Trờng đại học vinh Khoa lịch sử -------------- Khóa luận tốt nghiệp đại học cuộc đời Alexander III Macedonia và một vài đặc trng của thời kì hi lạp hóa Chuyên ngành: lịch sử thế giới Giáo viên hớng dẫn: ThS. Hoàng đăng long Sinh viên thực hiện: nguyễn thị nhung Lớp: 47B2 Sử MỤC LỤC Trang A. MỞ ĐẦU .…………………………………………………. 1 1. Lý do chọn đề tài .……………………………………… 1 2. Lịch sử vấn đề…………………………………………… .3 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .…………………………. 4 4. Nhiệm vụ …………………………………………… . .4 5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ………………… .46 6. Bố cục khóa luận . …………………………………… . 56 B. NỘI DUNG 6 Chương 1: CUỘC ĐÔNG CHINH CỦA ALEXANDER6……………… 7 1.1. Tiểu sử của Alexander của Alexander …………………………………………… 67 1.2. Cuộc Đông chinh của Alexander của Alexander . …………………………………. 143 …. 2329301335 Tiểu kết chương 1 38 Chương 2: THỜI KÌ HI LẠP HÓA Ở MỘT SỐ QUỐC GIA PHƯƠNG ĐÔNG .39 ………. 2 2.1. Một số quốc gia Hi Lạp hóa 39………………………… . ………………………………………………… ………………………………………………………… ……………………………… ………………………………………. 2.2. Một số nhận xét về thời kì Hi Lạp hóa 58………………………. Tiểu kết chương 2 …………………………………………………… 69 C. KẾT LUẬN …………………………………………………………. 70 D. TÀI LIỆU THAM KHẢO .72……………………………………………… E. PHỤ LỤC 3 ……………………………………………………. A. MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Trong chiều dài phát triển của lịch sử nhân loại từ thời nguyên thủy đến nay có nhiều chuyển biến quan trọng được đánh dấu bằng các sự kiện trọng đại. Trong lịch sử Hi Lạp, Alexander III của Macedonia, cuộc viễn chinh và thời kì Hi Lạp hóa được xem là sự kiện quan trọng và có tác động không nhỏ đến tiến trình lịch sử. 1. Khi nhắc đến Alexander và cuộc viễn chinh đó nhà sử học Hi Lạp từng viết: “Trong cuộc viễn chinh kì diệu kéo dài 11 năm, vị vua Alexander trẻ tuổi của Macedonia đã chiếm toàn bộ vùng lãnh thổ từ Ai Cập đến Ấn Độ. Cùng với chuyến viễn chinh, các thể chế và ngôn ngữ Hi Lạp thâm nhập vào các vùng đất này và sau đó trở thành chuẩn mực cho thế giới cổ đại. Nhưng sự đam mê chinh phục đã biến Aleander trở nên xa lạ đối với bạn hữu, cuối cùng buộc chàng phải chết bất hạnh”. Alexander – vị hoàng đế vĩ đại của lịch sử Hi Lạp thời kì cổ đại. Trong cuộc đời ngắn ngủi của mình, Alexander đã có những đóng góp quan trọng cho lịch sử Hi Lạp nói riêng và lịch sử nhân lọai nói chung trên nhiều lĩnh vực của đời sống. Ngoài những cống hiến trên lĩnh vực chính trị, văn hóa, Alexander đã có những cống hiến to lớn trong lĩnh vực quân sự. Với những chiến công ông đã giành được trong cuộc đời binh nghiệp của mình cũng đáng để cho người đời sau học hỏi. Chính vì vậy ông được thế giới tôn vinh là mười vị tướng giỏi nhất mọi thời đại. Song cuộc đời ông không phải là một bức tranh lộng lẫy, hoàn mĩ mà ngược lại cũng ẩn chứa rất nhiều uẩn khúc. Ngay đến cái chết của ông giờ đây vẫn là đề tài tranh luận của các nhà nghiên cứu với nhiều giả thiết khác nhau. Khi nghiên cứu về Alexander, chúng ta có thể rút ra những bài học bổ ích cho cuộc sống hiện tại từ những thất bại và thành công trong cuộc đời ông. Với những người đam mê với nghệ thuật quân sự sẽ tìm thấy ở Alexander