Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện đông sơn tỉnh thanh hóa luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Thực trạng về việc đổi mới nâng cao năng lực của cán bộ quản lý ở các trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn...41 2.2.3.Thực trạng về quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên theo tinh t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LÊ DUY HẢI

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ĐÔNG SƠN TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An – Năm 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LÊ DUY HẢI

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ĐÔNG SƠN TỈNH THANH HÓA

Chuyên Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 601405

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VĂN TỨ

Nghệ An – Năm 2012

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, thầy cô giáo, người thân và gia đình

Tác giả xin chân thành cảm ơn Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Vinh, sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa, phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đông Sơn, các thầy cô giáo, đội ngũ cán bộ quản lý của 19 trường THCS trong huyện Đông Sơn cùng đông đảo đồng nghiêp đã nhiệt tình quản lý, giảng dạy cung cấp tài liệu, tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở thực tế, đóng góp những ý kiến quí báu cho việc nghiên cứu hoàn thành đề tài Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Văn Tứ, người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu, năng lực tư duy và trực tiếp giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này.

Mặc dù rất nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện, nhưng trong bài luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận được những lời chỉ dẫn ân cần của các thầy cô giáo, ý kiến trao đổi của quí đồng nghiệp

để bài luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cám ơn !

Nghệ An, tháng 9 năm 2012

Lê Duy Hải

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Những đóng góp của luận văn………5

9 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Khái niệm về quản lý và quản lý giáo dục 8

1.2.2 Khái niệm về dạy học, phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 13

1.2.3 Khái niệm về giải pháp, giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 18

1.3 Một số vấn đề về quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở 19

1.3.1 Trường THCS trong hệ thống giáo dục phổ thông 19

1.3.2 Những nhiệm vụ cơ bản trong quản lý nhà trường trung học cơ sở 20

1.3.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng 21

1.3.4 Các vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học 22

Kết luận chương 1 27

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ĐÔNG SƠN TỈNH THANH HÓA 28

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Đông Sơn 28

2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội huyện Đông Sơn 28

2.1.2 Khái quát về tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở của huyện Đông Sơn 33

2.2 Thực trạng thực hiện các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa 39

2.2.1 Thực trạng tổ chức quán triệt các văn bản chỉ đạo về đổi mới chương trình sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học 39

2.2.2 Thực trạng về việc đổi mới nâng cao năng lực của cán bộ quản lý ở các trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn 41

2.2.3.Thực trạng về quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn 42

2.2.4 Thực trạng về đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm và các tổ chức trong nhà trường 42

2.2.5 Thực trạng việc đổi mới, nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn 43

2.2.6 Thực trạng về các điều kiện cho giáo viên và học sinh tích cực đổi mới phương pháp dạy học ở các trường trung học cơ sở 44

2.2.7 Thực trạng công tác quản lý giờ dạy trên lớp của giáo viên 45

2.3 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Đông Sơn 47

2.3.1.Mặt mạnh chủ yếu 48

2.3.2 Những mặt hạn chế 48

2.3.3 Nguyên nhân của thực trạng 49

Kết luận chương 2 50

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ĐÔNG SƠN, TỈNH THANH HÓA 51

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 51

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 51

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 51

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 51

3.2 Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường Trung học cơ sở huyện Đông Sơn 51

3.2.1 Nâng cao hiệu quả công tác quản lý 51

3.2.2 Tăng cường công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên 59

3.2.3 Đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường 66

3.2.4 Đổi mới, nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá 71

3.2.5 Bảo đảm các điều kiện cho giáo viên và học sinh chủ động, tích cực đổi mới phương pháp dạy học 75

3.3 Kết quả thực nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 78

3.4 Một số ý kiến chuyên gia đánh giá về các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 80

Kết luận chương 3 81

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNTT : Công nghệ thông tin

KTNB : Kiểm tra nội bộ

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Về mặt lí luận

Đảng và Nhà nước ta luôn chăm lo phát triển sự nghiệp GD, thực sự xem

“Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII) đã chỉ rõ

“… Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quátrình dạy học, sớm chấm dứt tình trạng dạy chay …” Đại hội đại biểu toàn quốc lầnthứ XI Đảng Cộng Sản Việt Nam tiếp tục đưa ra định hướng phát triển GDlà: “…Đổi mới căn bản, toàn diện nền GD Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiệnđại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chếQLGD, phát triển đội ngũ giáo viên và CBQL là khâu then chốt Tập trung nâng caochất lượng GD, đào tạo, coi trọng GD đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năngthực hành, khả năng lập nghiệp Đổi mới cơ chế tài chính GD Thực hiện kiểm địnhchất lượng GD, đào tạo ở tất cả các bậc học Xây dựng môi trường GD lành mạnh,kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội ”

Chỉ thị 15 của Bộ GD & ĐT đã nêu rõ: “ Đổi mới phương pháp giảng dạy vàhọc tập trong trường sư phạm nhằm tích cực hóa hoạt động học tập, phát huy tínhchủ động sáng tạo và năng lực tự học, tự nghiên cứu của học sinh, sinh viên Nhàgiáo giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức, điều khiển, định hướng quá trình dạyhọc, còn người học giữ vai trò chủ động trong quá trình học tập và tham gia nghiêncứu khoa học”, “Đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập là nhiệm vụ quan trọngcủa từng trường (khoa) sư phạm, từng bộ môn, của mỗi giảng viên và mỗi sinh viên,học sinh sư phạm, trong đó đi đầu phải là giảng viên các bộ môn phương phápgiảng dạy, bộ môn tâm lý GD học ”

Dạy học là loại hình lao động sáng tạo thường xuyên đổi mới, đòi hỏi giáoviên phải có kiến thức sâu rộng, luôn luôn bổ sung cái mới nhằm hoàn thiện nghệthuật sư phạm Đổi mới PPDH là vấn đề bức xúc hiện nay, trước yêu cầu của đổimới GD phổ thông và thay sách giáo khoa Đổi mới PPDH như thế nào ? Quản lý

đổi mới PPDH ra sao ? Thế nào là PPDH cũ ? Chỉ thị số 40 CT-TW của Ban Bíthư trung ương đã đề cập đến vấn đề này “ Chất lượng CM, nghiệp vụ của đội ngũnhà giáo có mặt chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới GD và phát triển kinh tế xã hội, đa

số vẫn dạy theo lối cũ, nặng về truyền đạt lý thuyết, ít chú ý đến phát triển tư duy,năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành của người học” [1-1] Vấn đề quản lý đổi mớiPPDH theo định hướng tích cực là vấn đề bức xúc

Để nâng cao chất lượng GD đáp ứng những yêu cầu KT - XH trong giai đoạn

hiện nay, đòi hỏi công tác quản lý đổi mới PPDH phải được quan tâm chỉ đạo mộtcách đúng mức Song, nhìn chung việc đổi mới PPDH trong nhà trường hiện naychưa có sự thay đổi rõ rệt, sự tiếp cận với đổi mới PPDH còn rất hạn chế Nguyênnhân chính là do công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các nhà trường còn chưathực sự coi trọng

Đặc biệt là CBQL chịu trách nhiệm việc này cần quan tâm và đặt vấn đề đổimới PPDH đúng tầm của nó trong sự phối hợp với các hoạt động toàn diện nhàtrường Ban giám hiệu cần coi trọng, ủng hộ, khuyến khích mỗi sáng kiến, cải tiến

dù nhỏ của giáo viên và cũng cần biết hướng dẫn, giúp đỡ giáo viên vận dụng cácPPDH thích hợp với môn học, đặc điểm học sinh, điều kiện dạy và học ở địaphương Như vậy, hoạt động đổi mới PPDH ngày càng được mở rộng và có hiệuquả hơn, các môn học có sự độc lập tương đối về mục tiêu, nội dung và PPDH

