ĐẶT VẤN ĐỀRừng Cần giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh,rừng có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và khói xe máy,đồng thời trả lại ch
Trang 1VAI TRÒ CỦA RỪNG NGẬP MẶN CẦN GIỜ ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG
TP HCM
Đề tài:
Trang 2MỤC LỤC
DANH SÁCH HÌNH
Hình 1: Bản đồ Cần Giờ
Hình 2: Cần Giờ sau chiến tranh
Hình 3: Người dân trồng rừng, cán bộ kiểm lâm bảo vệ rừng
Bảng 2:Các thành phần kinh tế huyện Cần Giờ năm 2006
Quản Lý Tài Nguyên Rừng
Bài tiểu luận
KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HCM
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
Rừng Cần giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh,rừng có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và khói xe máy,đồng thời trả lại cho môi trường dưỡng khí oxy cần thiết cho quá trình sống của conngười, lọc nước thải từ các quận nội thành đổ về, làm giảm thiểu ô nhiễm môi trườngcủa thành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận
Ngày nay, huyện Cần Giờ với 50% diện tích là rừng, cảnh quan tươi đẹp, khôngkhí trong lành, mang đậm dấu ấn lịch sử, rất hấp dẫn du khách đến nghỉ ngơi, thamquan, học tập, nghiên cứu, thưởng ngoạn phong cảnh và thưởng thức sản vật củarừng ngập mặn Rừng ngập mặn Cần Giờ đã trở thành một điểm du lịch sinh thái lýtưởng, một nơi thuận lợi để học tập, nghiên cứu về rừng nhiệt đới và điều đặc biệt là
có một khu rừng rộng lớn, nằm bên cạnh một đô thị lớn thành phố Hồ Chí Minh
Tuy nhiên, hiện nay rừng ngập mặn Cần Giờ vẫn chưa được sự quan tâm đúngmức của nhà nước cũng như người dân Tình hình suy thoái môi trường vẫn diễn ratừng ngày từng giờ nhưng bị các cơ quan chức năng bỏ qua hay làm ngơ cho các dự
án xây dựng các khu dân cư mới ở Cần Giờ Kết quả làm suy giảm nhanh chóng cácloài sinh vật ở đây, cũng như gây ra tác động môi trường vô cùng nghiêm trọng
Những lí do trên cũng là lí do nhóm chọn nghiên cứu đề tài: “ Vai trò của rừng ngập
mặn Cần Giờ đối với môi trường”
Đánh giá hiện trạng môi trường ở rừng ngập mặn Cần Giờ
Nêu lên vai trò quan trọng của Cần Giờ đối với môi trường
Đề xuất biện pháp quản lí phù hợp
Tổng quan về rừng ngập mặn Cần Giờ
Môi trường ở rừng ngập mặn Cần Giờ
Vai trò của rừng ngập mặn Cần Giờ đối với môi trường ở các khu vực lân cận
Đề xuất các biện pháp quản lí phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương
Trang 45 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp tổng hợp biên dịch tài liệu: là việc tổng hợp các tài liệu đã thuthập liên quan đến đề tài đang nghiên cứu Đây là một đề tài mang tính chất địaphương và cần thu thập các tài liệu cơ sở lí luận chung
Phương pháp khảo sát thực địa: Nhóm đã từng được đi thực tế ở vùng này nênchọn đề tài này sẽ có nhiều lợi thế cho nhóm trong việc nghiên cứu các thànhphần tồn tại đan xen ở thực địa
Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia
B KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Phía Đông tiếp giáp với tỉnh Đồng Nai và Bà Rịa Vũng Tàu
Phía Tây giáp với tỉnh Tiền Giang và tỉnh Long An
Phía Bắc giáp với huyện Nhà Bè TPHCM
Phía Nam giáp với biển Đông
Tọa độ địa lý: từ 10° 22’14’’ - 10° 37’39’’ vĩ độ Bắc, từ 106° 46’12’’- 107°00’50’’ kinh độ Đông