nghệ thuật lãnh đạo bậc thầy. Qua đây, chúng ta – những người nghiên cứu 4 lịch sử cũng sẽ đánh giá được vai trò của cá nhân đối với tiến trình phát triển của lịch sử. 2. Cùng với sự nghiệp chinh chiến nhằm theo đuổi tham vọng bá chủ của mình, Alexander Macedonia đã xâm chiếm được vùng đất rộng lớn từ Ấn Độ đến Ai Cập và mở ra thời kì Hi Lạp hóa kéo dài suốt 300 năm trong lịch sử nhân loại và có những tác động không nhỏ đến xã hội đương thời.Sau khi Alexander đột ngột qua đời tại Babylon, đế quốc rộng lớn mà ông nhọc công xây dựng đã nhanh chóng tan rã và bị phân liệt thành nhiều tiểu quốc. Các quốc gia ấy sang thời cận đại được lịch sử gọi là các quốc gia Hi Lạp hóa, trong đó tiêu biểu là 3 quốc gia: Ptolemy, Seleucus và Antigonus. Ở các quốc gia Hi Lạp hóa đó, văn hóa Hi Lạp dần lan tỏa và ảnh hưởng mạnh mẽ đến lối sống, sinh hoạt của cư dân bản địa và ngược lại người Hi Lạp cũng học hỏi được nhiều giá trị văn hóa của cư dân phương Đông. Nhờ vậy, quá trình giao lưu, tiếp xúc văn hóa diễn ra một cách mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất hiện của các phát minh, sáng tạo mới trên nhiều lĩnh vực: Khoa học tự nhiên, văn hóa nghệ thuật… Không những thế đây cũng là thời kì nền chuyên chính chủ nô vốn đã rơi vào khủng hoảng có điều kiện được củng cố. 3.Trong thời đại hiện nay, khi quốc tế hóa và toàn cầu hóa trở thành xu hướng phát triển chung, Việt Nam cũng không tách mình khỏi dòng chảy chung đó. Vì vậy, nghiên cứu về cuộc viễn chinh của Alexander và thời kì Hi Lạp hóa – một khía cạnh nhỏ của giao lưu tiếp xúc văn hóa, sẽ giúp chúng ta đánh giá đúng vai trò của việc mở cửa giao lưu tiếp xúc với bên ngoài, tiếp thu những thành tựu văn hóa tiến bộ của các nước một cách có chọn lọc. Nhằm mục đích xây dựng một nền văn hóa Việt nam tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc. Với những ý nghĩa ấy, chúng tôi chọn đề tài “tìm hiểu cuộc đời Alexander và một vài đặc trưng của thời kì Hi Lạp hóa” làm khóa luận tốt nghiệp đại học. Thực hiện đề tài này, chúng tôi mong muốn tái hiện lại cuộc đời hào hùng của một vị quân vương trẻ tài ba và đầy tham vọng từng làm chấn động thế giới, đồng thời tích lũy thêm kiến thức cho bản thân. 5 2. Lịch sử vấn đề. Cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Alexander Macedonia và thời kì Hi Lạp hóa đã trở thành đề tài nghiên cứu thu hút sự quan tâm chú ý của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới. Nhưng do trình độ ngoại ngữ còn hạn chế nên chưa đủ sức tiếp cận với nguồn tài liệu phong phú đó. Song các học giả Việt Nam cũng đã quan tâm chú ý và cho ra đời nhiều tác phẩm: Trong cuốn Mười vị hoàng đế nổi tiếng của Thẩm Kiên, Nxb Văn hóa thông tin Quân Đội 2006 đã trình bày một cách đầy đủ chi tiết về cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại của Alexander từ thời niên thiếu đến khi qua đời. Cuốn 100 nhà quân sự có ảnh hưởng đến thế giới do Nxb Lao động 2008 của Lưu Hải Sinh và Phú Quang Hải biên soạn trình bày về Alexander với vai trò của một nhà quân sự hùng tài, đại lược. Trong cuốn 1001 nhân vật và sự kiện trong lịch sử thế giới của tác giả