Với thực tiễn nhiều năm giảng dạy ở trường THCS và kinh nghiệm quản

lý trường học, tác giả thấy rằng: thực trạng một số CBQL và đội ngũ giáo viêngiảng dạy ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đông Sơn chưa đáp ứng được yêucầu về đổi mới PPDH Một số giáo viên còn chưa chú ý đến tính sư phạm, tư thế tác

phong chuẩn mực về cách viết, cách nói, cách ra đề kiểm tra, cách đánh giá họcsinh… và nhiều thao tác khác trong quá trình giảng dạy, GD HS

Vì vậy, tìm hiểu một số giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý đổi mớiPPDH ở trường THCS là vấn đề cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa Đặc biệt,trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình GD phổ thông và sách giáo khoatheo tinh thần Nghị quyết số 40/2000/QH 10 của Quốc hội mà cả nước đang thựchiện, vấn đề này cần được quan tâm hơn Chính vì lý do trên nên tác giả chọn đề tài

nghiên cứu “Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở

các trường trung học cơ sở huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa” Định hướng,

phạm vi chủ yếu của việc nâng cao hiệu quả công tác quản lý đổi mới PPDH hiệnnay của giáo viên và học sinh

Hy vọng, với những nhận thức lý luận trong quá trình học tập và những kinhnghiệm bản thân đã tích lũy trong công tác, đề tài sẽ góp một phần vào việc nângcao hiệu quả công tác quản lý đổi mới PPDH cấp THCS nói chung cũng như ởhuyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa nói riêng Trên cơ sở đó có thể mở rộng ra chocác đơn vị bạn

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý đổi mới PPDH ởtrường THCS, một vấn đề bức xúc của thực tiễn GD hiện nay, từ đó góp phần nângcao chất lượng, hiệu quả hoạt động dạy học nói riêng và hoạt động GD nói chung ởcác trường THCS huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH của các trường THCS trên địabàn huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường THCShuyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu việc quản lý đổi mới PPDH ở trường THCS trong huyện được thực hiệnbằng những giải pháp hữu hiệu, phù hợp với thực tiển như luận văn đã đề xuất thì sẽnâng cao chất lượng hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Đông Sơn trong giaiđoạn hiện nay

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề quản lý đổi mới PPDH cấp THCS

- Đánh giá thực trạng về việc quản lý đổi mới PPDH cấp THCS huyện ĐôngSơn, tỉnh Thanh Hóa

- Xây dựng các giải pháp cụ thể quản lý đổi mới PPDH cấp THCS huyệnĐông Sơn

6 GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài giới hạn nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các

trường THCS Xuất phát điểm của những nghiên cứu của luận văn là quan điểm, chính

sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước về vấn đề đổi mới PPDH cấp THCS

Trong phạm vi 19 trường THCS trong huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.CBQL, giáo viên của các trường THCS trong huyện

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu tài liệu, các văn bản Nhà nước, Nghị quyết của Đảng về QLGD

và QLDH ở trường phổ thông

- Tìm hiểu các công trình nghiên cứu, các bài viết có nội dung liên quanđến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra

- Nghiên cứu kế hoạch hoạt động, hồ sơ CM, hồ sơ quản lý của các

trường THCS trên địa bàn huyện Đông Sơn

- Điều tra, lập biểu mẫu

- Tiến hành đàm thoại, phỏng vấn ý kiến CBQL, giáo viên, học sinh

7.2.2 Phương pháp thống kê

Căn cứ vào số liệu thống kê hàng năm của Phòng GD & ĐT, các trườngTHCS trong huyện Đông Sơn

7.2.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Thông qua kết quả sáng kiến kinh nghiệm; báo cáo tổng kết của các trườngTHCS và Phòng GD & ĐT huyện Đông Sơn

8 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

+ Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục và đổimới PPDH từ trước đến nay Góp phần làm phong phú cơ sở lý luận hoạt động đổimới PPDH và quản lý hoạt động đổi mới PPDH

+ Khái quát, đánh giá được thực trạng đổi mới PPDH, thực trạng quản lýhoạt động đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Đông Sơn; xác định nguyênnhân những thành tựu và những tồn tại

+ Đề xuất được một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở cáctrường THCS huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hoá trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổthông

9 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văngồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động đổi mới PPDH trường THCS Chương 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các

trường THCS huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa

Chương 3: Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở các trường

THCS huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngoài nước

GD mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng của mỗi quốc gia trong sự phát triểnbền vững của nó Ở mỗi một quốc gia GD được coi là chiếc chìa khóa vàng để bướcvào tương lai Ý nghĩa thuyết phục đó thể hiện sâu sắc vai trò của GD là bước mở đầucủa chiến lược con người, là điều kiện cơ bản để hình thành, hoàn thiện phát triển lựclượng sản xuất xã hội

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về QLGD trong và ngoài nước Bên cạnhnhững công trình nghiên cứu có tính chất tổng quan về QLGD thì các công trình nghiêncứu về quản lý nhà trường, quản lý các thành tố của quá trình sư phạm trong nhà trườngngày càng chiếm vị trí quan trọng bởi nhà trường nhà trường được thừa nhận rộng rãinhư một thiết chế chuyên biệt của xã hội để GD & ĐT thế hệ trẻ trở thành những côngdân có ích cho xã hội

Các nhà nghiên cứu QLGD Xô Viết trong những công trình nghiên cứu củamình đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiềuvào công việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động dạy học”.V.A Xukhomlinxki đã tổng kết những thành công cũng như thất bại của 26 nămkinh nghiệm thực tiễn làm công tác quản lý CM nghiệp vụ của một hiệu trưởng,cùng với nhiều tác giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công hợp lý, sự phốihợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng để đạtđược mục tiêu hoạt động CM nghiệp vụ đã đề ra Các tác giả đều khẳng định vai tròlãnh đạo và quản lý toàn diện của hiệu trưởng Tuy nhiên trong thực tế cùng thamgia quản lý các hoạt động CM nghiệp vụ của nhà trường còn có vai trò quan trọngcủa các phó hiệu trưởng, các tổ CM và các tổ chức đoàn thể

V.A Xukhomlinxki và Xvecxlerơ còn nhấn mạnh đến biện pháp dự giờ,phân tích bài giảng, sinh hoạt tổ CM Việc phân tích dự giờ, phân tích bài giảng củađồng nghiệp được coi là “đòn bẩy” để nâng cao chất lượng dạy học Việc phân tíchbài giảng mục đích là phân tích cho giáo viên thấy các thiếu sót để khắc phục cácthiếu sót, đồng thời phát huy mặt mạnh nhằm nâng cao chất lượng bài giảng.

1.1.2 Các nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường nóichung và quản lý hoạt động đổi mới PPDH nói riêng Như các công trình của cáctác giả Thái Duy Tuyên, Trần Hữu Cát, Đoàn Minh Huệ…

Về đổi mới phương pháp dạy, tạp chí Giáo dục (Bộ GD-ĐT), tạp chíKhoa học Giáo dục (Viện Chiến lược Chương trình Giáo dục – Bộ GD-ĐT), tạpchí Giáo chức Việt Nam và nhiều tạp chí khác đã đăng tải nhiều bài nghiên cứu

về vấn đề này

Một số bài viết như: Tác giả Kim Dung với Đổi mới chương trình sách giáo

khoa phổ thông (Báo Nhân dân, số ra ngày 9/9/2000, tác giả Trần Kiều với Việc xây dựng chương trình mới cho trường trung học cơ sở ( NCGD, số chuyên đề quý

3/1999), Quan niệm và xu thế phát triển phương pháp dạy trên thế giới (Đặng Thành Hưng tổng luận, Viện KHGD,1994), tác giả Nguyễn Văn Tứ với Đổi mới

phương pháp dạy học tiếng Việt qua hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học (T/

c Giáo dục, số 4/2002) và Sáng kiến kinh nghiệm trong dạy học Ngữ văn và việc đổi

mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông, (T/c Giáo dục, 2007), nhóm tác giả

Nguyễn Trí - Nguyễn Trọng Hoàn - Cao Đức Tiến với Đổi mới phương pháp dạy học

Văn - Tiếng Việt trong trường sư phạm: nhận diện và cách thức (Giáo viên & Nhà trường,

số 12/2000), tác giả Nguyễn Gia Cầu với Nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học

(T/c Giáo dục, số 253/2011),

Các công trình khoa học của các tác giả trên đã được áp dụng rộng rãi vàmang lại những hiệu quả trong việc quản lý nhưng phần lớn các công trình đó chủyếu đi sâu nghiên cứu lý luận có tính chất tổng quan về QLGD, quản lý nhà trường,hay quản lý hoạt động đổi mới PPDH nói chung Đặc biệt, vấn đề quản lý hoạt động

đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Đông Sơn hầu như chưa có một côngtrình nào đề cập một cách toàn diện, đầy đủ.

