Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện bá thước tỉnh thanh hóa luận văn thạc sỹ

Nghị quyết khẳng định mục tiêu của việc đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông lần này là “Xây dựng nội dung chương trình, phươngpháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM VĂN HỌC

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BÁ THƯỚC TỈNH THANH HOÁ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN, 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM VĂN HỌC

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BÁ THƯỚC TỈNH THANH HOÁ

Chuyªn ngµnh: Qu¶n lý gi¸o dôc

M· sè: 60.14.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học PGS.TS NGUYỄN VĂN TỨ

NGHỆ AN, 2012 LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình, học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả

đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, các thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp.

Tác giả chân thành cảm ơn Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Vinh; các đồng chí lãnh đạo và chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hoá; các đồng nghiệp thuộc các trường THPT Bá Thước, THPT Bá Thước 3, THPT Hà Văn Mao đã cung cấp tài liệu, số liệu tạo điều kiện thuận lợi và đóng góp những ý kiến quí báu cho việc nghiên cứu hoàn thành đề tài.

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Văn Tứ, người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, và trực tiếp giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này.

Mặc dù tác giả đã rất cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được sự chỉ dẫn ân cần của các thầy giáo, cô giáo,

ý kiến trao đổi của các đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 8 năm 2012

Tác giả: Phạm Văn Học

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Những đóng góp mới của luận văn 5

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Phương pháp và phương pháp dạy học 9

1.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học 10

1.2.3 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 14

1.3 Một số PPDH tích cực ở trường THPT 20

1.3.1 Phương pháp làm việc theo nhóm 20

1.3.2 Phương pháp hỏi - đáp trong giờ học 21

1.3.3 Phương pháp nêu vấn đề và gợi mở 22

1.3.4 Phương pháp thực hành thí nghiệm 22

1.3.5 Phương pháp trực quan 22

1.4 Nội dung đổi mới phương pháp dạy học 23

1.4.1 Một số quan niệm chung 23

1.4.2 Một số nội dung đổi mới cụ thể 25

1.5 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 27

1.5.1 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn 28

1.5.2 Quản lý hoạt động của tổ chủ nhiệm và các tổ chức khác trong trường 29

1.5.3 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên 29

1.5.4 Quản lý hoạt động học tập của học sinh 31

1.5.5 Quản lý hoạt động phối hợp của hội cha mẹ học sinh 32

1.5.6 Quản lý việc huy động, sử dụng các phương tiện kỹ thuật và công nghệ thông tin vào hoạt động giảng dạy 33

1.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý đổi mới phương pháp dạy học 34

1.6.1 Các nhân tố chủ quan 34

1.6.2 Các nhân tố khách quan 35

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BÁ THƯỚC TỈNH THANH HOÁ 38

2.1 Khái quát đặc điểm các trường THPT ở huyện Bá Thước, Thanh Hoá 38

2.1.1 Đặc điểm địa lý, KT - XH huyện Bá Thước 38

2.1.2 Giáo dục phổ thông huyện Bá Thước, Thanh Hoá 43

2.1.3 Đội ngũ giáo viên cấp THPT 45

2.1.4 Cơ sở vật chất phục vụ dạy - học 46

2.2 Thực trạng hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá 47

2.2.1 Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ giáo viên về vị trí, tầm quan trọng của đổi mới PPDH 47

2.2.2 Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học của tổ chuyên môn 48

2.2.3 Thực trạng công tác đổi mới phương pháp dạy của giáo viên 48

2.2.4 Thực trạng đổi mới phương pháp học của học sinh 49

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá 49

2.3.1 Thực trạng quản lý công tác nâng cao nhận thức cho các đối tượng về vị trí, tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học 49

2.3.2 Thực trạng quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học của tổ chuyên môn 50

2.3.3 Thực trạng quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy của giáo viên 50 2.3.4 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp học của học sinh 51

2.3.5 Thực trạng quản lý công tác phối hợp giữa các tổ chức, đoàn thể, hội cha mẹ học sinh 52

2.3.6 Thực trạng quản lý công tác đảm bảo các điều kiện để đổi mới phương pháp dạy học và thực hiện các chế độ chính sách đối với công tác này 52

2.3.7 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giáo viên 53

2.4 Kết quả khảo sát tình hình đổi mới PPDH và công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT 56

2.5 Đánh giá chung 61

2.5.1 Ưu điểm 61

2.5.2 Tồn tại 62

2.5.3 Nguyên nhân và bài học 64

Tiểu kết chương 2 68

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN BÁ THƯỚC TỈNH THANH HOÁ 69

3.1 Các nguyên tắc xây dựng giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT huyện Bá Thước 69

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 69

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 69

3.2 Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT

huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá 70

3.2.1 Tăng cường công tác giáo dục tư tưởng, nâng cao nhận thức cho CBGV về tầm quan trọng và sự cần thiết phải đổi mới PPDH 70

3.2.2 Quản lý, chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học 73

3.2.3 Tăng cường quản lý hoạt động của GV chủ nhiệm và các đoàn thể trong trường góp phần đối mới phương pháp dạy học 78

3.2.4 Tăng cường quản lý hoạt động dạy học và bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ giáo viên 81

3.2.5 Tăng cường quản lý hoạt động học tập của học sinh 87

3.2.6 Đảm bảo các điều kiện thiết yếu về CSVC, TBDH và kinh phí cho đổi mới phương pháp dạy học 89

3.2.7 Phối hợp với Hội cha mẹ học sinh và các lực lượng giáo dục khác quản lý hoạt động tự học của học sinh 93

3.3 Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp 95

Tiểu kết chương 3 100

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

1 Kết luận 101

2 Kiến nghị 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

6 CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang thực hiện lộ trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá vớimục tiêu đến năm 2020 sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành nướccông nghiệp, hội nhập quốc tế về nhiều mặt, trong đó có giáo dục - đào tạo.Báo cáo Chính trị tại đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX khẳng định: "Pháttriển giáo dục - đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa là điều kiện để phát huy nguồn lực conngười-Yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bềnvững" Con người là yếu tố quyết định thắng lợi của công cuộc CNH, HĐH

và hội nhập quốc tế, là nguồn lực người Việt Nam được phát triển về số lượng

và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được nâng cao Muốn đạt được mụctiêu đó trước hết cần tập trung làm chuyển biến mạnh mẽ chất lượng và hiệuquả của nền giáo dục theo định hướng: "Đổi mới và nâng cao năng lực quản

lý nhà nước trong giáo dục và đào tạo; đẩy mạnh đổi mới nội dung, chươngtrình và phương pháp giáo dục theo hướng hiện đại hóa, phù hợp với thực tiễnViệt Nam cùng với đổi mới cơ chế quản lý giáo dục ”

Mặc dù đã đạt được rất nhiều thành tựu quan trọng đáng ghi nhận,nhưng trước yêu cầu đổi mới hiện nay, giáo dục - đào tạo ở nước ta vẫn cònnhiều bất cập, hạn chế Nghị quyết hội nghị lần thứ IX Ban chấp hành Trungương Đảng khoá IX cũng đã chỉ rõ: “Chất lượng giáo dục - đào tạo nhìnchung còn thấp, chưa đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao về nguồn nhân lựctrong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.Công tác quản lý Nhà nước về GD - ĐT còn nhiều yếu kém Những bất hợp

lý trong cơ cấu giáo dục chậm được khắc phục; sự phân luồng đào tạo chưađược thúc đẩy mạnh mẽ; nội dung chương trình vẫn còn bất hợp lý, phươngpháp dạy và học đổi mới chậm ”

Nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng hiệu quả và khắc phục những hạnchế trong giáo dục - đào tạo, Quốc hội khoá X đã ban hành Nghị quyết số40/2000/QH10 về việc đổi mới chương trình, nội dung, sách giáo khoa giáodục phổ thông Nghị quyết khẳng định mục tiêu của việc đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông lần này là “Xây dựng nội dung chương trình, phươngpháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáodục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thốngViệt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trongkhu vực và trên thế giới”

Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình, SGK giáo dụcphổ thông là tập trung vào đổi mới PPDH, thực hiện dạy học dựa vào hoạtđộng tích cực, chủ động của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mựccủa giáo viên nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo góp phần hình thànhphương pháp và nhu cầu tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin vàniềm vui trong học tập Đồng thời kết hợp sử dụng các ưu điểm của phươngpháp truyền thống và dần dần làm quen với những PPDH mới