Trước đây Rừng ngập mặn Cần Giờ che phủ một vùng có diện tích 40.000 ha;tán rừng dày đặc với cây rừng cao trên 25m, đường kính từ 25 - 40 cm Trong
đó Đước, Bần, Mấm, Sú là các loài cây chiếm ưu thế Từ năm 1962 đến năm
1971 đế quốc Mỹ đã tiến hành các chiến dịch khai hoang bằng chất độc hóa
Hình 1: Bản đồ Cần Giờ
Trang 5học, thuốc diệt cỏ Chúng rải xuống Rừng Ngập Mặn Cần Giờ với gần 4 triệulít Vì vậy đã làm cho Hệ Sinh Thái Rừng Ngập Mặn Cần Giờ gần như bị phá
vỡ hoàn toàn Sau 1975, Rừng Ngập Mặn Cần Giờ tiếp tục bị hủy diệt bởi bàntay con người do điều kiện kinh tế quá khó khăn của người dân địa phương.Hậu quả là diện tích đất bị thoái hóa ngày càng tăng, nước mặn lấn sâu vào nộiđịa, nhiều nguồn giống, loài thủy sản, thú rừng, chim muông mất nơi sinhsống Điều đó đã làm cho nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước chứngkiến cảnh tượng này đã phải thốt lên rằng " phải hàng trăm năm sau Rừng NgậpMặn Cần Giờ mới được khôi phục"
Đến năm 1978, rừng ngập măn Cần Giờ ( trước đó là huyện Duyên Hải ) đượctỉnh Đồng Nai giao lại cho thành phố Hồ Chí Minh Lúc bấy giờ diện tích RừngNgập Mặn Cần Giờ chỉ còn lại khoảng 4.500 ha chà là, số diện tích còn lại làthảm thực vật sơ xác gồm các loài cây lùm bụi tái sinh với độ cao dưới 2m với
độ che phủ dưới 40%
Dưới sự hướng dẫn và chỉ đạo của sở Lâm Nghiệp Tp.HCM, Đảng bộ và nhândân Cần Giờ đã bắt vào việc trồng lại Rừng với loại cây Đước là chính, ( lí docủa sự chọn lựa này: Đước có tốc độ tăng trưởng tự nhiên nhanh nên có khảnăng trồng để phục hồi Rừng với tốc độ nhanh, đồng thời đây còn loại cây cógiá trị kinh tế cao nhất của Rừng Ngập Mặn ) nguồn giống thu mua từ Cà Maumang về ( Vì nguồn giống ở Cần Giờ không đủ cung ứng trong khi hầu hết đấttrống bao gồm cả các bãi bùn đều được phải ưu tiên phủ xanh bằng trái giốnghoặc cây con Bắt đầu từ năm 1990, trái đước Giống đã có thể nhặt ngay tạiRừng Ngập Mặn Cần Giờ phục vụ cho mục đích trồng lại rừng )
Hình 2: Cần Giờ sau chiến tranh
Trang 6 Việc khôi phục rừng ngập mặn được tiến hành liên tục bền bỉ cho đến ngày hômnay Một số loài cây đã biến mất trong và sau chiến tranh nay đã xuất hiện trở lại như gõ Biển, Dà Vôi, Bần, Mắm trắng, Sú, vẹt, Theo công bố của các nhà khoa học thì hiện nay:
Cây thực sự có 33 loài thuộc 19 chi, 15 họ
Cây nhập cư có 128 loài thuộc 80 chi, 47 họ
Việc phục hồi lại Rừng Ngập Mặn Cần Giờ đã tạo điều kiện thuận lợi về môitrường sinh sống cho các loài động vật Rừng: Có nhiều nguồn thức ăn Do cónhiều thức các loại thủy sinh vật có điều kiện phát triển, thảm thực vật rộng lớn
đa dạng thích hợp cho nhiều nhóm động vật rừng có tập tính khác nhau sinhsống
Kết quả là sau 22 năm phục hồi và phát triển dưới sự hỗ trợ to lớn của chínhquyền và nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, Rừng Ngập Mặn Cần Giờ đã trởthành 1 khu rừng ngập mặn được khôi phục lớn nhất ở Việt Nam với cảnh quanthiên nhiên tươi đẹp với thành phần động thực vật phong phú đa dạng Sự thật
có ý nghĩa này đã dẫn đến nó được Ủy Ban MAB/UNESCO ( tổ chức conngười và sinh quyển Thế Giới ) công nhận là khu dự trữ sinh quyển Thế Giới
Hình 3: Người dân trồng rừng, cán bộ kiểm lâm bảo vệ rừng
Hình 4: Cây Bần ở Cần Giờ
Trang 7vào ngày 21.01.2000 Đây là khu dự sinh quyển đầu tiên tại Việt Nam với têngọi là Khu Dự Trữ Sinh Quyển Rừng ngập mặn Cần Giờ.
