Một số giải pháp quản lí hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện anh sơn tỉnh nghệ an

44 2.2.6, Công tác quản lý nội dung, chơng trình ở các trờng 2.3, Một số bài học kinh nghiệm về công tác quản lý chất lợng hoạt động dạy học mà ngành Giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn đã

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

- -Phạm Sơn Hà

Một số giải pháp Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên Trung Học Cơ Sở huyện anh sơn - tỉnh nghệ an

luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục

Bộ giáo dục và đào tạo Trờng đại học vinh

-

-Phạm Sơn Hà

Một số giải pháp Quản lý hoạt động dạy học

của giáo viên Trung Học Cơ Sở

huyện anh sơn - tỉnh nghệ an

luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục

Chuyên ngành Quản lý giáo dục

Mã số: 60-14-05.

Cán bộ hớng dẫn khoa học: PGS-TS Trần Hữu Cát

Lời cảm ơn !Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới:Trờng Đại Học Vinh, Khoa đào tạo sau đại học, các giảng viên, các nhà

s phạm, các nhà khoa học đã tham gia quản lý, giảng dạy và tạo điều kiện cho tôi tham gia khóa học này Tôi xin chân thành cám ơn các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, hớng dẫn tôi trong quá trình học tập

và nghiên cứu khoa học

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Phó giáo s, Tiến sỹ Trần Hữu Cát, Ngời đã giúp đỡ tôi trong việc định hớng đề tài, định hớng các vấn đề nghiên cứu, Tiến sỹ đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Nhân dịp này cho phép tôi xin đợc chân thành cảm ơn lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An, Huyện ủy, ủy ban nhân dân huyện Anh Sơn, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Phòng nội vụ, Phòng thống kê, Phòng tài chính kế hoạch, ủy ban dân số-gia đình huyện Anh Sơn, Bà Võ Thị Hồng Lam

- Chủ tịch ủy ban nhân dân huyện Anh Sơn, Ông Lê Văn Minh - Quyền Chánh văn phòng ủy ban nhân dân huyện Anh Sơn, Ông Nguyễn Đức Vĩnh - Trởng phòng Giáo dụcvà Đào tạo huyện Anh Sơn, Ông Đặng Đình Lục - Trởng phòng nội vụ huyện Anh Sơn, các đồng chí Hiệu trởng các trờng trung học cơ sở huyện Anh Sơn, đã cung cấp đầy đủ t liệu, số liệu một cách kịp thời, chính xác, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn

Cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học

Mặc dù đã rất cố gắng, song chắc chắn bản luận văn sẽ không tránh khỏi những sai sót, rất mong nhận đợc sự tận tình chỉ bảo của các Thầy Cô giáo, của các bạn đồng nghiệp để đợc học hỏi, đúc rút kinh nghiệm, cầu mong tiến bộ

Tác giả

Phạm Sơn Hà

Bảng ký hiệu viết tắt

BCH-TW Ban chấp hành Trung ơng.

BT-THPT Bổ túc trung học phổ thông

CBGVNV Cán bộ, giáo viên, nhân viên

CBQL Cán bộ quản lý

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

GVDG Giáo viên dạy giỏi

HĐND Hội đồng nhân dân

QLGD Quản lý giáo dục

SKKN Sáng kiến kinh nghiệm

Bảng ký hiệu viết tắt.

2, Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3, Mục đích nghiên cứu 4

4, Đối tợng, phạm vi và giới hạn nghiên cứu 4

5, Giả thuyết khoa học 4

6, Nhiệm vụ nghiên cứu 5 7, Phơng pháp nghiên cứu 5

8, Cấu trúc sơ bộ của luận văn 5

Chơng 1: Cơ sở lý luận của hoạt động quản lý và hoạt động dạy học ở các trờng trung học cơ sở 6

1.1, Hoạt động dạy học ở các trờng trung học cơ sở 6

1.1.1, Khái niệm về hoạt động dạy học 6

1.1.2, Cấu trúc của hoạt động dạy học 6

1.1.3, Đặc điểm dạy học ở trờng trung học cơ sở 7

1.1.4, Bản chất của quá trình dạy học 8

1.1.5, Mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình dạy học 10

1.2, Quản lý hoạt động dạy học 11

1.2.1, Quản lý là gì 11

1.2.2, Quản lý giáo dục 12

1.2.3, Quản lý nhà trờng 14

1.2.4, Quản lý hoạt động dạy học 17

1.3, Khái niệm về chất lợng dạy học 18

1.3.1, Khái niệm về chất lợng 18

1.3.2, Chất lợng giáo dục 19

1.3.3, Chất lợng dạy học 19

1.3.4, Quản lý chất lợng dạy học trong thực tiễn 20

1.4., Giải pháp quản lý hoạt động dạy học 21

1.4.1, Giải pháp là gì 21

1.4.2, Giải pháp quản lý nâng cao chất lợng dạy học 21

1.4.3, Giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở trờng THCS 23

1.5, Công nghệ thông tin và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục 24

1.5.1, Thông tin 24

1.5.2, Công nghệ thông tin 25

1.5.3, áp dụng Công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục 26

Chơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An 28

2.1, Vài nét về đặc điểm ngành giáo dục huyện Anh Sơn 28

2.1.1, Vị trí địa lý, Địa hình 282.1.2, Lịch sử phát triển 29

2.1.4, Giáo dục & Đào tạo 302.2, Thực trạng quản lý hoạt động dạy và xây dựng đội ngũ ở các

trờng trung học cơ sở trên địa bàn huyện Anh Sơn tỉnh Nghệ An 33

2.2.1, Vài nét về đội ngũ cán bộ quản lý 332.2.2, Công tác tổ chức và xây dựng đội ngũ giáo viên 342.2.3, Kế hoạch đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp

vụ cho giáo viên của Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn 37

2.2.4, Thực trạng về trờng, lớp và số chỗ ngồi cho học sinh ở

các trờng THCS ở huyện Anh Sơn 402.2.5, Thực trạng mua sắm và sử dụng máy tính ở các trờng THCS 44

2.2.6, Công tác quản lý nội dung, chơng trình ở các trờng

2.3, Một số bài học kinh nghiệm về công tác quản lý chất lợng

hoạt động dạy học mà ngành Giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn đã

rút ra trong những năm gần đây 47Chơng 3: Các giải pháp nâng cao chất lợng quản lý hoạt động dạy

học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An 48

3.1, Nâng cao ý thức trách nhiệm của giáo viên và học sinh

và cá nhân trong nhà trờng 623.4, Tăng cờng các hoạt động đồng bộ của các tổ chức các bộ

phận trong nhà trờng, thực hiện công tác dân chủ hóa và xã hội hóa 633.4.1, Tổ chức Chi bộ Đảng. 64

3.4.2, Tổ chức Công đoàn, Đoàn thanh niên. 643.4.3, Hội cha mẹ học sinh 643.5, Quản lý việc học tập của học sinh 663.5.1, Xây dựng và duy trì nền nếp 663.5.2, Tăng cờng công tác quản lý của giáo viên chủ nhiệm đối

3.5.3, Kết hợp đồng bộ ba tổ chức Nhà trờng, GĐ và xã hội 673.6, Tăng cờng công tác kiểm tra đánh giá quá trình dạy học 683.6.1, Đánh giá giáo viên 693.6.2, Đánh giá học sinh 703.7, Tăng cờng quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị, tài liệu giảng

dạy và học tập 703.7.1, Đầu t sử dụng có hiệu quả trang thiết bị dạy học 703.7.2, Nâng cao hiệu quả của hoạt động th viện 713.8, áp dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý

các nhà trờng, quá trình s phạm và trong giảng dạy 72

3.8.1, Trong công tác quản lý các nhà trờng 723.8.2, Trong công tác quản lý quá trình s phạm 723.8.3, Trong công tác giảng dạy 733.9, Kiểm chứng tính cần thiết và khả thi của các giải pháp 74Kết luận và kiến nghị 76

1, Lý do chọn đề tài.

1.1, Về lý luận.

- Hội nghị lần thứ VI, BCH-TW Đảng khóa IX đã chỉ rõ: “Tập trung chỉ

đạo đổi mới nội dung, chơng trình, phơng pháp giáo dục theo chuẩn hóa, hiện

đại hóa, tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của đất nớc ” Mỗi khi nội dung, chơng trình đổi mới thì phơng pháp dạy học càng phải đợc cải tiến và biến đổi theo Một trong những điều kiện quyết

định chất lợng dạy học ở các nhà trờng nói chung và THCS nói riêng thì phơng pháp quản lý hoạt động dạy học có vai trò cực kỳ quan trọng Do đó việc nghiên cứu những giải pháp quản lý dạy học có tính chất khả thi để đa vào áp dụng trong các nhà trờng nhằm nâng cao chất lợng giáo dục trong thời kỳ đổi mới là vấn đề cấp thiết, đáng đợc quan tâm

Chúng ta đang sống trong thời đại mà cả nhân loại đang bớc vào cuộc cạnh tranh về kinh tế, khoa học công nghệ hết sức quyết liệt, quá trình toàn cầu hóa diễn ra sâu sắc Thế kỷ XXI là thế kỷ của Khoa học Công nghệ, thế kỷ của xã hội Thông tin, là thời đại mà Nền kinh tế tri thức đang dần phát huy vai trò khắp các lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội

Phấn đấu để dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là mục tiêu mà toàn Đảng, toàn dân ta đang nỗ lực vơn tới Để thực hiện mục tiêu

đó, nhằm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, trớc hết phải xây dựng con

ng-ời mới xã hội chủ nghĩa Con ngng-ời mới xã hội chủ nghĩa là nhân tố cơ bản quyết

định toàn bộ sự nghiệp Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa đất nớc cũng nh quyết

định tơng lai, vận mệnh của dân tộc “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí mạnh thì thế nớc mạnh và vững chãi ”

Phát triển giáo dục đào tạo đã đợc Đảng và Nhà nớc ta khẳng định là

“Quốc sách hàng đầu là sự nghiệp của Đảng, của Nhà nớc, của toàn dân” Trong những năm qua Đảng và Nhà nớc ta đã đầu t để phát triển giáo dục và

đào tạo, điều đó đợc khẳng định ở hội nghị Trung ơng IV (Khóa VII), Hội nghị Trung ơng II (Khóa VIII) về giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ, kết luận của Hội nghị Trung ơng VI (Khóa IX) về phơng hớng phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2005 và đến 2010

Một trong 4 giải pháp thực hiện định hớng chiến lợc phát triển Giáo dục - Đào tạo mà nghị quyết Trung ơng II (Khóa VIII) chỉ ra là: “ Đa giáo dục - Đào tạo vào quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của cả nớc và từng địa phơng, có chính sách điều tiết quy mô và cơ cấu đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội, khắc phục tình trạng mất cân đối nh hiện nay ” Tiếp tục tinh thần nghị quyết Trung

ơng II (Khóa VIII), Hội nghị Trung ơng VI (Khóa IX) đã nhấn mạnh: “Tăng cờng công tác quy hoạch và kế hoạch phát triển Giáo dục - Đào tạo”

Chiến lợc phát triển Giáo dục & Đào tạo của Chính phủ đã nêu một trong các giải pháp để phát triển Giáo dục & Đào tạo, đó là đổi mới công tác quản lý Giáo dục & Đào tạo

Điều 99 Luật Giáo dục (ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Quốc hội khóa

X, kỳ họp thứ 10); Nói về Nội dung quản lý nhà nước về giỏo dục trong đó chỉ

rõ: “Nội dung quản lý nhà nước về giỏo dục bao gồm:

1 Xõy dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chớnh sỏch phỏt triển giỏo dục;

2 Ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm phỏp luật về giỏo dục; ban hành điều lệ nhà trường; ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của cơ sở giỏo dục khỏc;

3 Quy định mục tiờu, chương trỡnh, nội dung giỏo dục; tiờu chuẩn nhà giỏo; tiờu chuẩn cơ sở vật chất và thiết bị trường học; việc biờn soạn, xuất bản, in và phỏt hành sỏch giỏo khoa, giỏo trỡnh; quy chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ;

4 Tổ chức, quản lý việc bảo đảm chất lượng giỏo dục và kiểm định chất lượng giỏo dục;

5 Thực hiện cụng tỏc thống kờ, thụng tin về tổ chức và hoạt động giỏo dục;

6 Tổ chức bộ mỏy quản lý giỏo dục;

7 Tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý nhà giỏo và cỏn bộ quản lý giỏo dục;

8 Huy động, quản lý, sử dụng cỏc nguồn lực để phỏt triển sự nghiệp giỏo dục;

9 Tổ chức, quản lý cụng tỏc nghiờn cứu, ứng dụng khoa học, cụng nghệ trong lĩnh vực giỏo dục;

10 Tổ chức, quản lý cụng tỏc hợp tỏc quốc tế về giỏo dục;

11 Quy định việc tặng danh hiệu vinh dự cho người cú nhiều cụng lao đối với sự nghiệp giỏo dục;

12 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành phỏp luật về giỏo dục; giải quyết khiếu nại, tố cỏo và xử lý cỏc hành vi vi phạm phỏp luật về giỏo dục”

1.2, Về thực tiễn.

Anh Sơn là một huyện miền núi trung du của tỉnh Nghệ An, đời sống

đồng bào còn gặp không ít khó khăn, tuy nhiên con ngời nơi đây có truyền thống hiếu học, chịu thơng, chịu khó, có truyền thống yêu nớc, thơng nòi, đoàn kết xây dựng quê hơng ngày càng giàu mạnh

- Chỉ thị số: 08/2007/CT/HU, ngày 12 tháng 01 năm 2007 của Ban Thờng

vụ Huyện uỷ về tiếp tục triển khai và thực hiện cuộc vận động: “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” với hai nội dung mới

đợc bổ sung thêm: “Nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và nói không với việc học sinh ngồi nhầm lớp”.

- Quyết định số: 02/2007/QĐ-UBND ngày 08 tháng 2 năm 2007 của UBND Huyện Anh Sơn về việc ban hành đề án nâng cao chất lợng giáo dục của trờng THCS Anh Sơn giai đoạn 2007- 2010

- Quyết định số: 07/2007/QĐ-UBND ngày 23 tháng 4 năm 2007 của UBND Huyện Anh Sơn về việc ban hành đề án nâng cao chất lợng giáo dục đạo

đức, giáo dục truyền thống cho học sinh giai đoạn 2007- 2010 và những năm tiếp theo của huyện Anh Sơn

Và nhiều văn bản hành chính khác để tăng cờng quản lý công tác Giáo dục - Đào tạo trên địa bàn

Ngành Giáo dục - Đào tạo huyện Anh Sơn luôn xác định: Thực hiện nhiệm

vụ của mình đúng với các chủ trơng, đờng lối của Đảng và chính sách của Nhà

n-ớc, Giáo dục & Đào tạo Anh Sơn luôn phấn đấu hết mình để làm tốt vai trò nòng cốt trong công tác Giáo dục và Đào tạo, đáp ứng với yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội, sự tin tởng của các cấp ủy Đảng và nhân dân huyện nhà

Giáo dục - Đào tạo Huyện Anh Sơn luôn đợc đón nhận sự quan tâm chỉ

đạo kịp thời của Huyện ủy, HĐND, của UBND Huyện, của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An; của các ngành, của Uỷ ban mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân cấp Huyện; Sự hợp tác đồng lòng của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể của cơ sở; Sự quyết tâm cao của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên toàn ngành; nhân dân, học sinh Anh Sơn có truyền thống ham học, vơn lên để lập nghiệp Tuy vậy trong quá trình thực hiện nhiệm vụ các năm học Ngành gặp không ít khó khăn, thách thức đó là: “Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cha

đầy đủ, Tình trạng giáo viên vừa thừa, vừa thiếu mất cân đối bộ môn và chất lợng

đào tạo; tình hình không ham học, không chịu khó tu dỡng rèn luyện về mọi mặt

ở một bộ phận không ít trong học sinh, trong đó đáng ngại nhất là biểu hiện xuống cấp về phẩm chất đạo đức của một số học sinh trong các trờng THCS, THPT, là vấn đề đáng đợc quan tâm” (Báo cáo tổng kết năm học: 2006-2007 của Phòng Giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn).

Xuất phát từ những lý do trên, luận văn đề cập tới “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học của giáo viên Trung học cơ sở huyện Anh Sơn - tỉnh Nghệ An”, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả, chất lợng hoạt động dạy học, chất lợng giáo dục toàn diện trong các nhà trờng trung học cơ sở của một huyện miền Tây Nghệ An

2, Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Nghiên cứu chung về Giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn thì đã có một

số bài viết, công trình, dới dạng các đề án nh: Đề án hỗ trợ phát triển công nghệ thông tin và xây dựng tủ sách giáo dục đạo đức, pháp luật trong các nhà trờng của UBND huyện Anh Sơn, năm 2006 Đề án nâng cao chất lợng giáo dục đạo

đức, giáo dục truyền thống cho học sinh giai đoạn 2007- 2010 và những năm tiếp theo của UBND huyện Anh Sơn Đề án nâng cao chất lợng giáo dục toàn diện trên địa bàn huyện Anh Sơn của Phòng giáo dục & Đào tạo huyện Anh Sơn năm 2007 Và nhiều đề tài, sáng kiến kinh nghiệm của các nhà quản lý Giáo dục, các Hiệu trởng, Phó hiệu trởng của các trờng trung học cơ sở ở Anh Sơn Đối với đề tài: “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học của giáo viên Trung học cơ sở huyện Anh Sơn - tỉnh Nghệ An” thì đây là lần đầu tiên một công trình nghiên cứu dới hình thức một luận văn thạc sỹ

3, Mục đích nghiên cứu.

Nâng cao chất lợng hoạt động dạy học của giáo viên THCS ở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Tìm kiếm các giải pháp quản lý để nâng cao chất lợng hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở ở một huyện miền núi

4, Đối tợng, phạm vi nghiên cứu.

4.1, Đối tợng.

Hoạt động quản lý của các nhà quản lý giáo dục

Hoạt động dạy học của giáo viên

4.2, Phạm vi.

Nghiên cứu các biện pháp quản lý và hoạt động dạy học ở các trờng trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Thời gian từ nay đến năm 2015

5, Giả thuyết khoa học.

Chất lợng hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn có thể đợc nâng cao, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của giáo dục và đào tạo trong

xu thế hội nhập và phát triển, nếu xây dựng và áp dụng các biện pháp quản lý dạy học một cách tối u có hệ thống và đồng bộ

6, Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lợng dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Xây dựng các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lợng hoạt động dạy học của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

7, Phơng pháp nghiên cứu.

Bao gồm các phơng pháp chủ yếu nh sau:

7.1, Phơng pháp nghiên cứu lý luận.

Phơng pháp phân tích các tài liệu, văn bản

Phơng pháp tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ và các vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài

7.2, Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn.

Phơng pháp điều tra (Text, Chuyên gia)

Chơng 2; Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giáo viên trung học

cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Chơng 3; Các giải pháp quản lý nâng cao chất lợng hoạt động dạy học

của giáo viên trung học cơ sở huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An

Kết luận.

Tài liệu tham khảo.

Phụ lục.

Chơng 1:

Cơ sở lý luận của hoạt động quản lý

và hoạt động dạy học ở các trờng trung học cơ sở

1.1, Hoạt động dạy học ở các trờng trung học cơ sở.1.1.1, Khái niệm về hoạt động dạy học.

Hoạt động dạy học tồn tại nh một hoạt động xã hội, nó gắn liền với hoạt động của con ngời, nó bao gồm hoạt động của ngời dạy và hoạt động của ngời học nhằm đạt tới những mục đích nhất định trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ đã xác định Mục đích dạy học phản ánh tập trung nhất những yêu cầu của xã hội đối với quá trình dạy học Nó gắn liền với mục đích giáo dục nói chung và mục đích giáo dục đào tạo cấp trung học cơ sở nói riêng, nó cũng là cái đích mà quá trình dạy học đại học phải đạt tới

Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy và hoạt

động học Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau, tồn tại cùng nhau, có tác động qua lại lẫn nhau, là tiền đề phát triển của nhau Trong đó hoạt động dạy của ngời thầy đóng vai trò chủ đạo, tổ chức và điều khiển học sinh học tập Trong hoạt động học, học sinh chủ động tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo dới sự điều khhiển của giáo viên

1.1.2, Cấu trúc của hoạt động dạy học.

Hoạt động dạy học = Hoạt động dạy + Hoạt động học

Trong đó hoạt động dạy là hoạt động của ngời thầy, giữ vai trò chủ đạo (Lãnh đạo, tổ chức, điều khiển) Hoạt động học là hoạt động của trò, giữ vai trò chủ động tìm hiểu, chiếm lĩnh các tri thức, các khái niệm, các kiến thức khoa học, nhằm tiếp thu những tinh hoa của nhân loại

Hoạt động dạy học bao gồm ba thành tố: Mục đích dạy học, Nội dung dạy học và Phơng pháp dạy học, chúng có mối liên hệ biện chứng với nhau,

là tiền phát triển cho nhau Để đạt đợc mục đích dạy học thì phải có nội dung, động cơ dạy học đúng đắn và phơng pháp, phơng tiện dạy học phù hợp với nội dung chơng trình đào tạo Ngợc lại khi đã đạt đợc mục đích dạy học thì đó chính là yếu tố thuận lợi nhất để thúc đẩy động cơ dạy học và bổ sung

đầy đủ các phơng tiện tiên tiến, hiện đại, đó là nguồn lực cho phơng tiện dạy học phát triển

Để tìm hiểu kỹ hơn mối quan hệ giữâ hoạt động dạy và hoạt động học chúng ta sẽ xem xét bảng so sánh hoạt động dạy và hoạt động học sau đây:

Bảng so sánh hoạt động dạy và hoạt động học.

Hoạt động dạy Hoạt động học

Mục

đích

Tổ chức và điều khiển sự học tập của học

sinh, giúp họ nắm kiến

Toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học

1.1.3, Đặc điểm của hoạt động dạy học ở trờng trung học cơ sở.

- Mục tiêu dạy học ở trung học cơ sở là: Nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học, có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hớng nghiệp để tiếp tục học THPT, THCN, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

- Về nội dung: Củng cố và phát triển những nội dung đã học ở tiểu học, bảo đảm cho học sinh có những hiểu biết phổ thông cơ bản, có những hiểu biết tối thiểu về kỹ thuật và hớng nghiệp

- Về phơng pháp: Phơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học, môn học Bồi d-ỡng phơng pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác

động đến tình cảm, đem lại niềm vui, sự hứng thú cho học sinh

Trong quá trình dạy học, Thầy là ngời tổ chức, điều khiển để học sinh tích cực, tự giác và chủ động sáng tạo trong học tập Thầy khơi dậy, kích thích những hứng thú học tập của học sinh Vai trò của Thầy nh một chất xúc tác cho

sự phát triển năng lực t duy và sáng tạo của học sinh Ngời Thầy đóng vai trò cổ

vũ, đánh giá sự chủ động và sáng tạo của học sinh

1.1.4, Bản chất của quá trình dạy học.

Bản chất của quá trình dạy học quy định tính đặc thù của hoạt động quả

lý nhà trờng Quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng giữa dạy và học tuân theo logic khách quan của nội dung dạy

Dạy học thực chất là quá trình điều khiển, tự điều khiển, đợc điều khiển quá trình nhận thức của học sinh

Bản chất của quá trình dạy học là: Quá trình tự phát hiện, tự khám phá, tự lĩnh hội của học sinh dới sự chỉ đạo, tổ chức, hớng dẫn của giáo viên

Quá trình dạy học là quá trình nhận thức của cá nhân - chủ thể ngời học -

đợc tổ chức một cách riêng biệt dới sự chỉ đạo của giáo viên nhằm đạt đợc các nhiệm vụ dạy học cụ thể, nhiệm vụ trí dục, phát triển giáo dục

Quá trình dạy học bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy của Thầy và hoạt động học của Trò Hai hoạt động này luôn gắn bó hữu cơ mật thiết với nhau, tồn tại cho nhau và vì nhau

Quá trình nhận thức của học sinh cũng nh nhận thức của nhà khoa học hay quá trình nhận thức có tính chất xã hội của lịch sử loài ngời, là quá trình phản ánh thế giới khách quan vào ý thức ngời học Lê-Nin đã khẳng định về quá trình nhận thức thế giới của con ngời: “Từ trực quan sinh động đến t duy trừu t-ợng, từ t duy trừu tợng đến thực tiễn, đó là con đờng biện chứng của nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan”

Quá trình nhận thức của học sinh là quá trình phản ánh thế giới khách quan vào các em Quá trình này diễn ra theo hai con đờng ngợc chiều nhau đó là: Đi từ cụ thể đến trừu tợng, từ đơn nhất đến khái quát và đi từ trừu tợng đến

cụ thể, từ khái quát đến đơn nhất Do đó trong quá trình dạy học giáo viên phải

sử dụng cả hai con đờng này một cách hợp lý, nhằm giúp cho học sinh đạt đợc kết quả tối u

Với t cách là một thực thể xã hội có ý thức, học sinh có khả năng phản

ánh đúng bản chất cũng nh quy luật của thế giới khách quan Mỗi học sinh có hình thức phản ánh riêng của mình, có cách xây dựng nên những cấu trúc logic của riêng mình Điều đó cũng chứng tỏ dới sự tổ chức, hớng dẫn, điều khiển của từng Thầy, Cô giáo có tác động trực tiếp tới năng lực của mỗi học sinh Quá trình nhận thức của học sinh có tính độc đáo so với nhận thức chung của loài

ngời, đó là sự tái tạo những tri thức của loài ngời trong mỗi bản thân các em Trong quá trình học tập ở các trờng phổ thông, học sinh nắm đợc những tri thức phổ thông một cách thuận lợi ở các môn học, theo từng năm học Quá trình nhận thức của học sinh còn thể hiện sự độc đáo trong tính giáo dục của nó, nghĩa là thông qua việc nắm tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực hoạt

động trí tuệ học sinh dần dần xây dựng đợc thế giới quan khoa học và bỗi dỡng phẩm chất đạo đức của con ngời mới Đây chính là quy luật thống nhất biện chứng giữa dạy học và giáo dục

Sơ đồ 1.1: Bản chất của quá trình dạy học.

Quá trình dạy học là quá trình thực hiện các nhiệm vụ trí dục, nhiệm vụ giáo dục, nhiệm vụ phát triển, nó nh là một hệ thống phát triển biện chứng Nó chứa

đựng rất nhiều quy luật, phản ánh những mối liên hệ tất yếu, chủ yếu và bền vững vốn có của nó nh các quy luật về tính quy định xã hội đối với quá trình dạy học; Quy luật thống nhất biện chứng giữa việc xây dựng kế hoạch, việc tổ chức, việc

điều chỉnh và việc kiểm tra hoạt động của học sinh trong quá trình dạy và học Trong các quy luật đó thì hoạt động của Thầy và hoạt động của Trò là hai nhân tố

đặc trng cho tính chất hai mặt của quá trình dạy học

I.U.K Babanxki nhấn mạnh rằng: “Chỉ trong sự tác động qua lại tích cực giữa Thầy và Trò thì mới xuất hiện bản thân quá trình dạy học phá vỡ đi mối liên

hệ tác động giữa dạy và học sẽ làm mất đi sự toàn vẹn đó” Sự tác động qua lại giữa dạy và học đợc tập trung trong việc tổ chức, điều khiển, trong hệ thống Thầy - Trò Hệ thống này phải đáp ứng những yêu cầu, nhận thức rõ mục đích điều khiển,

tổ chức tốt mối liên hệ xuôi, ngợc, lựa chọn những phơng pháp dạy học thích hợp trên cơ sở những thông tin thu đợc

1.1.5, Mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học

trong quá trình dạy học.

Quy luật chung chi phối quá trình dạy học có thể đợc phát biểu nh sau:

“Xuất phát từ logic khái niệm khoa học và logic lĩnh hội của học sinh để thiết

kế công nghệ dạy học hợp lý, tổ chức tối u hoạt động cộng tác, đảm bảo liên hệ nghịch, để cuối cùng làm cho học sinh tự giác tích cực chiếm lĩnh đợc khái niệm khoa học, phát triển năng lực và hình thành thái độ” (Hoàng Minh Thao, Một cách đo phẩm chất, nhân cách hiệu trởng trumg học phổ thông - Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 3, [1997]).

Hoạt động dạy học thống nhất biện chứng, hoạt động dạy và hoạt động học đan xen với nhau không thể tách rời nhau Quá trình dạy học là một hệ toàn vẹn, gồm ba thành tố cơ bản, tơng tác và thống nhất biện chứng với nhau, khái niệm khoa học, hoạt động dạy và hoạt động học

Quá trình dạy học có hai nhân tố trung tâm: Hoạt động dạy của Thầy và hoạt động học của Trò, hai hoạt động này thống nhất với nhau, phản ánh tính chất hai mặt của quá trình dạy học và tạo ra chất lợng dạy học Dạy và học nằm trong một hệ thống nhất Ngay cả học cũng có thể coi là một hệ thống nhất khi xem xét mối quan hệ giữa học sinh và tài liệu học tập

Quá trình dạy học với t cách là một hệ toàn vẹn bao gồm những nhân tố sau đây:

- Mục đích, nhiệm vụ dạy học, nội dung và phơng pháp dạy học, Thầy với hoạt động dạy, Trò với hoạt động học, tất cả các nhân tố trên cấu trúc nên hệ thống quá trình dạy học tồn tại trong mối quan hệ qua lại thống nhất với nhau

và với môi trờng của nó Môi trờng xã hội, chính trị và môi trờng cách mạng khoa học kỹ thuật

Trong quá trình dạy học Thầy giáo khơi dậy, kích thích những hứng thú học tập của trò, tổ chức và điều khiển để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập Vai trò của ngời thầy nh một chất xúc tác cho sự phát triển năng lực t duy và sáng tạo của học sinh Ngời thầy giáo đóng vai trò cổ vũ, ngời đánh giá sự sáng tạo và chủ động của học sinh

Mô hình dạy học tích cực lấy ngời học làm trung tâm, tác giả Nguyễn Kỳ

đã viết: “Học không phải là quá trình thụ động Đó là một quá trình tích cực và phản ứng Học là xây dựng mối quan hệ giữa ngời học và thế giới bên ngoài” (Nguyễn Kỳ, 1994, Phơng pháp dạy học tích cực lấy ngời học làm trung tâm).

Nhà trờng cổ truyền cho rằng: “Ngời học phải có ý chí nhận lấy bất cứ tình huống nào đợc thầy trao cho học tức là nghe” Nhà trờng hiện đại cho rằng: “Học là tiến hành các hoạt động có tính chất vận động, học tức là hành, là

lấy mô hình dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh làm cơ bản”.

1.2, Quản lý hoạt động dạy học

1.2.1, Quản lý là gì?

Có nhiều định nghĩa khác nhau về quản lý, ở đây chúng tôi xin nêu một

số định nghĩa, dới những góc độ nhìn nhận khác nhau về quản lý;

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể ngời lao động nói chung là khách thể quản lý, nhằm thực hiện đợc những mục tiêu dự kiến” (Nguyễn Ngọc Quang,

1993, Chuyên đề lý luận dạy học Trang 7).

- Quản lý là tác động có tổ chức, có định hớng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý về các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị bằng một hệ thống các luật lệ, các nguyên tắc, các chính sách, các phơng pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trờng và điều kiện phát triển cho sự phát triển của đối tợng

- Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động chức năng nh: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo hoặc lãnh đạo và kiểm tra

- Hoạt động quản lý là tác động có định hớng , có chủ đích của chủ thể quản lý (Ngời quản lý) đến khách thể quản lý (Ngời bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đợc mục đích của tổ chức

Nh vậy có thể nói rằng: Giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý có mối tơng tác tơng hỗ với nhau Chủ thể làm nảy sinh tác động quản lý, khách thể làm nảy sinh ra vật chất và tinh thần, có giá trị sử dụng trực tiếp đáp ứng nhu cầu con ngời, bảo đảm mục tiêu của chủ thể quản lý, song bản chất của hoạt động quản lý là cách tổ chức, điều khiển của chủ thể quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu mà tổ chức đã đặt ra

Qua phân tích trên ta có thể hiểu: Quản lý là một quá trình tác động có

định hớng (có chủ đích), có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tợng và môi trờng, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tợng đợc ổn định và làm cho nó đợc phát triển tới mục đích đã

định

Mặt khác chúng ta có thể hiểu: Quản lý là nhằm phối hợp sự nỗ lực của nhiều ngời, sao cho mục tiêu của mỗi cá nhân biến thành thành tựu của xã hội Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật

1.2.2, Quản lý giáo dục.

1.2.2.1, Nội dung, khái niệm quản lý giáo dục.

Theo P.V Khudominxki thì: Quản lý giáo dục là những tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống (từ Bộ giáo dục đến các nhà trờng), nhằm mục đích đảm bảo việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, đảm bảo sự phát triển toàn diện và hài hòa của họ, trên cơ sở nhận thức và sử dụng các quy luật chung vốn có của chủ nghĩa xã hội cũng nh các quy luật khách quan của quá trình dạy học, giáo dục, của sự phát triển về thể chất và tâm lý của trẻ em, thiếu niên, cũng nh thanh niên Các quá trình giáo dục thờng đợc trải ra trong một thời gian dài Những phẩm chất nhân cách của học sinh mà giáo dục

đang đào tạo ngày nay, phải đáp ứng đợc những yêu cầu của ngày mai khi học sinh đi vào cuộc sống, các hiện tợng giáo dục bao giờ cũng là các hiện tợng phức tạp Chính vì vậy, quản lý giáo dục đòi hỏi vừa phải có tính cụ thể, vừa phải có tính toàn diện và vừa phải có tính sâu sắc

Nhà lý luận Xô-Viết Mechty-Zade đã chỉ rõ: “Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp (tổ chức, phơng pháp cán bộ, giáo dục, kế hoạch hóa, tài chính vv ) nhằm đảm bảo cho sự vận hành bình thờng của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt

số lợng cũng nh chất lợng”

Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lợng xã hội, nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển của xã hội Ngày nay, với sứ mệnh phát triển của giáo dục thờng xuyên, công tác giáo dục không chỉ giới hạn ở thế hệ trẻ mà cho mọi ngời; tuy nhiên trọng tâm vẫn là giáo dục thế hệ trẻ, cho nên quản lý giáo dục đợc hiểu là

sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trờng trong hệ thống giáo dục quốc dân (TS Hoàng Minh Thao, TS Hà Thế Truyền Quản lý giáo dục tiểu học theo định hớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nxb Giáo dục & Đào tạo, năm 2003).

Quản lý giáo dục trên cơ sở quản lý nhà trờng là một phơng hớng cải tiến quản lý giáo dục nhằm mục đích tăng cờng phân cấp quản lý bên trong nhà tr-ờng với những trách nhiệm và quyền hạn rộng rãi hơn để thực hiện nguyên tắc giải quyết vấn đề tại chỗ

1.2.2.2, Các chức năng của quản lý giáo dục.

Hệ thống giáo dục là một hệ thống mở nó bao hàm nhiều thành tố và có

sự tác động qua lại lẫn nhau tạo nên sự đổi mới của đối tợng Bản chất của quản lý là sự phối hợp sự nỗ lực của nhiều ngời qua việc thực hiện các chức năng quản lý Các chức năng quản lý đợc thực hiện một cách liên tục, có hệ thống, đảm bảo tính khoa học sẽ trở thành chu trình quản lý

Chức năng quản lý giáo dục là một phạm trù rất quan trọng trong những phạm trù quan trọng của khoa học quản lý, là những bộ phận cụ thể và đã đợc chuyên môn hóa để tạo thành hoạt động quản lý Các chức năng quản lý chính

là những hình thái biểu hiện sự tác động có chủ đích đến tập thể ngời trong các hoạt động

Chức năng quản lý là một loại hình chuyên biệt của chủ thể quản lý nhất

định Cũng giống nh bất kỳ một quá trình quản lý nào, quản lý giáo dục cũng bao gồm bốn chức năng cơ bản là: Chức năng kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo và chức năng kiểm tra

Sơ đồ 1.3, Các chức năng quản lý trong giáo dục.

1.2.2.2.a, Kế hoạch hóa.

Kế hoạch hóa là đa toàn bộ các hoạt động vào kế hoạch trong đó xác định

rõ ràng mục tiêu, phơng pháp và các điều kiện khác để thực hiện mục tiêu của

tổ chức Kế hoạch hóa trong giáo dục có ba nội dung cơ bản là:

- Dự báo nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục

- Chuẩn đoán, đánh giá thực trạng phát triển của giáo dục

- Xác định những mục tiêu, biện pháp và đảm bảo các điều kiện để thực hiện mục tiêu giáo dục

1.2.2.2.b, Tổ chức là quá trình sắp xếp các nguồn lực để hiện thực hóa

các mục tiêu.

Tổ chức có ba nhiệm vụ:

- Xác định cơ cấu tổ chức của bộ máy

- Tuyển chọn và sắp xếp các thành viên trong tổ chức

- Xác định mối quan hệ và cơ chế hoạt động của tổ chức

1.2.2.2.c, Chỉ đạo là quá trình ảnh hởng đến hành vi, thái độ của ngời

khác nhằm đạt đợc mục tiêu đã đặt ra.

Kế hoạch quản lý

Chỉ đạo Kiểm tra Thông tin quản lý Tổ chức

Chỉ đạo có ba nhiệm vụ chính:

- Xác định quyền chỉ huy và giao việc cho các thành viên

- Hớng dẫn thực hiện, đôn đốc mọi ngời trong tổ chức cùng hoàn thành nhiệm vụ

- Giám sát uốn nắn và sửa chữa kịp thời các sai sót trong quá trình hoạt

động của các thành viên trong tổ chức

1.2.2.2.d, Kiểm tra.

Kiểm tra là một quá trình xem xét, đánh giá thực trạng, phát hiện những sai lệch, đa ra những quyết định điều chỉnh để góp phần đạt đợc mục tiêu đã đề ra

Kiểm tra có ba nội dung:

- Đánh giá thực trạng so với mục tiêu

- Phát hiện và phát huy các mặt tích cực cũng nh phát hiện những sai lệch

so với kế hoạch

- Điều chỉnh các hoạt động

Bốn chức năng này của hệ thống quản lý, có mối quan hệ tơng tác với nhau, làm tiền đề cho nhau tham gia thực hiện hoạt động quản lý Trong chu trình đó yếu tố thông tin luôn luôn có mặt ở tất cả các giai đoạn, với vai trò là

điều kiện, phơng tiện không thể thiếu đợc đối với việc thực hiện các chức năng quản lý và ra các quyết định quản lý

1.2.3, Quản lý nhà trờng.

1.2.3.1, Nội dung quản lý nhà trờng.

Trờng học là một tổ chức giáo dục cơ sở, là tế bào của một hệ thống giáo dục ở bất cứ cấp nào (từ cơ sở đến Trung ơng) Mặt khác trờng học là thành tố khách thể cơ bản của tất cả các cấp quản lý giáo dục lại vừa là một hệ thống độc lập, tự quản của xã hội

Chất lợng của giáo dục chủ yếu do nhà trờng quyết định, bởi vậy, khi nói

đến quản lý giáo dục là phải nói đến quản lý nhà trờng

Quản lý nhà trờng bao gồm hai loại:

- Tác động của những chủ thể bên trên và bên ngoài nhà trờng

- Tác động của những chủ thể bên trong nhà trờng

Quản lý trờng học là tập hợp những tác động tối u của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn lực do nhà nớc đầu t, vốn tự có, các lực lợng xã hội đóng góp hoặc lao động xây dựng hớng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trờng mà tiêu điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chất lợng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đa nhà trờng tiến lên một trạng thái mới (TS Hoàng Minh Thao, TS Hà

Thế Truyền Quản lý giáo dục tiểu học theo định hớng công nghiệp hóa, hiện

đại hóa Nxb Giáo dục & Đào tạo, năm 2003).

1.2.3.2, Bản chất của quá trình quản lý nhà trờng.

Các nhà quản lý đã khẳng định: Quản lý trờng học thực chất là quản lý quá trình hoạt động s phạm của Thầy và hoạt động học tập, tự giáo dục của Học sinh diễn ra trong quá trình dạy học Quản lý trờng học với nội dung chính là quản lý quá trình dạy học Bản chất của quá trình dạy học quyết định tính đặc thù của hoạt động quản lý trờng học

Bản chất của quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng giữa hoạt

động dạy của Thầy và hoạt động học của Trò, nó đợc thể hiện trong và bằng sự tơng tác có tính chất cộng đồng, hợp tác giữa Dạy và Học, tuân thủ theo logic khách quan của nội dung dạy học, trong đó Dạy là quá trình điều khiển và truyền đạt, Học là quá trình tự điều khiển và lĩnh hội

Muốn Dạy tốt, Học tốt, ngời giáo viên phải xuất phát từ logic của khái niệm khoa học, thiết kế bài giảng, tổ chức tối u hoạt động của Thầy và Trò, thực hiện tốt các chức năng kép của Dạy và Học, đồng thời đảm bảo mối liên hệ ng-

ợc một cách thờng xuyên, bền vững

Theo quan điểm hệ thống thì quản lý quá trình đào tạo là quá trình tác

động tới các thành tố của quá trình đào tạo để đạt đợc mục tiêu với kết quả cao nhất, cụ thể là:

- Quản lý trờng học là quản lý hoạt động của tập thể cán bộ giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học, nhằm mục tiêu tạo ra nhân cách con ngời lao

động mới, có khả năng đáp ứng đợc yêu cầu của xã hội, của sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

- Quản lý trờng học là quản lý Dạy và Học theo chơng trình thống nhất của Bộ giáo dục và đào tạo

Chơng trình sách giáo khoa là pháp lệnh của nhà nớc, các nhà trờng dới sự

điều khiển của Hiệu trởng phải thực hiện một cách nghiêm túc, không đợc phép tự

ý cắt xén, sửa đổi chơng trình hoặc nội dung trong sách giáo khoa

- Một trong những nội dung cơ bản của quản lý trờng học là quản lý nội dung dạy học và nội dung giáo dục:

Cũng nh quản lý chơng trình, quản lý nội dung dạy học là quá trình tổ chức

điều khiển để cán bộ giáo viên và học sinh, dạy và học những nội dung mà nhà

n-ớc cho phép, không đợc làm phơng hại đến nhận thức của thế hệ trẻ

Quản lý trờng học còn là tổ chức, điều khiển giáo viên và học sinh thực hiện những phơng pháp dạy học tiên tiến, mang lại hiệu quả cao

1.2.3.3, Chức năng của quản lý nhà trờng.

Trong thực hiện quản lý trờng học không những là quản lý hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh mà còn là những hoạt động mang tính dân chủ, giúp đỡ, tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh phát huy cao nhất năng lực của mình trong quá trình diễn ra hoạt động dạy và học Mặt khác nó còn có những hoạt động nh kiểm tra, đánh giá, phát hiện những thiếu sót của giáo viên, học sinh để uốn nắn và sửa chữa Quản lý trờng học còn phải chú ý

đến công tác xây dựng và quản lý đội ngũ giáo viên và học sinh đủ mạnh để

đảm bảo đợc mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trờng Mặt khác, khi quản lý trờng học còn phải quan tâm đến quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, môi trờng cảnh quan s phạm, tài chính và các hoạt động của các tổ chức quần chúng trong nhà trờng, cũng nh sự phối hợp sức mạnh, tiềm năng của các công tác xã hội hóa giáo dục

Sơ đồ 1.4 Chức năng quản lý trờng học

Hệ thống quản lý giáo dục, quản lý nhà trờng hoạt động trong trạng thái

đa dạng, phức tạp Quản lý giáo dục bao gồm 10 yếu tố chủ đạo đó là:

1 Mục tiêu đào tạo

2 Nội dung đào tạo

Đổi mớiPhát triển

M = Mục tiêu đào tạo

N = Nội dung đào tạo

P = Phơng pháp đào tạo

Th = Thầy: Lực lợng đào tạo

Tr = Trò: Đối tợng đào tạo

Kiểm tra

H = Hình thức đào tạo

ĐK = Điều kiện đào tạo

MT = Môi trờng đào tạo

B = Bộ máy đào tạo

Q = Quản lý

Chỉ huy

Kế hoạch hóa

Tổ chứcQ

MT

(Những vấn đề cơ bản vềquản lý giáo dục của PGS-TS Đặng Quốc Bảo)

Duy trì

ổn định

4 Lực lợng đào tạo (Đại diện là ngời Thầy).

5 Đối tợng đào tạo (Ngời học)

6 Hình thức đào tạo

7 Điều kiện đào tạo

8 Môi trờng đào tạo

9 Quy chế đào tạo

10 Bộ máy tổ chức đào tạo

1.2.4, Quản lý hoạt động dạy học.

Quản lý hoạt động dạy học là quá trình quản lý hoạt động dạy của Thầy

và quản lý hoạt động học của Trò cùng với các điều kiện về cơ sở vật chất và các phơng tiện thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy của Thầy và học tập của Trò

Sơ đồ 1.2, Hệ thống quản lý quá trình dạy học.

Trên cơ sở các nhân tố cấu trúc của quá trình dạy học, sơ đồ trên đây sẽ giúp chúng ta hình dung đợc nét đặc trng của hệ thống quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học cũng sẽ là quản lý quá trình dạy học vì những mục đích, nhiệm vụ dạy học đợc thực hiện đồng thời thống nhất với nhau trong quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò Quản lý quá trình dạy học là một hệ thống cân bằng động, gồm nhiều thành tố tác động qua lại lẫn nhau, chế

Quản lý hoạt động dạy học

Môi trường kinh tế - xã hộiMôi trường khoa học - công nghệ

ND dạy học

PP dạy học

Hình thức dạy họcBài học

Kiểm tra HK1, HK2,

CN, Tốt nghiệpPT

dạy học

PThọc tập

Sơ đồ: “Tiếp cận hệ thống quản lý quá trình dạy học”

của PGS: Phan Thế Sủng

ớc lẫn nhau với đời sống xã hội theo những quy luật và nguyên tắc nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học, nhằm đạt đợc chất lợng và hiệu quả dạy học (TS Hoàng Minh Thao, TS Hà Thế Truyền Quản lý giáo dục tiểu học theo

định hớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nxb Giáo dục & Đào tạo, năm 2003).

Sơ đồ trên giúp chúng ta hiểu đợc bản chất, logic cấu trúc của quá trình dạy học, hiểu đợc quản lý hoạt động dạy học và làm cho hệ thống các thành tố: Mục đích, nội dung, phơng pháp, hình thức dạy học, phơng tiện dạy học v.v vận động và kết hợp chặt chẽ với nhau thông qua hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, nhằm biến đầu vào, (trình độ học sinh đầu cấp) để tạo thành sản phẩm của quá trình dạy học (Đầu ra, chất l ợng học sinh tốt nghiệp) Sản phẩm ở đây là do xã hội “Đặt hàng”, đòi hỏi mục

đích, nhiệm vụ dạy học đặt ra cho Ngành giáo dục phải đáp ứng Sản phẩm

ấy luôn tăng về số lợng và chất lợng theo yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển kinh tế, xã hội

1.3, Khái quát về chất lợng dạy học

1.3.1, Khái niệm về chất lợng.

- Theo từ điển Bách khoa: “Chất lợng là phạm trù triết học biểu thị những thuộc tính bản chất của sự vật chỉ rõ nó là cái gì, tính ổn định tơng đối của sự phân biệt nó với sự vật khác”

“Chất lợng” là đặc tính khách quan của sự vật Chất lợng thể hiện ra bên ngoài thông qua các thuộc tính Nó là sự liên kết các thuộc tính của sự vật lại làm một, gắn bó với sự vật nh một tổng thể bao quát toàn bộ sự vật và không tách khỏi sự vật Chất lợng của sự vật bao giờ cũng gắn liền với tính quy định về

số lợng của nó và không thể tồn theo ngoài tính quy định ấy Mỗi sự vật bao giờ cũng có sự thống nhất giữa số lợng và chất lợng

Theo PGS Lê Đức Phúc: “Chất lợng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một ngời, một sự vật, sự việc Đó là tổng thể những thuộc tính cơ bản khẳng

định sự tồn tại của sự vật và phân biệt nó với những sự vật khác”

1.3.2, Chất lợng giáo dục.

- Chất lợng giáo dục là trình độ và khả năng thực hiện mục tiêu giáo dục đáp ứng ngày càng cao của ngời học và sự phát triển ngày càng cao của xã hội

- Chất lợng là trình độ hiện thực hóa mục tiêu giáo dục, thể hiện sự đổi mới và hiện đại hóa giáo dục theo định hớng xã hội chủ nghĩa cũng nh khả năng thích ứng ngày càng cao của ngời học đối với những biến đổi nhanh chóng của thực tế Chất lợng giáo dục đợc xem xét đánh giá một cách toàn diện hay từng

mặt, đối với cả ngành, từng địa phơng, hay một trờng học cụ thể, đối với ngời học trong từng giai đoạn, trong một điều kiện nhất định.

- Chất lợng giáo dục phổ thông là chất lợng của từng mặt: Đức, Trí, Thể,

Mỹ, Giáo dục lao động và Hớng nghiệp hay nói cách khác đó là chất lợng “Dạy chữ để dạy ngời” thể hiện ở ngời học (Lu Xuân Mới-1999-Kiểm tra, thanh tra,

đánh giá trong giáo dục Đề cơng bài giảng lớp cao học quản lý).

Đánh giá chất lợng giáo dục, là một việc rất khó khăn và phức tạp, cần phải có quan điểm đúng và phơng pháp đánh giá khách quan, khoa học Khi

đánh giá chất lợng giáo dục phải căn cứ vào mục tiêu đào tạo của từng cấp học, bậc học đối chiếu với từng sản phẩm đào tạo của từng cấp học với mục tiêu đào tạo của từng cấp học, bậc học ấy Đánh giá chất lợng giáo dục phổ thông không chỉ dừng lại ở các con số về tỷ lệ học sinh lên lớp, tốt nghiệp, học sinh khá, giỏi v.v “Chất lợng giáo dục liên quan chặt chẽ với hiệu quả giáo dục Hiệu quả giáo dục là kết quả giáo dục đợc xem xét căn cứ vào mối quan hệ chung giữa

đầu t về mọi mặt và ảnh hởng, tác dụng đối với thực tế” (Lu Xuân Kiểm tra, thanh tra, đánh giá trong giáo dục Đề cơng bài giảng lớp cao học quản lý).

+ Tiềm năng tinh thần, sức mạnh của trí tuệ và khả năng t duy v.v

+ Hình thành và phát triển nhân cách học sinh, phát triển toàn diện về thể chất

Trong việc nghiên cứu biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lợng ngời học, trớc hết phải làm rõ nội dung khái niệm chất lợng dạy học cho bậc học, với bậc phổ thông thì chất lợng dạy học chính là kiến thức phổ thông mà học sinh cần có để bớc vào lĩnh vực khác nh: Học lên đại học, học nghề hoặc tham gia lao động sản xuất

- Khái niệm chất lợng dạy học liên quan mật thiết với khái niệm hiệu quả dạy học Nói hiệu quả dạy học tức là nói đến các mục tiêu đã đạt đến mức độ nào, sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của nhà trờng về chi phí tiền của, sức lực, thời gian ít nhất nhng đem lại hiệu quả cao nhất

- Chất lợng dạy học là phạm trù động, thay đổi theo thời gian và thay đổi theo bối cảnh: Chất lợng đợc nhìn dới góc độ của sự thành đạt, dới góc độ nguồn lực, dới góc độ là một quá trình, từ góc độ nội dung, từ góc độ đầu ra

Chất lợng dạy học đợc nhìn dới góc độ là giá trị tăng thêm, cách nhìn này muốn nói đến tác động ảnh hởng của nhà trờng trong hệ thống giáo dục đối với mọi ngời, nghĩa là chất lợng dạy học càng cao thì càng làm phong phú kiến thức, thái độ giá trị hành vi của học

1.3.4, Quản lý chất lợng dạy học trong thực tiễn.

- Các giải pháp quản lý cơ bản hiện nay ở các trờng học nói chung là: Xây dựng nền nếp kỷ cơng, xây dựng và quản lý đội ngũ, bồi dỡng đội ngũ cán bộ quản lý đội ngũ, bồi dỡng đội ngũ cán bộ quản lý, chú trọng đổi mới phơng pháp dạy học, huy động các nguồn lực và tăng cờng cơ sở vật chất, quản lý việc kiểm tra đánh giá, đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục v.v

- Quản lý chất lợng dạy học không chỉ là quản lý đơn thuần các hoạt động dạy học mà phải quản lý đến quá trình tác động tới tất cả các thành tố s phạm

có tác dụng hỗ trợ , giúp đỡ, phục vụ cho hoạt động dạy học của thầy và trò trong đó chú trọng đến các khâu nh: Mục tiêu, nội dung, phơng pháp, kết quả Quản lý chất lợng dạy học cũng không chỉ quản lý đến chất lợng tri thức văn hóa mà còn phải xem xét đến chất lợng giá trị, ý chí, kỹ năng và thái độ của ng-

ời học thông qua quá trình tổ chức của dạy học

* Quản lý chất lợng dạy học cũng là quản lý các hoạt động toàn diện trong nhà trờng nhằm thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản và hiện đại

- Rèn luyện cho học sinh hệ thống các kỹ năng, kỹ xảo tơng ứng Phát triển các kỹ năng tâm lý đặc biệt là năng lực t duy và năng lực phát triển trí tuệ

- Hình thành các phẩm chất t cách đạo đức xã hội chủ nghĩa cho học sinh Phơng hớng chung để nâng cao chất lợng dạy học là phải cải tiến các giải pháp

s phạm và đặc biệt là cải tiến các giải pháp quản lý

* Trong quản lý quá trình dạy học cần chú trọng quản lý các yếu tố cơ bản Quán triệt mục tiêu, kế hoạch, nội dung và chơng trình dạy học, xây dựng các điều kiện cần thiết cho hoạt động dạy học, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất

kỹ thuật, quy mô đào tạo, tài chính, môi trờng s phạm, môi trờng xã hội và các mối quan hệ trong việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, nhằm nâng cao chất lợng dạy học, đó là đờng lối chiến lợc, đồng thời cũng là giải pháp chiến thuật trong từng giai đoạn cụ thể

1.4, Giải pháp quản lý hoạt động dạy học.

1.4.1, Giải pháp là gì?

Theo từ điển tiếng Việt, nhà xuất bản Khoa học xã hội, năm 2005 do PGS

Hồ Lê hiệu đính, trang 365 thì:

Giải pháp là phơng pháp giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó.

1.4.2, Các giải pháp quản lý nâng cao chất lợng dạy học.

Các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lợng phải đợc xác định từ mục tiêu giáo dục trung học tức là phát triển nhân cách học sinh cao hơn theo hớng phát triển toàn diện nhân cách con ngời Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lợng dạy học phải chú trọng đến việc đổi mới phơng pháp dạy học Dạy cho học sinh cách tự học chính là một chức năng, nhiệm vụ đợc nhấn mạnh, một nhiệm vụ nặng nề của ngời thầy trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc Trớc một mâu thuẫn lớn trong việc dạy học ở nhà trờng là quỹ thời gian dành cho dạy học gần

nh không đổi, trong khi những nội dung của dạy học lại tăng lên rất nhiều và nhanh Vì vậy ngời thầy phải hết sức chú trọng việc dạy cho học sinh cách tự học có suy luận bằng trí tuệ, bằng trí thông minh Thực chất của cách học này, xét đến cùng là ngời học phải tự học, tự mình chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng, thái độ bằng nỗ lực của chính bản thân mình, bằng t duy độc lập, sáng tạo Làm cho mỗi học sinh hình thành một năng lực hết sức quý báu, đó là năng lực tự học, tự đào tạo sẽ đợc nhân lên gấp bội khi biết kết hợp với việc sử dụng phơng tiện hiện đại, đặc biệt là công nghệ thông tin, máy vi tính Đó chính là quan

điểm phát triển nội sinh, phát huy nội lực của học sinh, kết hợp với sự giúp đỡ rất quan trọng từ bên ngoài, đặc biệt là sự hớng dẫn của giáo viên Đúng nh Bác

Hồ đã dạy: “Học tập phải lấy tự học làm cốt” (Sửa đổi lề lối làm việc - Hồ Chí Minh)

* Để từng bớc nâng cao chất lợng giáo dục ngoài việc phải đổi mới phơng pháp dạy học, chuyển từ phơng pháp giáo dục cũ, thầy đọc trò ghi, học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động, sang phơng pháp dạy học “Tích cực”, phát huy t duy sáng tạo, tính năng động, tính tự lập, tự học, tự tìm hiểu, tích cực học tập, tự tìm ra kiến thức khoa học của học sinh trên cơ sở nêu vấn đề, định hớng, dẫn dắt, hớng dẫn của ngời thầy Vì vậy vai trò của giáo viên là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của đổi mới trong sự nghiệp giáo dục

Muốn vậy mục tiêu đào tạo ở bậc trung học nói chung và cấp trung học cơ

sở nói riêng cần đặc biệt quan tâm đến những vấn đề sau:

- Hình thành ở học sinh hệ thống tri thức phổ thông, cơ bản, toàn diện theo kịp trình độ tiên tiến của thế giới hiện đại, đồng thời phải biết kế thừa và phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Hình thành kỹ năng lao động theo định hớng kỹ thuật tổng hợp và kỹ năng nghề nghiệp phổ thông trong xã hội hiện đại Hình thành động cơ học tập

vì ngày mai lập nghiệp, lập thân, vì sự giàu mạnh của quê hơng, xứ sở, góp phần xây dựng một nớc Việt Nam giàu mạnh hiện đại và văn minh.

- Chú trọng đến công tác lập kế hoạch phát triển giáo dục, bao gồm công việc thu nhận và xử lý thông tin để tìm ra những căn cứ xác định mục tiêu và phân hạng u tiên, tìm tòi và lựa chọn các phơng pháp, biện pháp thực hiện và soạn thảo kế hoạch, thông qua kế hoạch và truyền đạt kế hoạch

- Kế hoạch phải đồng bộ và có tính khả thi, có sức thuyết phục, phải có kế hoạch ngắn hạn và dài hạn trong việc nâng cao chất lợng dạy học

- Công tác xây dựng đội ngũ là một nhiệm vụ hết sức cơ bản và đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý, giáo viên phải có trình độ về khoa học s phạm, năng lực tổ chức trong và ngoài lớp, phải có một đội ngũ giáo viên đầy

đủ về số lợng, vững mạnh về chất lợng, đồng bộ về loại hình Đặc biệt phải quan tâm xây dựng đội ngũ giáo viên đạt chuẩn quốc gia Bồi dỡng đội ngũ cán

bộ quản lý giỏi cũng là một trong các tiêu chuẩn hàng đầu để xây dựng nhà ờng phát triển toàn diện Tăng cờng cơ sở vật chất, phơng tiện dạy học là điều kiện thiết yếu để tiến hành hoạt động dạy học trong nhà trờng

tr Chú trọng đến công tác huy động các nguồn lực, các lực lợng xã hội tham gia xây dựng giáo dục trong khi nguồn đầu t cho giáo dục của nhà nớc còn thấp, mặt khác phải sử dụng hợp lý các nguồn lực đợc cấp và huy động đợc, để phục vụ tốt cho công tác thực hiện mục tiêu nâng cao chất lợng toàn diện trong nhà trờng

- Giải pháp đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục là một chủ tr ơng chiến lợc của Đảng để thực hiện mục tiêu giáo dục Giáo dục là con đờng

để thực hiện dân chủ hóa nhà trờng, gắn nhà trờng với đời sống cộng đồng nơi trờng đóng

* Xã hội hóa giáo dục cần tập trung vào các nội dung sau:

- Phát hiện cơ chế hợp lý nhất cho phép kết hợp chặt chẽ giáo dục nhà trờng với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

- Huy động hợp lý nguồn lực vật chất từ tất cả các lực l ợng và các tổ chức xã hội, nhằm không ngừng tăng cờng cơ sử vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy học trong các nhà trờng

- Để quản lý nâng cao chất lợng dạy học còn phải chú trọng đến việc xây dựng nền nếp kỷ cơng trong công tác dạy học, thực hiện chức năng quản lý hành chính đa các hoạt động vào kỷ cơng bằng hệ thống nội quy, quy định chặt chẽ, xây dựng ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm, sự cộng tác, học hỏi giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình dạy học Đồng thời có những hình thức động viên khen thởng kịp thời và đúng mức với những thành tích của cán bộ giáo viên và học sinh

1.4.3, Giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở trờng THCS.

Giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở trờng trung học cơ sở là phơng pháp giải quyết một vấn đề cụ thể trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở trờng trung học cơ sở

Tùy theo nội dung quản lý, điều kiện quản lý và đối tợng quản lý mà chọn lựa và sử dụng các giải pháp cho thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trờng trung học cơ sở

Tóm lại:

Dạy và Học là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm, tri thức của nhân loại đã tích lũy đợc, là tất yếu của sự tồn tại và phát triển của xã hội loài ngời

Quá trình dạy học đợc thực hiện một cách liên tục, có hệ thống theo những chơng trình nhất định trong các trờng học Nguồn nhân lực có đào tạo là yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội Chất l -ợng giáo dục là tiêu chuẩn chủ yếu của nguồn nhân lực nói trên, chất l ợng của nguồn nhân lực đợc tạo ra chính từ các nhà trờng Vì vậy quản lý hoạt

động dạy học là bộ phận cốt lõi của quản lý trờng học, là mối quan tâm ờng xuyên của ngời quản lý trờng học

th-Các giải pháp nâng cao chất lợng dạy học là hệ thống các phơng pháp để giải quyết các vấn đề cụ thể trong công tác dạy học nh công tác tổ chức, công tác quản lý kế hoạch, quản lý học sinh, v,v nhằm mục đích không ngừng nâng cao chất lợng giảng dạy và giáo dục trong các nhà tr-ờng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội đối với giáo dục và đào tạo

Các nhà quản lý giáo dục, các nhà nghiên cứu về giáo dục là những ngời có trách nhiệm tìm ra các giải pháp quản lý tối u để đa nền giáo dục nớc nhà phát triển ngày càng bền vững

1.5, công nghệ Thông tin và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục

Thông tin đợc coi là những tin tức mới đợc thu nhận, đợc hiểu và đợc

đánh giá là có ích cho việc ra các quyết định quản lý

Thông tin là một khái niệm đã đợc sử dụng từ lâu và thờng xuyên trong cuộc sống cũng nh trong khoa học, song việc định nghĩa nó một cách chính xác và đầy đủ lại rất khó khăn Có nhiều định nghĩa khác nhau về thông tin, với một mức độ nhất định, thông tin đợc hiểu là tất cả những gì có thể cung cấp cho con ngời những hiểu biết về đối tợng đợc quan tâm trong tự nhiên và trong xã hội, về những sự kiện diễn ra trong không gian và thời gian, về những vấn đề chủ quan và khách quan, nhằm giúp con ngời trên cơ sở đó

có thể đa ra đợc những quyết định đúng đắn, kịp thời, có hiệu quả và có ý nghĩa Thông tin bao hàm tất cả những thu thập có tính ghi chép, thống kê, tổng kết, những nhận định, dự báo, dự đoán, những dự kiến, kế hoạch, chơng trình

Và nh vậy, thông tin có một chức năng đặc biệt trong các chức năng của chu trình quản lý, chức năng thông tin là chức năng trung tâm, nó tác động đến tất cả các chức năng, không có thông tin thì không thể tiến hành quản lý và điều khiển bất cứ hệ thống nào

Trong bất kỳ một tổ chức nào cũng có thể xác định ba hệ thống;

Hệ thống bị điều khiển (khách thể quản lý, đối tợng quản lý) thực hiện các hoạt động nhằm thi hành các quyết định, xác định bởi hệ thống điều khiển

Hệ thống thông tin thực hiện sự liên hệ giữa hai hệ thống trên, đảm bảo cho tổ chức hoạt động đạt đợc các mục tiêu đã đặt ra

Chúng ta có thể mô tả bởi sơ đồ sau:

Nhiệm vụ quan trọng của ngời quản lý là ra các quyết định quản lý Hệ thống thông tin cung cấp cho ngời quản lý các cứ liệu, các điều kiện, các cơ sở pháp lý, có độ tin cậy cao để ngời quản lý ra quyết định

Hệ thống thông tin trong một tổ chức có thể bao gồm nhiều hệ con, chẳng hạn, hệ thống thông tin cho cơ quan quản lý một tỉnh bao gồm các hệ thông tin về tài chính, kế hoạch, giáo dục, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, nhng trong một Sở giáo dục lại bao gồm các hệ thống thông tin con về nhân sự (đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên các cấp), về lơng,

về số trờng, số học sinh các cấp, về cơ sở vật chất và tài chính,

Cấu trúc của hệ thống thông tin lại cũng có thể khác nhau; theo chiều dọc (theo chức năng), theo mức độ quản lý (cấp cơ sở, cấp trung gian và cấp cao), hay hỗn hợp theo hai cách trên

Chủ thể quản lý

Quyết định quản lý Khách thể quản lý

Thông tin Thông tin

Qua phân tích vai trò của thông tin nh trên thì chúng ta thấy thông tin

đóng một vai trò hết sức quan trọng giúp ngời quản lý có cơ sở để ra các quyết

định quản lý

Với vai trò, vị trí của thông tin nh chúng ta đã nói thì rõ ràng thông tin là nguồn lực của tổ chức Hiện nay trong các tổ chức, ngời ta đã xác định có các nguồn lực cơ bản đó là: Nhân lực, Vật lực và Tin lực, Tài lực,

1.5.2, Công nghệ thông tin.

Công nghệ thông tin IC (Information Technology) là công nghệ đòi hỏi cho các quá trình thông tin Cụ thể là việc sử dụng các máy tính điện tử và các phần mềm để lu giữ, sắp xếp, bảo mật, truyền dẫn và khôi phục các thông tin bất cứ đâu, bất cứ lúc nào

Công nghệ thông tin và truyền thông ICT (Information Comunication Technology) là công nghệ đòi hỏi cho các quá trình thông tin Cụ thể là việc sử dụng công nghệ thông tin để bảo mật, truyền dẫn và khôi phục các thông tin bất

cứ đâu, bất cứ lúc nào

Truyền thông là sự luân chuyển thông tin và sự tiếp nhận thông tin giữa ngời này với ngời khác thông qua những ký hiệu, tín hiệu có ý nghĩa

Các thành phần cơ bản của quá trình truyền thông tin trong quản lý giáo dục bao gồm 5 thành phần:

1, Ngời gửi (Nguồn phát)

đợc diễn ra một cách nhanh chóng và chính xác (xem sơ đồ dới đây).

Ngời phát tin (Nguồn phát) Thông tin

Ngời nhận tin

Những trở ngại Nhiễu

Nhiễu

Thông tin phát đi phải là thông tin chính thống có giá trị và có chất lợng, Ngời phát tin cũng có quyền lựa chọn loại thông tin nào cần truyền thông, loại thông tin nào cần lu trữ, ngời phát tin hoàn toàn có quyền quyết định sử dụng loại kênh truyền nào để truyền tin Ngời nhận tin cũng hoàn toàn phụ thuộc vào quyền cấp phép của ngời truyền tin bởi ngời phát có quyền mã hóa thông tin trớc khi truyền đi, nếu ngời nhận tin không có mã khóa thì tin nhận đợc sẽ không giải mã đợc mà không giải mã đợc thì cũng coi nh không nhận đợc tin Ngời phát tin cuối cùng lại là ngời nhận thông tin phản hồi, qua đó ngời phát tin nắm bắt đợc những tin tức mà mình đã truyền đi có tác dụng nh thế nào đối với hệ thống do mình quản lý, để từ đó xây dựng kế hoạch và tiếp tục ra những quyết định quản

lý kịp thời và chính xác

1.5.3, áp dụng Công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục

* Thông tin quản lý giáo dục.

Là thông tin khoa học, nó phản ánh trạng thái của hệ giáo dục (hiện tại và quá khứ), phục vụ cho việc ra các quyết định quản lý để thực hiện các chức năng quản lý

* Hệ thống thông tin quản lý giáo dục là gì?

Hệ thống thông tin QLGD là tập hợp các phần tử:

- Các dữ liệu khoa học về giáo dục ;

- Các cơ quan, tổ chức trong hệ thống giáo dục có chức năng thu thập, xử

lý, cung cấp và lu giữ các dữ liệu giáo dục;

- Các yếu tố vật chất và kỹ thuật (phần cứng, phần mềm ) tham gia vào quá trình thông tin (ICT), v.v

Các phần tử này có quan hệ và thống nhất theo những chế định của Nhà nớc, của các chủ thể quản lý, nhằm cung cấp thông tin thực hiện các chức năng quản lý trong một hệ thống giáo dục

* Nội dung của thông tin quản lý giáo dục.

Nội dung của thông tin Quản lý giáo dục bao gồm những hệ thống thông tin cơ bản sau:

Hệ thống tin quản lý học sinh

Hệ thống tin quản lý cán bộ giáo viên

Hệ thống tin quản lý nội dung chơng trình dạy học

Hệ thống tin quản lý tài chính

Hệ thống tin quản lý cơ sở vật chất và phơng tiện dạy học

Hệ thống tin về cộng đồng xã hội

* Nguồn thông tin quản lý giáo dục

Nguồn thông tin quản lý giáo dục bao gồm các số liệu, t liệu về:

Số liệu về dân c, dân số

Số liệu về kinh tế và lao động

Số liệu về phân bổ ngân sách

Số liệu của hệ thống giáo dục

* Xử lý thông tin trong quản lý giáo dục.

Cũng giống nh các quá trình xử lý thông tin khác, các thông tin trong quản lý giáo dục đợc phân loại và xử lý một cách khoa học bởi các nhà quản lý giáo dục với sự hỗ trợ tích cực của các công cụ hiện đại nh máy tính điện tử và các phần mềm thông minh Kết quả xử lý sẽ đợc lu trữ và làm dữ liệu cho công tác nghiên cứu khoa học, hoạch định chính sách và xây dựng kế hoạch quản lý giáo dục

Tuy nhiên quá trình xử lý thông tin trong quản lý giáo dục còn có những

đặc trng riêng của nó đó là: hệ thống thông tin là một hệ phức tạp bao gồm nhiều hệ con, nguồn thông tin trong quản lý giáo dục luôn thay đổi, các số liệu thu thập đợc có độ Nhiễu cao do vậy để có kết quả xử lý chính xác thì công tác cập nhật thông tin phải tiến hành thờng xuyên, liên tục, phải xác định rõ các yếu tố gây nhiễu cơ bản trong từng vấn đề để loại bỏ Nhiễu, tất cả những điều

đó làm cho quá trình xử lý thông tin trong quản lý giáo dục tốn kém hơn cả về tiền của, công sức và cả về thời gian xử lý

*

Chơng 2

Thực trạng quản lý hoạt động dạy học

của giáo viên trung Học cơ sở huyện Anh Sơn tỉnh nghệ an.

2.1, Vài nét về đặc điểm ngành giáo dục huyện Anh Sơn2.1.1, Vị trí địa lý, Địa hình.

+ Tọa độ địa lý: Cực Bắc: 18046’ Bắc

Cực Nam: 18010’ Bắc.

Cực Tây: 105015’ Đông

Cực Đông: 105055’ Đông

+ Tiếp giáp: Phía Bắc giáp huyện Tân Kỳ

Phía Nam giáp huyện Thanh Chơng

Phía Tây giáp huyện Con Cuông và nớc Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, với 25Km đờng biên giới

Phía Đông giáp huyện Đô Lơng

+ Diện tích toàn Huyện là: 579,468Km2, đứng thứ 11 trong Tỉnh

+ Địa hình dốc dần từ Tây sang Đông, Núi cao nhất là Đỉnh Kim Nhan cao 1340m thuộc địa phận xã Hội Sơn Độ cao trung bình so với mực nớc biển 100-200m chủ yếu là đồi núi, có xen đồng bằng, hai bên sờn dốc dần vào giữa là Sông Lam, địa hình bị chia cắt bởi ba con sông chính đó là: Sông Lam, Sông Con, Sông Giăng và các khe suối lớn, nhỏ Sông Lam (Sông Cả) chảy qua 17 xã từ Tam Sơn xuống đến Lĩnh Sơn dài 92Km, Sông Con chảy qua hai xã Bình Sơn, Thành Sơn đổ vào Sông Lam tại Cây Chanh (Đỉnh Sơn) dài 13Km

Núi, chiếm 27,5% diện tích, phân bố chủ yếu ở các xã Thọ Sơn,

Đỉnh Sơn, Cẩm Sơn, Tờng Sơn, Hội Sơn, Phúc Sơn độ cao trung bình 300-400m

so với mực nớc biển (nh đã nói ở trên Đỉnh Kim Nhan cao nhất, cao 1340m thuộc địa phận xã Hội Sơn)

+ Khí hậu: Nhiệt đới gió mùa ẩm, có hai mùa rõ rệt Mùa nóng từ tháng 5

đến tháng 10, mùa lạnh từ tháng 11 đến tháng 4 Nhiệt độ trung bình cao nhất (tháng 7) là 410C, nhiệt độ trung bình thấp nhất (tháng 1) là 40C, nhiệt độ trung bình hàng năm là 23,50C Bức xạ mặt trời 74,6Kcal/cm2.Lợng ma trung bình từ 176-820mm (tập trung vào các tháng 8,9,10), độ ẩm không khí bình quân 83%

Có hai hớng gió thịnh hành, gió Đông Bắc từ tháng 4 đến tháng 11, gió

Đông Nam từ tháng 5 đến tháng 10, (tháng 6,7 có gió Tây Nam khô, nóng)

+ Đất: Tổng diện tích 55162ha gồm 7 nhóm chính: Đất phhù sa, Đất nâu vàng, Đất lúa vùng đồi núi, Đất feralit đỏ vàng vùng đồi, Đất feralit xói mòn từ sỏi đá, Đất feralit đỏ vàng vùng núi thấp, Đất feralit đỏ vàng trên núi

Hiện trạng sử dụng đất: Đất nông nghiệp 15,48%, Đất Lâm nghiệp có rừng: 87,54%; Đất chuyên dùng: 4,18%; Đất ở: 1,19%; Đất cha sử dụng, sông suối, núi đá: 41,01%

+ Rừng: Tổng diện tích rừng: 22427,73ha Có đầy đủ ba loại rừng: Rừng

đặc dụng, Rừng phòng hộ và Rừng sản xuất

+ Khoáng sản: khoáng sản chủ yếu là vật liệu xây dựng: Đá vôi xi măng

ở Hội Sơn, Sét xi măng ở Hội Sơn, Phốtphorít ở Tờng Sơn

2.1.2, Lịch sử phát triển.

Từ thế kỷ XV, Anh Sơn thuộc Phủ Anh Đô, đến năm Minh Mệnh thứ ba (1822) Phủ Anh Đô đợc đổi tên thành Phủ Anh Sơn, sau cách mạng tháng 8 năm 1945 bãi bỏ “Phủ”, “Tổng” đổi thành huyện Anh Sơn

Từ tháng 4 năm 1963 huyện Anh Sơn đợc chia ra làm hai huyện Anh Sơn và

Đô Lơng Huyện Anh Sơn mới bao gồm 20 Xã Thị Trấn đó là: Thọ Sơn, Bình Sơn, Thành Sơn, Tam Sơn, Đỉnh Sơn, Cẩm Sơn, Tờng Sơn, Hùng Sơn, Đức Sơn, Hội Sơn, Phúc Sơn, Thạch Sơn, Vĩnh Sơn, Long Sơn, Khai Sơn, Lĩnh Sơn, Cao Sơn, Lạng Sơn, Tào Sơn và Thị Trấn Anh Sơn, trong đó có 231 xóm bản

+ Dân c: Dân số năm 2000 là: 110159 ngời

Dân số năm 2000 là: 110159 ngời, Dân số năm 2002 là: 112069 ngời

đứng thứ 13 của Tỉnh Tỷ lệ gia tăng dân số 0,98% Dân số năm 2006 khoảng:

119763 ngời

Cơ cấu dân số theo giới tính: Nữ 51,1%, Nam 48,9%

Cơ cấu dân số theo độ tuổi: Dới 15 tuổi: 32,42%; từ 15-59 tuổi: 57,2%; trên 60 tuổi: 10,38%

Mật độ dân số: 184,38 ngời/Km2, phân bố dân c không đồng đều, tập trung chủ yếu dọc theo quốc lộ số 7, hai bên bờ Sông Lam và vùng Thị Trấn

Cây trồng phổ biến: Lúa, Ngô, Lạc, Mía, Đậu xanh, Chè

Vật nuôi phổ biến: Trâu, Bò, Lợn, Tằm

Công nghiệp: Công nghệp chế biến phát triển, Nhà máy Đờng Sông Lam, Nhà máy Chè Anh Sơn Công nghiệp vật liệu xây dựng: Nhà máy Xi Măng 12/9 Anh Sơn, Nhà máy Xi Măng 19/5, Mỏ đá Hội Sơn, Mỏ đá Phúc Sơn

Dịch vụ: Tập trung chủ yếu ở vùng Thị Trấn

Du Lịch: Tiềm năng du lịch ít, do đó du lịch ở đây cha phát triển.

2.1.4, Giáo dục & Đào tạo.

Anh Sơn là một huyện nằm ở vùng miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An, cách

xa trung tâm thành phố Vinh 110Km Trong những năm gần đây Giáo dục &

Đào tạo Anh Sơn đang thực hiện có hiệu quả công tác đổi mới chơng trình Giáo dục phổ thông, khắc phục có hiệu quả trong 4 năm thay sách về những tồn tại của giáo viên trong quá trình giảng dạy; Hoàn thành công tác phổ cập THCS, đạt kết quả vững chắc

Công tác Tổ chức - kế hoạch, cải cách hành chính: Tiếp tục triển khai đề

án quy hoạch mạng lới trờng/lớp học từ năm 2006 đến 2015; Xây dựng kế hoạch năm học 2007-2008 sát với tình hình thực tế; Thực hiện tốt công tác cải cách hành chính trong lĩnh vực giáo dục nhất là việc thực hiện hệ thống quy chế trong đánh giá phân loại các trờng, cán bộ quản lý và giáo viên, bớc đầu áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý và dạy học

Các hoạt động khác: Đổi mới tổ chức các kỳ thi giáo viên dạy giỏi các

cấp, thi TN-THPT, tốt nghiệp BT-THPT và tuyển sinh vào lớp 10 - THPT, đợc nhân dân đồng tình cao; Phối hợp chặt chẽ với Công đoàn ngành giáo dục, duy trì có hiệu quả các phong trào thi đua, các cuộc vận động lớn, nổi bật là các cuộc vận động: “Dân chủ-Kỷ cơng-Tình thơng-Trách nhiệm”; “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” với hai nội dung mới đ-

ợc bổ sung thêm: “Nói không với vi phạm đạo đức nhà giáo và nói không với việc học sinh ngồi nhầm lớp” Công tác đánh giá các trờng, CBQL, giáo viên, nhân viên sát với thực chất hơn

Năm 1998, hoàn thành phổ cập giáo dục Tiểu học và xóa mù chữ

Năm 2003, có 3 xã hoàn thành phổ cập Trung học cơ sở số trờng chuẩn Quốc gia đến tháng 6/2006 toàn Huyện có 14 trờng

(Địa Lý các Huyện, Thị xã, Thành phố tỉnh Nghệ An - Trần Kim Đôn, Nxb Nghệ An, Năm 2004)

Giáo dục cấp THCS:

Hiện nay Giáo dục & Đào tạo Anh Sơn đã đạt phổ cập Trung học cơ sở, 1 Trờng đạt chuẩn quốc gia (Trờng THCS Anh Sơn), đang xây dựng hai trờng đạt chuẩn quốc gia đó là hai trờng THCS Thọ Sơn, THCS Lĩnh Sơn sẽ hoàn thành trong năm học: 2008–2009, và còn tiếp tục xây dựng thêm nhiều trờng THCS

đạt chuẩn quốc gia

- Tổng số CBGVNC: 719 ngời, trong đó nữ: 402 ngời; Đảng viên: 259

đồng chí; Cán bộ quản lý: 43 ngời; Nữ cán bộ quản lý: 08 ngời

Trình độ chuyên môn; Thạc sỹ: 0 ngời; Đại học: 320 ngời; Cao đẳng: 325 ngời; Trung cấp: 28 ngời (Trong đó có 26 giáo viên) Trình độ chính trị; Cao cấp 0; Trung cấp: 27 ngời.

- Số GVDG các cấp; Huyện 115, Tỉnh 13

- SKKN: 276 xếp bậc 3 Trong đó: 12 SKKN gửi đi tỉnh đề nghị xét bậc 4

Đối với học sinh:

- Số học sinh giỏi cấp Huyện 1576 lợt em, cấp Tỉnh 58 lợt em

- Tỷ lệ huy động HS vào lớp 6: 2579/2718 em, đạt 94.9%

Để nắm đợc một cách khái quát về cơ cấu độ ngũ của ngành Giáo dục &

Đào tạo huyện Anh Sơn chúng ta xem biểu 2.1;

Biểu số 2.1 Số lợng cán bộ giáo viên năm học 2006-2007

TT Bậc học Tổng số CBQL Giáo viên Phục vụ

(Số liệu cập nhật theo Báo cáo tổng kết năm học: 2006-2007 của Phòng

giáo dục và Đào tạo huyện Anh Sơn)

Cơ cấu học sinh và mạng lới trờng lớp Xem biểu 2.2;

Biểu số 2.2 Số trờng lớp và số học sinh năm học 2006-2007.

(Số liệu cập nhật theo Báo cáo tổng kết năm học: 2006-2007 của Phòng giáo

dục và Đào tạo huyện Anh Sơn).

Có 23 trờng trung học cơ sở đóng trên địa bàn huyện Anh Sơn, mỗi xã có một trờng, riêng Hội Sơn có 02 trờng (THCS Hội Sơn 1, THCS Hội Sơn 2), Phúc Sơn có 02 trờng (THCS Phúc Sơn, THCS&TH Cao Vều) và Thị Trấn có 02 trờng (THCS Anh Sơn, THCS Thị Trấn) Với 335 lớp và 11570 học sinh trung học cơ

sở Với dân số của Anh Sơn năm 2006 là 119763 ngời thì bình quân cứ 10 ngời dân thì có 01 ngời học trung học cơ sở và bình quân cứ 35 em thì đợc thành lập một lớp học

Biểu số 2.3 Số giáo viên dạy giỏi năm học 2006-2007.

TT Bậc học Giáo viên dạy giỏi

(Số liệu cập nhật theo Báo cáo tổng kết năm học: 2006-2007 của Phòng giáo

dục và Đào tạo huyện Anh Sơn).

Biểu số 2.4, Số cán bộ, giáo viên đạt danh hiệu chiến sỹ thi đua

(Số liệu cập nhật theo Báo cáo tổng kết năm học: 2006-2007 của Phòng giáo

dục và Đào tạo huyện Anh Sơn).

Tổng số giáo viên giỏi và cán bộ giáo viên đạt danh hiệu chiến sỹ thi

đua cấp Trung học cơ sở huyện Anh Sơn năm học 2006-2007 là: 328 ngời

Đây là lực lợng nòng cốt, là những tấm gơng tiêu biểu cho toàn cấp học trong công tác dạy học và quản lý hoạt động dạy học Các nhà quản lý giáo dục huyện Anh Sơn cần khuyến khích, động viên các nhân tố tích cực nói trên, từ

đó nhân rộng điển hình ra toàn huyện Tuy nhiên về đội ngũ giáo viên, chúng

ta phải thừa nhận thực tế khách quan là một bộ phận không nhỏ giáo viên khả năng giảng dạy thụ động, thiếu tâm huyết với nghề, năng lực chuyên môn còn hạn chế hạn chế, vấn đề này chúng ta sẽ bàn kỹ trong phần tiếp theo

2.2, thực trạng quản lý hoạt động dạy và xây dựng

đội ngũ ở các trờng trung học cơ sở trên địa bàn

huyện Anh Sơn tỉnh nghệ an

2.2.1, Vài nét về đội ngũ cán bộ quản lý.

Ban giám hiệu: Mỗi trờng có một hiệu trởng, một hoặc hai phó hiệu trởng, các đồng chí là cán bộ quản lý các trờng đều có trình độ đào tạo đạt chuẩn hoặc trên chuẩn, một điều đáng nói là họ đều là những ngời có nhiều thành tích xuất sắc trong công tác giảng dạy, các thành tích mà họ đã từng đạt nh: Giáo viên giỏi cấp Tỉnh, giáo viên giỏi cấp Huyện, hoặc là giáo viên có nhiều thành tích xuất sắc trong công tác bồi dỡng học sinh giỏi Nói chung các đồng chí trong ban giám hiệu các nhà trờng đều đợc trởng thành từ giáo viên giảng dạy có năng lực s phạm, có kinh nghiệm trong nghề nghiệp, có uy tín và có kinh nghiệm trong quản lý trờng học, họ là những ngời có thâm niên nghề nghiệp đã nhiều năm

Trong các nhà trờng luôn thực hiện đúng nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nớc quản lý, Chi bộ Đảng là lực lợng nòng cốt trong mọi công tác của nhà tr-ờng, các đảng viên trong Chi bộ là những ngời đầu tàu gơng mẫu và thờng là ngời đứng đầu một tổ chức đoàn thể nào đó trong nhà trờng Nhà trờng phối hợp với Công đoàn, Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên, cải tiến nội dung sinh hoạt, thực hiện dân chủ hóa trờng học trong công tác quản lý và hoạt động chuyên môn

Mỗi trờng thờng có 2 tổ chuyên môn (Trờng trung học cơ sở Lĩnh Sơn có

3 tổ), tổ trởng, tổ phó là những con chim đầu đàn, có uy tín trong tổ, có năng lực s phạm, hầu hết đã từng đạt giáo viên giỏi các cấp

Ngoài ra các nhà trờng đều có các tổ chức đầu mối khác nh: Tổ hành chính quản trị, Công đoàn và Đoàn thanh niên,

2.2.2, Công tác tổ chức và xây dựng đội ngũ giáo viên.

Các trờng luôn coi trọng việc việc chỉ đạo hoạt động của giáo viên một cách đồng bộ, khoa học Từ việc lập kế hoạch năm học của nhà trờng đến các tổ chuyên môn và cá nhân đều đợc thảo luận, bàn bạc và thông qua kiểm tra, đánh giá từ đầu năm học

Căn cứ vào kế hoạch chuyên môn, khả năng, hoàn cảnh để quy định công việc, nhằm bảo đảm tính khả thi Các nhà trờng đều xây dựng quy chế hoạt

động chung cho từng bộ phận, quy định chế độ báo cáo, kế hoạch hóa hàng tuần, hàng tháng, học kỳ và cả năm học

Các nhà trờng đều quan tâm đến việc thăm lớp dự giờ, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy và tổ chức các hội giảng, chuyên đề Tổ chức tốt các hoạt động phong