Ngọc Lê do Nxb Hải Phòng 2006 Alexander được trình bày cùng với cuộc chiến tranh Ba Tư huyền thoại. Đặc biệt tác giả Plutarch với cuốn Những anh hùng Hi Lạp cổ đại của Nxb Thế giới đã viết lại toàn bộ cuộc đời Alexander của Macedonia theo tuần tự thời gian các sự kiện diễn ra. Cuốn Lịch sử thế giới thời cổ đại của Thôi Liên Trọng, NxbThành phố Hồ Chí Minh 2002 đã nêu lên được tình hình của các quốc gia Hi Lạp hóa trên tất cả các phương diện: kinh tế, chính trị, xã hội. Ngoài ra, còn có các giáo trình của các trường Đại học và Cao đẳng đã đề cập đến vấn đề này. Qua đó chúng ta thấy, các tác phẩm này đã đề cập được đến vấn đề gia đình, quê hương đã có ảnh hưởng như thế nào đến Alexander. Thời kì Hi Lạp hóa cũng được nhiều nhà sử học đề cập đến. 6 Kế thừa những công trình nghiên cứu đó. Chúng tôi cố gắng trình bày một cách có hệ thống về thân thế, sự nghiệp của Alexader và những đóng góp của ông cho lịch sử. Và làm sáng tỏ sâu sắc hơn một vài quốc gia Hi Lạp hóa. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. 3.1. Đối tượng nghiên cứu. Trong đề tài luận văn chủ yếu nghiên cứu về tiểu sử cuộc đời của Alexander. Và một số quốc gia Hi Lạp hóa ở phương Đông. 3.2. Phạm vi nghiên cứu. Đề tài đi vào tìm hiểu cụ thể về gia đình, quê hương của Alexander và những ảnh hưởng của gia đình quê hương đến việc hình thành nhân cách của Alexander sau này. Các quốc gia Hi Lạp hóa tiêu biểu. 4. Nhiệm vụ. Góp phần làm sáng tỏ và tổng hợp một cách có hệ thống cuộc đời sự nghiệp của Alexader. Qua đó thấy được vai trò của Alexander trong lịch sử. Trình bày một cách cụ thể về các quốc gia Hi Lạp hóa. 5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu. 5.1. Nguồn tài liệu. Luận văn thực hiện dựa trên các nguồn tài liệu sau: - Các giáo trình trong những trường Đại học và Cao đẳng về lịch sử thế giới thời cổ đại và các nhân vật lịch sử trên thế giới. - Các tài liệu tham khảo sách, báo, tạp chí, các trang web. 5.2 Phương pháp nghiên cứu. Để giải quyết vấn đề đưa ra, chúng tôi dựa vào chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, những quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lênin làm cơ sở phương pháp cho việc nghiên cứu. Đây là đề tài lịch sử nên phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic được đặc biệt coi trọng. Luận văn dựa vào tài liệu lịch sử, những sự kiện lịch sử có thật để phân tích xử lý hệ thống hóa, khái quát hóa vấn đề. 7 Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng các phương pháp khác như: so sánh đối chiếu, phương pháp thống kê …nhằm hộ trợ cho hai phương pháp chủ yếu trên. 6. Bố cục của khóa luận. Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu gồm hai chương: Chương 1: Cuộc Đông chinh của Alexander. Chương 2: Thời kì Hi Lạp hóa ở một số quốc gia phương Đông. 8 B. NỘI DUNG Chương 1. CUỘC ĐỜI ALEXANDER III CỦA MACEDONIA Vào khoảng thế kỷ VII TCN đến thế kỷ VI TCN, nhà nước của tộc người Macedonia “man tộc” đã xuất hiện dưới quyền cai trị của vị vua đầu tiên là Perdiccas I. Trong tiến trình lịch sử của mình, Macedonia không ngừng tiến hành mở rộng lãnh thổ. Bước sang thế kỷ IV