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm về quản lý và quản lý giáo dục

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kếhoạch của chủ thể quản lý đến tập thể người lao động Nói chung là khách thể quản

lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [23-24]

Tác giả Hà Sỹ Hồ cho rằng: “Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có

tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về tìnhtrạng của đối tượng và môi trường, nhằm giữ sự vận hành của đối tượng được ổnđịnh và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [15-34]

Qua các chức năng hoạt động quản lý, các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc vàNguyễn Quốc Chí cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của chứcnăng bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểmtra” [25-2]

Với cách tiếp cận quản lý là hai quá trình tích hợp vào nhau, Nguyễn ĐìnhChỉnh và Phạm Ngọc Uyển cho rằng: “Quản lý là lý luận về sự cai quản Chức tráchcủa quản lý là lãnh đạo, tham mưu và thừa hành” [21-34]

Từ các khái niệm trên, ta có thể hiểu là: “Quản lý là tác động có định hướng, cóchủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý)trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” và

“Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động(chức năng) kế hoạch, tổ chức , chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [16-1]

QL là một dạng lao động đặc biệt, lao động quản lý có các chức năng cơbản sau:

- Chức năng kế hoạch: là chức năng hạt nhân quan trọng nhất của quá trình

QL Kế hoạch được hiểu là tập hợp những mục tiêu cơ bản được sắp xếp theo mộttrình tự nhất định, lôgíc với một chương trình hành động cụ thể để đạt được nhữngmục tiêu đã được hoạch định, trước khi tiến hành thực hiện các nội dung mà chủ thểquản lý đề ra Kế hoạch đặt ra xuất phát từ đặc điểm tình hình cụ thể của tổ chức vànhững mục tiêu định sẵn mà tổ chức có thể hướng tới và đạt được theo mong muốn,dưới sự tác động có định hướng của chủ thể QL

- Chức năng tổ chức: là sắp xếp, bố trí một cách khoa học và phù hợp vớinhững nguồn lực (nguồn lực, vật lực và tài lực) của hệ thống thành một hệ toàn vẹnnhằm đảm bảo cho chúng tương tác với nhau để đạt được mục tiêu của hệ thốngmột cách tối ưu, hiệu quả nhất

- Chức năng chỉ đạo: chức năng này có tính chất tác nghiệp, điều chỉnh, điềuhành hoạt động của hệ thống nhằm thực hiện đúng kế hoạch đã định để mục tiêutrong dự kiến thành hiện thực Trong quá trình chỉ đạo phải bám sát các hoạt động,các trạng thái vận hành của hệ thống đúng tiến trình, đúng kế hoạch đã định Đồngthời phát hiện ra những sai sót để kịp thời sửa chữa, uốn nắn không làm thay đổimục tiêu, hướng vận hành của hệ thống nhằm giữ vững mục tiêu chiến lược mà kếhoạch đề ra

- Chức năng kiểm tra đánh giá: thu thập những thông tin ngược từ đối tượngquản lý trong quá trình vận hành của hệ thống để đánh giá xem trạng thái của hệthống đến đâu, xem mục tiêu dự kiến ban đầu và toàn bộ kế hoạch đã đạt được đếnmức độ nào? Trong quá trình kiểm tra, kịp thời phát hiện những sai sót trong quátrình hoạt động để kịp thời điều chỉnh, sửa chữa mục tiêu, đồng thời tìm ra nguyênnhân thành công, thất bại giúp cho chủ thể quản lý rút ra được bài học kinh nghiệm

để thực hiện cho quá trình QL tiếp theo

Tổng hợp tất cả các chức năng QL tạo nên nội dung của quá trình QL Nộidung lao động của đội ngũ CBQL là cơ sở để phân công lao động quản lý giữa

những cán bộ QL và là nền tảng để hình thành cấu trúc tổ chức của sự quản lý Điềuđáng chú ý là trong quá trình quản lý người quản lý phải thực hiện một dãy chứcnăng kế tiếp nhau một cách lôgíc, bắt buộc Bắt đầu từ việc xác định mục tiêu vànhiệm vụ quản lý cho đến khi kiểm tra được kết quả đạt được và tổng kết quá trìnhquản lý Mỗi quá trình quản lý xảy ra trong một thời gian cụ thể của một quá trìnhquản lý nhất định Trong một chu trình quản lý các chức năng kế tiếp nhau và độclập với nhau chỉ mang tính tương đối bởi vì một số chức năng có thể diễn ra đồngthời hoặc kết hợp với việc thực hiện các chức năng khác.

Ngoài 4 chức năng nêu trên trong chu trình quản lý, chủ thể quản lý phải sử dụngthông tin như là một công cụ hay chức năng đặc biệt để thực hiện các chức năng trên

Nói cách khác, quản lý là sự phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mụctiêu của mỗi cá nhân biến thành thành tựu của xã hội Quản lý vừa là một khoa họcvừa là một nghệ thuật

Sơ đồ 1: Minh họa các chức năng quản lý

Lập kế hoạch

Kiểm tra Quản lý Tổ chức

Chỉ đạo

thường của các cơ quan trong hệ thống GD, bảo đảm sự tiếp tục phát triển và mởrộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng” [27-34]

“QLGD (và nói riêng là quản lý trường học) là hệ thống tác động có mụcđích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ thống GD vậnhành theo đường lối và nguyên lý GD của Đảng thực hiện được tính chất của nhàtrường XHCN Việt Nam, mà trên điểm hội tụ là quá trình dạy học - GD thế hệ trẻ,đưa hệ GD tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất.” [24-35]

“QLGD, quản lý trường học có thể hiểu là một chuỗi tác động hợp lý(có mục đích tự giác, hệ thống, có kế hoạch) mang tính chất sư phạm của chủthể quản lý đến tập thể giáo viên và học sinh, đến những lực lượng trong vàngoài nhà trường làm cho quy trình này vận hành tới việc hoàn thành nhữngmục tiêu dự kiến” [22-107]

Các định nghĩa trên đều phản ánh bản chất của hoạt động QLGD Các cơ sở

GD là hệ thống các tác động có mục đích, có định hướng, có ý thức của ngườiQLGD tới các đối tượng bị quản lý theo những quy luật khách quan nhằm đưa hệ

thống GD đạt tới mục tiêu mong muốn

lý nhà trường là thể hiện đường lối GD của Đảng trong phạm vi trách nhiệm củamình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý GD để tiến tới mục tiêu GD,mục tiêu đào tạo đối với ngành GD, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [29-34]

Quản lý nhà trường là những tập hợp tối ưu của chủ thể quản lý (từ cơ sở đếnTrung ương) đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ khác Vì vậy có thể nói

QLGD cũng chính là quản lý trường học Hơn nữa, về thực chất quản lý trường học

là quản lý quá trình dạy học

1.2.1.4.Quản lý hoạt động giảng dạy - Chức năng quản lý hoạt động giảng dạy

* Quản lý hoạt động giảng dạy: Quản lý hoạt động giảng dạy là sự tác động

hợp quy luật của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng các giải pháp phát huycác chức năng quản lý hoạt động giảng dạy nhằm đạt đến mục đích

* Quản lý hoạt động giảng dạy có 4 chức năng cơ bản:

- Lập kế hoạch: Chủ thể quản lý xây dựng kế hoạch, đề ra mục tiêu, dự kiến

phân công giảng dạy, đề xuất những cách thức để đạt tới mục đích dạy học Giáoviên bộ môn phải dạy theo đúng kế hoạch chương trình do Bộ GD & ĐT quy định.Chủ thể quản lý chỉ làm nhiệm vụ: phân công giáo viên có đủ năng lực dạy các mônđúng CM được đào tạo, lập thời khóa biểu khoa học; duyệt kế hoạch giảng dạy của

cá nhân…

- Tổ chức: Thiết lập cơ cấu và cơ chế hoạt động, với các nội dung sau: Phân

công phó Hiệu trưởng tập trung nhiệm vụ chỉ đạo CM, đây là nhiệm vụ trọng tâmcủa nhà trường nhằm thực hiện “Dạy tốt, học tốt”; chỉ định các tổ trưởng tổ CM,xây dựng các màng lưới cốt cán CM; phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể tạo

ra cơ chế đồng bộ, hoạt động nhịp nhàng góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy;hoàn thiện các tổ chức hội cha mẹ học sinh

- Chỉ đạo: là hướng dẫn công việc, biết liên kết, liên hệ, động viên các

bộ phận và cá nhân trong nhà trường thực hiện mục tiêu Chỉ đạo thực hiệnnghiêm các văn bản pháp quy, qui chế của Nhà nước và của ngành GD về nềnếp dạy học: chỉ đạo xây dựng và thực hiện các nội qui của nhà trường về nềnếp dạy học; chỉ đạo thực hiện các kế hoạch về dạy học đã được xây dựng,thực hiện chương trình kế hoạch các môn học, thời khóa biểu lên lớp, nề nếp

ra vào lớp của thầy và trò; chỉ đạo thực hiện các loại hồ sơ, sổ sách CM; tổchức chỉ đạo sinh hoạt CM có chất lượng

- Kiểm tra: Là công việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động của cá nhân

và các bộ phận thuộc quyền quản lý để xác định công việc và các hoạt động tiến

hành có phù hợp với kế hoạch và mục tiêu dạy học hay không ? Chỉ ra những lệchlạc và đưa ra những tác động điều chỉnh, uốn nắn, đảm bảo hoàn thành kế hoạch.

1.2.2 Khái niệm về dạy học, phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.2.2.1 Dạy học

Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, là quá trình tác độngqua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội những tri thức khoahọc, những kỹ năng, kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó pháttriển năng lực tư duy và hình thành thế giới quan khoa học

Dạy học là con đường thuận lợi nhất giúp học sinh trong khoảng thời gianngắn có thể nắm được một lượng khối lượng tri thức nhất định

Dạy học là con đường quan trọng nhất, giúp học sinh phát triển mộtcách có hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ nói chung và đặc biệt là năng lực

tư duy sáng tạo

Dạy học là một trong những con đường chủ yếu góp phần GD cho học sinhthế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức

Dạy học là hoạt động đặc trưng nhất, chủ yếu nhất của nhà trường Hoạt độngdạy học diễn ra theo một quá trình nhất định gọi là quá trình dạy học

Dạy học là hai mặt của một quá trình luôn luôn tác động qua lại, bổ sungcho nhau, quyết định lẫn nhau thông qua hoạt động cộng tác nhằm tạo cho ngườihọc khả năng phát triển trí tuệ, góp phần hoàn thiện nhân cách Bản chất của quátrình dạy học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm ba thành tố cơ bản là khái niệm

khoa học (nội dung dạy học), học và dạy Nội dung dạy học là nội dung của bài học

và là đối tượng lĩnh hội của người học; nó là một trong hai yếu tố khách quan, quyếtđịnh logic của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học

Hoạt động học là yếu tố khách quan thứ hai quy định logic của quá trình dạy

học về mặt lý luận daỵ học; nghĩa là trình độ trí dục và quy luật lĩnh hội người học

có ảnh hưởng quyết định đến việc tổ chức quá trình dạy học; nó bao gồm hai chứcnăng thống nhất với nhau: lĩnh hội và tự điều khiển nhận thức

Hoạt động dạy gồm hai chức năng truyền đạt và điểu khiển, luôn luôn tác

động và thống nhất với nhau Dạy phải xuất phát từ logic khoa học của khái niệm vàlogic sư phạm của tâm lý học lĩnh hội

Quá trình dạy học là một hệ toàn vẹn, ở đó các thành tố của nó luôn luôntương tác với nhau theo những quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy định lẫnnhau để tạo nên một sự thống nhất biện chứng

- Giữa dạy với học

- Giữa truyền đạt với điều khiển trong dạy

- Giữa lĩnh hội với tự điều khiển trong học

Nội dung dạy học là điểm xuất phát của dạy và lại là điểm kết thúc của học.Quá trình dạy học là hoạt động cộng đồng hợp tác giữa các chủ thể: thày - cá thểtrò, trò - trò trong nhóm, thày - nhóm trò Sự tương tác theo kiểu cộng đồng hợp tácgiữa dạy và học là yếu tố duy trì và phát triển sự thống nhất toàn vẹn của quá trìnhdạy học, nghĩa là của chất lượng dạy học Dạy tốt, học tốt chính là bảo đảm được baphép biện chứng (ba sự thống nhất) nói trên trong hoạt động cộng tác Đó là sựthống nhất của điều khiển, bị điều khiển và tự điểu khiển, có sự đảm bảo liên hệ nghịchthường xuyên bền vững

1.2.2.2 Phương pháp dạy học

Hiện nay, có nhiều cách định nghĩa về PPDH tùy theo quan điểm, cách tiếpcận của người nghiên cứu Theo N.M.Veczilin và V.M.Coocxunskaia: “ PPDH làcách thức thầy truyền đạt kiến thức, đồng thời là cách thức lĩnh hội của trò” Theotác giả Nguyễn Ngọc Quang: “PPDH là cách thức làm việc của thầy và của tròtrong sự phối hợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác,tích cực, tự lực đạt đến mục đích dạy học” Theo tác giả Trần Bá Hoành: “ PPDH làcon đường, cách thức GV hướng dẫn, tổ chức chỉ đạo các hoạt động học tập tíchcực, chủ động của học sinh nhằm đạt các mục tiêu dạy học”

Tuy nhiên, có một điểm chung nhất khi định nghĩa về khái niệm này, đó là:PPDH là con đường để đạt mục đích dạy học Nói cách khác, PPDH là những hình

thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạyhọc xác định nhằm đạt mục đích, mục tiêu dạy học.

- Đặc trưng của PPDH là tính hướng đích của nó PPDH tự nó có chức năngphương tiện PPDH cũng gắn liền với tính kế hoạch và tính liên tục của hoạt động,hành động, thao tác vì vậy có thể cấu trúc hóa được

- PPDH có mối quan hệ chặt chẽ với các thành tố của quá trình DH: PP vàmục tiêu; PP và nội dung; PP và phương tiện DH; PP và đánh giá kết quả Đổi mớiPPDH không thể không tính tới những quan hệ này

Có rất nhiều cách phân loại PPDH theo các tiêu chí khác nhau Căn cứ vàoquan niệm về nội dung học vấn ở trường PT mà I.Lecne và V Xcatkin cho rằng có

Quy trình chung cho việc chọn lựa PPDH

PPDH vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật Trong DH, GV phải tựchọn lựa, xây dựng các PP thích hợp

Tự xác định hoặc chấp nhận một quan điểm DH (chẳng hạn DH về bản chất

là kiểu truyền thụ kiến thức một chiều; hoặc DH là tổ chức và hướng dẫn cho ngườihọc tự nhận ra vấn đề và tìm kiếm cách giải quyết vấn đề…)

Từ quan điểm đã xác định, chọn lựa một PP hoặc một tổ hợp các PP(chẳng hạn nếu theo quan điểm DH kiểu “đổ kiến thức vào cái bình rỗng” thì cóthể PP thuyết trình có một vai trò quan trọng; tuy nhiên nếu theo quan điểm để

học trò tự hoàn thành nhiệm vụ nhận thức thì cách DH phát hiện và giải quyếtvấn đề là thích hợp)

Sau khi đã chọn lựa các PP thì cần xác định những kỹ thuật DH mang đặctrưng riêng của PP đó