Việc thay đổi chương trình, SGK mà đi kèm với nó là đổi mới PPDHđòi hỏi một nỗ lực, một quyết tâm, nhiệt tình lớn của Đảng, Nhà nước, củatừng trường học, từng GV và HS “ Phải tạo động lực đổi mới PPDH chogiáo viên, hoạt động đổi mới PPDH chỉ có thể thành công khi giáo viên cóđộng lực hành động và cụ thể hoá nhận thức thành hành động, tinh thần tráchnhiệm đối với học sinh, đối với nghề dạy học” Việc tìm kiếm các giải phápquản lý của Hiệu trưởng nhằm thực hiện có hiệu quả việc đổi mới PPDHtrong các nhà trường trước hết là nhiệm vụ của các cấp quản lý giáo dục ởtầm vĩ mô, trên cơ sở đó cán bộ quản lý các nhà trường có nhiệm vụ triển khaikịp thời, đúng hướng và đạt hiệu quả cao nhất

Trong quá trình triển khai thực hiện CT, SGK mới trong những nămvừa qua ở các trường THPT đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt Thanh Hoá làmột tỉnh đa dạng về điều kiện địa lý, về kinh tế-xã hội và trình độ dân trí.Việc quản lý chỉ đạo đổi mới PPDH lại càng khó khăn do đến nay vẫn chưa

có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu, tìm kiếm và đề xuất các giảipháp quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả việc đổi mới PPDH phù hợp vớitừng nhà trường, nhất là các trường ở vùng có điều kiện đặc biệt khó khănnhư huyện Bá Thước

Xuất phát từ lý luận, thực tiễn và đòi hỏi khách quan của công tác quản

lý giáo dục, tác giả đã chọn đề tài “Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi

mới phương pháp dạy học ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá” nhằm góp phần vào việc giải quyết những hạn chế trong thực tiễn nói

trên

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn, luận văn xây dựng, đề xuất một

số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trườngTHPT huyện Bá Thước, nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáodục ở các trường THPT trên địa bàn

3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở

các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi

mới PPDH ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

3.3 Phạm vi nghiên cứu: Luận văn khảo sát, nghiên cứu hoạt động đổi

mới phương pháp dạy học của các trường THPT công lập trên địa bàn huyện

Bá Thước Các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học được khảo sát trongcác năm học gần đây

4 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt, phù hợp các giải pháp nhưluận văn đã đề xuất thì sẽ nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác quản lý hoạtđộng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnhThanh Hoá

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở trườngtrung học phổ thông

- Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trườngTHPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

- Xây dựng một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH cho cáctrường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá trước yêu cầu về đổi mới giáodục phổ thông

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhằm tìm hiểu, khái quát những vấn đề lý luận liên quan tới quản lýhoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát quá trình dạy học của GV và HS

- Phương pháp điều tra: Nghiên cứu kế hoạch hoạt động, hồ sơ chuyênmôn, hồ sơ quản lý; tiến hành đàm thoại, phỏng vấn ý kiến của cán bộ quản

lý, phỏng vấn giáo viên nòng cốt và học sinh ở các trường THPT huyện BáThước, tỉnh Thanh Hoá

- Phương pháp chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn cán bộ quản lý và các

GV nhiều kinh nghiệm ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

- Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết kinh nghiệmchỉ đạo của Sở GD&ĐT và kinh nghiệm quản lý ở các trường THPT công lậptrên địa bàn huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá.

6.3 Nhóm các phương pháp khác

Nhằm hỗ trợ quá trình khái quát lý luận, tìm hiểu về thực tế dạy học vàđổi mới PPDH ở các trường THPT, đề xuất các giải pháp trong việc nghiêncứu đề tài

7 Những đóng góp mới của luận văn

+ Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục

và đổi mới PPDH từ trước đến nay Góp phần làm phong phú cơ sở lý luậnhoạt động đổi mới PPDH và quản lý hoạt động đổi mới PPDH

+ Khái quát, đánh giá được thực trạng đổi mới PPDH, thực trạng quản

lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THPT huyện Bá Thước; xác địnhnguyên nhân những thành tựu và những tồn tại

+ Đề xuất được một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ởcác trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá trước yêu cầu đổi mớigiáo dục phổ thông

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục,luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý hoạt động đổi mới PPDH

ở các trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy

học ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

Chương 3: Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp

dạy học ở các trường THPT huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình dạy học, phương pháp dạy học là yếu tố vô cùng quantrọng Cùng một bài học, có những giáo viên đã để lại những dấu ấn sâu đậmtrong tâm hồn học sinh, làm cho các em yêu thích những vấn đề đã học vàbiết vận dụng chúng một cách năng động, sáng tạo để giải quyết các vấn đềbức xúc của cuộc sống hay không là tuỳ thuộc ở phương pháp của người thầy.Trong khi có những giáo viên sử dụng phương pháp không phù hợp thì khônglàm được những điều như vậy

Nhận thức được vai trò của phương pháp dạy học trong việc giáo dục,đào tạo con người năng động, sáng tạo, những phẩm chất nhân cách mà xã hộihiện đại xem là điều kiện tồn tại của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc Chính vì vậy,

đã có rất nhiều công trình, bài viết của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhàgiáo bàn về đổi mới phương pháp dạy học cũng như việc quản lý hoạt độngđổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT Đề cập đến vấn đề này có thể

kể đến một số tạp chí chuyên ngành như: tạp chí Giáo dục (Bộ GD-ĐT), tạpchí Khoa học Giáo dục (Viện Chiến lược Chương trình Giáo dục – Bộ GD-ĐT), tạp chí Giáo chức Việt Nam và nhiều tạp chí khác đã đăng tải nhiều bàinghiên cứu về vấn đề này Nhiều tác giả đã có các bài viết đề cập đến vấn đềnày trên các bình diện khác nhau của việc đổi mới phương pháp dạy học cũngnhư quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Tác

giả Kim Dung với Đổi mới chương trình sách giáo khoa phổ thông (Báo

Nhân dân, số ra ngày 9/9/2000, tác giả Trần Kiều với Việc xây dựng chương

trình mới cho trường trung học cơ sở ( NCGD, số chuyên đề quý 3/1999), quan niệm và xu thế phát triển phương pháp dạy trên thế giới (Đặng Thành

Hưng tổng luận, Viện KHGD,1994), tác giả Nguyễn Văn Tứ với Đổi mới

phương pháp dạy học tiếng Việt qua hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học (T/c Giáo dục, số 4/2002) và Sáng kiến kinh nghiệm trong dạy học Ngữ văn và việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông, (T/c Giáo dục,

2007), nhóm tác giả Nguyễn Trí - Nguyễn Trọng Hoàn - Cao Đức Tiến với Đổi

mới phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt trong trường sư phạm: nhận diện và cách thức (Giáo viên & Nhà trường, số 12/2000), tác giả Nguyễn Gia Cầu với Nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học (T/c Giáo dục, số 253/2011), nhà nghiên

cứu Thái Duy Tuyên với công trình Phương pháp dạy học- những vấn đề lý luận

và thực tiễn,

PPDH ở một số nước phát triển như Hoa Kỳ, Singapore, Anh đang sửdụng chưa thể áp dụng tại Việt Nam do chúng ta khác họ về nhiều mặt: Điềukiện địa lý, kinh tế, trình độ dân trí nước ta đa dạng theo vùng miền; hệ thốngCSVC còn nghèo nàn, lạc hậu; nguồn kinh phí chi cho giáo dục trung bìnhđầu người còn thấp; dân trí phát triển không đồng đều, nhiều vùng miền cònquá lạc hậu, chưa nhận thức rõ ràng vai trò và lợi ích của giáo dục đào tạo.Ngay cả một số quan điểm về đổi mới PPDH trong nước cũng không thể ápdụng đại trà cho tất cả các vùng miền

Tuy nhiên trong xu thế hội hập về mọi mặt, đặt ra cho Việt Nam bàitoán cần phải đổi mới mạnh mẽ về GD-ĐT, trong đó chú trọng đặc biệt về đổimới PPDH Trong quá trình nghiên cứu để tìm kiếm con đường đổi mớiPPDH, hiện nay nhiều tư tưởng dạy học mới đang được giới thiệu ở ViệtNam: Dạy học nêu vấn đề, dạy học hướng vào người học, dạy học kiến tạo,dạy học hợp tác, dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác Trong đó một số

tư tưởng đưa ra theo tác giả là chưa thực sự phát huy được hiệu quả do: tưtưởng đổi mới chưa thực sự thấm nhuần đến từng cán bộ, giáo viên, đặc biệtmột số hiệu trưởng nhà trường chưa thực sự quan tâm sâu sát việc đổi mớiPPDH; ở Việt Nam chưa có đủ điều kiện và trào lưu hợp tác giáo dục ở phạm

vi ngoài huyện và rộng hơn; nhận thức về giáo dục và trình độ dân trí, kinh tếkhông đồng đều theo vùng miền

Đối với huyện Bá Thước là một huyện có địa bàn phức tạp, học sinh ởtrọ nhiều, nhiều dân tộc cùng sinh sống nên khác nhau về phong tục tập quán,việc đầu tư cho con em học tập không đồng bộ nên triển khai tinh thần đổimới theo hướng dẫn chung của Bộ và Sở GD&ĐT gặp nhiều khó khăn Trongkhi tại địa bàn chưa hề có một sáng kiến hay một công trình nghiên cứu nào

cụ thể về đổi mới PPDH, từ đó dẫn tới nhiều tồn tại:

Tốc độ đổi mới PPDH ở các nhà trường trong huyện vẫn chưa đáp ứngđược yêu cầu Nhiều thầy cô giáo vẫn chưa xoá hết được dư âm của phươngpháp cũ: đọc chép, học sinh thụ động trong việc tiếp cận kiến thức, bị nhồinhét kiến thức quá tải về chương trình, nội dung Các phương pháp tích cực,sáng tạo mà ta mong muốn trở thành những phương pháp chủ đạo trong nhàtrường, chưa trở thành đồng bộ, mặc dù vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

đã được xác định là một trong những nội dung quan trọng nhất của hoạt độngnhà trường thời gian qua Chúng ta đã hết sức cố gắng trong việc đổi mớiphương pháp dạy học với mong muốn tạo nên những bước đột phá trong việcthay đổi cách dạy, cách học đã lạc hậu nhưng hiệu quả đạt dược còn hạn chế

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự hạn chế đổi mới phương pháp dạyhọc Nhiều thầy cô giáo đã nhận thức được tầm quan trọng và rất tâm huyếttrong việc đổi mới phương pháp nhưng lại lúng túng không biết nên đổi mớicái gì, đổi mới như thế nào và bắt đầu từ đâu Một nguyên nhân quan trọngkhác là công tác quản lý giáo dục còn thiếu các giải pháp đổi mới PPDH phù

hợp với thực tiễn ở từng cơ sở Quá trình đổi mới nhà trường cũng như đổimới phương pháp dạy học chịu sự tác động trực tiếp cách thức quản lý củaCBQL giáo dục Nhìn từ góc độ quản lý, có thể nhận thấy rằng CBQL cáctrường phần lớn mới chỉ dừng lại ở chủ trương, thiếu những biện pháp cụ thể

để tác động và liên kết người dạy với người học, họ chưa tạo được động lựccho việc dạy học, chưa lựa chọn những nội dung đổi mới thiết thực, có trọngtâm, chưa tổ chức quá trình đổi mới một cách khoa học và có bài bản

Nói tóm lại nguyên nhân sâu xa của những tồn tại là do người CBQLchưa thật sự quyết liệt với việc đổi mới phương pháp dạy học Nhiều CBQLhiện nay chỉ coi trọng thành tích: dạy để học sinh thi lên lớp, thi tốt nghiệp,thi đại học đạt tỉ lệ cao, sao cho nhà trường đạt được nhiều giải thi học sinhgiỏi các cấp mà thiếu đi sự rèn luyện kỹ năng sống và giáo dục con ngườiphát triển toàn diện, năng động, sáng tạo Như vậy là giáo dục đi chệchhướng

Vì vậy, để đổi mới phương pháp dạy học cần quan tâm tới vấn đề quản

lý phương pháp dạy học của CBQL giáo dục

Mong muốn sức mình góp được phần nhỏ vào việc đổi mới phươngpháp dạy học và quản lý đổi mới PPDH ở các trường THPT, tác giả đề tàimạnh dạn nghiên cứu, tìm kiếm và đề xuất các giải pháp quản lý nhằm thựchiện có hiệu quả hoạt động đổi mới PPDH cho các trường các THPT ở huyện

Bá Thước, tỉnh Thanh Hoá.

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Phương pháp và phương pháp dạy học

Thuật ngữ “Phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp là methodos, theonghĩa thông thường dùng để chỉ những cách thức, thủ đoạn nhất định, đượcchủ thể hành động sử dụng để thực hiện mục đích đó vạch ra Cũng theo

nghĩa chặt chẽ và khoa học, phương pháp là hệ thống những nguyên tắc đượcrút ra từ tri thức về các quy luật khách quan để điều chỉnh hoạt động nhậnthức và thực tiễn nhằm thực hiện mục đích nhất định.

"Phương pháp" chủ yếu mô tả phương hướng vận động trong quá trìnhnhận thức và hoạt động thực tiễn của con người Đây là một khái niệm trừutượng vì nó không mô tả những trạng thái, những tồn tại trong thế giới hiệnthực Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động, tương tác giữathầy và trò trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học Phươngpháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy học

và luôn được những người làm công tác giáo dục quan tâm

"Phương pháp là sự vận động của nội dung", cho nên cùng với sự biếnđổi của nội dung dạy học thì phương pháp dạy học cũng đang được đổi mới

để phù hợp với tình hình phát triển của xã hội và nền giáo dục hiện đại

1.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học

1.2.2.1 Đổi mới

Đổi mới nghĩa là bỏ đi một phần hoặc tất cả một tập tính hay một cái gì

đó đã cũ kĩ, thay vào đó là những cái mới hơn, phù hợp với thế giới, với xã hội,với bản thân trong phạm vi nhất định nhằm hướng tới sự phát triển tích cực

1.2.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới cách thức tổ chức các hoạt độngdạy học để xây dựng cách thức, phương pháp học tập của học sinh theo hướngphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, học mọi lúc, học mọi nơi,học suốt đời Qua đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, rèn luyện

kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải tìm kiếm các phươngpháp dạy học mới kết hợp các phương pháp cổ truyền một cách khoa học vàphù hợp với nội dung hiện đại nhằm nâng cao tính tích cực độc lập, sáng tạo,

và phát huy tố chất của người học, đổi mới cách điều khiển quá trình dạy học

và đưa công nghệ hiện đại vào nhà trường Cụ thể là:

Góp phần hình thành động cơ nhận thức, phương pháp nhận thức, bồidưỡng cho học sinh phương pháp tự học, tự khám phá để chiếm lĩnh tri thức

Nâng cao tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh, phát huy nănglực vận dụng tri thức vào thực tiễn Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, mởcửa, hội nhập, phát triển nền kinh tế tri thức, việc cạnh tranh trên lĩnh vực

"Trí tuệ" đang diễn ra rất gay gắt, cách thức đào tạo con người có trí tuệ, giàutính sáng tạo càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Các phương pháp dạy học phải phản ánh trong mình nó những thành tựucủa các phương pháp riêng của mỗi khoa học, các phương pháp triết học vàcác phương pháp khoa học chung, bởi vì việc nắm vững các phương pháp này

có tác dụng đến việc phát triển tính độc lập, sáng tạo của mỗi học sinh

1.2.2.3 Các định hướng trong chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong Nghịquyết Trung ương 4 khoá VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII(12-1996), Nghị quyết Đại hội Đảng IX, được thể chế hoá trong Luật Giáodục (2005), được cụ thể hoá trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉthị số 14 (4-1999)

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, mônhọc; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập chohọc sinh” (Luật Giáo dục, điều 28.2)

Nghị quyết Đại hội Đảng IX, Nghị quyết 40/2000/QH10, Chỉ thị14/2001/CT - TTg với tinh thần đổi mới chương trình giáo dục phổ thông làđổi mới nội dung giáo dục, sách giáo khoa; đổi mới phương pháp dạy học; đổimới đánh giá thi cử, đồng thời với đổi mới cơ sở vật chất, thiết bị dạy học vàcông tác quản lý giáo dục Trong những nội dung đó, đổi mới phương phápdạy học, giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng để thực hiện mục tiêu đàotạo thanh thiếu niên đáp ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đạihoá đất nước Đổi mới PPDH là điểm đáng chú ý trong thực hiện đổi mới CT,SGK ở mọi cấp học trong đó có cấp THPT.

Đổi mới PPDH học nhằm thay đổi cách tiếp cận và chiếm lĩnh kiếnthức, cải tiến phương pháp học tập của học sinh để phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo Phải làm cho các GV nhận thức được rằng đổi mớiPPDH là đổi mới cách thức tổ chức các hoạt động dạy học để xây dựng cáchthức, phương pháp học tập của học sinh theo hướng phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo; xây dựng cho học sinh kỹ năng tự học, kỹ năng vậndụng kiến thức vào thực tiễn Đồng thời vận dụng kết hợp với phương phápdạy học truyền thống theo hướng kế thừa, nâng cao; là sự kết hợp nhuầnnhuyễn và sáng tạo các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại mộtcách hợp lý, phù hợp với đối tượng và điều kiện thực tế Đổi mới phươngpháp dạy học nhằm thực hiện mục tiêu, nội dung giáo dục với chất lượng,hiệu quả cao nhất trong điều kiện cụ thể của từng trường, từng lớp, từng đốitượng, không ngừng tạo ra các điều kiện, môi trường tốt nhất có thể cho hoạtđộng dạy học Mục đích của đổi mới PPDH là xây dựng phương pháp học tậpcủa học sinh nhằm đến chất lượng cao hơn, đáp ứng yêu cầu đổi mới của đấtnước và của chính người học trong thời kỳ mới Điều cốt lõi là làm cho họcsinh chủ động trong học tập, trong các hoạt động giáo dục, chủ động trong suynghĩ, làm việc, mạnh dạn bày tỏ ý kiến, hợp tác giúp đỡ nhau Từ đó đem lại

niềm vui, hứng thú học tập cho các em Cần tạo điều kiện để học sinh được họctập trong các phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, phòng đa phương tiện,được tham quan học tập, đồng thời làm phong phú các hình thức học tập: tựhọc, học theo nhóm, học qua thực tiễn cuộc sống và lao động

Giáo viên phải biết và hướng dẫn cho học sinh biết khai thác ứng dụngcác phương tiện kỹ thuật hiện đại vào dạy học, đồng thời gắn liền với đổi mớiphương pháp kiểm tra và đánh giá học sinh Đổi mới PPDH gắn liền với laođộng sáng tạo của giáo viên, học tập sáng tạo của học sinh

1.2.2.4 Các đặc trưng của đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

- Tổ chức các hoạt động phát triển khả năng tự học của học sinh: GVphải tổ chức hướng dẫn HS cách lấy thông tin từ việc tự học, từ đọc sách vànghiên cứu tài liệu, từ quan sát hiện thực xung quanh Tiếp theo là hướng dẫnhọc sinh cách hiểu và xử lý thông tin Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự họcthì từ đó học sinh có thể học ở mọi nơi, học ở mọi lúc và thực hiện phươngchâm học tập suốt đời Vì vậy có thể nói: kỹ năng quan trọng nhất cần hìnhthành ở người học là kỹ năng tự học, nếu HS không có được kỹ năng này thìviệc học tập sẽ rất khó khăn và rất ít có khả năng sáng tạo

- Tổ chức các hoạt động đa dạng và phong phú: Đổi mới PPDH theohướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS, GV phải biết tổ chức cho HShoạt động một cách tích cực, HS là người trực tiếp tham gia vào các hoạt động(trao đổi, thảo luận, đóng vai, thực hành, phát biểu), để HS tự tìm tòi, khám phákiến thức dưới sự hướng dẫn của GV

- Khám phá và chiếm lĩnh tri thức qua hệ thống các câu hỏi gợi mở giúphọc sinh biến kiến thức sách vở thành kiến thức của chính mình Việc đặt câuhỏi phải chọn lọc kỹ càng để vừa có tính hệ thống, vừa kích thích được sự

hứng thú, tò mò của học sinh Việc tìm đáp án câu hỏi của học sinh phải mangtính khả thi, tạo ra hứng thú cho học sinh.

- Linh hoạt trong sử dụng PPDH và ứng xử sư phạm: Trước hết phảilàm cho học sinh yêu thích môn học, tránh dẫn đến sự nhàm chán Muốn nhưvậy phải kết hợp phong phú và hài hoá các phương pháp dạy học Ngoài ravận dụng phong phú PPDH sẽ đáp ứng được yêu cầu cá biệt hoá đối tượngtrong dạy học Linh hoạt trong vận dụng PPDH và ứng xử sư phạm sẽ giúpmọi HS có cơ hội bình đẳng trong học tập

- Kiểm tra đánh giá kiến thức và kỹ năng ở học sinh một cách thườngxuyên: Đánh giá vừa nhằm mục đích xác định mức độ năng lực và kiến thứcđược hình thành ở người học vừa giúp người thầy điều chỉnh hoạt động dạycủa mình Sự đánh giá của thầy về kết quả học tập của trò phải dần chuyểnsang hình thành kỹ năng tự đánh giá ở trò Sự tự đánh giá sẽ giúp cho sự pháttriển khả năng tự học của HS Cấu trúc đề của mỗi lần giá phải phong phú vềnội dung và phân loại được học sinh theo mức độ, phù hợp với mục tiêu bàidạy và năng lực

1.2.3 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.2.3.1 Quản lý

Quản lý hình thành từ xa xưa, là hoạt động tất yếu trong quá trình pháttriển của xã hội, nó được bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp táclao động “ Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lýđến tập thể những người lao động nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến”.(Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang)

“Hoạt động quản lý gồm hai quá trình tích hợp vào nhau, quá trình

"Quản" gồm sự coi sóc giữ gìn để duy trì tổ chức ở trạng thái ổn định, quátrình "Lý" gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ vào phát triển" (PGS.TSĐặng Quốc Bảo) Như vậy quản lý chính là hoạt động tạo ra sự ổn định và

thúc đẩy sự phát triển của tổ chức đến một trạng thái mới theo chiều hướngtích cực.

Như vậy rõ ràng: Quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chứccủa chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng

và phương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơhội của tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra

Quản lý phương pháp dạy học của CBQL là quá trình tác động có mụcđích, có tổ chức, của CBQL đến cách thức làm việc của thầy và trò nhằm đạtđược mục đích dạy học.Vì phương pháp dạy học luôn luôn tác động vào mốiquan hệ thầy - trò và có mối quan hệ chặt chẽ, đồng bộ với các thành tố kháccủa quá trình dạy học như: Mục tiêu - nội dung - phương pháp - phương tiện -pình thức - kết quả

1.2.3.2 Chức năng quản lý phương pháp dạy học của CBQL

Iu.K Babanxki vận dụng quan điểm của C.Marx về bản chất quá trìnhlao động vào quá trình dạy học và cho rằng, "Xét về mặt điều khiển học, quátrình dạy học gồm ba yếu tố: Tổ chức và thực hiện hoạt động học tập nhậnthức, kích thích hoạt động nhận thức, kiểm tra và đánh giá kết quả"

Như vậy theo Babanxki chức năng quản lý phương pháp dạy học gồm

ba yếu tố chính: Kích thích động viên, tạo động lực; tổ chức hoạt động vàkiểm tra đánh giá Yếu tố kích thích động viên, tạo động lực được đặt lênhàng đầu và được xem là vấn đề rất quan trọng Trong thực tiễn quản lý từxưa tới nay, các nhà quản lý dù ở bất kỳ cấp độ nào cũng rất coi trọng vấn đềkích thích động viên, tạo động lực

Theo các tài liệu của UNESCO, công tác quản lý nói chung có bốnchức năng cơ bản: Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

Sau khi tham khảo nhiều tài liệu khác nhau về hoạt động quản lý,chúng tôi thấy rằng hoạt động quản lý cần lưu ý năm chức năng cơ bản: Kích

thích động viên, tạo động lực; kế hoạch hóa; tổ chức hoạt động; chỉ đạo hoạtđộng và kiểm tra, đánh giá, trong đó bốn chức năng mang tính công cụ, cònchức năng kích thích động viên, tạo động lực là chức năng bỗ trợ để thực hiệntốt bốn chức năng trên.

Kế hoạch hoá hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, trong kế hoạchphải cụ thể hoá lộ trình, các nhóm biện pháp thực hiện và rà soát, bổ sung cácnguồn lực cần thiết để đạt được các mục tiêu đã đề ra Kế hoạch về đổi mớiphương pháp dạy học có thể tách riêng hoặc tích hợp trong kế hoạch tổng thểcủa nhà trường, chia mục tiêu thực hiện cho từng năm học, được văn bản hoá

để đủ hiệu lực thực hiện Để trách đi chệch mục tiêu, phải dựa trên các địnhhướng về đổi mới phương pháp dạy học của Đảng, các văn bản hướng dẫnthực hiện của các cấp quản lý giáo dục, đồng thời căn cứ vào điều kiện thực tếcủa nhà trường về tổ chức bộ máy, về nguồn lực và các điều kiện khác để xâydựng kế hoạch hoạt động Kế hoạch phải mang tính khả thi để thực hiện

Tổ chức hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình phâncông nhân sự, phân bổ các nguồn lực phù hợp để đảm bảo thực hiện tốt cácmục tiêu về đổi mới phương pháp dạy học đã đề ra Chức năng tổ chức có vaitrò hiện thực hóa mục tiêu kế hoạch và tạo nên sức mạnh của tập thể, nếu việcphân phối và sắp xếp các nguồn lực được tổ chức một cách khoa học và hợp

lý Để thực hiện được vai trò quan trọng này, cần phải hình thành một cấutrúc tổ chức tối ưu của hệ thống quản lý Đó là: việc xây dựng và phát triểnđội ngũ nhân sự; phối hợp giữa chuyên môn với các đoàn thể trong nhàtrường thông qua các quy định và quy chế phối hợp; là sự phân bổ nguồn lực

và quy định thời gian cho các bộ phận nhằm thực hiện đúng kế hoạch đã định.Trong quá trình hoạt động của nhà trường, cần phải xác lập được một mạnglưới các mối quan hệ tổ chức và giải quyết tốt các mối quan hệ giữa nhà

trường với cộng đồng xã hội và các mối quan hệ bộ phận bên trong nhàtrường.

Chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình tác động

cụ thể của CBQL tới các cá nhân trong nhà trường, nhằm đưa nội dung về đổimới phương pháp dạy học của nhà trường thành hoạt động thực tiễn của từng

cá nhân Khâu chỉ đạo là thực hiện quyền của người chỉ huy, hướng dẫn triểnkhai, đôn đốc, điều chỉnh, sắp xếp, phối hợp và giám sát mọi người và các bộphận thực hiện tốt kế hoạch theo sự sắp xếp ở khâu tổ chức

Kiểm tra hoạt động đổi mới phương pháp dạy học là quá trình kiểmđịnh chất lượng thực tế qua từng công đoạn nhằm phát hiện đánh giá thựctrạng về đổi mới phương pháp dạy học, kích cầu những nhân tố tích cực, phêphán, xử lý những sai lệch và điều chỉnh kịp thời, nhằm giúp các bộ phận vàcác cá nhân thực hiện hướng đúng mục tiêu, đạt đúng tiến độ về đổi mớiphương pháp dạy học đã đề ra Trong quá trình thực hiện khâu kiểm tra, phảiđưa ra được hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí phù hợp và khoa học làm thước đoviệc thực thi nhiệm vụ, so sánh, đối chiếu với mục tiêu đã đề ra Sau kiểm tra

ở từng công đoạn, có thể đưa ra quyết định điều chỉnh cần thiết, mà khôngphải đợi kết thúc một kỳ hay cả năm học

Bốn chức năng: Kế hoạch - tổ chức - chỉ đạo thực hiện - kiểm tra, đánhgiá tạo thành một chu kỳ khép kín cho mỗi hoạt động Ngoài ra chức năngkích thích, động viên, tạo động lực là chức năng bỗ trợ nhưng khá quan trọng.Người CBQL có thể là một người xây dựng kế hoạch giỏi giang, một nhà tổchức tài ba, một người chỉ huy sáng suốt, một kiểm tra viên mẫu mực, nhưngngười đó vẫn có thể thất bại trong hoạt động quản lý nếu không biết khuyếnkhích, động viên, tạo động lực một cách kịp thời

Động lực là yếu tố thúc đẩy hoạt động của con người khiến đạt tới mức

độ say mê Để tạo động lực cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học,

CBQL cần hình thành, phát triển, kích thích động cơ dạy học của thầy, động

cơ học tập của trò Với giáo viên, để tạo nên động lực của việc đổi mớiphương pháp dạy học, CBQL cần tác động đến nhu cầu được tôn trọng, được

tự khẳng định mình, đồng thời có sự động viên về tinh thần và bồi dưỡngbằng vật chất xứng đáng với khả năng và sự cống hiến của mỗi người Đốivới học sinh, để xây dựng động cơ học tập đúng đắn, trước hết cần xây dựngcho mỗi học sinh có được ước mơ, hoài bão trong cuộc sống Từ đó tạo hứngthú học tập qua nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạyhọc, qua truyền thống hiếu học của gia đình dòng họ, từ phong trào quan tâmhọc tập của nhân dân trên địa bàn Trong đó phương pháp dạy học và mốiquan hệ thầy trò có ảnh hưởng trực tiếp đến hứng thú và quan trọng hơn là nó

là yếu tố chủ quan - Mỗi nhà trường hoàn toàn chủ động được Vì vậy việcđổi mới phương pháp dạy học có mối quan hệ biện chứng với xây dựng động

cơ học tập

1.2.3.3 Phương tiện quản lý của người CBQL

Phương tiện quản lý là những gì mà chủ thể quản lý sử dụng như mộtcông cụ trong quá trình hoạt động của mình CBQL là người được xã hội giaocho những trọng trách và quyền hành nhất định Những yếu tố mà ngườiCBQL có quyền sử dụng để điều khiển hoạt động quản lý của mình đó là cácchủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước ban hành thông qua hệ thốngvăn bản; quyền trực tiếp quản lý và điều hành một đội ngũ nhân lực, nguồn tàilực, vật lực và các phương tiện thông tin được cung cấp

Các phương tiện quản lý phương pháp dạy học chủ yếu của CBQL baogồm: Chế định giáo dục đào tạo, bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học, nguồntài lực, vật lực dạy học, hệ thống thông tin và môi trường dạy học

Chế định GD - ĐT bao gồm Luật Giáo dục, điều lệ nhà trường, cácchính sách - chế độ về giáo dục, các nghị quyết, quyết định, điều lệ, quy chế

Tất cả hệ thống văn bản trên là cơ sở pháp lý để xác định mục tiêu, nội dungchương trình, kế hoạch xây dựng cơ chế quản lý, điều hành nhân sự dạy học

và được cụ thể hoá thành những quy chế, quy định nội bộ của đơn vị

Bộ máy tổ chức và nhân lực bao gồm bộ máy quản lý, các bộ phậnchuyên môn và nghiệp vụ của nhà trường, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên,học sinh, nhân viên phục vụ dạy học và các lực lượng khác tham gia giáo dục.CBQL giao nhiệm vụ và quyền hạn cho từng người, từng bộ phận phải rõràng, khoa học, hài hoà giữa trách nhiệm và quyền hạn, quyền lợi

Nguồn tài lực, vật lực dạy học là nguồn tài chính, là cơ sở vật chất, kỹthuật được huy động và sử dụng để tổ chức dạy học và quản lý dạy học Đểphương pháp dạy học luôn được đổi mới một cách phù hợp, đòi hỏi học sinhhọc phải đi đôi với thực hành, tự hoạt động và khám phá chủ động chiếm lĩnhtri thức Nguồn tài lực, vật lực dạy học chính là yếu tố vô cùng quan trọng đểthực hiện đổi mới phương pháp

Hệ thống thông tin và môi trường dạy học là nhận thức về nhiệm vụgiáo dục; là những hiểu biết về chế định GD - ĐT, về năng lực hoạt động của

bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học, về nhu cầu, khả năng đáp ứng và hiệusuất sử dụng nguồn tài lực, vật lực dạy học, về các thông tin khoa học Giáodục - Dạy học, về những tác động của môi trường đối với hoạt động dạy học

Bên cạnh đó uy tín nhà trường cũng là yếu tố không thể thiếu đượchình thành từ văn hoá nhà trường, hệ thống niềm tin, giá trị của nhà trường.Văn hoá nhà trường là một đặc thù do thầy và trò các thế hệ xây dựng nên quamột quá trình cùng làm việc dài lâu, gắn liền với truyền thống nhà trường và

có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng dạy học

Có thể nói hiệu quả hoạt động quản lý phương pháp dạy học phụ thuộcnhiều vào việc CBQL sử dụng các phương tiện quản lý Đó là: hiệu lực củachế định GD - ĐT, năng lực hoạt động của bộ máy tổ chức và nhân lực dạy

học, giá trị và tác đụng của nguồn tài lực, vật lực, chất lượng của hệ thốngthông tin và môi trường dạy học.

1.2.3.4 Yêu cầu đối với người CBQL trong giai đoạn hiện nay

Nhiệm vụ và quyền hạn của CBQL được quy định cụ thể trong LuậtGiáo dục 2005 (sửa đổi năm 2008) Luật Giáo dục quy định về việc ban hànhđiều lệ nhà trường khiến CBQL phải thực hiện tốt các vai trò sau đây:

+ Là người đại diện Nhà nước về mặt hành chính, thực thi các hoạtđộng quản lý trường học dựa trên cơ sở của pháp luật

+ Tổ chức thực hiện, luôn tìm tòi đổi mới hoạt động quản lý, đổi mớicác hoạt động sư phạm của nhà trường

+ Là nhà giáo mẫu mực, có tầm nhìn bao quát, có sự bao dung và đặtlợi ích chung lên đầu, thường xuyên chăm lo bồi dưỡng về đạo đức và nănglực cho đội ngũ giáo viên, là người có khả năng quy tụ và sử dụng con người

+ CBQL là nhà chính trị và là nhà văn hoá, là người chăm lo gìn giữtruyền thống nhà trường phát triển các giá trị sáng tạo của nhà trường

+ CBQL là nhà ngoại giao Để thực hiện các nhiệm vụ đổi mới giáodục trong thời kỳ CNH - HĐH, phải cần đến sự liên kết giáo dục chặt chẽ vềchuyên môn, hoà nhập giáo dục với nền giáo dục chung nhằm góp phần giáodục đào tạo ra những công dân toàn cầu Muốn như vậy cần tận dụng mọinguồn lực, đặc biệt là nguồn tài lực Trong điều kiện kinh phí nhà trường cóhạn chủ yếu từ NSNN, CBQL cần biết tận dụng các cơ hội để khai thác nguồnkinh phí từ xã hội hoá giáo dục Hiện nay, nhiều CBQL đã dành một tỷ lệ thờigian, sức lực thích đáng cho công tác đối ngoại để tìm kiếm các nguồn tài lực,nhân lực và tổ chức các hoạt động chuyên môn, làm cho các hoạt động củanhà trường phong phú và hiệu quả

Có thể kết luận rằng: Người CBQL muốn làm tốt các chức năng củamình cần phải thực hiện tốt các vai trò chủ yếu: Vừa là nhà quản lý, nhà giáodục, nhà sư phạm, nhà hoạt động Chính trị -Văn hoá - Xã hội, nhà ngoại giao.

1.3 Một số PPDH tích cực ở trường THPT

1.3.1 Phương pháp làm việc theo nhóm

Phương pháp làm việc theo nhóm là việc giáo viên giao nhiệm vụ cụ thểcho từng nhóm học sinh nhằm phát huy khả năng hợp tác, khả năng sáng tạovới việc vận dụng tái hiện kiến thức của các thành viên trong nhóm Trongmục tiêu giáo dục kiến thức, kỹ năng cho học sinh thì việc phát huy khả năngđộc lập, sáng tạo và hợp tác trong hoạt động cùng nhau là rất quan trọng.Phương pháp làm việc theo nhóm có thể giúp cho học sinh về vấn đề này mộtcách tích cực Khi triển khai GV phải xác định rõ các nhiệm vụ và giao nhiệm

vụ cụ thể cho các nhóm, ấn định thời gian hoạt động; phân chia lớp thành cácnhóm, xác định vị trí hoạt động của nhóm; trong mỗi nhóm phải cơ cấu thànhphần phù hợp về năng lực HS, có nhóm trưởng và một thư ký ghi biên bản, cửmột đại diện để trình bày; GV giám sát hoạt động của các nhóm và hỗ trợ khicần thiết; kết quả thảo luận được ghi chép lại, đại diện mỗi nhóm trình bày;giáo viên tổng kết, nhận xét Khi sử dụng phương pháp này, những vấn đềgiao cho HS thảo luận phải là những vấn đề gây được tranh luận, bàn bạc,không quá vụn vặt, mỗi vấn đề thảo luận trong khoảng 8-10 phút, số lượngngười trong nhóm phù hợp là từ 6 đến 8 người

1.3.2 Phương pháp hỏi - đáp trong giờ học

Phương pháp hỏi - đáp trong giờ học là quá trình giao tiếp hai chiềugiữa giáo viên và học sinh trong lớp thông qua hệ thống câu hỏi do giáo viênbiên soạn và đạo diễn trong giáo án nhằm giải quyết những mấu chốt của bàihọc Phương pháp này nhằm tăng cường kỹ năng tư duy, sáng tạo trong quátrình lĩnh hội tri thức; đánh giá được mức độ hiểu bài và kỹ năng của HS;

hướng dẫn HS hình thành khả năng tự tìm tòi kiến thức Khi triển khai sửdụng phương pháp này GV phải xây dựng được hệ thống câu hỏi rõ ràng, dễhiểu và phù hợp với nội dung bài học, dành thời gian hợp lý cho HS suy nghĩ,phải tổ chức để nhiều học sinh tham gia quá trình đến khi giáo viên đưa ra kếtluận Điều lưu ý khi sử dụng phương pháp này là GV phải kiểm soát được nộidung và thời gian HS trả lời câu hỏi Phương pháp này là phương pháp truyềnthống, chỉ có điều phải vận dụng một cáh khoa học trong mọi thời điểm củagiờ học và mọi loại hình lớp học.

1.3.3 Phương pháp nêu vấn đề và gợi mở

Phương pháp nêu vấn đề và gợi mở là phương pháp dẫn dắt cho họcsinh tìm tới cái đích và một số mục tiêu trong bài học thông qua việc giáoviên nêu vấn đề và yêu cầu học sinh tìm hiểu, trong đó cần lấy học sinh làmtrung tâm để tự xây dựng và chiếm lĩnh tri thức, biến kiến thức sách vở và tàiliệu thành của chính mình Nêu vấn đề trước hết tạo được sự tò mò và hứngthú tìm hiểu cho HS, từ đó giúp HS tăng sự hiểu biết và khả năng áp dụng lýthuyết vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn, nâng cao kỹ năng phân tích vàkhái quát thành vấn đề tổng thể từ các tình huống cụ thể; phát triển khả năngđộc lập cũng như khả năng hợp tác trong giải quyết vấn đề Điểm cần lưu ý khi

sử dụng phương pháp này là phải chọn vấn đề mang tính mấu chốt, là nút thắt

để từ đó cởi mở được nhiều vấn đề khác Đồng thời GV phải chuẩn bị tốt về lýluận và thực tiễn để giải quyết vấn đề

1.3.4 Phương pháp thực hành thí nghiệm

Phương pháp thực hành thí nghiệm là việc hướng cho học sinh pháthiện kiến thức thay cho thông báo của giáo viên, hoặc kiểm chứng lại thôngbáo của giáo viên thông qua thực hành và làm các thí nghiệm Phương phápnày còn giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn kỹ năng hoặc thông qua các thínghiệm để HS quan sát các hiện tượng, giải thích để hình thành các kiến thức

mới Khi triển khai GV phải chuẩn bị các dụng cụ thực hành thí nghiệm chuđáo, tính toán các yếu tố tác động bên trong và bên ngoài nhằm đảm bảo tínhchính xác (nếu không sẽ phản tác dụng) Chú ý các quy định về vệ sinh, antoàn trong thực hành thí nghiệm.

1.3.5 Phương pháp trực quan

Phương pháp trực quan là quá trình sử dụng các phương tiện, hình thứcnhằm trực quan hóa các tri thức, kỹ năng, làm cho học sinh tiếp nhận nội

dung bài học hiệu quả hơn Phương pháp này giúp HS lĩnh hội bài học một

cách trực quan thông qua các dụng cụ trực quan, mô phỏng và ứng dụngCNTT hỗ trợ Thông qua trực quan để làm rõ nội dung bài giảng; bBằng trựcquan thu hút sự chú ý và giúp HS hiểu, ghi nhớ bài tốt hơn; giúp HS có thểkhái quát nội dung bài và phát hiện được những mối lên hệ của các kiến thức

dễ dàng hơn Khi thực hiện GV phải lựa chọn đồ dùng trực quan phù hợp vớinội dung bài giảng, sắp xếp theo trình tự hợp lý và để HS dễ quan sát, phảiđảm bảo tính khoa học, thẩm mỹ

1.4 Nội dung đổi mới phương pháp dạy học

1.4.1 Một số quan niệm chung

Đổi mới phương pháp dạy học theo CT-SGK mới chính thức được chú

ý thực hiện đã 4 năm nay, nhưng vẫn chưa thực sự đi vào bài bản Đến naycác cấp quản lý giáo dục cũng như CBQL các nhà trường đang tiếp tục tậptrung thực hiện Trong tình hình thế giới hiện nay, khi khoa học - công nghệđang phát triển mạnh mẽ, hội nhập đang trở thành xu thế toàn cầu, thì việcđào tạo nguồn nhân lực năng động, sáng tạo là điều kiện tồn tại của mỗi quốcgia, mỗi dân tộc Vì vậy "Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duysáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học" là tư tưởng chiến lược đào tạocon người của giáo dục Việt Nam

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta đã được phát động

và triển khai nhiều năm, toàn ngành đã có những nỗ lực nhất định, nhưng sựvận động của một số nhà trường đang diễn ra chậm chạp, chưa đáp ứng đượccác yêu cầu của xã hội

Muốn quản lý được việc đổi mới phương pháp dạy học, CBQL phảinắm được những kiến thức và nghiệp vụ sư phạm, nghĩa là nắm được nộidung đổi mới Chúng ta sẽ tìm hiểu vấn đề này bắt đầu từ quan niệm về đổimới phương pháp dạy học

Đổi mới không phải là thay thế toàn bộ phương pháp dạy học truyềnthống, mà phải trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của phương phápdạy học hiện nay, từng bước áp dụng những phương pháp dạy học tiên tiến vàphương tiện dạy học hiện đại nhằm thay đổi cách thức dạy của thầy, thay đổiphương pháp học tập của học sinh, chuyển từ học tập thụ động sang học tậptích cực, chủ động, sáng tạo, từng bước chuyển dần phương pháp dạy họctheo hướng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trìnhdạy học thành quá trình tự học

Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học diễn ra rất dài lâu, là hoạtđộng sáng tạo hàng ngày của cả thầy và trò, vì vậy, để đảm bảo đổi mớiphương pháp dạy học có kết quả, phải có định hướng đúng

Các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học rất phong phú, đa dạng.Đối với những người làm công tác giáo dục có thể có nhiều quan điểm khácnhau nhưng đều năm trong khuôn khổ của nó, bao gồm một số định hướngtiếp cận:

- Theo quan điểm điều khiển học có nghĩa là tạo điều kiện cho ngườihọc được tự do phát triển nhu cầu học tập, phát triển năng lực cá nhân, trongmối quan hệ thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học

Điều khiển mối quan hệ thầy trò hướng vào người học, hướng vào việc điềukhiển hoạt động trí tuệ, nhu cầu, động cơ, ý chí học tập của học sinh.

- Theo quan điểm Tâm lý - Giáo dục: Bản chất của quan điểm này làtìm mọi cách phát huy nội lực của người học, phát triển sức mạnh trí tuệ, tâmhồn, ý chí của họ Đây là phương hướng tiếp cận đã có bề dày lịch sử lâu dài

và vẫn giữ vai trò chủ đạo, quyết định sự thành công của công cuộc đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay, vì nó tác động trực tiếp đến người học

- Theo quan điểm công nghệ: Tư tưởng công nghệ hoá quá trình dạyhọc trước hết là đưa những thành tựu của khoa học, công nghệ hiện đại vàodạy học, đồng thời thiết kế quá trình dạy học theo một quy trình khoa học, cóthể điều khiển, kiểm soát và đo lường được

Ba định hướng trên rất khái quát, tuỳ vào tình hình thực tế của từng đơn

vị, địa phương để vận dụng phù hợp trên cơ sở bức tranh chung về đổi mớiphương pháp dạy học của các quốc gia trên thế giới

Quá trình nghiên cứu để đưa ra đường lối đổi mới phương pháp dạy học,nhiều tư tưởng dạy học mới đã xuất hiện và được áp dụng trong phạm vi nhấtđịnh ở nước ta: Dạy học nêu và giải quyết vấn đề; dạy học hướng vào ngườihọc; dạy học kiến tạo; dạy học hợp tác; dạy học theo quan điểm sư phạm họctương tác Tuy nhiên để đưa những tư tưởng này vào thực tiễn nhà trường cần

có sự điều chỉnh của các nhà nghiên cứu, của đội ngũ cốt cán làm công tác giáodục Những tư tưởng này cần phải được hệ thống hoá khi đưa vào nhà trườngViệt Nam để tránh sự chồng chéo, trùng lặp; cần phải được cụ thể hoá thànhcác việc làm, các hoạt động cụ thể của người thầy sao cho phù hợp với điềukiện và hoàn cảnh đất nước nói chung và ở từng địa phương nói riêng

1.4.2 Một số nội dung đổi mới cụ thể

1.4.2.1 Đổi mới cách dạy của giáo viên

Điều đầu tiên mà nhà quản lý cần tập trung giải quyết là thay đổi tínhchất hoạt động nhận thức của học sinh: Chuyển từ ghi nhớ các kiến thức sangsáng tạo Hiện nay, hoạt động nhận thức của học sinh trong quá trình dạy họcchủ yếu vẫn là vận dụng trí nhớ Truy nhiên theo yêu cầu cần đạt được vềmục tiêu của việc dạy học hiện nay là hình thành và phát huy sáng tạo chohọc sinh Do đó đổi mới phương pháp dạy học phải hướng đến việc phát huysáng tạo cho học sinh qua việc tổ chức các hoạt động học tập độc lập của họcsinh trong quá trình dạy học Điều đáng lưu ý là giữa tái hiện và sáng tạo cómối liên hệ chặt chẽ Không thể sáng tạo được nếu không tái hiện tốt, tái hiệntốt là cơ sở, là nền tảng cho hoạt động sáng tạo Cũng như xây dựng bất cứcông trình gì đều không thể bỏ qua một quan điểm có thể coi như một chânlý: Nền móng có vững thì mới xây dựng và phát triển cao và xa được.

1.4.2.2 Đổi mới cách học của học sinh

Trong quá trình dạy học cần lấy học sinh làm trung tâm, tạo ra sự chuyểnbiến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, nhằm biến quá trình giáo dụcthành quá trình tự giáo dục có sự định hướng, theo dõi, tác động từ thầy Rènluyện phương pháp tự lực học tập cho học sinh thông qua việc học ở trườnglớp, ở bạn bè, ở sinh hoạt, lao động Rèn luyện kỹ năng học mọi lúc, mọi nơi

và học tập suốt đời góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học mộtcách liên tục, đó cũng chính là mục tiêu dạy học Trong các phương pháp họctập thì cốt lõi là phương pháp tự học, tự học ngay cả trên lớp có sự hướng dẫncủa giáo viên Trong hoạt động tự học cũng cần đặc biệt coi trọng hoạt động tựhọc có tính sáng tạo phối hợp hài hoà với kiến thức gốc

Đổi mới cách dạy học của thầy, đổi mới cách học của trò chính là đổimới mối quan hệ thầy trò trong dạy học Mối quan hệ giữa thầy và trò phảiđảm bảo tính hai chiều, trong đó trò là chủ thể hoạt động, thầy đóng vai trò tổchức, hướng dẫn, cố vấn, trọng tài

1.4.2.3 Tăng cường thí nghiệm thực hành và kỹ năng vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tế

Học đi đôi với hành là một trong những quan điểm giáo dục quan trọngnhất của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay Việc nắm vững lý thuyết chỉ là đểbiết, để nhận thức bản chất hiện tượng, sự kiện, điều quan trọng hơn là cầnhành động cải tạo thực tiễn Ngày nay, các PTKT hiện đại đã trở nên phổbiến, có tiềm năng về tri là thức là công cụ to lớn để triển khai các ý tưởng vàphương pháp làm việc, cho phép tổ chức nhiều hình thức hoạt động dạy họcphong phú và có hiệu quả Vì vậy, việc sử dụng các PTKT hiện đại vào dạyhọc nhằm tăng cường thí nghiệm, thực hành được xem là một nội dung quantrọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học

1.5 Nội dung quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

Từ sự nghiên cứu lý luận và thực tiễn thấy rằng: Người CBQL phảithiết lập, củng cố được bộ máy hoạt động Từ đó có thể chỉ đạo trực tiếp hoặcgián tiếp thông qua các tổ chức để quản lý con người và quản lý công việc

Việc quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học thông qua các tổ chức

sau đây: Tổ chuyên môn; tổ chủ nhiệm và các đoàn thể khác trong nhàtrường; đội ngũ giáo viên; tập thể học sinh; hội cha mẹ học sinh và một số tổchức, cá nhân ngoài nhà trường Những lực lượng này là công cụ để thực hiệnhoạt động cho cả một chu trình: Soạn thảo kế hoạch, phổ biến kế hoạch, tổchức cho các đơn vị lập kế hoạch; tổ chức và chỉ đạo thực hiện kế hoạch;kiểm tra, đánh giá Bên cạnh đó việc kích thích động viên, tạo động lực cũngđược tác động trực tiếp hoặc gián tiếp, tác động lên tập thể hoặc từng cá nhân

và là việc làm cần thiết khi mở đầu hoặc kết thúc bất cứ hoạt động nào

Để lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học, CBQL cần căn cứ vàocác định hướng về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý, dựavào điều kiện thực tế của nhà trường để hình dung một cách tổng quát về các

mục tiêu, chỉ tiêu cần đạt, ấn định từng bước đi cụ thể và thời gian tương ứng,

dự kiến các biện pháp để thực hiện Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu cácđơn vị thảo luận, góp ý bổ sung để hoàn chỉnh kế hoạch và trình cấp trên phêduyệt Trên cơ sở kế hoạch tổng thể đã được duyệt, CBQL phổ biến và hướngdẫn các đơn vị và cá nhân xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng,nhiệm vụ của từng đơn vị, từng cá nhân Đồng thời với việc lập kế hoạch sátđúng, CBQL cần trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra thực hiện kế hoạch đểđảm bảo cho sự thành công của quá trình đổi mới phương pháp dạy học

Người dạy và người học là những chủ thể có vai trò quyết định trực tiếpđến chất lượng dạy học cũng như sự thành công của việc đổi mới phươngpháp dạy học Vì vậy, trọng tâm của quản lý phương pháp dạy học là quản lýhoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập của học sinh vàphải được bắt đầu từ quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

1.5.1 Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là bộ phận giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triểnkhai công tác quản lý đổi mới phương pháp dạy học, là đầu mối trực tiếp tiếpnhận và trao đổi thông tin hai chiều giữa Ban Giám hiệu và đội ngũ giáo viên

Là đầu mối để triển khai, thực hiện các quyết định, các chủ trương của hiệutrưởng; Là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, trải nghiệm những lý luận vềphương pháp dạy học mới thông qua việc học tập các chuyên đề, tổng kếtkinh nghiệm dạy học, tổ chức thực tập, kiến tập, hội thảo Vì vậy, quản lýhoạt động của tổ chuyên môn là nội dung đầu tiên, quan trọng nhất của quản

lý phương pháp dạy học

Để quản lý hoạt động của tổ chuyên môn, trước hết cần cụ thể hóa cácchủ trương về đổi mới phương pháp dạy học của các cấp quản lý thành quyđịnh nội bộ để tổ chức thực hiện Hiệu trưởng cần giao trách nhiệm cho hiệuphó hoặc trực tiếp hướng dẫn tổ trưởng chuyên môn xây dựng kế hoạch đổi

mới phương pháp dạy học cho từng năm học, yêu cầu phải đổi mới được một

số vấn đề nào đó Kế hoạch của tổ phải rất cụ thể, chi tiết, ưu tiên đổi mới cái

gì trong mỗi năm học, xác định được ai làm? làm vào khi nào? dự kiến kếtquả đạt được Đặc biệt cần đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn, phảichú trọng bồi dưỡng cho giáo viên những vấn đề cụ thể của từng môn học.Đồng thời, CBQL cần phải kiểm tra tất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạchđến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ

1.5.2 Quản lý hoạt động của tổ chủ nhiệm và các tổ chức khác trong trường

Trong ba yếu tố: Nhà trường - gia đình - xã hội tác động đến kết quảgiáo dục học sinh thì giáo viên chủ nhiệm là đại diện chính cho nhà trườngchịu trách nhiệm việc giáo dục nhận thức, động cơ, thái độ học tập của họcsinh Giáo viên chủ nhiệm là người có kế hoạch chủ động phối hợp với giáoviên bộ môn và các đoàn thể trong trường để giáo dục học sinh, là nhân tố tácđộng tích cực đến cha mẹ học sinh, tư vấn cho họ về phương pháp dạy con tựhọc Vì vậy, CBQL cần quy định, tổ chức tốt nề nếp sinh hoạt tổ chủ nhiệm,quản lý chặt chẽ để đội ngũ GVCN căn cứ vào kế hoạch của nhà trường làmtốt các nội dung sau:

- Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm dài hạn (3 năm đối với GVCN lớp 10)

và kế hoạch từng năm: Chú ý đến mục đích của kế hoạch và các nhiệm vụ chủđạo trong từng năm học, từng quý, từng tháng, từng tuần, kế hoạch phối hợpvới các đoàn thể trong trường để giáo dục động cơ, thái độ học tập cho họcsinh, như tổ chức Đoàn thanh niên Trong kế hoạch, cần chú ý đổi mới nộidung, hình thức sinh hoạt bằng việc tổ chức các chuyên đề phong phú, đadạng và linh hoạt

- Tổ chức chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ học tập do các giáo viên bộmôn đề ra, giữ vững nề nếp sinh hoạt và quản lý học sinh theo quy định của

nhà trường, đồng thời thông qua việc tổ chức vui chơi, giải trí bổ ích, để giáodục lòng ham hiểu biết, sự say mê học tập của học sinh.

- Kiểm tra, đánh giá thi đua học sinh theo quy chế của ngành và cácquy định của nhà trường

1.5.3 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên

Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên trực tiếp hoặc gián tiếp thôngqua phân công phụ trách cho phó hiệu trưởng, cho các tổ chuyên môn và tổchủ nhiệm tuỳ theo mức độ quan trọng của từng vấn đề cần quán triệt, phổbiến Chẳng hạn quản lý việc soạn bài, quản lý giờ lên lớp, quản lý việc dựgiờ, đánh giá giờ dạy, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của họcsinh theo hướng đổi mới phương pháp dạy học Đây là những nội dung cơ bản

về quản lý hoạt động của giáo viên mà cả hiệu trưởng, hiệu phó, tổ trưởngchuyên môn cần quan tâm

Vấn đề đầu tiên phải quan tâm trong quản lý giáo viên là hồ sơ chuyênmôn theo quy định Giáo án cũng phải là một bản kế hoạch hoạt động cho họcsinh Tuỳ đặc điểm của từng môn học, giáo viên phải tìm ra các mối quan hệgiữa các phần kiến thức trong từng bài, từng chương và toàn bộ chương trìnhbậc học, đồng thời nắm vững đặc điểm của học sinh, đảm bảo sự phân luồngđối tượng học sinh, thiết kế các hoạt động học tập thành một chuỗi khoa họccủa bài học với yêu cầu và mức độ tăng dần ẩn chứa trong các hoạt động củahọc sinh là sự tổ chức, hướng dẫn, động viên, khuyến khích của giáo viên Vìvậy, hiệu trưởng cần tổ chức xây dựng, học tập, thảo luận chuẩn bị đánh giámột bài soạn theo hướng đổi mới trở thành quy định nội bộ để mọi người thựchiện Trong giáo án phải thể hiện được các yêu cầu đổi mới, đặc biệt phải làmnổi bật lên được các yêu cầu đối với học sinh: Kỹ năng thực hành, quan sátthu thập và xử lý các thông tin thực tế; phát khả năng tự học, tự nghiên cứu;khả năng vận dụng kiến thức tái hiện và kiến thức tự nghiên cứu chiếm lĩnh

để giải thích, vận dụng vào thực tiễn Ngoài những quy định chung về mộtgiáo án, cần bổ sung thêm những yêu cầu về thiết kế hệ thống việc làm chohọc sinh, về xây dựng hệ thống câu hỏi, về sử dụng thiết bị dạy học, phát huytrí lực và cảm xúc sáng tạo cho học sinh.

Vấn đề thứ hai cần quan tâm đó là đổi mới cách đánh giá giờ dạy,chuyển từ chú ý đến nghệ thuật truyền thụ, sang đánh giá năng lực tổ chức cáchoạt động tự lực, sáng tạo cho học sinh; tuỳ đặc điểm của từng môn học đểxây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy một cách cụ thể theo hướng đổi mớiphương pháp dạy học, nhưng cần tôn trọng các đặc trưng cơ bản, đó là: dạyhọc phải thông qua tổ chức hoạt động học tập, chú trọng rèn luyện phươngpháp tự học cho học sinh; quan tâm đến dạy học cá thể kết hợp với dạy họchợp tác; kKết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một nộidung không thể thiếu trong quản lý hoạt động của giáo viên Việc đổi mớiphương pháp dạy học là đổi mới phương pháp dạy, phương pháp học vàphương pháp kiểm tra, đánh giá Vì Dạy - Học - Kiểm tra, đánh giá là mộtquá trình thống nhất, là ba khâu then chốt của quá trình sư phạm

Thực tiễn giáo dục cho thấy rằng đánh giá, thi cử thế nào thì sẽ có lốidạy và lối học như thế ấy Vì thế để đổi mới phương pháp dạy học, thì cănbản phải đổi mới cách kiểm tra, thi cử, đánh giá kết quả học tập của học sinh.Cần phải đổi mới một cách đồng bộ về các khâu: Nội dung, hình thức kiểmtra, chấm chữa, đổi mới tiêu chí đo lường và đánh giá chất lượng học sinh, kếthợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

Một vấn đề không kém phần quan trọng trong quản lý hoạt động củagiáo viên đó là quản lý vấn đề tự bồi dưỡng Hiệu trưởng cần tạo nên độnglực của việc tự học, tự bồi dưỡng suốt đời của giáo viên, bằng việc xây dựng

cơ chế quản lý, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về thời gian và kinh phí cho