậy, giữa giáo dục và đào tạo có liên hệ mật thiết với nhau, song không hoàn toàn đồng nhấtvới nhau Đây là hai mặt, hai khâu nối tiếp nhau của một tiến trình hoạt động có mục đích chung là trang bị kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, chuyên môn… chongười học

Khái niệm đào tạo nhiều lúc được hiểu hẹp hơn giáo dục Hiện nay, “giáo dục” đi kèm với bậc học phổ thông, mầm non; “đào tạo” đi với bậc

học trung học, cao đẳng, đại học Đào tạo có nhiều bậc, nhiều cấp khác nhau: Đào tạo chuyên nghiệp (công nhân kỹ thuật, trung cấp chuyên nghiệp…) đàotạo Cao đẳng, đào tạo Đại học và Sau đại học

Tóm lại, đào tạo là quá trình tác động đến con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo…một cách có hệthống nhằm chuẩn bị cho họ thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận một sự phân công lao động nhất định Đào tạo là một loại công việc xã hội,một hoạt động đặc trưng của giáo dục (nghĩa rộng)

 Quá trình đào tạo

QTĐT là quá trình xuyên suốt từ công tác tuyển sinh (đầu vào), cho đến khi tốt nghiệp (đầu ra) của học viên, trong quá trình đó bao gồm chủyếu là quá trình dạy và học của giảng viên và học viên Hoạt động dạy và quá trình học có quan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau, mặc dù cả hai được tiến hành

do hai chủ thể khác nhau, thực hiện hai chức năng khác nhau

Để thực hiện quá trình này chúng ta cần tạo ra được môi trường và các điều kiện nhằm hỗ trợ cho việc tiến hành hoạt động cụ thể ở đây làtrường học Trường học là nơi tập hợp những người thực hiện nhiệm vụ dạy và học, giáo dục và đào tạo theo mục tiêu đã đề ra Vì vậy, trường học được coinhư một thể chế xã hội

 Bản chất quá trình đào tạo

“Bản chất quá trình đào tạo là một quá trình nhận thức có tính chất nghiên cứu của sinh viên dưới sự chỉ đạo của người thầy giáo, nhà khoa học,nhằm đạt được các nhiệm vụ dạy nghề, dạy phương pháp và dạy lý tưởng đạo đức nghề nghiệp” [6]

 Đối tượng của quá trình đào tạo

Đối tượng QTĐT trong các trường chính là nhân cách của người học Đó chính là những con người có tri thức, có kỹ năng nghề nghiệp cơ bản đểsống và hoạt động tích cực, chủ động trong một xã hội văn minh, có khả năng liên tục hoàn thiện bản thân trong một xã hội hiện đại, thích nghi với sự phát triểncủa đất nước theo cơ chế thị trường, nhạy bén với sự biến đổi của thời đại, của nền kinh tế tri thức

Đối tượng QTĐT là “Tổ hợp những thái độ, những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý riêng trong quan hệ hành động của từng người với thếgiới tự nhiên, thế giới đồ vật do con người sáng tạo, với xã hội và với bản thân”.[48]

 Nội dung của công tác đào tạo

Nội dung công tác đào tạo về cơ bản gồm: Xác định mục tiêu đào tạo; Xác định chuẩn trình độ đầu vào của học viên; Xây dựng và hoàn thiện chương trìnhđào tạo; Xác định các quy trình dạy học; Thực hiện việc kiểm tra, đánh giá kết quả đào tạo

Các nội dung của công tác đào tạo có mối liên hệ mật thiết với nhau, bổ sung cho nhau nhằm giúp đạt kết quả đào tạo như mong muốn

1.2.2.2 Quản lý đào tạo

Có nhiều quan niệm và cách tiếp cận quản lý đào tạo khác nhau Quản lý đào tạo là nội dung cơ bản của QLGD Là quản lý một hệ thống baogồm những nhân tố cấu thành QTĐT trong mối quan hệ biện chứng với nhau

Theo tổng quát, quản lý đào tạo là một nghề sử dụng quyền lực của tổ chức, thực hiện tác động, điều khiển có tổ chức tới một quá trình dạy vàhọc theo quy luật vận động khách quan nhằm mục đích phát triển đào tạo theo mục tiêu và kế hoạch định trước của người quản lý đào tạo và mục đích thỏamãn về số lượng, chất lượng con người cho sự phát triển kinh tế-xã hội

Quản lý đào tạo có đặc điểm là bao giờ cũng chia thành chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lý, là quản lý việc đào tạo con người, tái sản xuấtnguồn lực người Đối tượng quản lý ở đây là những ai nhận được sự giáo dục và đào tạo quản lý việc đào tạo con người là loại hình quản lý khó khăn nhất,phức tạp nhất

Quản lý đào tạo theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đảy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêucầu phát triển xã hội Ngày nay, với sứ mệnh phát triển giáo dục thường xuyên, công tác giáo dục đào tạo không chỉ dành riêng cho thế hệ trẻ mà cho tất cả

mọ người, tuy nhiên trọng tâm vẫn là thế hệ trẻ

Quản lý đào tạo được hiểu là quản lý quá trình đào tạo trong đó bao gồm quản lý quá trình dạy và học diễn ra ở các cơ sở giáo dục Tùy theo vệc xácđịnh đối tượng quản lý mà có nhiều cấp độ khác nhau, quan niệm khác nhau về quản lý đào tạo

Nội dung của hoạt động quản lý đào tạo bao gồm:

- Quản lý công tác tuyển sinh

- Quản lý việc thực hiện chương trình đào tạo

- Quản lý quá trình dạy - học

- Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả

- Quản lý cơ sở vật chất phục vụ công tác đào tạo

1.2.3. Chất lượng và chất lượng đào tạo

1.2.3.1 Chất lượng

Trong bài viết “Một số thuật ngữ thường dùng trong đảm bảo chất lượng giáo dục đại học”, TS Nguyễn Kim Dung đã xác định thuật ngữ “chấtlượng” như sau: Chất lượng là một khái niệm trừu tượng và khó định nghĩa, thậm chí khó nắm bắt Trong một nghiên cứu khá nổi tiếng của Harvey vàGreen (1993) nhằm tổng kết những quan niệm chung của các nhà giáo dục, chất lượng được định nghĩa như tập hợp các thuộc tính khác nhau: a/ Chất lượng

là sự xuất sắc (quality as excellence); b/ Chất lượng là sự hoàn hảo (quality as perfection); c/ Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu (quality as fitness forpurpose); d/ Chất lượng là sự đáng giá với đồng tiền {bỏ ra} (quality as value for money); e/ Chất lượng là sự chuyển đổi về chất (quality as

transformation).[15]

Các nhà giáo dục Việt Nam cũng đưa ra một số định nghĩa khác nhau, nhưng các định nghĩa này thường trùng với các định nghĩa của nướcngoài Nguyễn Đức Chính (2000) có đưa ra định nghĩa về chất lượng giáo dục Việt Nam như sau: “Chất lượng giáo dục đại học được đánh giá qua mức độtrùng khớp với mục tiêu định sẵn” Định nghĩa này tương đồng với quan niệm về chất lượng của hầu hết các tổ chức đảm bảo chất lượng trên thế giới

Cũng có quan niệm về chất lượng được định nghĩa: “Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một người, một sự vật, sự việc” (Từ điểntiếng Việt, Hoàng Phê chủ biên, NXB Đà Nẵng, 2003, tr 144).[50]

Thuật ngữ “chất lượng” thường hay gặp trong hoạt động thường ngày của các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội, nhất là cơ quan và tổchức liên quan đến kiểm định hay đo lường.

