Chẳng hạn, khi câu hỏi yêu cầu dựa vào số liệu để nhận xét về dân cư (hoặc nguồn lao động), cần phải nhanh chóng phác thảo ra các ý cơ bản gồm: động lực gia tăng dân số nói chung và qua[r]
Trang 1Kỹ năng phân tích số liệu trong môn Địa lý
Phân tích số liệu để rút ra nhận xét là dạng câu hỏi thực hành tương đối phổ biến trong các đề thi tuyển sinh môn Địa lý Dưới đây cung cấp một số kỹ năng cơ bản khi phân tích số liệu trong làm bài thi
1 Các dạng câu hỏi phân tích số liệu:
Về mặt hình thức, có thể chia làm 2 dạng câu hỏi:
- Dạng câu hỏi yêu cầu phân tích số liệu gắn với việc vẽ biểu đồ: Thông thường
câu hỏi gồm 2 phần: vẽ biểu đồ, sau đó nhận xét từ số liệu và từ biểu đồ đã vẽ Đây là dạng câu hỏi tương đối dễ, chỉ cần tổng hợp, phân tích số liệu và đưa ra một vài nhận xét (khoảng vài ba nhận xét chính)
- Dạng câu hỏi yêu chỉ yêu cầu phân tích số liệu: Đây là dạng khó vì có nhiều số
liệu với mối liên hệ phức tạp giữa chúng và phải đưa ra nhiều nhận xét mang tính chi tiết
2 Hướng dẫn cách phân tích số liệu:
Để tránh bị sót ý khi phân tích, cần phải chú ý một số điểm sau đây:
a) Đối với câu hỏi:
- Phải đọc kỹ câu hỏi để thấy rõ yêu cầu và phạm vi cần phân tích
- Phát hiện ra yêu cầu chủ đạo, nhất là các “bẫy’ để phòng tránh
- Tái hiện các kiến thức cơ bản đã học có liên quan đến yêu cầu của câu hỏi và đến các số liệu đã cho
Các số liệu bao giờ cũng phải gắn với một (hay một vài) hiện tượng địa lý kinh tế
-xã hội nào đó, như dân cư, công nghiệp, nông nghiệp, thương mại Vì thế, cần phải tái hiện các kiến thức cơ bản để có thể phân tích và đưa ra các nhận xét
Chẳng hạn, khi câu hỏi yêu cầu dựa vào số liệu để nhận xét về dân cư (hoặc nguồn lao động), cần phải nhanh chóng phác thảo ra các ý cơ bản gồm: động lực gia tăng dân
số nói chung và qua các thời kỳ nói riêng, quy mô, kết cấu, phân bố Đối với một ngành kinh tế nào đó, thí sinh lại phải tái hiện một số nội dung chính như: vai trò, nguồn lực, tình hình phát triển, cơ cấu ngành, cơ cấu lãnh thổ, phân bố Với ngành thương mại cần phân tích tình hình chung, tương quan giữa xuất khẩu và nhập khẩu, sự phát triển qua các giai đoạn
Từ những ý nêu trên, rõ ràng khâu đầu tiên thí sinh phải quan tâm là yêu cầu của câu hỏi Xin nêu một ví dụ cụ thể: Đề thi cho bảng số liệu về dân số nước ta phân theo thành thị và nông thôn trong thời gian từ 1960 đến 2001 và yêu cầu: “Nhận xét về sự thay đổi số dân thành thị trong cơ cấu dân số nước ta”
Với câu hỏi này, nhiều thí sinh cứ miệt mài phân tích số liệu để đưa ra nhận xét về
sự gia tăng số dân thành thị suốt từ năm 1960 đến năm 2001, nào là tăng bao nhiêu lần, tăng được mấy triệu dân qua từng thời kỳ Nhận xét như vậy là sai, vì bị vướng vào
“bẫy” của câu hỏi
Trang 2Vậy cái “bẫy” đó được gài ở chỗ nào trong câu hỏi? Đó chính là cụm từ “trong cơ cấu”! Yêu cầu của câu hỏi là nhận xét sự thay đổi trong cơ cấu, nghĩa là phải xử lý lại toàn bộ số liệu đã cho từ số liệu tuyệt đối (số người) sang số liệu tương đối (%) thì mới nhận xét đúng được
b) Đối với việc xử lý số liệu, cần:
- Phát hiện các mối liên hệ giữa hàng loạt số liệu; chú ý đến các giá trị tiêu biểu: lớn nhất, nhỏ nhất, trung bình, nhất là ở những chỗ đột biến (tăng giảm đột ngột)
- Chú ý phân tích khái quát trước, rồi mới phân tích đến các thành phần, cụ thể
- Luôn tìm cách so sánh, đối chiếu, tổng hợp trên cả hai phương diện: số liệu tuyệt đối và số liệu tương đối (%)
c) Đối với việc đưa ra nhận xét:
- Việc đưa ra nhận xét phải dựa trên yêu cầu của câu hỏi và kết quả xử lý số liệu
- Các nhận xét phải sắp xếp theo trình tự nhất định từ khái quát đến cụ thể, từ cao xuống thấp, từ phức tạp đến đơn giản Tuyệt đối tránh việc tiện đâu nói đấy, lộn xộn
- Mỗi nhận xét đưa ra phải có dẫn chứng cụ thể
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Lê Thông (Chủ biên), Đỗ Anh Dũng, Trần Ngọc Điệp “Hướng dẫn giải các
dạng bài tập từ các đề thi quốc gia của Bộ giáo dục & đào tạo môn Địa lý”.NXB Đại
học Quốc gia Hà Nội Hà Nội - 2009
[2] Lê Thông (Chủ biên), Nguyễn Minh Tuệ, Bùi Thị Nhiệm, Vũ Thị Hải
Yến “Hướng dẫn ôn thi học sinh giỏi môn Địa lý” NXB Giáo dục Hà Nội - 2011.
[3] Lê Thông “Hướng dẫn cách làm bài thi tuyển sinh vào đại học và cao đẳng
môn Địa lý” NXB Giáo dục Hà Nội - 2006.