Rừng Cần Giờ với loài cây chính là đước, chiếm đến 75% diện tích, thường ở tuổi
22, nên nguy cơ rừng “già yếu” là chuyện xảy ra trong tương lai gần Ngoài ra còn
có sâu bệnh, xói mòn, và việc mở đường, xây dựng các khu du lịch, nuôi tôm, làmdiện tích ngày càng thu hẹp Theo báo cáo của Tiến sĩ Viên Ngọc Nam thuộc Chicục phát triển lâm nghiệp năm 2004 diện tích rừng bị mất 25 ha Cũng theo Tiến
sĩ, mật độ cây ngày càng dày, trong khi thành phố cấm tỉa thưa từ 1999, khiếnchiều cao và đường kính cây không cân xứng, tán cây nhỏ không đủ quang hợp,ánh sáng mặt trời không lọt xuống bên dưới nên cây tăng trưởng chậm
Sau năm 1975, Cần Giờ thuộc tỉnh Đồng Nai, đến năm 1978 mới chuyển trựcthuộc TP Hồ Chí Minh Sau hơn 30 năm gây trồng, khôi phục và quản lý bảo vệ,đến nay rừng ngập mặn Cần Giờ đã có gần 35.000 ha, chiếm 50% diện tích tựnhiên toàn huyện
Sự phục hồi và phát triển tốt của hệ sinh thái rừng ngập mặn đã biến vùng đấthoang hóa, trơ trụi bị hủy diệt năm xưa trở thành những cánh rừng xanh tươi bạtngàn, cảnh quan tươi đẹp và môi trường sống thuận lợi cho các loài sinh vật sinhsôi, phát triển Hệ sinh thái rừng Cần Giờ có 700 loài động vật thủy sinh, 137 loài
cá, hơn 40 loài động vật có xương sống, khoảng 130 loài chim đang sinh sống
Hình 5: Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ
Trang 8 Nhiều loài chim thú quý trở lại và tăng đàn rất nhanh Tại tiểu khu 21 có đàn khỉđuôi dài trên 1.000 con, tại tiểu khu 15 đàn dơi nghệ khoảng 500 con, và sân chimVàm Sát( Lý Nhơn) có khoảng 2.000 con thuộc 26 loài Heo rừng, mèo rừng,chồn, rái cá, trăn, rắn và nhiều loài thú khác có mặt khắp các gò đất cao trong rừngngập mặn Cần Giờ
Về thực vật: Rừng ngập mặn Cần Giờ có 3 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam(1996) là Đước đôi (Rhizophora apiculata), Quao nước (Dolichandronespathacea) và Cóc đỏ (Luminitzera littorea) Một số loài mới được phát hiệntrong vài năm gần đây như là Ráng đại thanh (A.speciosum), Đước lai
Hình 6: Cá sấu hoa cà Hình 7: Khỉ đuôi dài
Hình 8: Đầm Chim Cò
Trang 9(Rhizophora & Lamarckii) và Cóc đỏ (Lumnitzera littorea) So với hệ sinh tháirừng ngập mặn ở các địa phương khác của Việt Nam, hoặc so với các nước kháctrong khu vực như Indonesia, Thailand, Malaysia, Philippine, Singapore,Campuchia… thì số lượng loài ở Cần Giờ tương đương hay nhiều hơn Điều nàycho thấy, hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ, trong đó có hệ thực vật sau hơn
30 năm khôi phục và phát triển không những đạt về diện tích, mà còn phong phúhơn về chủng loài so với thời kỳ trước chiến tranh
Tháng 01 năm 2000, nhờ kết quả tốt đẹp của việc khôi phục, chăm sóc, bảo vệ;rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển củathế giới, gia nhập vào hệ thống các khu dự trữ sinh quyển toàn cầu
Từ khi rừng được phục hồi, sản lượng thủy sản khai thác được ngày càng tăng,trong đó nghề nuôi nghêu, sò, tôm sú phát triển nhanh, góp phần quan trọng vàoviệc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương, phát triển kinh tế xã hội,xoá đói giảm nghèo và cải thiện đời sống cho cư dân bản địa