Chất lượng là tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc) làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật khác Chấtlượng biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tương đối của sự vật phân biệt nó với sự vật khác.[29]

Chất lượng là mức hoàn thiện, là đặc trưng so sánh hay đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dự kiện, các thông số cơ bản của sản phẩmhoạt động thể hiện giá trị đích thực của nó, là sự thoả mãn những yêu cầu đặt ra

Tóm lại: Chất lượng là khái niệm trừu tượng, phức tạp và là khái niệm đa chiều, nhưng chung nhất đó là khái niệm phản ánh bản chất của sự vật

và dùng để so sánh sự vật này với sự vật khác

1.2.3.2 Chất lượng đào tạo

Chất lượng sản phẩm đào tạo phụ thuộc nhiều vào trình độ quản lý đào tạo Muốn quản lý nâng cao chất lượng đào tạo thì cần quản lý để sảnphẩm đào tạo phù hợp yêu cầu người sử dụng Mục tiêu và kết quả của người học phải là mục tiêu của người dạy

Thực trạng chất lượng đào tạo và quản lý chất lượng đào tạo ở nước ta còn nhiều hạn chế, bất cập Do vậy, đổi mới và phát triển đào tạo theohình thức VLVH đòi hỏi nâng cao quản lý chất lượng đào tạo

Chất lượng đào tạo tập trung tập ở sản phẩm đào tạo đáp ứng được những yêu cầu của mục đích đào tạo đề ra Chất lượng đào tạo phụ thuộcvào nhiều yếu tố bên ngoài và bên trong, đặc biệt là được thể hiện ở chất lượng người học phù hợp với những tiêu chuẩn nhất định hoặc là thể hiện ở nănglực và phẩm chất của nhân cách người học được hình thành và phát triển trải qua quá trình đào tạo với sự tham gia của nhiều yếu tố như: xác định mục tiêu,chương trình, phương pháp, hình thức, điều kiện (phương tiện), môi trường (hoàn cảnh), chất lượng đội ngũ giảng viên, sự nỗ lực của người học và tựutrung lại ở kết quả đào tạo Việc đánh giá kết quả đào tạo cần phản ánh được chất lượng nhân cách có phù hợp hay không với yêu cầu của cuộc sống Cầnphải xem xét chất lượng đầu vào, chất lượng của quá trình đào tạo và chất lượng đầu ra Tham gia vào quá trình đánh giá chất lượng đào tạo không chỉ là ýkiến của thầy và trò mà còn cần có ý kiến của xã hội, đặc biệt là của người sử dụng sản phẩm.[31]

Chất lượng đào tạo được hiểu toàn diện; bao gồm cả năng lực và phẩm chất của nhân cách; cả chất lượng chính trị, đạo đức, trình độ chuyênmôn và chất lượng nghiệp vụ Việc đào tạo ở các trường sư phạm cần hướng tới mục tiêu hình thành nhân cách người giáo viên với những năng lực dạyhọc, giáo dục và các phẩm chất khác theo yêu cầu của sự phát triển hệ thống giáo dục trong mối quan hệ biện chứng với các yêu cầu phát triển kinh tế - xãhội của đất nước

 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo

- Xác định mục tiêu đào tạo là yếu tố đầu tiên có tác dụng định hướng cho việc chọn lựa nội dung, phương pháp và hình thức đào tạo phù hợpvới việc hình thành và phát triển nhân cách và có thể điều khiển, điều chỉnh quá trình hoạt động học tập của người học theo đúng yêu cầu đề ra

Mục tiêu đào tạo nếu được xác định cụ thể với yêu cầu cao sẽ là cơ sở để định ra những tiêu chuẩn nhằm đánh giá chất lượng đào tạo

- Chất lượng tuyển sinh đầu vào là bước mở đầu quan trọng cho quá trình đào tạo Những năm gần đây người ta đã chú ý đến chất lượng tuyểnsinh đầu vào Điều này là một thuận lợi quan trọng cho quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho người học phù hợp hơn

- Nội dung, chương trình đào tạo phản ánh mục tiêu đào tạo Do đó nội dung đào tạo được lựa chọn với thời lượng phù hợp cho quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách Trong nội dung, chương trình đào tạo có các môn học với thời gian hợp lý và khối lượng kiến thức phản ánh được những yêucầu mới là rất cần thiết, phản ánh các lý thuyết mới, hiện đại của thế giới

- Phương pháp đào tạo và tự đào tạo có ý nghĩa rất lớn đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo Người học trong quá trình học tập và rèn luyệnnếu tìm được phương pháp tối ưu và có tính chủ động cao thì có thể hình thành được nhân cách với chất lượng cao

- Điều kiện, phương tiện cũng là yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng Nếu có những phương tiện dạy học hiện đại, có điều kiện cơ sở vật chất thuậnlợi… thì quá trình tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục được hỗ trợ nhiều và do đó kết quả sẽ cao hơn

- Môi trường (hoàn cảnh) tạo ra tính tích cực hoạt động Xây dựng được môi trường sư phạm và những hoàn cảnh hoạt động thuận lợi, phù hợp

có thể nâng cao chất lượng giáo dục

- Quá trình tổ chức và quản lý có tính khoa học, phù hợp với đặc điểm tâm lý và hoạt động, phát huy được tính tự nguyện, tự giác của người học làyếu tố không thể thiếu được trong quá trình sư phạm Quá trình tổ chức, quản lý của nhà trường cần được phân cấp hợp lý, phân công, phân nhiệm rõ ràng với sựphối hợp tích cực có thể ảnh hưởng tốt đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho người học

 Đánh giá chất lượng đào tạo

Đánh giá chất lượng đào tạo là quá trình hình thành những nhận định và phán đoán về kết quả học tập và rèn luyện của người học, dựa vào sựphân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điềuchỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập, rèn luyện cho người học ngay khi còn học ở trường và tiếp tục hoàn thiện sau khi ra trường.[18]

Việc đánh giá này không chỉ thể hiện ở điểm số hay xếp loại mà quan trọng hơn là thấy được những ưu điểm và hạn chế trong quá trình hìnhthành và phát triển nhân cách, từ đó đề xuất những biện pháp phát huy và khắc phục

Quá trình đánh giá chất lượng đào tạo hệ VLVH cần có sự tham gia ý kiến của nhiều lực lượng giáo dục, đặc biệt là các giáo viên trực tiếpgiảng dạy và giáo viên chủ nhiệm, ý kiến của các cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo các cấp, tự đánh giá của người học và dư luận xã hội Việc đánh giácần chú trọng cả hai mặt năng lực và phẩm chất Cần đánh giá khách quan, có hệ thống và toàn diện về tất cả các góc độ và mức độ của mục tiêu đào tạo, đặcbiệt là nhìn nhận được đúng đắn, chính xác các ưu điểm và hạn chế để phát huy và khắc phục, nhằm hoàn thiện quá trình đào tạo Nếu phát huy được khả năng tựđánh giá của người học dưới sự hướng dẫn của giảng viên thì sẽ thúc đẩy được tính tích cực, chủ động của người học trong quá trình đào tạo

Việc đánh giá chất lượng đào tạo và hiệu quả dạy học phải quán triệt mục tiêu, nội dung, phương pháp cũng như hình thức tổ chức quá trình dạy học,đồng thời cần xem xét điều kiện, phương tiện, hoàn cảnh, môi trường dạy học.

Chất lượng đào tạo của một trường cần được xem xét, đánh giá thông qua một số tiêu chí trọng tâm sau [31]:

- Chất lượng đầu vào

- Chất lượng chương trình đào tạo

- Chất lượng đội ngũ giảng viên

- Chất lượng học viên đang theo học ở trường, học viên tốt nghiệp

- Chất lượng của cấu trúc hạ tầng, các nguồn tài chính, môi trường giáo dục

- Chất lượng và hiệu quả của các chủ trương/chính sách giáo dục

- Chất lượng hợp tác với các cơ sở giáo dục đào tạo

- Khả năng đáp ứng yêu cầu của giáo dục, của khách hàng

Tóm lại, đánh giá chất lượng và hiệu quả hệ VLVH đến nay vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau Chê rất nhiều và khen cũng rất nhiều, do

đó chúng ta phải xem xét một cách cụ thể, đầy đủ và nghiêm túc để có những kết luận rõ ràng nhằm tìm ra giải pháp tốt nhất để đảm bảo chất lượng đào tạo

hệ VLVH

1.3. QUẢN LÝ ĐÀO TẠO HỆ VLVH Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG

1.3.1 Đào tạo hệ VLVH trong trường cao đẳng

Mục tiêu đào tạo theo hình thức VLVH ở một trường cao đẳng nhằm giúp học viên có những kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cơ bản đểgiải quyết những vấn đề thông thường thuộc chuyên ngành được đào tạo Đồng thời đào tạo hệ VLVH là sự thực hiện của trường cao đẳng đó đối với chủtrương xây dựng một xã hội học tập

Quá trình đào tạo hệ VLVH trong trường cao đẳng là một quá trình xuyên suốt từ việc tuyển sinh (đầu vào) cho đến khi tốt nghiệp (đầu ra) củahọc viên, trong đó bao gồm chủ yếu là quá trình dạy và học của giảng viên và học viên Đào tạo hệ VLVH trong một trường cao đẳng bao gồm:

 Công tác tuyển sinh

Tuyển sinh hệ VLVH trong hệ thống giáo dục quốc dân là những con đường và cách thức giáo dục và đào tạo không trùng lặp với những qui định của giáodục chính quy, nhằm tạo cơ hội cho những ai không có điều kiện giáo dục chính quy khi còn trong độ tuổi trẻ hoặc đã ra khỏi giáo dục chính quy mà vẫn còn muốn tiếptục học

 Xây dựng và hoàn thiện chương trình đào tạo

Chương trình giáo dục đại học (sau đây gọi tắt là chương trình) thể hiện mục tiêu giáo dục đại học; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi

và cấu trúc nội dung đào tạo, phương pháp và hình thức đào tạo, cách thức đánh giá kết quả đào tạo đối với mỗi môn học, ngành học, trình độ đào tạo; bảođảm yêu cầu liên thông với các chương trình giáo dục khác

Chương trình VLVH trình độ đại học hoặc cao đẳng được các trường xây dựng trên cơ sở chương trình hệ chính quy Nội dung chương trìnhVLVH phải bảo đảm các yêu cầu về nội dung của chương trình hệ chính quy cùng trình độ đào tạo

Giám đốc các đại học, học viện, Hiệu trưởng các trường đại học, trường cao đẳng (sau đây gọi tắt là Hiệu trưởng) quy định cụ thể số tiết, số giờđối với từng học phần phù hợp với đặc điểm của trường mình

- Hoạt động dạy của giảng viên:

“Giảng viên” – theo từ điển Tiếng Việt là “tên gọi chung của người làm công tác giảng dạy ở các trường chuyên nghiệp, các lớp huấn luyện,

các trường trên bậc phổ thông”.

Giảng viên trong nhà trường cao đẳng, ngoài các nhiệm vụ chung của một công chức như chấp hành các Chủ trương, Chính sách, Nghị quyết

của Đảng và Chính phủ, hiểu và vận dụng chúng vào hoạt động chuyên môn của mình, có nhiệm vụ thường xuyên, cơ bản là giảng dạy (nói theo nghĩa hẹp; nghĩa rộng là giáo dục và đào tạo), nghiên cứu khoa học và tham gia dịch vụ xã hội.

- Hoạt động học của học viên:

“Học viên”- Theo từ điển Tiếng Việt của nhóm tác giả Viện ngôn ngữ học thuộc ủy ban KHXH Việt Nam: “Học viên là người lớn tuổi học ở

những trường lớp không thuộc hệ thống giáo dục phổ thông hay đại học” Trong trường đại học, sinh viên hoặc học viên là danh từ chung chỉ những ngườitiếp thu sự giáo dục của giảng viên, không phân biệt người này với người khác Học viên có nghĩa vụ tham gia vào hoạt động học tập, rèn luyện mà nhàtrường tổ chức Học là hoạt động chủ yếu và là nhiệm vụ của học viên

Học viên hệ vừa làm vừa học cũng là học viên nói chung, nhưng do tính chất học tập không tập trung, liên tục trong năm học, ngoài việc lên lớp khi

ở cơ quan, hoặc ngoài giờ học họ còn tham gia công tác ở cơ quan, đơn vị mình khi có yêu cầu Hệ đào tạo vừa làm vừa học (hệ không chính quy) phân biệt

với chính quy: khác với đào tạo chính quy hệ đào tạo VLVH có quy chế tuyển sinh, quy chế tổ chức đào tạo riêng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạoban hành dành cho hệ VLVH.

- Phương pháp đào tạo: Theo hướng dạy học tập trung vào hoạt động của học viên, giảng viên không những phải biết đánh giá chính xác, côngbằng kết quả học tập của sinh viên mà còn phải có năng lực phát triển khả năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau trong sinh viên, giúp các em chủ động tựđiều chỉnh cách học Thông qua đánh giá kết quả học, giảng viên cũng tự đánh giá kết quả dạy và điều chỉnh cách dạy học cho hợp lý

- Kiểm tra, đánh giá: Có thể thấy trong những năm qua chúng ta chưa sử dụng được hệ thống quản lý tốt và một hệ thống kiểm tra- đánh giá nhưmột công cụ để phát triển loại hình đào tạo VLVH

Quá trình học tập của học viên được đánh giá thông qua việc đánh giá bộ phận và đánh giá từng học phần do giảng viên đề xuất, được Hiệutrưởng qui định và phải được quy định trong đề cương chi tiết của học phần Kết thúc quá trình học tập của học viên được đánh giá bằng kỳ thi tốt nghiệpbao gồm phần Kiến thức cơ sở ngành và Kiến thức chuyên môn

Đề thi thúc học phần được sử dụng trong ngân hàng đề thi chung của trường, khoa hoặc bộ môn Hiệu trưởng căn cứ đặc điểm từng học phầnquy định hình thức thi thích hợp Hiệu trưởng quy định về thời gian tổ chức thi lại, điều kiện và thủ tục cho sinh viên được đăng ký học để thi trả nợ họcphần và bảo lưu kết quả học phần

Thi, kiểm tra trong hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm thi, kiểm tra kết thúc môn học, thi tốt nghiệp, thi tuyển sinh, thi chọn học sinh giỏi.Việc đánh giá kết quả học tập, công nhận người học hoàn thành chương trình môn học, cấp học hoặc trình độ đào tạo bằng hình thức kiểm tra,thi là một căn cứ chủ yếu giúp nhà trường và các cấp quản lý đào tạo đánh giá chất lượng đào tạo

- Công nhận tốt nghiệp: Việc công nhận tốt nghiệp hệ VLVH ở một trường cao đẳng được thực hiện bằng thi tốt nghiệp

1.3.2 Quản lý đào tạo hệ VLVH trong trường cao đẳng

Quản lý đào tạo hệ VLVH là một trong những vấn đề cụ thể của QLĐT, quản lý đào tạo hệ VLVH được hiểu là hệ thống những tác động có mụcđích, có kế hoạch và hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ thống đào tạo nghề phát triển, vận hành theo đường lối chủ trương của Đảng và thựchiện được những yêu cầu của xã hội, đáp ứng sự nghiệp phát triển KT-XH

Quản lý đào tạo hệ VLVH bao gồm các loại hoạt động trong quá trình đào tạo như sau:

- Xác định mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch đào tạo hệ VLVH

- Xây dựng các điều kiện cần thiết khả thi: Đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trường, nguồn tài chính, môi trường sư phạm

- Xác định quy mô phát triển số lượng, chất lượng của từng ngành đào tạo

- Tổ chức chỉ đạo hoạt động dạy và học của thầy và trò

- Hoàn thiện cơ chế tổ chức quản lý

- Phát triển cơ chế phối hợp trong và ngoài trường

- Tổ chức đánh giá chất lượng và hiệu quả đào tạo hệ VLVH

1.3.2.1 Quản lý mục tiêu đào tạo

Quản lý mục tiêu đào tạo hệ VLVH là quản lý việc xây dựng và thực hiện mục tiêu của tổ chức trong quá trình đào tạo hệ VLVH, là quản lý một

hệ thống những yêu cầu lâu dài và trước mắt của xã hội đối với sự phát triển nhân cách của người được đào tạo, đối với những phẩm chất và năng lực cần cócủa người học sau từng giai đoạn học tập

Quản lý việc xây dựng mục tiêu đào tạo thực chất là xây dựng bản kế hoạch đào tạo theo chu trình: Chuẩn bị, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện,chỉ đạo, kiểm tra

- Chuẩn bị: Thu thập thông tin về ngành đào tạo

- Lập kế hoạch: Kế hoạch nhân lực, vật lực, tài lực

- Tổ chức thực hiện: Quản lý tiến độ thực hiện mục tiêu

- Chỉ đạo: Đôn đốc, giám sát phối hợp với các đơn vị

- Kiểm tra: Kiểm tra từng phần, kiểm tra tổng thể

Quản lý mục tiêu đào tạo trong quá trình đào tạo được thực hiện theo chu trình tương tự như quản lý xây dựng mục tiêu đào tạo

1.3.2.2 Quản lý chương trình đào tạo hệ VLVH

Là quản lý việc xây dựng nội dung đào tạo, kế hoạch đào tạo và nội dung chương trình giảng dạy, quản lý quá trình đào tạo thực tế của giảngviên và học viên sao cho kế hoạch, nội dung, chương trình giảng dạy được thực hiện đầy đủ và đảm bảo về thời gian, quán triệt được các yêu cầu của mụctiêu đào tạo

Khi xác định nội dung đào tạo cho một ngành cụ thể phải lựa chọn nội dung phù hợp với mục tiêu đề ra, phát huy được tài nguyên, tiềm năng

mà con người đang có cần khai thác, phù hợp với phương hướng và chính sách phát triển KTXH của quốc gia, của địa phương, phản ánh và tiếp thu đượctiến bộ khoa học kỹ thuật Để thích ứng với nền kinh tế thị trường, nội dung chương trình đào tạo cần xây dựng theo hướng đào tạo con người kiến thức hiệnđại, sáng tạo và linh hoạt trong công việc

Quản lý nội dung, chương trình đào tạo cũng được thực hiện theo chu trình: chuẩn bị, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra

- Chuẩn bị: Thu thập thông tin, phân tích ngành đào tạo, chú trọng cập nhật bổ sung kiến thức mới, quán triệt kế hoạch, nội dung, chương trìnhđào tạo, chuẩn bị tài liệu, chuẩn bị cơ sở vật chất trang thiết bị, chuẩn bị đội ngũ giảng viên

- Lập kế hoạch: Kế hoạch về nhân lực, điều kiện, lịch trình tiến độ quy trình, kế hoạch dự giờ kiểm tra, Kế hoạch tài chính vật tư, phương tiện

- Tổ chức thực hiện: Xem xét nội dung chương trình các môn học, tiến độ thực hiện, triển khai các khoá đào tạo.

- Chỉ đạo: Đôn đốc giám sát phối hợp các đơn vị, giữa giáo viên với phòng ban, bộ môn, phối hợp nhà trường với đơn vị sử dụng lao động

- Kiểm tra: Kiểm tra từng phần, từng bộ phận, tổng thể, kiểm tra kết quả, chất lượng, hiệu quả thực hiện chương trình đào tạo

1.3.2.3 Quản lý đội ngũ giảng viên

Bao gồm công tác tuyển chọn, sử dụng, đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng đối với đội ngũ giảng viên Quản lý đội ngũ giảng viên bao gồm cả cả việc quản

lý thực hiện nhiệm vụ giảng dạy của đội ngũ giảng viên, của từng giảng viên qua các nội dung:

- Quản lý kế hoạch giảng dạy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy, quản lý sinh hoạt chuyên môn, theo dõi chỉ đạo việc hoàn thiện các hồ sơ sổsách chuyên môn nghiệp vụ

- Theo dõi đôn đốc việc thực hiện, đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ giảng dạy

- Theo dõi chỉ đạo thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện việc học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và sư phạm của đội ngũ giảngviên, của từng giảng viên

- Nắm được các ưu điểm, khuyết điểm, đánh giá được sự tiến bộ các mặt về chính trị tư tưởng, phẩm chất đạo đức của từng giáo viên

- Tự đánh giá của giảng viên được xem là nội dung quan trọng, tự đánh giá sẽ tạo cơ sở cần thiết để đánh giá tổng thể về hiệu quả hoạt động củagiáo viên

- Đánh giá giảng viên thông qua học viên

- Kiểm tra đánh giá giảng viên thông qua đồng nghiệp và người quản lý được xem là cần thiết

- Kiểm tra đánh giá được tiến hành theo định kỳ và đột xuất thông các hình thức: Kiểm tra việc lên lớp, hội giảng, dự giờ, sinh hoạt sư phạm

1.3.2.4 Quản lý học viên

Quản lý học viên thực chất là quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện của học sinh trong quá trình đào tạo, nội dung quản lý chủyếu sau:

- Quản lý quá trình học tập trên lớp và ở nhà

- Quản lý việc thực hành thực tập tại cơ sở

- Theo dõi, tìm hiểu để nắm được những biểu hiện tích cực và tiêu cực trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập của học viên

- Theo dõi thúc đẩy, khuyến khích học viên phát huy các yếu tố tích cực, khắc phục những yếu tố tiêu cực để phấn đấu vươn lên đạt kết quả họctập tốt

- Công cụ để người quản lý kiểm tra, đánh giá theo định kỳ và đột xuất thông qua: Kiểm tra đầu vào (tuyển sinh), kiểm tra việc lên lớp, kiểm trađánh giá quá trình, thi kết thúc học phần và kiểm tra đầu ra (thi tốt nghiệp)

1.3.2.5 Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập

Trong hệ thống giáo dục, phương tiện dạy học, máy móc, thiết bị và cơ sở vật chất, nguồn tài chính là điều kiện quan trọng góp phần quyếtđịnh chất lượng dạy học Việc đảm bảo cơ sở vật chất, tài chính phục vụ đào tạo hệ VLVH nhằm:

- Đảm bảo cung cấp đầy đủ máy móc thiết bị giảng dạy phục vụ cho đào tạo

- Đảm bảo đầy đủ nguồn tài chính cho việc xây dựng cơ sở vật chất và các hoạt động khác phục vụ cho quá trình dạy học

- Đảm bảo lớp học, phòng thực hành, cơ sở thực tập, thư viện, đáp ứng nhu cầu giảng dạy, học tập

- Cung cấp đầy đủ giáo trình tài liệu giảng dạy và học tập

1.3.2.6 Quản lý công tác tuyển sinh

Chất lượng tuyển sinh có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng nhận thức, tiếp thu các kiến thức lý luận và kỹ năng nghề nghiệp mà nhà trường trang

bị Học viên với tư cách vừa là một chủ thể trong quá trình đào tạo vừa là đối tượng của quá trình đào tạo sẽ có tác động tới chất lượng của quá trình đào tạo

mà chủ thể và đối tượng đó cùng tham gia trong một quá trình Trong thực tế, quá trình đào tạo còn là quá trình trong đó học viên tự học hỏi lẫn nhau thôngqua các phương pháp làm việc theo nhóm, thảo luận, trao đổi nên chất lượng tuyển vào và tính đồng nhất về trình độ của học viên cũng được quan tâm.Công tác quản lý tuyển sinh bao gồm:

- Tổng số học sinh tuyển mới cho khóa học phân theo ngành và hệ đào tạo

- Cách thức tuyển sinh của nhà trường và các tiêu chuẩn chấp nhận

- Tổng số học viên nhập học

1.3.2.7 Quản lý công tác hợp tác đào tạo

Đối với những lớp đào tạo theo hợp đồng đặt lớp tại cơ sở giáo dục địa phương là trường đại học, trường cao đẳng, trường trung cấp, trung tâmgiáo dục thường xuyên cấp tỉnh, Hiệu trưởng căn cứ vào điều kiện tổ chức đào tạo cụ thể để quyết định lịch trình học cho phù hợp

Thực tiễn công tác quản lý đào tạo hệ VLVH yêu cầu người quản lý phải có kế hoạch thường xuyên và lâu dài Ngoài các nhiệm vụ chính yếu ởtrên, quản lý hệ VLVH còn nhiệm vụ quản lý các hợp đồng đào tạo đặt tại các địa phương có liên kết với nhà trường Đối với các trường có đào tạo hệVLVH thì số lượng các hợp đồng đào tạo này không phải là nhỏ, do đó đây cũng là một công việc cần có sự quản lý chặt chẽ và nghiêm túc nhằm đạt đượccác mục tiêu đề ra trong công tác quản lý giáo dục

Đào tạo hệ VLVH cần được tổ chức một cách có hệ thống Hệ VLVH cần đến sự tham gia của cộng đồng nhiều hơn so với giáo dục chính quy.Phân tích thông tin, nắm được xu hướng phát triển và xác lập chính xác định mục tiêu chiến lược giáo dục đào tạo Hiệu quả giáo dục của hệ

VLVH phụ thuộc vào nhu cầu của người dân ở cộng đồng và phát triển các kỹ năng hành dụng để học phải luôn đi đôi với hành.

Lấy loại hình đào tạo vừa học vừa làm cho các đối tượng đang học hệ VLVH là một trong những giải pháp quan trọng để giải quyết mâu thuẫngiữa cung và cầu trong giai đọan phát triển giáo dục đào tạo

1.4. QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO HỆ VLVH Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG

1.4.1. Chất lượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng

Chất lượng đào tạo nói chung, chất lượng đào tạo hệ VLVH nói riêng là một yếu tố sống còn của bất kỳ trường cao đẳng nào Nó không chỉ là điềukiện cho sự tồn tại mà còn là cơ sở cho việc xác định uy tín, “thương hiệu” của một cơ sở đào tạo, là niềm tin của người sử dụng “sản phẩm” được đào tạo và làđộng lực của người học Chính vì lẽ đó, việc quan tâm đến chất lượng đào tạo – đặc biệt ở bậc đại học – trở thành một nhu cầu vừa bức xúc trước mắt, vừa là địnhhướng cho tương lai.[32]

Đào tạo trình độ cao đẳng giúp sinh viên có kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cơ bản để giải quyết những vấn đề thông thường thuộcchuyên ngành được đào tạo.[29]

Hoạt động đào tạo ở các trường cao đẳng, đó chính là thực hiện đa dạng hóa các phương thức tổ chức đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu học tậpcủa người học theo những chuẩn mực thích hợp

Có kế hoạch đào tạo được giám sát chặt chẽ, đảm bảo thực hiện đúng tiến độ và có hiệu quả;

Tổ chức các hoạt động ngoại khóa để bổ trợ cho hoạt động đào tạo;

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học;

Đổi mới phương pháp và qui trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập, đảm bảo người học được cung cấp chương trình chi tiết, được thông tinđầy đủ về các yêu cầu kiểm tra đánh giá ngay khi bắt đầu môn học;

Có hệ thống sổ sách, phần mềm quản lý theo dõi kết quả học tập, rèn luyện của người học, đảm bảo an toàn, chính xác trong lưu trữ kết quả học tập;

Có cơ sở dữ diệu về việc làm của người học sau khi tốt nghiệp, sử dụng thông tin phản hồi vào việc điều chỉnh nội dung, chương trình đào tạo

và đổi mới phương pháp dạy học;

Khai thác và sử dụng nguồn lực ngoài trường phục vụ cho đào tạo

Chất lượng đào tạo hệ VLVH của trường cần được xem xét, đánh giá thông qua một số tiêu chí và chỉ số trọng tâm sau:

- Chất lượng học viên tuyển mới: Tổng số học viên tuyển mới vào trường hệ VLVH; Cơ cấu tuổi của học viên; Cơ cấu giới tính của học

viên; Điểm thi tuyển của trường

- Chất lượng học viên đang theo học ở trường: Kết quả học tập của học viên (theo khoa, ngành), tỉ lệ học viên thực học, tỉ lệ học viên bỏ học.

- Chất lượng học viên tốt nghiệp: Kết quả tốt nghiệp của học viên (điểm tốt nghiệp, xếp loại tốt nghiệp; Hiệu quả đào tạo; Phẩm chất chính trị,

đạo đức của học viên tốt nghiệp; Năng lực chung của học viên tốt nghiệp; Kiến thức chuyên môn, năng lực thực hành nghề nghiệp và khả năng giải quyếtvấn đề của học viên tốt nghiệp; Sự liên quan giữa đào tạo và việc làm chuyên môn sau khi tốt nghiệp 1 năm, 5 năm, 10 năm; Thời gian trung bình tìm đượcviệc làm đầu tiên phù hợp với chuyên môn được đào tạo kể từ khi tốt nghiệp; Thu nhập bình quân của học viên (HV) tốt nghiệp sau 1 năm, 5 năm, 10 nămcông tác trong ngành được đào tạo; Tỉ lệ sinh HV tốt nghiệp không có việc làm sau 1 năm, 5 năm; Tỉ lệ HV tốt nghiệp tiếp tục học cao hơn; Mức độ HV tốtnghiệp đáp ứng yêu cầu sử dụng nguồn nhân lực;Mối quan hệ giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động

- Chất lượng đội ngũ giảng viên: Cơ cấu tuổi và giới tính của đội ngũ giảng viên; Tỉ lệ sinh viên, học viên/giảng viên; Tỉ lệ đội ngũ giảng

viên/tổng số cán bộ cơ hữu của trường/khoa/bộ môn; Trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên; Tỉ lệ giảng viên được đào tạo và đi thực tập ở nướcngoài; Tuổi trung bình của đội ngũ giảng viên có học hàm, học vị; Số giảng viên của trường/khoa/bộ môn được mời tham dự, báo cáo tại hội thảo trong vàngoài nước; Số công trình (sách, báo) đã công bố của trường/khoa/bộ môn; Số giảng viên của trường/khoa/bộ môn tham gia các đề tài, đề án cấpTrường/Bộ/Ngành, cấp Nhà nước, liên kết với nước ngoài; Động lực và tâm huyết giảng dạy của đội ngũ giảng viên; Chính sách tuyển dụng, duy trì và pháttriển đội ngũ giảng viên; Chính sách thu hút đội ngũ các nhà khoa học bên ngoài trường; Số giờ dạy của giảng viên/năm

- Chất lượng chương trình đào tạo: Quy trình sửa đổi, cập nhật các chương trình hiện có hoặc xây dựng chương trình mới; Sự rõ ràng, chuẩn

xác, hợp lý và khái quát của mục tiêu chương trình đào tạo, mức độ phù hợp với định hướng phát triển kinh tế-xã hội của địa phương và cả nước; Mức độphù hợp giữa mục tiêu với chương trình đào tạo; Mức độ hợp lý và tính hệ thống của chương trình đào tạo; Mức độ phù hợp giữa phương pháp giảng dạy vàcác điều kiện hỗ trợ dạy học với yêu cầu kiến thức và kỹ năng mà học viên tốt nghiệp cần có; Độ tin cậy và tính giá trị của kiểm tra, đánh giá; Quy trìnhkiểm tra, đánh giá của khoa/trường; Sự kết hợp giữa giáo trình, tài liệu, trang thiết bị hiện có với các hoạt động đào tạo; Sự phân phối thời gian hợp lý đểgiảng dạy lý thuyết, thực hành và nghiên cứu; Phương pháp dạy và kiểm tra đánh giá đang được sử dụng; Số lượng HV trung bình của mỗi lớp học; Sựminh bạch và tính hiệu quả của các cơ cấu tổ chức đào tạo của nhà trường

- Chất lượng môi trường giáo dục: Sứ mạng, mục tiêu và tầm nhìn của trường; Tính hợp lý của cơ cấu tổ chức nhà trường; Kỷ cương của nhà

trường; Sự đảm bảo tự do học thuật cho mọi thành viên trong nhà trường; Cơ sở khoa học của việc xác định mục đích đào tạo và cấu trúc tổ chức quản lýcủa trường; Môi trường bên trong nhà trường: an toàn, lành mạnh và nhân văn

- Các nguồn tài chính: Quản lý tài chính; nguồn tài chính thu được từ học phí; Tỉ lệ chi phí cho nhà cửa; Tỉ lệ chi phí cho trang thiết bị; Tỉ lệ chi

phí cho thư viện, cho các trung tâm nghe/nhìn; Tỉ lệ chi phí cho các hoạt động dạy học và NCKH; Tỉ lệ chi phí cho những hoạt động đổi mới GDĐH; Tỉ lệngân sách chi cho đào tạo VLVH

- Chất lượng của cấu trúc hạ tầng: Diện tích dành cho các hoạt động đào tạo của trường/khoa; Diện tích thư viện, phòng đọc của trường; Diện

tích khuôn viên; Tính hợp lý của không gian dành cho đào tạo; Số lượng sách báo, tạp chí/cán bộ giảng dạy

- Khả năng đáp ứng các yêu cầu giáo dục: Khả năng cạnh tranh trong tuyển chọn học viên; Khả năng đáp ứng nhu cầu học tập giáo dục VLVH;

khả năng đáp ứng các hợp đồng đào tạo

- Chất lượng và hiệu quả của các chủ trương/chính sách giáo dục: Chủ trương quản lý chất lượng của trường; Đảm bảo dân chủ trong nhà trường.

- Chất lượng hợp tác với các cơ sở giáo dục đào tạo: Những thỏa thuận phối hợp đào tạo với các cơ sở giáo dục đào tạo khác; Sự tham gia của

các thành viên trong nhà trường trong sự hợp tác; Sự tận dụng ưu thế của cơ sở hạ tầng cho các hoạt động hợp tác; Trao đổi, chia sẻ những ưu thế trong đàotạo VLVH

- Khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng: Mức độ học viên hài lòng về chất lượng đào tạo và các dịch vụ của nhà trường; Mức độ các

trường mầm non, tiểu học và THCS hài lòng về chất lượng đào tạo VLVH của nhà trường

1.4.2. Quản lý chất lượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng

Quản lý chất lượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng là tập hợp tất cả những hoạt động của chức năng quản lý chung, xác định chínhsách chất lượng, mục đích, trách nhiệm và thực hiện chúng thông qua các biện pháp như: lập kế hoạch chất lượng đào tạo, điều khiển và kiểm soát chấtlượng, đảm bảo chất lượng và cải tiến chất lượng đào tạo của trường

Quản lý chất lượng hệ VLVH ở các trường cao đẳng được xem xét ở những tiêu chí sau:

- Hệ thống các biện pháp, phương pháp đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu người học, nhu cầu xã hội với hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất

- Được tiến hành ở tất cả các khâu của quá trình đào tạo hệ VLVH: đầu vào – quá trình dạy và học- tốt nghiệp…

- Quản lý chất lượng đào tạo hệ VLVH là trách nhiệm của tất cả các cấp từ CBQL đến từng thành viên trong nhà trường

Quản lý chất lượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng bị chi phối bởi nhiều yếu tố, trong đó có những yếu tố chủ yếu sau đây:

- Mục tiêu, nội dung chương trình và phương pháp đào tạo;

- Những vấn đề quản lý, cơ chế quản lý, các quy chế, cách thức tổ chức, kiểm tra đánh giá chất lượng đào tạo;

- Đội ngũ giảng viên và động lực của họ;

- Cơ sở vật chất và tài chính;

- Mối quan hệ giữa nhà trường và nhà tuyển dụng;

- Chế độ sử dụng, đãi ngộ với người được đào tạo

Quản lý chất lượng đào tạo của các trường theo mô hình quản lý chất lượng tổng thể (QLCLTT-TQM), đặc trưng của mô hình QLCLTT là ở chỗ nókhông áp đặt một hệ thống cứng nhắc cho bất kỳ một trường nào, nó tạo ra một nền văn hóa chất lượng, bao trùm lên toàn bộ quá trình đào tạo.[29]

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Ở Chương 1, chúng tôi đã trình bày một số nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước về quản lý đào tạo hệ vừa làm vừa học Đồng thời nhữngvấn đề thuộc về lý luận cơ bản như quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường và những vấn đề liên quan đến đào tạo, quản lý đào tạo, chất lượngđào tạo cũng đã được nêu rõ Bên cạnh đó, chúng tôi cũng nghiên cứu về đào tạo hệ VLVH, nhất là về công tác quản lý đào tạo hệ VLVH và quản lý chấtlượng đào tạo hệ VLVH ở các trường cao đẳng, đại học Từ những nghiên cứu đi sâu vào bản chất khoa học của công tác quản lý đào tạo đại học, cao đẳngnói chung, chúng tôi làm cơ sở để nghiên cứu thực trạng quản lý đào tạo hệ VLVH của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh ở chương2

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO HỆ VLVH Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRUNG ƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ

MINH 2.1 KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG CĐSP TRUNG ƯƠNG TP.HỒ CHÍ MINH

Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Tp Hồ Chí Minh (CĐSPTW TP.HCM) tiền thân là Trường Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3, đượcthành lập theo quyết định số 43/ QĐ-TCCB ngày 25/09/1976 của Bộ Giáo dục

Năm 1987 Trường được nâng cấp thành Trường Cao đẳng Sư phạm Mẫu giáo Trung ương 3 theo quyết định số 59/QĐ-TTg, ngày 28/03/1987của Thủ tướng Chính phủ

Năm 1990 Trường Nuôi dạy trẻ Trung ương II sát nhập với trường theo quyết định số 20/QĐ ngày 06/01/1990 của Bộ Giáo dục

Đến năm 2007 Trường được đổi tên thành Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh theo quyết định số2064/QĐ/BGD&ĐT ngày 25/04/2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Từ ngày mới thành lập, Trường chỉ có hai phòng ban chức năng cơ bản, đến nay trường đã có thêm các đơn vị:

- 7 Khoa: Sư phạm Mầm non, Sư phạm Mỹ thuật, Sư phạm Âm nhạc và Giáo dục Đặc biệt, năm 2010 được đổi tên thành các khoa Giáo dục mầmnon, Mỹ thuật, Âm nhạc và Giáo dục đặc biệt; Năm 2011 thành lập thêm 3 khoa: Tiếng Anh, Giáo dục chính trị và Khoa Cơ bản

- Phòng Công tác sinh viên, Phòng quản lý khoa học và đối ngoại (thành lập năm 1998 theo quyết định số 1478/QĐ-BGD&ĐT-TCCB, ngày09/06/1998);

- Trung tâm bồi dưỡng khoa học giáo dục, thành lập năm 2006 (tiền thân là Trung tâm Giáo dục thường xuyên thành lập theo quyết định số TCHC ngày 30/10/2006 của Hiệu trưởng Trường CĐSPMGTW3);

446/QĐ Trung tâm khảo thí và đảm bảo chất lượng giáo dục, thành lập theo quyết định số 124/QĐ446/QĐ TCHC ngày 26/03/2010 năm 2010 của hiệu trưởngTrường CĐSPTW TP.HCM (tiền thân là Trung tâm nghiên cứu ứng dụng khoa học giáo dục và kiểm định chất lượng, thành lập năm 2008)

- Trường mầm non thực hành (Tiền thân là Trường mẫu giáo thực hành trực thuộc Trường CĐSPTW TP.HCM thành lập theo quyết định số 3689/QĐ-BGB&ĐT ngày 06/10/1995, được đổi tên thành trường mầm non thực hành theo quyết định số 303/QĐ-TCHC ngày 25/ 08/2008)

Đến nay Trường đã có 156 cán bộ - giảng viên - viên chức (viết tắt là CBVC) đạt chuẩn và trên chuẩn với: 98 giảng viên (trong đó có 1

PGS-TS, 8 tiến sĩ, 2 nghiên cứu sinh, 45 thạc sĩ, 20 cao học trong nước, 1 cao học nước ngoài và 21 cử nhân); 58 cán bộ - viên chức và 46 cán bộ - giáo viên –nhân viên Trường Mầm non Thực hành

Với những nỗ lực đóng góp cho sự nghiệp giáo dục của đất nước được xã hội ghi nhận, với 35 năm hình thành và phát triển không ngừng, tậpthể Trường cao đẳng sư phạm trung ương thành phố Hồ Chí minh đã đạt được nhiều thành tích được Đảng và nhà nước công nhận:

Trường cao đẳng sư phạm trung ương thành phố Hồ Chí Minh được trao tặng:

- Huân chương lao động hạng 3 năm 1991

- Huân chương lao lao động hạng nhì năm 1996

- Huân chương lao lao động hạng nhất năm 2001

Đảng ủy nhà trường được trao tặng danh hiệu:

- Đảng Bộ trong sạch vững mạnh (từ 2003 đến nay)

Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được trao tặng:

- Huân chương lao động hạng 3 năm 2005

Đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phong tặng danh hiệu nhà giáo ưu tú cho 6 giảng viên, 1 chiến sĩ thi đua toàn quốc, 18 chiến sĩ thi đua cấpBộ; 7 tập thể lao động xuất sắc, có những tập thể đạt danh hiệu lao động xuất sắc nhiều năm liền như Trường MNTH, phòng đào tạo…

Nhiều loại hình liên kết đào tạo được mở ra tại trường và tại 13 tỉnh thành phía Nam và liên kết với Trường Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minhđào tạo chuyên ngành Tâm lý giáo dục và Giáo dục Mầm non trình độ đại học

Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh có qui mô đào tạo không lớn so với các trường cao đẳng khác tại TP.Hồ Chí Minh (Chínhqui: 1600-1700 sinh viên; Vừa làm vừa học: 1300 học viên) Tuy nhiên, qui mô đào tạo của trường hiện nay đang ngày càng được mở mở rộng theo hướng đangành Do đó yêu cầu về quản lý đào tạo càng phải được cải tiến và nâng cao

Sứ mệnh

Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh là nơi đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội, là trung tâmnghiên cứu khoa học và dịch vụ về giáo dục và phát triển trẻ em

Tầm nhìn

Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh phấn đấu trở thành một trường Đại học, một trung tâm nghiên cứu khoa học và dịch

vụ xã hội có uy tín ngang tầm khu vực về giáo dục và phát triển trẻ em, với mục tiêu phấn đấu cho một xã hội – nơi mà trẻ em được hưởng một nền giáo dụcđậm chất nhân văn, khoa học và bình đẳng

2.2 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO HỆ VLVH Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRUNG ƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2007-2011

Chức năng, nhiệm vụ của nhà trường là đào tạo người học ở trình độ cử nhân, có phẩm chất đạo đức và tư tưởng chính trị vững vàng, lấy Chủnghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, có trình độ chuyên môn thuộc các ngành sư phạm, có thể giảng dạy ở các trường mầm non, tiểu

học, trung học cơ sở hoặc các cơ sở giáo dục chuyên biệt Bên cạnh đó, hiện nay trường còn đào tạo các ngành ngoài sư phạm như Thiết kế đồ họa, Kinh tếgia đình Tuy nhiên, hệ VLVH trường chỉ tập trung đào tạo các ngành Giáo dục Mầm non, Giáo dục Đặc biệt, Sư phạm Âm nhạc và Sư phạm Mỹ thuật.Trong đó, ngành Giáo dục Mầm non là thế mạnh của nhà Trường.

Loại hình đào tạo VLVH được xác định có nhiệm vụ không thua kém với đào tạo hệ chính quy đó là đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội Đápứng nhu cầu phát triển xã hội học tập, nâng cao dân trí Đây là loại hình thiết thực nhằm giúp cho các cán bộ, công chức được cập nhật, bổ sung kiến thức đểnâng cao trình độ năng lực trong công tác

Bên cạnh sự tăng nhanh về số lượng sinh viên hệ chính quy trong những năm gần đây, một số lượng rất lớn những người đang làm việc cũng cónhu cầu đến các trường cao đẳng để cập nhật, và nâng cao hơn nữa kiến thức của mình đồng thời để đạt chuẩn giáo viên các bậc học, chủ các cơ sở, trườngMầm non do Bộ qui định Để vừa tăng nhanh về số lượng vừa đảm bảo chất lượng đào tạo loại hình “Vừa làm vừa học” hiện nay, Ban Giám hiệu TrườngCao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh đã giao cho Phòng Đào tạo là phòng có chức năng quản lý việc đào tạo trình độ cao đẳng hệ VLVH củatrường

Quản lý đào tạo hệ VLVH là nhiệm vụ chính của Phòng đào tạo Hiện nay phòng đang quản lý 08 địa điểm đặt lớp đào tạo hệ VLVH tạitrường và các quận, huyện thuộc địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (Bình Chánh, Bình Tân, Hóc Môn, Củ Chi, Thủ Đức, Quận 12, Quận 4)

Chức năng, nhiệm vụ chính của Phòng Đào tạo là tham mưu và giúp hiệu trưởng trong việc quản lý hành chính, tổ chức tuyển sinh và đào tạo hệchính quy, hệ VLVH của Nhà trường theo đúng quy định của Bộ GD-ĐT và của Nhà trường; quản lý, cấp phát văn bằng chứng chỉ

Bắt đầu từ năm 2010, Trường tiến hành đào tạo theo hệ thống tín chỉ (áp dụng cho khóa tuyển sinh năm 2010- hệ cao đẳng chính qui) Đồng thời,trường đang triển khai thực hiện công tác quản lý đào tạo theo tiêu chuẩn ISO 9001:2008 Do đó, khối lượng công việc rất lớn Mặt khác, nhân sự Phòng Đào tạohiện nay có 07 người, trong đó có 01 kiêm nhiệm (Phó hiệu trưởng kiêm trưởng phòng), tuổi đời còn rất trẻ (30-38 tuổi), kinh nghiệm quản lý chưa cao; có 02thạc sĩ, 02 đang học cao học và 03 cử nhân Một số thành viên trong đơn vị còn kiêm nhiệm nhiều; công tác quản lý đào tạo đang được tin học hóa, tuy nhiên vẫncòn mang tính thủ công

Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ quản lý của trường phần lớn là giảng viên kiêm nhiệm, chưa được đào tạo cơ bản về khoa học quản lý, làm việcchủ yếu dựa vào kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng về tuyển sinh

Nhà trường đã tổ chức tuyển sinh theo đúng qui trình tuyển sinh, căn cứ theo Qui chế tuyển sinh đại học, cao đẳng hình thức VLVH kèm theo Quyếtđịnh số 62/2008/QĐ-BGDĐT ngày 25/11/2008; Thông tư số 15/2011/TT-BGDĐT ngày 09/4/2011 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế tuyển sinhđại học và cao đẳng hình thức vừa làm vừa học ban hành kèm theo Quyết định số 62/2008/QĐ-BGDĐT ngày 25 tháng 11 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục

Bảng 1 Ngành tuyển, đối tượng tuyển và môn thi

STT Ngành đào tạo Bậc đào tạo Đối tượng tuyển sinh Môn thi

1 Giáo dục

Mầm non

Cao đẳng(3 năm)

Tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tươngđương

Toán, Văn, Năng khiếu (Hát, Thẩm âm, Múa, Đọc diễn cảm)

Cao đẳng

(2 năm)- Liên thông Tốt nghiệp Trung cấp ngành Giáo dục mầm non Văn, Sử, Tâm lý

Trung cấp(2 năm)

Tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tươngđương

Văn, Năng khiếu (Hát, Thẩm âm, Múa,Đọc diễn cảm)

2 Giáo dục

đặc biệt

Cao đẳng (3 năm)

Tốt nghiệp trung học phổ thông hoặctương đương

Toán, Văn, Năng khiếu (Hát, Thẩm âm,Múa, Đọc diễn cảm)

- Thí sinh đã có bằng tốt nghiệp cao đẳng, đại học có nguyện vọng học cao đẳng ngành học khác, được xét tuyển vào hệ cao đẳng theo

hình thức vừa làm vừa học (Thi tuyển môn Năng khiếu).

Bảng 2 Số lượng thí sinh đăng ký dự thi

Năm Ngành đào tạo Chỉ tiêu Số lượng ĐKDT Số TS dự

(Nguồn: Phòng Đào tạo)

Theo bảng thống kê trên, số lượng thí sinh đăng ký thi tuyển sinh những năm gần đây ngày càng tăng, tỉ lệ trúng tuyển vào trường so với chỉtiêu của Trường thì lượng người đang có nhu cầu theo học tại trường cao,nhưng do giới hạn về nhân sự của các khoa, đặc biệt là khoa Giáo dục Mầm non

mà trường không thể tăng thêm Điều này khẳng định uy tín đào tạo hiện nay của nhà trường, cũng như học viên phải vượt qua quá trình sàng lọc cao khitham dự chương trình học

Học viên theo học hệ VLVH hiện nay ở độ tuổi tương đối trẻ, hầu hết đã có việc làm ổn định Theo danh sách thí sinh trúng tuyển vào trường,

độ tuổi của học viên hệ VLVH hiện nay của trường khá trẻ: từ 18-29 tuổi chiếm 68,52%; từ 30-39 tuổi chiếm 19,06%; từ 40- 49 tuổi chiếm 11,56%; từ 50trở lên chiếm 0.86% Những con số trên cho thấy hiện nay 68,52% người học chỉ ở độ tuổi từ 18 đến 29, đây là độ tuổi gần với lứa tuổi của sinh viên hệchính qui do đó khả năng tiếp thu và tiếp cận những kiến thức mới sẽ rất tốt

Về khía cạnh giới tính, theo tỉ lệ khảo sát chung thì Ngành Giáo dục Mầm non 98,2% học viên là nữ và 1,18% học viên là nam Đây cũng làmột đặc thù tiêu biểu của ngành Giáo dục Mầm non Ngành Sư phạm Âm nhạc và Sư phạm Mỹ thuật tỷ lệ nam cao hơn nữ Vì vậy, những ngành học củatrường không chỉ nâng cao về kiến thức chung cho toàn xã hội mà còn góp phần làm tăng thêm sự bình đẳng giới và công bằng trong xã hội

2.2.2 Thực trạng về chương trình đào tạo

Chương trình đào tạo của nhà trường được thiết kế theo Chương trình khung của Bộ Giáo dục – Đào tạo và khung chương trình của Trường Cao đẳng Sưphạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh, trừ các môn Giáo dục quốc phòng và Giáo dục thể chất

Hiện nay chương trình đào tạo hệ VLVH là chương trình đào tạo hệ chính qui Các môn học tự chọn được lựa chọn và thay đổi hàng năm nhằmphù hợp với đối tượng, thời gian tổ chức lớp và tăng kiến thức thực tiễn cho học viên

Mặc dù cũng còn nhiều hạn chế song chương trình đào tạo của nhà trường trong thời gian qua luôn quan tâm đổi mới về nội dung và giáo trình

Về kết quả đánh giá chương trình đào tạo của giảng viên và nhà quản lý, chúng tôi thu thập thêm nhiều ý kiến đóng góp của những người trựctiếp làm công tác quản lý đào tạo là Giảng viên và các nhà quản lý, họ có những ý kiến nhận xét như sau về chương trình đào tạo:

Ưu điểm

- Chương trình đào tạo hiện nay đã góp phần nâng cao khả năng làm việc cho người lao động;

- Tạo ra nhiều cơ hội trong việc nâng cao kiến thức cho người học, có trình độ chuyên môn;

- Chương trình khá tốt, phù hợp, chấp nhận được, vừa sức với học viên;

- Góp phần nâng cao dân trí, việc làm cho người lao động, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần Thúc đẩy nền kinh tế xã hội phát triển

Hạn chế

- Chương trình giảng dạy còn nặng, chưa sát nhu cầu thực tiễn;

- Giáo trình đã cũ, không cập nhật kịp thời các thành tựu mới;

- Chưa có sự co giãn về chương trình học cho phù hợp với hệ VLVH;

- Nhà trường hiện nay chỉ chú trọng nhiều đến chương trình đào tạo hệ chính quy mà chưa có các hội nghị về đào tạo hệ VLVH với sự tham giacủa đông đảo các nhà quản lý, CBGD và học viên để đúc kết kinh nghiệm và tìm giải pháp đào tạo hữu hiệu cho hệ đào tạo này Chương trình hiện nay cũngcòn nhiều bất cập, chưa thực sự phù hợp cho người học, nhất là ở các địa phương để thực sự đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội Hội đồng khoa họccủa trường nên đặc biệt quan tâm đến hệ đào tạo này

Ngoài ra, do yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình bắt buộc phải tương đương hệ chính quy; đây chính là điểm bất hợp lý của loại hìnhđào tạo này Học viên đang theo học hệ VLVH hầu hết là những người đã có việc làm, có kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình làm việc, hoặc qua nhiều quátrình đào tạo (THCN, cao đẳng, hoặc một ngành học khác) hoặc đang cần nâng cao kiến thức để có cơ hội tìm được việc làm, mở cơ sở mầm non hoặc giảng dạytại các trường chuyên biệt, tiểu học và trung học cơ sở do đó, họ cần nhiều kiến thức thực hành hơn là lý thuyết Trong khi đó, chương trình đào tạo của chúng

ta vẫn nặng về hàn lâm mà thiếu các kỹ năng thực tiễn, ứng dụng

Đối với bậc cao đẳng, chương trình đào tạo bao gồm 2 khối kiến thức: giáo dục đại cương và giáo dục chuyên nghiệp Tỷ lệ của khối kiến thứcgiáo dục đại cương ở nước ta hiện nay là khoảng 40% (tính theo kiến thức tối thiểu 90/ 210 đơn vị học trình), ngoài ra là 10% ngoại ngữ, giáo dục thể chất

sự thu hút người học và đem lại hiệu quả cao hơn trong công tác đào tạo

Hình thức đào tạo hệ VLVH hiện nay theo niên chế Mặc dù hình thức đào tạo theo học chế tín chỉ hiện nay được đánh giá là phù hợp nhất cho

chương trình đào tạo cao đẳng, đại học, nhưng đối với hệ VLVH của trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí Minh hiện nay chưa thể áp dụngloại hình đào tạo này Nguyên nhân là do qui mô đào tạo nhỏ, các lớp đang liên kết đào tạo tại các quận, huyện ở Thành phố Hồ Chí Minh, thời gian tổ chứccác lớp học khác nhau (vào buổi tối, thứ bảy, chủ nhật hay các ngày trong tuần…làm cho số lượng học viên phân tán Việc có nhiều địa điểm đào tạo rấtthuận lợi cho học viên theo học và được học viên cũng như các CBQL và giảng viên đánh giá cao, nhưng đây cũng chính là điểm hạn chế khi áp dụng đàotạo theo tín chỉ Do số lượng học viên phân tán tại nhiều địa điểm học tùy theo sự thuận lợi do gần chỗ ở của học viên hoặc gần nơi làm việc, thời gian làmviệc tại các trường tư thục…, điều này dẫn đến tình trạng khó có thể tổ chức nhiều lớp học theo lựa chọn của học viên Nhà quản lý buộc phải đào tạo theohình thức đào tạo niên chế.

Loại hình đào tạo này thuận tiện hơn cho công tác quản lý đào tạo, khắc phục được một số khó khăn hiện nay khi chưa có hệ thống quản lý đào tạo nốimạng giữa các cơ sở đào tạo và Phòng Đào tạo Điểm thuận lợi của hình thức đào tạo này là người học có một chương trình học ổn định và tối ưu đã được áp dụngnhiều năm Thống nhất được chương trình đào tạo và thời gian tốt nghiệp các khóa học cho học viên

Tuy nhiên, hình thức đào tạo này cũng làm cho một số học viên không chủ động được về thời gian học nhất là với những học viên bận rộn hayphải đi công tác và những học viên muốn rút ngắn thời gian học

2.2.3 Thực trạng về đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý đào tạo

Đội ngũ viên chức của trường đã được đào tạo, có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn vững vàng (50% giảng viên có trình độ Sau đạihọc), là lục lượng nòng cốt cho sự phát triển của ngành giáo dục các tỉnh phía Nam, đặc biệt là giáo dục mầm non

Bảng 3 Số liệu về thực trạng đội ngũ giảng viên, CBQL của trường (tính đến tháng 5/2011):

Tổng số Nữ PGS TS Thạc sĩTrình độ chuyên mônĐại học Cao đẳng Trung cấp Dưới 30 Từ 30-35 Từ 36-40 Tuổi đờiTừ 41-45 Từ 46-50 Từ 51-55 Từ 56-60

(Nguồn: Phòng Tổ chức hành chính)

Bảng 4 Tỷ lệ giảng viên của Trường

STT Tỷ lệ Qui định, kế hoạch của Nhà nước Thực tế tại trường

1 Tỷ lệ sinh viên/giảng viên 30/1

- Hệ CQ: 1646/98 = 16,8/1

- Hệ VLVH: 1327/98= 13,5/1 Tổng cộng: 30,3/1

Trình độ ngoại ngữ của cán bộ, giảng viên còn hạn chế, cụ thể như sau:

Bảng 5 Trình độ ngoại ngữ của cán bộ, giảng viên

STT Đơn vị Tổng số Trình độ ngoại ngữ

Chứng chỉ

Lý luận dạy học đại học Đạt, vượt Chưa đạt Có Chưa có

Tỉ lệ 71,4% 28,6%

(Nguồn: Phòng Tổ chức hành chính)

Cán bộ quản lý phần lớn là giảng viên kiêm nhiệm, chưa được đào tạo cơ bản về khoa học quản lý

Đội ngũ cán bộ quản lý thiếu và có nhiều biến động, nhất là trong 5 năm trở gần đây Chẳng hạn, Ban giám hiệu nhiều năm liền không cơ cấu

đủ thành phần, đội ngũ lãnh đạo một số phòng ban có sự xáo trộn (Phòng Quản trị thiết bị, Phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế, Phòng Kế hoạch tàichính, Phòng Đào tạo) Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo của nhà trường

2.2.4 Thực trạng thực hiện nhiệm vụ giảng dạy của giảng viên

Trường Cao đẳng Sư phạm trung ương TP.Hồ Chí Minh có bề dày hình thành và phát triển hơn 35 năm, là trường trung ương thuộc Bộ Giáo dục vàĐào tạo, có đội ngũ giảng viên được đào tạo cơ bản, có trình độ chuyên môn đạt chuẩn, có phẩm chất đạo đức tốt, nghiêm túc và tâm huyết với nghề

Trong những năm qua, Trường cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.Hồ Chí minh đã có nhiều nỗ lực trong việc phát triển số lượng và chất lượng độingũ giảng viên Nhìn chung đội ngũ giảng viên của trường nhiệt tình, có trình độ, luôn có ý thức thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của người giảng viên, chấp hành tốtquy chế chuyên môn Hầu hết các giảng viên nắm vững các tri thức chuyên môn nghiệp vụ, có trách nhiệm trong việc tổ chức hoạt động nhận thức của người họcthông qua việc cung cấp tri thức, tổ chức thảo luận, hướng dẫn rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên…

Trong sinh hoạt chuyên môn, không có giảng viên nào bị đồng nghiệp đánh giá là yếu kém về trình độ Kết quả qua dự giờ: 100% tiết dạy cho dự