TCN, Macedonia bắt đầu bước vào thời kì hưng thịnh. Trong khi đó, các thành bang Hi Lạp lại bước vào giai đoạn suy tàn, khủng hoảng. Những mâu thuẫn đang tồn tại trong lòng xã hội bây giờ trở nên gay gắt hơn, đã đưa đất nước Hi Lạp tới các cuộc khủng hoảng trầm trọng. Lợi dụng tình hình rối ren đó, Macedonia quật khởi đứng lên chinh phục toàn bộ bán đảo Balkans, chấm dứt thời kỳ độc lập của các thành bang Hi Lạp này mở đầu cho quá trình người Macedonia cai trị người Hi Lạp dưới sự cầm quyền của Phillip II của Macedonia (359 – 336 TCN ). Bằng tài năng và sự cố gắng của mình, vua PhillipII đã có những đóng góp cho sự thịnh vượng của vương triều Macedonia. Nhưng phải đợi đến khi Alexander – con trai của vua Phillip II thì Macedonia mới thật sự trở nên hùng mạnh và khẳng định được vị trí của mình. Alexander lên nắm quyền không chỉ tạo nên bước chuyển biến lớn trong lịch sử Macedonia – Hi Lạp mà còn có ý nghĩa lớn lao với lịch sử phát triển của toàn nhân loại. 1.1. Tiểu sử của Alexander. Alecxander được lịch sử biết đến với cái tên Alexander Đại Đế. Trong tiếng Hi Lạp Alexander có nghĩa là “bảo hộ con người” hay là “nguồn che chở” [6,9], theo tiếng Hán thì gọi là A Lịch Sơn Đại Đế. Alexander được hậu thế nhắc đến như là kẻ xâm lược lớn nhất thời cổ đại và cũng là vị vua nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử Hi Lạp. 9 1.1.1. Quê hương. Alexander được sinh ra vào ngày 21 tháng 7 năm 356 TCN tại Pella, kinh đô của Macedonia cổ. Đây là đất nước mà cha ông vua Phillip II đang làm bá chủ. Macedonia là vương quốc nằm ở phía Bắc bán đảo Hi Lạp có biên giới, phía Tây giáp với vương quốc Epirusvaf, phía Đông giáp với lãnh thổ Thrace. Theo nghĩa trong tiếng Hi Lạp dịch ra Macedonia được hiểu là: vùng đất cao nguyên. Từ lâu, Macedonia là vùng địa phương thuộc biên cương xa xôi hẻo lánh của Hi Lạp. Nơi đây là khu vực có nhiều đồi núi. Người Macedonia là những người đồng tộc với cư dân Hi Lạp. Trong thời kỳ trước đây khi các chi của người Hi Lạp kéo nhau tiến xuống phía Nam của bán đảo Hi Lạp thì người Macedonia vẫn kiên quyết ở yên tại khu vực phía Bắc này mà họ đã định cư từ nhiều thế hệ. Do nhiều yếu tố chi phối nên trình độ phát triển xã hội của vùng đất này còn tương đối thấp nên họ bị người Hi Lạp xem như người “man tộc” [43, 9]. Cư dân sinh sống tại khu vực này bao gồm nhiều bộ lạc khác nhau. Họ là những người có tính khí rất hung tợn nhưng cũng rất quyết liệt. Khoảng vào năm 700 TCN, gia tộc Argead, những người mà theo truyền thuyết là từ các thành phố Hi Lạp di cư đến và lập nên vương quốc Macedonia với vị vua đầu tiên là Perdicas I. Vương quốc này nằm trong đồng bằng được bồi đắp bởi hai con sông Haliacmon và sông Axius. Bước sang thế kỷ V TCN, Macedonia ngày càng khẳng định được vị trí của mình bằng việc tham gia tích cực vào các sự vụ tại bản thổ Hi Lạp: gia nhập Đại hội tranh tài thể thao Olympia khai diễn 4 năm một lần và cùng kí kết liên minh chính trị với các thành bang của Hi Lạp. Trong thời kì chiến tranh Hi Lạp và Ba Tư (500 – 449 TCN) diễn ra cũng là giai đoạn người Macedonia thể hiện được bản lĩnh của mình. Dù đang bị 10