Rừng có tác động rõ rệt đến khí hậu trong vùng, làm cho khí hậu trở nên mát mẽhơn, và mức chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm ít hơn Trên thế giới có rấtnhiều thí dụ điển hình về việc mất rừng, kể cả rừng ngập mặn, kéo theo sự thayđổi khí hậu Sau khi thảm thực vật không còn, cường độ bốc hơi nước tăng caodẫn đến độ mặn nước và đất tăng, mặn xâm nhập sâu vào đồng ruộng, có tácđộng xấu đến sản xuất nông nghiệp; tốc độ gió tăng lên đột ngột, gió to gây ra
Hình 9: Một góc ở rừng Đước ở Cần Giờ
Trang 10sóng lớn làm xói lở bờ sông, bờ biển mà việc gia cố bờ sông hoặc di dời khu dân
cư tốn rất nhiều tiền của xã hội, gây bất an cho đời sống người dân Vì bị mấtrừng mà ở vùng núi thường xảy ra thảm họa lũ quét; ở đồng bằng thì lũ lụt, sạt lở
bờ sông có khi mất cả một khu dân cư lâu đời thật đáng tiếc
So sánh tại Cần Giờ trong khoảng 30 năm qua cho thấy, có sự thay đổi rất khácbiệt về môi trường khí hậu theo chiều hướng thuận lợi cho đời sống và sản xuất.Rừng Cần Giờ được mệnh danh là “lá phổi xanh” của thành phố Hồ Chí Minh,
có tác dụng hấp thụ khí độc hại thải ra từ sản xuất công nghiệp và giao thông,đồng thời trả lại cho môi trường khí oxy cần thiết cho quá trình sống của conngười, giữ hơi ẩm cho nội thành qua hệ thống gió thổi từ biển Đông vào, lọcnước thải từ các quận nội thành đổ về, làm giảm thiểu ô nhiễm môi trường củathành phố Hồ Chí Minh và vùng phụ cận Bên cạnh đó, với ưu thế của một vùngsông nước, phong cảnh hữu tình, hệ động thực vật đa dạng, khu dự trữ sinhquyển rừng ngập mặn Cần Giờ đang dần dần hình thành khu du lịch sinh thái độcđáo và đầy tiềm năng không những của T.P Hồ Chí Minh mà là cả nước
Trang 11Bảng 1: Các dạng đất chính ở Cần Giờ:
STT Dạng đất Cao độ
1 Dạng không ngập 2,0 – 10m
2 Dạng ngập theo chu kỳ nhiều năm 1,6 – 2m
3 Dạng ngập theo chu kỳ năm 1,1 – 1,5m
Mùa nắng: Tháng 11 đến tháng 4 năm sau
Lượng mưa trung bình 130mm/ tháng
Chế độ gió: 2 hướng gió chính trong năm là
Tây và Tây Nam tháng 5 đến tháng 10 dương lịch
Nhiệt độ cao tuyệt đối: 33,3oC
Nhiệt độ thấp tuyệt đối: 22,7oC
Biên độ dao động trong ngày: 3 – 70C
Biên độ nhiệt trong tháng: 4oC
Số giờ nắng 7-9 giờ/ngày
þ Đặc tính thủy văn
Hệ thống sông ngòi chằng chịt Nguồn nước từ biển đưa vào qua hai cửa chính hình phễu là vịnh Động tranh và Gành rai;nguồn nước từ sông đổ ra là nơi hội lưu của sông Sài Gòn và sông Đồng Nai ra biển bằng hai tuyến chính là sông Long Tàu
và Soài Rạp; ngoài ra còn có sông Thị Vải, Gò Gia và các sông phụ lưu.
Diện tích sông rạch là 22.161 ha chiếm 21,27% diện tích toàn huyện
Chế độ thủy triều : Nằm trong vùng chế độ bán nhật triều, hai lần nước lớn vàhai lần nước ròng không đều trong ngày, hai đỉnh triều thường bằng nhau nhưngchân triều lệch rất xa
Độ mặn : Nước mặn theo dòng triều ngược lên thượng lưu trong thời kỳ triềulên hòa lẫn với nước ngọt từ nguồn đổ về thành nước lợ, sau đó tiêu đi trongthời gian triều hết.Càng vào sâu trong đất liền độ mặn càng giảm
Dân số trên toàn huyện Cần Giờ là 68.403 người với 15.922 hộ (thống kê06/2007,huyện Cần Giờ) được chia làm 6 xã và 01 thị trấn gồm : BìnhKhánh, An Thới Đông, Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn, Long Hòa, Thạnh An và
Trang 12Thị trấn Cần Thạnh 40% người dân thuộc diện xóa đói giảm nghèo, sốngchủ yếu phụ thuộc vào rừng.