1.2.2.3 Đổi mới phương pháp dạy học

Khoa học GD là lĩnh vực rất rộng lớn và phức hợp, có nhiều chuyên ngànhkhác nhau Vì vậy việc đổi mới PPDH cũng được tiếp cận dưới nhiều cách thứckhác nhau Dựa trên khái niệm chung về PPDH có thể hiểu: Đổi mới PPDH là cảitiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của giáo viên và học sinh,

sử dụng những hình thức và cách thức hiệu hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượngdạy học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh

* Quan niệm chung về đổi mới PPDH

- Đổi mới GD nói chung, PPDH nói riêng là quy luật phát triển của xã hội,của GD và của chính bản thân người làm công tác GD, của giáo viên và học sinhtrong điều kiện mới

- Đổi mới không phải là thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự kế thừa, và sửdụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn có giátrị tích cực trong việc hình thành trí thức, rèn luyện kỹ năng, kinh nghiệm và pháttriển thái độ tích cực với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xã hội

- Đổi mới PPDH đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏ các PPDH lạc hậu, truyềnthụ một chiều, biến học sinh thành người thụ động trong học tập, mất dần khả năngsáng tạo vốn có của người học Đồng thời khắc phục những chướng ngại về tâm lý,những thói quen cổ hủ đã trở thành thâm căn cố đó ở người dạy và người học

- Phải quyết tâm, mạnh dạn chiếm lĩnh những thành tựu mới của khoa học, kỹthuật, công nghệ, tin học có khả năng ứng dụng trong quá trình dạy học nhằm gópphần nâng cao chất lượng dạy học

- Đổi mới PPDH phải thực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy học

* Tiếp cận hệ thống trong đổi mới PPDH ở trường THCS

- Đặt sự đổi mới PPDH trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mới mụctiêu (M) - nội dung (N) trong chương trình học tập.

- Phải bắt đầu từ đặc điểm đối tượng học tập theo tinh thần:

+ Phát huy triệt để tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờ học tập.+ Phân hoá vừa sức cố gắng của đối tượng

+ Tăng cường dạy cách tự học, tự hoàn thiện mình cho mỗi học sinh

- Đầu tư và sử dụng tối ưu các nguồn lực phục vụ cho hoạt động dạy học

+ Tiềm lực của đội ngũ giáo viên

+ CSVC, TBDH

+ Môi trường GD tích cực

- Đổi mới cách quản lý cho phù hợp với sự đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình và PPDH

- Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá

Nhìn chung, muốn đổi mới PPDH có hiệu quả phải thực hiện một cách có hệthống đồng bộ trong bản thân các thành tố của quá trình dạy học cũng như toàn bộ

hệ thống GD quốc dân trong thời đại mới

1.2.2.4 Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

Hoạt động đổi mới phương pháp dạy bao gồm hai nội dung chính đó là hoạtđộng đổi mới phương pháp dạy của giáo viên và hoạt động đổi mới phương pháp

học của học sinh Hai hoạt động này thống nhất, gắn bó hữu cơ với nhau

1.2.2.5 Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp

Quản lý hoạt động đổi mới PPDH là quản lý quá trình đổi mới phương pháp dạycủa giáo viên và quản lý quá trình đổi mới phương pháp học của học sinh

Đổi mới PPDH không phải là hoạt động đơn lập từ phía thầy- trò mà hiệuquả của nó phụ thuộc rất nhiều vào tư duy, năng lực lãnh đạo của người quản lýtrường học Người hiệu trưởng có vai trò quan trọng trong việc lập kế hoạch,

triển khai thực thi, kiểm tra đánh giá chất lượng hoạt động đổi mới PPDH trongnhà trường Những hoạt động chỉ đạo của hiệu trưởng ảnh hưởng trực tiếp đếnhoạt động đổi mới PPDH trong nhà trường như: hoạt động dạy học của GV và

HS, viết sáng kiến kinh nghiệm, sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học, các hội giảng,thi GV giỏi, HS giỏi… Như vậy, hiệu trưởng thường xuyên tác động đến hầu hếtcác mặt của hoạt động đổi mới PPDH, và sự tác động ấy không rời rạc, khôngthụ động mà cần chặt chẽ, chủ động, bao quát, trọng tâm vào mối quan hệ giữacác chủ thể dạy học

1.2.3 Khái niệm về giải pháp, giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

1.2.3.1 Giải pháp

Theo từ điển tiếng Việt, NXB Văn hóa thông tin (2009) thì giải pháp cónghĩa là định hướng mục tiêu về cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể.Giải pháp là những định hướng cụ thể để phát huy những mặt mạnh, khắc phụcnhững tồn tại, yếu kém, đồng thời đề xuất kiến nghị với các cấp lãnh đạo trong việcnâng cao chất lượng và hiệu quả công việc

1.2.3.2 Giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

- Giải pháp quản lý: Từ “quản lý” được hiểu theo hai chức năng, chứcnăng động từ và chức năng danh từ “Quản lý” hiểu theo chức năng động từnghĩa là hoạt động, tác động, điều khiển trông coi, giữ gìn một vật hay một việc,một vấn đề hay một tổ chức nào đó Theo nghĩa của danh từ thì “quản lý” đượchiểu là một công việc, một nhiệm vụ của một cá nhân hay một tổ chức Trongtrường hợp này, “quản lý” được hiểu theo nghĩa động từ của từ ngữ: Quản lý làtác động có ý thức của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và đối tượng quản

lý để đạt được mục tiêu đề ra với một chất lượng và hiểu quả cao Vậy giải phápquản lý là hệ thống các cách thức tổ chức điều khiển hoạt động quản lý Cáchthức tổ chức, điều khiển, theo dõi thực hiện một vấn đề nhằm mang lại chấtlượng, hiệu quả của công tác quản lý Tùy thuộc vào từng nghành nghề, lĩnh vựckhác nhau nên giải pháp quản lý cũng khác nhau

- Giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH: là phương pháp giải quyết một vấn

đề cụ thể khó khăn đối với quản lý hoạt động đổi mới PPDH

1.3 Một số vấn đề về quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Trường THCS trong hệ thống giáo dục phổ thông

1.3.1.1 Vị trí của trường THCS

Luật Giáo dục năm 2005 (sửa đổi năm 2009) trong điều 26 mục 2 có ghi

“Giáo dục trung học cơ sở được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp sáu đến lớpchín Học sinh vào học lớp sáu phải hoàn thành chương trình Tiểu học, có tuổi là mườimột tuổi” [35-7]

Điều lệ trường trung học đã ghi: “Trường trung học là cơ sở GD của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc tiểu học của hệ thống GD quốc dân, nhằm hoàn chỉnh học vấnphổ thông Trường trung học có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng [7-6]

Với vị trí đó, GD THCS đóng vai trò rất quan trọng đối với việc đào tạo, GDthế hệ trẻ, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực cho đấtnước Trong bậc trung học, cần phân luồng để một bộ phận học sinh tốt nghiệpTHCS không có điều kiện học lên THPT có thể theo học các trường dạy nghề,trường trung học chuyên nghiệp để tiết kiệm thời gian, tiền của, giảm sức ép thí sinhquá tải trong các kỳ thi Đại học, vừa sớm đào tạo nhanh nguồn nhân lực cho đấtnước, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, góp phần xóa đói giảm nghèo cho đại bộphận nhân dân lao động, xây dựng đất nước giàu mạnh

1.3.1.2 Mục tiêu giáo dục của trường THCS

Luật Giáo dục năm 2005 (sửa đổi năm 2009) trong điều 27 mục 2 có ghi:

“Mục tiêu của GD phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trítuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năngđộng và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xâydựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc

đi vào cuộc sống lao động tham gia xây dựng bảo vệ Tổ quốc.” [35-7]

1.3.1.3 Nhiệm vụ của trường THCS

Luật Giáo dục đã qui định rõ nhiệm vụ và quyền hạn của trường THCS như sau:

“1 Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động khác theo mục tiêu, chươngtrình GD

2 Quản lý nhà giáo cán bộ nhân viên

3 Tuyển sinh và quản lý người học

4 Quản lý, sử dụng đất đai, trường sở, trang thiết bị và tài chính theo quiđịnh của pháp luật

5 Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân trong hoạt động GD

6 Tổ chức cho nhà giáo, cán bộ nhân viên và người học tham gia các hoạtđộng xã hội

7 Các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.” [35-36]

1.3.2 Những nhiệm vụ cơ bản trong quản lý nhà trường trung học cơ sở

Tại điều 3, Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và

trường phổ thông có nhiều cấp học Ban hành kèm theo Thông tư số:

12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT Trường trung học có những

nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1.Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động GD khác của chương trình

4 Thực hiện kế hoạch phổ cập GD trong phạm vi cộng đồng

5 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động GD Phối hợpvới gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong hoạt động GD

6 Quản lý, sử dụng và bảo quản CSVC, trang thiết bị theo quy định của Nhà nước

7 Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia hoạt động xã hội

8.Tự đánh giá chất lượng GD và chịu sự kiểm định chất lượng GD của cơquan có thẩm quyền kiểm định chất lượng GD

9 Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

1.3.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng

Theo Điều 19, Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông

và trường phổ thông có nhiều cấp học Ban hành kèm theo Thông tư số:

12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT, quy định về

nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng như sau:

1 Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng

a) Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường

b) Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản

3 Điều 20 của Điều lệ này

c) Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện

kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồngtrường và các cấp có thẩm quyền

d) Thành lập các tổ CM, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhàtrường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trườngtrình cấp có thẩm quyền quyết định

đ) Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý CM; phân công công tác, kiểmtra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỉluật đối với giáo viên, nhân viên; thực hiện việc tuyển dụng giáo viên, nhânviên; ký hợp đồng lao động; tiếp nhận, điều động giáo viên, nhân viên theo quyđịnh của Nhà nước

e) Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xétduyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoànthành chương trình tiểu học cho học sinh tiểu học (nếu có) của trường phổ thông cónhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luật học sinh

g) Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường

h) Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; thực hiện công tác xã hội hoá GD của nhà trường.

i) Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành; thực hiện công khai đối với nhà trường

k) Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng CM, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

2 Nhiệm vụ và quyền hạn của Phó Hiệu trưởng

a) Thực hiện và chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về nhiệm vụ được Hiệu trưởng phân công

b) Cùng với Hiệu trưởng chịu trách nhiệm trước cấp trên về phần việc được giao

c) Thay mặt Hiệu trưởng điều hành hoạt động của nhà trường khi được Hiệu trưởng uỷ quyền

d) Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng CM, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

1.3.4 Các vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học

1.3.4.1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Định hướng đổi mới PPDH đã được thể chế hóa trong Luật giáo dục 2005( sửa đổi năm 2009 ), được cụ thể hóa trong các Chỉ thị của Bộ GD & ĐT, đặc biệtChỉ thị số 14 (4/1999)

Luật Giáo dục 2005 ( sửa đổi năm 2009 ), điều 5 đã ghi “Phương pháp GDphải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồidưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và

dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kỹ năng vậndụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú

và trách nhiệm học tập cho học sinh” [6-12]

Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủđộng, chống lại thói quen học tập thụ động

Đổi mới PPDH được thực hiện theo các định hướng sau:

- Bám sát mục tiêu GD phổ thông

- Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể

- Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh

- Phù hợp với CSVC, các điều kiện dạy học của nhà trường

- Phù hợp với đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học

- Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các PPDHtiên tiến, hiện đại với việc khai thác các yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống

- Tăng cường sử dụng các phương tiện, TBDH và đặc biệt lưu ý đến nhữngứng dụng của CNTT

1.3.4.2 Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học

Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là thay đổi

lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “phương pháp dạy học tích

cực” nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn

luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thứcvào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềm tin, niềmvui, hứng thú trong học tập Làm cho “Học” là quá trình kiến tạo, học sinh tìm tòi,khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin… tự hình thành hiểubiết, năng lực và phẩm chất Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy họcsinh cách tìm ra chân lý Chú trọng hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợptác…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đápứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai

PPDH tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái vớikhông hoạt động, thụ động PPDH tích cực hướng tới việc tích cực hóa hoạt

động nhận thức của học sinh, nghĩa là hướng vào phát huy tính tích cực, chủđộng của người học chứ không chỉ hướng vào việc phát huy tính tích cực củangười dạy

Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy Cách dạy quyết định cáchhọc, tuy nhiên, thói quen thụ động học tập của học sinh cũng ảnh hưởng đến cáchdạy của thầy Mặt khác, cũng có trường hợp học sinh mong muốn được học theoPPDH tích cực nhưng giáo viên chưa đáp ứng được Do vậy, giáo viên cần phảiđược bồi dưỡng, phải kiên trì cách dạy theo PPDH tích cực, tổ chức các hoạt độngnhận thức từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho họcsinh Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợpgiữa hoạt động dạy và hoạt động học thì mới có kết quả PPDH tích cực hàm chứa

cả phương pháp dạy và phương pháp học

1.3.4.3 Yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học

* Yêu cầu chung: Việc thực hiện đổi mới PPDH ở trường phổ thông thực

hiện theo các yêu cầu sau:

- Dạy học tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

- Dạy học kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác; giữa hình thức học

cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp

- Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa giáo viên và học sinh; giữa họcsinh với học sinh

- Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng, năng lực, tăng cườngthực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống

- Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học,

tự nghiên cứu; tạo niềm vui, hứng thú, nhu cầu hành động và thái độ tự tin tronghọc tập cho học sinh

- Dạy học chú trọng đến sử dụng có hiệu quả phương tiện, TBDH được trang

bị hoặc do các giáo viên tự làm, đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của côngnghệ thông tin

- Dạy học chú trọng đến việc đa dạng nội dung, các hình thức, cách thứcđánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá

* Yêu cầu đối với học sinh

- Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập để tự khámphá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn

- Tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành thí nghiệm; thực hànhvận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống và các vấn đềđặt ra từ thực tiễn; xây dựng và thực hiện kế hoạch học tập phù hợp với khả năng vàđiều kiện

- Mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảoluận, tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn

- Biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm học tậpcủa bản thân và bạn bè

* Yêu cầu đối với giáo viên

- Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tậpvới các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưngbài học, với đặc điểm và trình độ học sinh, với điều kiện cụ thể của lớp, trường

và địa phương

- Động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học sinh tham giamột cách tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá và lĩnh hội kiến thức;chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng đã có của học sinh; tạo niềmvui, hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho học sinh; giúpcác em phát triển tối đa năng lực, tiềm năng

- Thiết kế và hướng dẫn học sinh thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập pháttriển tư duy và rèn luyện kĩ năng; hướng dẫn sử dụng các thiết bị, đồ dùng học tập;

tổ chức có hiệu quả các giờ thực hành; hướng dẫn học sinh thói quen vận dụng cáckiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn

- Sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lý,hiệu quả, linh hoạt, phù hợp với đặc trưng của cấp học, môn học; nội dung, tính chất

của bài học; đặc điểm trình độ học sinh; thời lượng dạy học và các điều kiện dạyhọc cụ thể của trường, địa phương

* Yêu cầu đối với CBQL giáo dục

- Nắm vững chủ trương đổi mới GD phổ thông thể hiện ở chương trình, sáchgiáo khoa, PPDH, sử dụng phương tiện, thiết bị, hình thức

tổ chức dạy học và đánh giá kết quả GD

- Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện đổi mới PPDH

- Có biện pháp quản lý, chỉ đạo đổi mới PPDH trong nhà trường một cách cóhiệu quả; thường xuyên tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá các hoạt động dạy vàhọc theo định hướng đổi mới PPDH

- Động viên, khen thưởng kịp thời những giáo viên thực hiện có hiệu quả đổimới PPDH, đồng thời nhắc nhở và phê bình những người chưa tích cực đổi mớiPPDH

1.3.4.4 Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học

Khi đổi mới PPDH, hình thức tổ chức dạy học cần phải đa dạng, phong phúhơn cho việc tìm tòi cá nhân, hoạt động theo nhóm và toàn lớp Việc học tập củahọc sinh không chỉ diễn ra trên lớp mà còn thực hiện trong các hoạt động ở ngoài lớp, ởngoài trường, ở nhà; không chỉ học ở SGK mà còn ở sách báo và các phương tiệnthông tin đại chúng

Các hình thức tổ chức này cần tạo ra một môi trường đảm bảo mối liên hệtương tác giữa hoạt động của giáo viên, hoạt động của học sinh và môi trường đểhọc sinh tiến hành các hoạt động học tập có hiệu quả và chất lượng.

1.3.4.5 Sử dụng các phương tiện dạy học theo hướng tích cực

Cần phải đảm bảo sự đa dạng: Các phương tiện, TBDH không chỉ là

phấn, bút, sách vở mà cần đa dạng, phong phú hơn: dụng cụ, hóa chất, bảng,biểu, máy vi tính, băng video, mẫu vật, máy chiếu, đĩa mềm, đĩa CD

Khuyến khích giáo viên sử dụng các phiếu tài liệu, phiếu học tập, phiếu thựchành… làm cho giờ dạy tăng thêm tính hấp dẫn; động viên, tạo điều kiện khuyếnkhích giáo viên làm và sử các TBDH tự làm; tăng cường dạy học đa phương tiện;vận dụng CNTT vào phục vụ hoạt động dạy học Xây dựng đủ các phòng học bộmôn và các phòng chức năng với các trang thiết bị hiện đại nhằm chuẩn hóa, hiệnđại hóa hoạt động dạy học

Cách sử dụng để đổi mới phương pháp: Các thí nghiệm, các hình vẽ, các sơ

đồ, mẫu vật, hiện tượng thực tế được sử dụng chủ yếu như là nguồn tri thức để họcsinh tìm tòi phát hiện những tri thức cần lĩnh hội Giáo viên biểu diễn hoặc trưngbày cho học sinh xem, học sinh quan sát, nhận xét, rút ra kết luận

Kết luận chương 1

Đổi mới PPDH cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thốngPPDH truyền thống, đồng thời cần học hỏi, vận dụng một số PPDH mới, phù hợpvới hoàn cảnh, điều kiện dạy và học ở từng đơn vị, địa phương

Đổi mới PPDH ở các trường THCS hiện nay cần phải hướng tới các phươngpháp tích cực, sáng tạo Cần thay đổi quan niệm từ “thầy giáo chỉ đạo toàn diện họctập của học sinh” sang “huấn luyện viên tổ chức hoạt động sáng tạo của học sinh”

Trên đây là cơ sở lý luận của việc quản lý đổi mới PPDH ở các trườngTHCS Để đề ra những giải pháp cụ thể, chúng tôi cần nghiên cứu thực trạng quản

lý đổi mới PPDH ở các trường THCS huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa Vấn đềnày sẽ được trình bày ở chương 2

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN ĐÔNG SƠN TỈNH THANH HÓA

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Đông Sơn

2.1.1 Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội huyện Đông Sơn

2.1.1.1 Vị trí địa lý, đặc điểm điều kiện tự nhiên và dân cư

* Vị trí địa lý – Dân cư

Đông Sơn huyện đồng bằng, nằm trong lưu vực của sông Mã, phía Đông giápthành phố Thanh Hóa, phía Bắc giáp huyện Thiệu Hóa, phía tây giáp huyên TriệuSơn, phía Tây Nam giáp huyện Nông Cống, phía Nam và Đông Nam giáp huyệnQuảng Xương, đều thuộc tỉnh Thanh Hóa Có tọa độ địa lý:

tự nhiên là 106,41 km2, Dân số là 105 978 người (tính đến thời điểm 01/2012)

* Điều kiện tự nhiên

Về mặt tư nhiên huyện Đông Sơn có vị trí nằm ở vùng khí hậu của Đồng bằngThanh Hóa Về mùa hạ khí hậu nóng ẩm, có ảnh hưởng của gió Tây khô và nóng MùaĐông, khô hanh sương giá, sương muối Nhiệt độ trung bình khoảng 240C vào mùa hè,nhiệt độ thấp nhất từ 10 - 160C vào tháng 1 hàng năm Độ ẩm trung bình 87%

- Tài nguyên nước: Huyện Đông Sơn được hưởng nguồn nước của Hệ thốngSông Chu, hệ thống sông Hoàng, sông Nhà Lê và các hồ tự nhiên; là nguồn nướcphục vụ cho nông nghiệp cả huyện.

- Tài nguyên đất: - Đất nông nghiệp: 6770,6 ha

+ Đất sét là nguyên liệu làm gạch ngói phân bố ở các xã Đông Quang, ĐôngVăn, Đông Phú, Đông Nam, Đông Tiến và Đông Vinh

- Tài nguyên rừng: Tuy là huyện không có tài nguyên rừng tự nhiên, toànhuyện có 210,92 ha rừng trồng, phân bố tập trung ở thị trấn Rừng Thông (RừngThông thuộc thị trấn Rừng Thông đây là di tích lịch sử Quốc gia)

2.1.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội

* Về phát triển kinh tế

Đông Sơn là huyện mà sản xuất nông nghiệp là chủ yếu (chiếm 85%), ngànhnghề khác chiếm 15%, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mạichậm phát triển Vì vậy, trong Văn kiện Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXIII(2010) đã nêu rõ: “So với mặt bằng chung của cả tỉnh, kinh tế huyện ta vẫn ở mứcthấp, tốc độ phát triển chậm, tích luỹ kinh tế còn rất thấp; cơ cấu trong nội ngànhkinh tế nông nghiệp, công nghiệp và xây dựng chuyển dịch chậm, tỷ trọng côngnghiệp và dịch vụ trong cơ cấu kinh tế còn thấp Phân hoá giàu nghèo giữa các vùngngày càng rõ, số hộ đói nghèo chiếm tỷ lệ cao” Định hướng phát triển kinh tế

huyện Đông Sơn trong giai đoạn 2010 - 2015 là: quy hoạch lại dân cư, thị trấn, các

vùng kinh tế Trên cơ sở các chương trình, dự án của Trung ương, tỉnh và tiềm năngcủa huyện xây dựng những giải pháp mạnh mẽ để lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh

tế, khai thác thế mạnh về nông nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng vật

nuôi, tạo ra giá trị kinh tế cao Phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nâng cao đời

sống vật chất, văn hoá tinh thần cho nhân dân, quyết tâm phấn đấu đưa Đông Sơnthoát khỏi huyện nghèo, kém phát triển và trở thành một huyện khá có mức thunhập cao hơn mức bình quân chung của tỉnh

* Về giáo dục

Đông Sơn là vùng đất có truyền thống hiếu học nhiều dòng họ nổi tiếng vàtruyền thống học hành, nổi tiếng đất học giỏi là "tứ xã Bôn" gồm 4 làng Ngọc Tích,Phúc Triều, Kim Bôi, Quỳnh Bôi có nhiều vị đại khoa, kể từ năm 1844 trở về trước,Đông Sơn có 32 Tiến sĩ (1 Trạng nguyên, 01 bảng nhã, 02 Thám hoa) Có nhiều vịtướng, nhiều người đỗ đạt khoa cử tiêu biểu như: Thiều Thống là Phò Kỳ lang (Phòmã), chức vụ Phòng Ngự sứ Lạng Sơn đời Trần; Lê Trắc: ở huyện Đông Sơn Viếtsách "An Nam chí lược" đời Trần; Nguyễn Chính: ở làng Vạn lộc, xã Đông Ninh,dũng tướng Lam Sơn, khai quốc công thần thời Lê; Nguyễn Như Soạn: Tướng thời

Lê Lợi, cùng cha khác mẹ với Nguyễn Trãi; Nguyễn Mộng Tuân: ở làng Viên Khê,

xã Đông Anh, đậu Thái học sinh đời Trần Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, làmquan tới chức Tả Nạp Ngôn, Vinh lộc đại phu Ông có tập thơ "Cúc pha tập"; TriệuQuy Linh ở xã Doãn Xá, xã Đông Ninh Tử tiết chống Mạc; Lê Hy: quê làng ThạchKhê, đỗ Tiến sĩ, giữ chức Tham Tụng, Sách quận công Lê Hy còn là nhà sử học thế

kỷ XVII chức Quốc sử quán tổng đài, biên soạn và hoàn thành bộ Đại Việt sử kýtoàn thư đến đời Lê Gia Tông (năm 1692) và viết "bản kỷ tục biên"; Nguyễn Nghi:

ở làng Ngọc Bôi, xã Đông Thanh, làm quan tới chức Tả thị lang Bộ Lại kiêm đôngcác đại học sĩ, tước Thái Bảo, thầy dạy hai vua Lê Anh Tông và Lê Thế Tông;Nguyễn Khải: (con thứ Nguyễn Nghi) võ tướng thời Lê Trung Hưng, tước đặngquận công Các bậc đại nho: Nguyễn Mộng Tuân, Lưu Ngạn Quang, Thiều QuýLinh, Ngô Văn Thông, Nguyễn Nghi, Nguyễn Văn Lễ, Lê Khả Trù, Nguyễn Thế

Khanh, Cao Cử, Lê Vĩnh, Lại Đăng Tiến, Lê Liêu, Lê Hy, Thiều Sĩ Lâm, Lê KhảTrinh, Lê Dị Tài, Trần Bá Tần, Lê Thế Thứ Những năm qua sự nghiệp GD đàotạo được củng cố phát triển, công tác xã hội hoá GD được các ngành, các đoàn thểchăm lo tích cực hơn Chất lượng dạy và học trong các trường đều có những bướcphát triển đáng khích lệ; tỷ lệ học sinh bỏ học giảm; Số học sinh giỏi cấp tỉnh, cấphuyện ngày càng tăng Việc quản lý Nhà nước về công tác GD đã đi vào nề nếp Hệthống trường lớp được sắp xếp lại ổn định Đến năm học 2011 – 2012 toàn huyện có

69 trường gồm 21 trường Mầm non, 22 trường Tiểu học, 20 trường THCS, 4 trườngTHPT và 01 Trung tâm GDTX, và 1 Trung tâm DN; Tỷ lệ huy động học sinh ra cáccấp học, bậc học tăng nhanh; củng cố và giữ vững phổ cập Tiểu học đúng độ tuổi,hoàn thành phổ cập THCS Đã có 25 trường được công nhân đạt chuẩn quốc gia.Các mục tiêu về xã hội hoá GD, xây dựng xã hội học tập, nâng cao dân trí- đào tạonhân lực được quan tâm đúng mức

* Về văn hoá – xã hội:

Hưởng ứng thực hiện các chỉ thị của Đảng, Nhà nước và Chính quyền tỉnh,huyện trong phong trào thực hiện nếp sống văn hoá, văn minh trong các sinh hoạtcưới xin, ma chay, lễ hội được phát triển mạnh đến mọi nơi trên địa bàn huyện, sốlàng văn hoá tăng lên rất nhanh; toàn huyện có nhiều di tích đã được xếp hạng là ditích lịch sử trong đó có 2 di tích cấp quốc gia đó là: Kinh Đông Phố: quận lỵ CửuChân thời Tiền Tống từ Tứ Phố chuyển về đây (420 - 1009), thuộc các xã ĐôngHoà và Đông Minh ngày nay, Kinh đô Trường Xuân: nay là thôn Trường Xuân xãĐông Ninh Năm 618, đời vua Tuỳ, Lê Ngọc là thái thú quận Cửu Chân đã phátđộng nhân dân chống lại nhà Đường Lê Ngọc tự xưng là Hoàng đế, xây dựng kinh

đô ở đây Ngoài ra, tại đây, các nhà khảo cổ đã phát hiện tấm bia cổ nhất ViệtNam "gọi là bia Trường Xuân" có tên "Tuỳ Bải an đạo trường chi vi văn" (năm618); Đền thờ Nguyễn Nghi ở làng Phúc Truyền; Chùa An Hoạch trên núi Nhồi,Bia đá

+ Di tích cách mạng:

- Làng Hàm Hạ, xã Đông Tiến là nơi thành lập chi bộ Đảng Cộng Sản đầu tiên

của Thanh Hoá.

- Rừng Thông là nơi Bác Hồ về thăm Thanh Hoá, gặp cán bộ và đại biểu nhândân Thanh Hoá trên núi Rừng Thông ngày 20-2-1947

Với vị trí và đặc điểm kinh tế - xã hội ấy là một số thuận lợi nhưng cũng

không ít khó khăn cho GD Đông Sơn nói chung và GD THCS nói riêng của huyện

Thuận lợi: cơ bản trước hết là môi trường GD thuần chất, đội ngũ CBQL cáctrường học đã có nhiều cố gắng, tuyệt đại bộ phận GV say sưa với công việc, gắn

bó với nghề nghiệp, khắc phục mọi khó khăn gian khổ, bám trường, bám lớp phấnđấu vươn lên tự học, tự rèn luyện để nâng cao trình độ, thích ứng với yêu cầu đổimới, hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị GD, giảng dạy con em nhân dân tronghuyện Nên ngành GD-ĐT huyện đã đạt được những kết quả đang phấn khởi đó là:huyện đã được công nhận hoàn thành phổ cập GD tiểu học vào tháng 10/2004, hoànthành phổ cập THCS tháng 06/2007, đội ngũ GV giỏi, HS giỏi cấp huyện, tỉnh đềutăng về số lượng cũng như chất lượng

Khó khăn: quá trình nâng cao chất lượng dạy học, quá trình GD và nâng caochất lượng đội ngũ của các trường trong huyện còn gặp nhiều khó khăn Với một sốhuyện nhân dân lao động chủ yếu lao động thuần nông thì việc xây dựng CSVC

trường học đáp ứng yêu cầu đào tạo trong thời kỳ CNH - HĐH còn chậm và gặp

nhiều khó khăn Mức thu nhập của nhân dân thấp và không đều, dân số chủ yếu lànông nghiệp cho nên việc tạo điều kiện kinh tế CSVC cho con em học tập còn chưacao Sự đầu tư của nhà nước cho huyện trong GD còn hạn chế, chưa đáp ứng đượcyêu cầu phát triển hiện nay Đội ngũ GV đã đủ về số lượng, tương đối đảm bảo về

cơ cấu và chuẩn hoá song chưa đáp ứng được với yêu cầu nâng cao chất lượng GDhiện nay, một bộ phận giáo viên cao tuổi, trình độ đào tạo từ nhiều hệ khác nhaukhông chuẩn, có nhiều giáo viên hệ cử tuyển và hệ tại chức nên chất lượng cònthấp Đội ngũ GV luôn có sự biến động, đội ngũ GV trẻ chiếm tỷ lệ lớn Việc đầu tưcho GD, việc huy động cộng đồng tham gia công tác GD còn hạn chế, năng lực tiếpthu kiến thức của HS còn nhiều bất cập, tỷ lệ HS chuyển trường còn cao (theo cha,

mẹ đi làm ăn các tỉnh phía Nam) Những điều đó ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình

nâng cao chất lượng day học và xây dựng đội ngũ GV của các trường THCS trongtoàn huyện.

2.1.2 Khái quát về tình hình phát triển giáo dục trung học cơ sở của huyện Đông Sơn

2.1.2.1 Về công tác phát triển trường, lớp của huyện Đông Sơn

Hiện nay huyện Đông Sơn có 62 trường: từ mầm non đến THCS, ngoài ratrên địa bàn còn có 4 trường PTTH, 1 trung tâm GDTX, 1 trung tâm dạy nghề, 1

Trung tâm bồi dưỡng chính trị huyện.( Thời điểm tháng 6 năm 2012)

Bảng 2.1 Số lượng học sinh MN, TH, THCS huyện Đông Sơn giai đoạn 2007

-2012.

Đơn vị tính: Người

Năm học Mầm non Tiểu học THCS Tổng cộng

(Nguồn do Phòng GD&ĐT huyện Đông Sơn cung cấp)

Biểu đồ 2.1 Qui mô học sinh MN, TH, THCS huyện Đông Sơn giai đoạn 2007-2012.

0 2000

2009 – 2010