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản Bêncạnh đó còn có điều kiện về cảnh quan, tài nguyên thiên nhiên đa dạng phongphú và nhiều di tích lịch sử văn hóa, tạo điều kiện để hình thành và phát triểnmột số loại hình kinh tế mới như: kinh tế du lịch, dịch vụ, Đây cũng đượcxác định là thế mạnh của Huyện Cần Giờ trong những năm tới
Đặc sản
Đặc Sản Cần Giờ rất đa dạng và phong phú với các món ăn thủy hải sản đặc trưngnhư: Tôm, cua, ghẹ, Sò huyết, Nghêu, Hào, Đặc biệt nhất Óc mở khi ăn vào có vịdai dai mà giòn giòn béo béo Cần giờ là vùng đất thích hợp cho việc trồng cácloại cây ăn trái như: Nhãn, Xoài( mùa Xoài bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 6, xoàiCần Giờ không thua gì Xoài Cát hòa Lộc ở Huyện Cái Bè - Tiền Giang, táo, mãngcầu ( bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 10 )
Lễ hội văn hóa - phong tục tập quán:
UNESCO đã công nhận đây là khu dự trữ sinh quyển thế giới với hệ động thựcvật đa dạng độc đáo điển hình của vùng ngập mặn Nơi đây được công nhận làmột khu du lịch trọng điểm quốc gia Việt Nam
Ngày 21/ 01/ 2000, khu rừng này đã được Chương trình Con người và SinhQuyển - MAB của UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển đầu tiên củaViệt Nam nằm trong mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển của thế giới Lễ hộiNghinh Ông Cần Giờ, phong tục thờ thần không đầu "Dương Văn Hạnh"
Di tích lịch sử văn hóa
Theo các nhà khảo cổ học cách đây 2 - 3 ngàn năm đã có cư dân đến đây sinhsống Vùng đất này là một nền văn hóa Cần Giờ cổ Điều này được thể hiện quaviệc khai quật phát hiện ra các di chỉ khảo cổ học ở Giồng chùa, Giồng Cá Vồ,Giồng phệt ( 1993: khai quật mộ chum - Văn hóa Sa Huỳnh, khuyên tai 2 đầu thú, Văn hóa Óc Eo ) Cần Giờ có khu di tích khảo cổ cấp quốcgia Giồng Cá Vồ, Căn cứ Rừng Sác di tích lịch sử cấp Quốc Gia ( 15.12.2004 )
þ Dân số
Dân số trên toàn huyện Cần Giờ là 68.403 người với 15.922 hộ (thống kê06/2007,huyện Cần Giờ) được chia làm 6 xã và 01 thị trấn gồm : Bình Khánh, AnThới Đông, Tam Thôn Hiệp, Lý Nhơn, Long Hòa, Thạnh An và Thị trấn CầnThạnh
40% người dân thuộc diện xóa đói giảm nghèo, sống chủ yếu phụ thuộc vào rừng
þ Kinh tế
Bảng 2:Các thành phần kinh tế huyện Cần Giờ năm 2006:
Trang 13Thành phần kinh tế Sản lượng( tấn) Giá trị( tỷ đồng)
Công nghiệp- tiểu thủ công nhiệp tăng 21%
Nông lâm nghiệp giảm 47%
Giao thông bưu điện tăng 18%
Đầu tư xây dựng tăng 87%
Thương nghiệp dịch vụ giảm 8%
þ Văn hóa xã hội
UNESCO đã công nhận đây là khu dự trữ sinh quyển thế giới với hệ động thực vật
đa dạng độc đáo điển hình của vùng ngập mặn Nơi đây được công nhận làmột khu du lịch trọng điểm quốc gia Việt Nam
Ngày 21/ 01/ 2000, khu rừng này đã được Chương trình Con người và Sinh Quyển
- MAB của UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển đầu tiên của Việt Namnằm trong mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển của thế giới
Cần Giờ là hạ lưu chính của 3 con sông Lòng Tàu, Soài Rạp, Thị Vải nêncũng là nơi tập trung cũng như tiếp nhận hầu hết lượng nước thải ở đầunguồn
Các nguồn nước thải chủ yếu: