Tìm hiểu cơ sở kinh tế, xã hội của chế độ mạc phủ (bacuphu) ở nhật bản

Trong quá trình học tập, tìm hiểu xã hội trung đại Nhật Bản, tôi bịcuốn hút, thôi thúc bởi nhận xét của Mác: [Nhật bản, với tổ chức chiếmhữu ruộng đất thuần tuý phong kiến, và nền kinh t

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo Hoàng

Đăng Long, đã hớng dẫn, giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình chọn và thực hiện đề tài này.

Trong quá trình tiến hành đề tài, còn đợc sự hớng dẫn, góp

ý của quý thầy cô giáo trong khoa cùng các bạn đồng nghiệp nên

đề tài đợc thực hiện thành công.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

SV Vũ Thị Huyên

K 39 - A 1 - Lịch sử

A Phần dẫn luận

1 Lý do chọn đề tài:

Lịch sử nhân loại cho đến nay đã và đang trải qua năm hình tháikinh tế, xã hội ở chặng đầu, hình thái nguyên thuỷ, buổi bình minh củaloài ngời là chung toàn thế giới Nhng từ khi xã hội phân hoá giai cấp, nhànớc xuất hiện thì lịch sử thế giới hình thành và phát triển trên mỗi vùng,khu vực không giống nhau

Về đại thể, có thể phân tơng đối thành hai khu vực: phơng Đông vàphơng Tây

Trong quá trình học tập, tìm hiểu xã hội trung đại Nhật Bản, tôi bịcuốn hút, thôi thúc bởi nhận xét của Mác: [Nhật bản, với tổ chức chiếmhữu ruộng đất thuần tuý phong kiến, và nền kinh tế tiểu nông phát triểnrộng rãi, đã cho chúng ta một hình ảnh của châu Âu thời trung đại đúng

đắn hơn nhiều so với tất cả các quyển sử của chúng ta vốn thấm quá sâunặng những thiên kiến t sản] [8;722]

Điều đó có nghĩa rằng, hình thái kinh tế, xã hội phong kiến NhậtBản hàm chứa những đặc trng chung của thế giới (cả phơng Đông và ph-

Chúng tôi chọn đề tài “Tìm hiểu cơ sở kinh tế, xã hội của chế độMạc phủ ở Nhật Bản” mang dụng ý đi sâu vào nội dung quan hệ sản xuấtphong kiến của đất nớc này

Từ chính sách phân phong ruộng đất trong cải cách Taica, quá trìnhtập trung ruộng đất vào tay quý tộc địa chủ dẫn đến trang viên ra đời; tầnglớp “võ sĩ đạo” cùng bậc thang đẳng cấp phong kiến quân sự hình thành,chính là quá trình tạo ra cơ sở kinh tế, xã hội cho sự ra đời chế độ Mạcphủ ở Nhật Bản

Trạng thái nền kinh tế trang viên phong kiến, sự thay đổi quan hệgiai cấp xung quanh trục trật tự đẳng cấp phong kiến quân sự làm cơ sởkinh tế, xã hội cho mỗi thời kỳ Mạc phủ

Cơ sở kinh tế, xã hội của chế độ Mạc phủ, một chính quyền phongkiến song song tồn tại với chính quyền Thiên Hoàng, còn nhằm tìm hiểusâu sắc những đặc điểm phơng Đông với “hình ảnh phơng Tây” của chế

độ phong kiến Nhật Bản

Lựa chọn, thực hiện đề tài này, chúng tôi không tham vọng, pháthiện, tìm đợc cái gì mới mẻ, mà xác định là bớc đầu tập dợt, làm quen vớinghiên cứu khoa học Nhằm nâng cao hơn tri thức, nắm chắc hơn khoahọc cơ bản cho hành trang vì sự nghiệp giáo dục mai sau

Có tham vong, nhng do năng lực hạn chế lại là bớc đầu tập dợtnghiên cứu khoa học nên đề tài của chúng tôi hẳn còn nhiều thiếu sót,mong đợc quý thầy cô, cùng các bạn đồng nghiệp bổ cứu, góp ý kiến

2 Lịch sử vấn đề.

Nhật Bản ngày nay trong con mắt mọi ngời là biểu tợng “con rồngchâu á” Điều đó, đợc thể hiện ngay trên nớc Nhật, với một nền kinh tếvững chắc và một xã hội phát triển toàn diện

Chính sự phát triển của nớc Nhật nh vậy, nên ngời ta không chỉ ớng tới tơng lai, mà còn luôn nhìn về quá khứ, để hiểu sâu sắc đợc cộinguồn dân tộc mình qua các thời kỳ lịch sử

h-Ngoài các nhà nghiên cứu trong nớc, Nhật Bản còn thu hút đợc khánhiều tác giả nớc ngoài nghiên cứu về dân tộc mình

Lịch sử phong kiến Nhật Bản trong khoảng thời gian khá dài từ thế

kỷ VII đến nửa sau thế kỷ XIX mới kết thức Đây là giai đoạn lịch sử thuhút khá nhiều nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực nh: qúa trình ra đời,phát triển, suy vong của chế độ phong kiến hay nghiên cứu về đặc điểmcủa phong kiến Nhật Bản

Đặc biệt, thời kỳ Mạc phủ đã có rất nhiều đề tài hấp dẫn, có giá trịkhoa học, thực tiễn mang ý nghĩa giáo dục đã đợc nghiên cứu, nhng mỗi

đề tài thể hiện ở những góc độ khác nhau

Phải nói rằng bộ sách “lịch sử Nhật Bản” (gồm ba tập) do NXBkhoa học xã hội - Hà Nội 1994, đã giới thiệu một cách tổng quát nhấttoàn cảnh thời kì phong kiến Nhật Bản từ đầu đến khi bị diệt vong (1868)

Bộ sách này đã giới thiệu mọi khía cạnh trong xã hội phong kiến, chứ cha

cụ thể về kinh tế, xã hội về thời kỳ này Đây mới trình bày theo phơngpháp thông sử, nhng lại là tài liệu cơ bản cho việc tham khảo, tìm hiểu vềcơ sở kinh tế, xã hội của chính quyền Mạc phủ

Bên cạnh đó, một dạng nghiên cứu khác cũng có đụng chạm đếnkinh tế xã hội của các thời kỳ Mạc phủ đó là cuốn “lịch sử kinh tế các nớc(ngoài Liên Xô)” do NXB khoa học xã hội - Hà Nội 1978 Tác giả chỉnhắc đến kinh tế xã hội thời kỳ phong kiến ở Nhật Bản để so sánh với cácnớc khác, viết theo dạng của lịch sử kinh tế.

Không cung cấp những kiến thức cụ thể về cơ sở kinh tế, xã hội củachế độ Mạc phủ, mà chỉ đi sâu nghiên cứu sự biến đổi trong kinh tế, xãhội dới thời kỳ Tôcgaoa, ta lại bắt gặp công trình nghiên cứu của NguyễnVăn Kim “những chuyển biến kinh tế, xã hội ở Nhật Bản thời kỳ Tôc-gaoa” (trong cuốn “một số chuyên đề về lịch sử thế giới”) do NXB Đạihọc quốc gia - Hà Nội 2001 Tác giả nghiên cứu sự phát triển của kinh tế,xã hội đã vợt ra ngoài chế độ phong kiến Điều đó cũng giúp ta nhận thức

đợc nền kinh tế, xã hội phong kiến Nhật Bản

Do tiếp xúc ở những góc độ khác nhau, tuỳ vào phạm vi từng đề tài,

mà vấn đề cơ sở kinh tế, xã hội của Mạc phủ cũng đợc đa vào nghiên cứu

ở mức độ khác nhau

Nh các công trình nghiên cứu của Mác - Ăngghen về chế độ phongkiến Hay trong “các học thuyết kinh tế” cũng có nhắc đến Hoặc ở nhữngbài nhận xét lẻ tẻ về các thời kỳ Mạc phủ

Nh vậy, tất cả những công trình nghiên cứu trên, là những đóng góplớn cho sự tìm hiểu chế độ phong kiến Nhật Bản Nhng xét về mặt cơ sởkinh tế, xã hội của chế độ này tồn tại thì cha có một công trình nào nghiêncứu liền mạch mà chỉ đứt đoạn từng thời kỳ một Vì vậy rất khó khăntrong quá trình theo dõi sự phát triển ấy Có hiểu đợc cặn kẽ vấn đề thì tamới hiểu đợc, vì sao chế độ phong kiến Nhật Bản lại trải qua các thời kỳphát triển từ thấp đến cao và cuối cùng bị diệt vong

Tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu cơ sở kinh tế, xã hội của chế độ Mạc

phủ (Bacuphu) ở Nhật Bản”.

Không có tham vọng là nêu lên một cách đầy đủ và trọn vẹn haykhám phá, phát hiện ra những nội dung gì mới mẻ về cơ sở kinh tế, xã hội

của thời kỳ Mạc phủ Mà chỉ tìm hiểu cơ sở kinh tế xã hội dẫn đến sự ra

đời, phát triển và diệt vong của chính quyền Mạc phủ, nhằm góp phầngiảng dạy tốt phần lịch sử chế độ phong kiến sau này

3 Phơng pháp nghiên cứu

Để tiến hành đề tài này tôi đã vận dụng những phơng pháp sau:

ph-ơng pháp logic, lịch sử, kết hợp với phph-ơng pháp phân tích, tổng hợp để xử

lý tài liệu, hệ thống hoá các kiến thức có liên quan về kinh tế, xã hội thời

kỳ Mạc phủ Từ đó có cái nhìn khái quát, cụ thể hơn đối với cả thời kỳnày

4 Giới hạn đề tài.

Chế độ phong kiến Nhật Bản tồn tại trong một thời gian khá dài từthế kỷ thứ VII đến nửa sau thế kỷ XIX nhng trong phạm vi đề tài nàychúng tôi chỉ nghiên cứu về cơ sở kinh tế, xã hội của thời kỳ Mạc phủ

Có nghĩa là từ khi chế độ Mạc phủ ra đời năm (1192) đến khi kếtthúc năm (1868), chế độ Mạc phủ đã dựa vào những cơ sở về kinh tế, xãhội nh thế nào để tồn tại và phát triển chứ không đi sâu tìm hiểu toàn bộcả thời kỳ phong kiến ở Nhật Bản

5 Bố cục của đề tài.

Ngoài phần đặt vấn đề và phần kết luận chung Nội dung chính của

đề tài gồm 4 chơng

Chơng 1: Tổng quan lịch sử cổ trung đại Nhật Bản.

Chơng 2: Cơ sở kinh tế, xã hội dẫn đến sự ra đời của chế độ

Do vị trí Nhật Bản nằm ở góc đông bắc ở Thái Bình Dơng thuộcmiền cực Đông của lục địa châu á, vì vậy Nhật Bản đã giao lu văn hoá,kinh tế với thế giới bằng ba con đờng chính là phía Bắc, phía Đông vàphía Nam

Ngay từ khi quần đảo mới đợc hình thành, nơi đây đã là nơi tậptrung sinh sống của nhiều thành phần dân c thuộc vùng châu á ở nhữngbuổi đầu họ là những nhóm ngời độc lập, nhng trải qua một quá trình sinhsống lâu dài trên cùng một mảnh đất những nhóm ngời này đã hoà đồnglại với nhau, dần dần họ trở thành dân c của một dân tộc thống nhất Nhvây, từ nhiều thành phần c dân khác nhau đợc hỗn chủng đã tạo nên cộng

đồng c dân trên đất nớc Nhật và khi cộng đồng c dân ấy đã hoà nhập lạilàm một thì họ cũng bắt đầu xây dựng đất nớc từ những buổi đầu nh cácnơi khác

Từ thế kỷ I (TCN) trở đi đồ đồng xuất hiện ngày càng nhiều, trêncơ sở xuất hiện của đồ đồng, trong những thập kỷ đầu công nguyên, ởNhật Bản đã diễn ra quá trình tan rã của chế độ công xã nguyên thuỷ,cùng với quá trình tan rã ấy trong xã hội đã bắt đầu xuất hiện mâu thuẫn,

và quá trình phân hoá tài sản, xã hội đã có giai cấp Cũng trong thời giannày những hình thức phôi thai của nhà nớc xuất hiện

Đến đầu thế kỷ III đã xuất hiện những nhà nớc tơng đối lớn, các

n-ớc này cạnh tranh với nhau vì vậy, nảy sinh t tởng muốn làm bá quyềnthống trị toàn bộ đất nớc, vì vậy những mâu thuẫn ấy ngày càng dâng caotrong xã hội Bọn quý tộc thống trị ở các nớc, đã nghĩ đến việc muốnnhanh chóng tạo nên một chính quyền nhà nớc vững mạnh để thay đổi ph-

ơng thức bóc lột, tạo cho mình thế lực ngày càng mạnh hơn Tiêu biểu cho

t tởng này là dòng họ Xôga mà ngời đứng đầu là thái tử Xiôtôc, ông muốn

xây dựng ở Nhật Bản một thể chế nhà nớc theo hình ảnh của chế phongkiến Trung Quốc

Nh vậy, chính những mâu thuẫn trong xã hội Nhật Bản đã thúc đẩy

sự ra đời của chế độ phong kiến, cả những tàn d của công xã nguyên thuỷtan rã khi thái tử Xiôtôc ban bố điều luật gồm 17 điều, từ đây ở Nhật Bảnchế độ phong kiến đợc chính thức xác lập ở Nhật Bản

1.2 Lợc sử phong kiến Nhật Bản.

T tởng muốn bá quyền lãnh đạo của họ Xôga đã không thực hiện

đ-ợc, khi Thiên Hoàng thắng đợc họ Xôga thì quyền lực đã thực sự trả vềcho thái tử Côtôc (Hiếu Đức) hiệu Taica

Năm 645 đợc xem là năm Taica thứ nhất, sang năm Taica thứ hai(646), Thiên Hoàng hạ chiếu cải cách và tiếp đó ông tiếp tục đa ra một sốluật, lệnh cụ thể Nội dung cuộc cải cách đợc lịch sử Nhật Bản gọi là cảicách Taica Cuộc cải cách đã thực sự mở đờng cho chế độ phong kiếnNhật Bản ra đời Nh vậy từ thế kỷ thứ VII chế độ phong kiến ở Nhật Bản

đợc xác lập và phát triển qua hai thời kỳ Nara và thời kỳ Hâyan

Thời kỳ Nara (710 - 794) xã hội có bớc phát triển nhất định về kinh

tế, chính trị, xã hội Nhng chính sự phát triển ấy đã làm mâu thuẫn giữaquý tộc mới và quý tộc cũ lại bùng nổ Cuộc đấu tranh giữa hai tầng lớpnày kéo dài suốt thời kỳ Nara và tập trung chủ yếu vào hai dòng họ lớnPhugioara và ốttômô Cuối cùng dòng họ Phugioara hoàn toàn thắng lợi,kết thúc thời kỳ Nara

Năm 794 Nhật Bản dời đô đến Hâyan, kinh đô ở đây tồn tại từ năm

794 - 1192, trong gần 4 thế kỷ Nhật Bản đã có nhiều biến đổi sâu sắc vềcơ sở kinh tế, xã hội Chế độ phong kiến phát triển, trang viên bắt đầu đợchình thành, chính điều này lại làm cho mầu thuẫn xã hội lên cao hơn, cácdòng họ phong kiến luôn luôn muốn tranh dành quyền lực về mình đểtiếm quyền lãnh đạo cả nớc Những mâu thuẫn ấy, tập trung lên cao độ ởhai dòng họ Minamôtô và Taira Sự xung đột giữa hai dòng họ kết thúcbằng thất bại của họ Taira Mọi thành quả thuộc về dòng họ Minamôtô

mà kẻ đứng đầu là Yôritômô

Sau khi đã dành đợc thế mạnh hơn đối với họ Taira, dòng họMinamôtô thành lập ra một chính quyền khác tồn tại song song với chínhquyền Thiên Hoàng, chính quyền ấy đợc gọi là Mạc phủ (Bacuphu) Nh

vậy chế độ phong kiến ở Nhật Bản từ đây lại có thêm một chính quyềnmới đó là chế độ Mạc phủ

Thời kỳ Mạc phủ ở Nhật Bản tồn tại khá dài, trải qua các thời kỳMạc phủ khác nhau và mỗi thời kỳ Mạc phủ đã làm cho chế độ phongkiến Nhật Bản ngày càng đi lên mà đỉnh cao là thời kỳ Tôcgaoa

1.2.1 Thời kỳ Mạc phủ Camacra và Mạc phủ Murômachi.

* Mạc phủ Camacra.

Chế độ Mạc phủ đợc xác lập đầu tiên ở Nhật Bản là Mạc phủCamacra Để xây dựng đợc chính quyền Mạc phủ đầu tiên này, dòng họMinamôtô cũng đã trải qua một quá trình đấu tranh lâu dài, quyết liệt vớicác dòng họ phong kiến khác, và cũng phải chịu rất nhiều thiệt hại vềmình

Đến năm 1815 thì dòng học Minamôtô hoàn toàn chiếm u thế, ngờicủa dòng họ Minamôtô đã thiết lập đợc sự kiểm soát trên cả nớc, hìnhthành một chế độ phong kiến độc quyền mạnh và ổn định hơn các thế lựcthống trị trớc kia Ngay từ khi còn đấu tranh, năm 1184 dòng họMinamôtô đã thành lập ra một chính quyền riêng tại Camacra ở miền

Đông Nhật Bản

Năm 1185 Yôritômô cử ngời đến kinh đô yêu cầu viện chính cholập chức “Thủ hộ” và “Địa đầu” ở các địa phơng, còn yêu cầu viện chínhcho thu một loại thuế ruộng đất gồm ruộng đất của trang viên và ruộng

đất của nhà nớc Với những biện pháp ấy, Yôritômô đã khống chế đợc tấtcả các mặt, kinh tế, chính trị trong cả nớc

Năm 1192 Yôritômô đợc Thiên Hoàng phong cho danh hiệu tớngquân, mở đầu cho việc thành lập một chính quyền quân sự của tầng lớpXamurai ở Nhật Bản

Nh vậy, chế độ phong kiến ở Nhật Bản đã tồn tại một chính quyềnMạc phủ song song với chính quyền của Thiên Hoàng Nhng thời kỳ nàyquyên hành thực tế lại nằm trong tay chính quyền Mạc phủ, Thiên Hoàngchỉ là bù nhìn Hệ thống chính quyền ấy đợc gọi là Bacuphu tức là Mạcphủ (Mạc tức là cái lều, Phủ là chính phủ có nghĩa là “đại bản doanh” củachính quyền quân sự Nhật Bản)

Chính quyền Bacuphu Camacra tồn tại từ năm 1192 đến năm 1333

Địa bàn Camacra là một thị trấn cách Kyôtô 500km, thuộc trung tâmvùng Tây Nhật Bản Dân c ở dây sống chủ yếu bằng nghề nông, nhng phải

nói nền kinh tế ở đây cũng rất phong phú bởi có nhiều ngành nghề khácnhau Mạc phủ Camacra ngày càng lớn mạnh và làm chủ thực sự đợc địaphơng mình cai quản, đã thu phục đợc nhiều võ sĩ phục vụ cho chínhquyền mình, đời sống c dân dới thời Mạc phủ Camacra ngày càng sungtúc hơn Nh vậy, từ khi Mạc phủ Camacra đợc ra đời, đây là một chínhquyền phong kiến lớn mạnh cả về kinh tế, chính trị, xã hội Khi chínhquyền Camacra đang thực sự vững mạnh thì đột ngột Yôritômô (ngời

đứng đầu) qua đời, trớc tình hình ấy, mọi quyền bính của chính quyềnMạc phủ rơi vào tay bố vợ, là Hôđiô Tôkimaoa

Năm 1203, Tôkimaoa lập cháu ngoại của mình là MinamôtôXanemôtô lên làm tớng quân còn mình giữ chức “nhiếp chính”

Năm 1219 Xanemôtô bị giết chết, dòng dõi tớng quân Minamôtôhoàn toàn tuyệt diệt Từ đó về sau họ Hôđiô mời dòng dõi của họ Phudioa

và các thân vơng thuộc hoàng tộc ở kinh đô về làm tớng quân bù nhìn,còn mình về danh nghĩa chỉ làm chấp quyền nhng thực chất lại là kẻ nắmchính quyền của Mạc phủ

Đến năm 1221 sau khi thắng lợi trong cuộc tấn công vào ThiênHoàng, Mạc phủ Camacra dới thời Hôđiô càng lớn mạnh thêm, ông đãtịch thu đợc 3000 trang viên của quý tộc và quan lại ở 37 tỉnh rồi phái cáctớng lĩnh của mình xuống quản lý Do vậy, cơ sở kinh tế của Mạc phủngày càng lớn mạnh, quyền lực của họ Hôđiô đã lấn át cả triều đình

Chế độ Mạc phủ ngày càng thể hiện sự vững mạng của mình đốivới chính quyền của Thiên Hoàng

Năm 1332 bộ luật Jôây đợc Hôđiô cho ban hành, nội dung của bộluật chủ yếu là để bảo vệ quyền lợi cho Mạc phủ và quan lại phong kiếndới quyền Camacra Qua đó ta thấy Mạc phủ đầu tiên này có uy tín rất lớntrong xã hội Nhật Bản lúc bấy giờ, có quyền hành với tay ra nhiều nơitrong cả nớc Thế nhng sự phát triển đó không duy trì đợc lâu, Mạc phủCamacra đã bị kẻ thù làm đảo lộn dần dần dẫn đến bị sụp đổ hoàn toàn

Từ năm 1268 quân Mông Cổ ép buộc Nhật Bản phải thần phục

Nh-ng chính quyền Mạc phủ đã nhất định cự tuyệt và quyết tâm chuẩn bịkháng chiến Với ý chí quyết tâm cao độ của Mạc phủ Camacra đã làmcho quân Mông Cổ thất bại thảm hại trong hai lần xâm lợc vào Nhật Bản,lần 1 vào năm 1274 và lần 2 vào năm 1281

Sự thắng lợi của chính quyền Mạc phủ trong hai lần chống quânMông Cổ đã đa địa vị của Mạc phủ Camacra lên cao, nhng những thiệt hại

do hậu quả chiến tranh để lại mà chính quyền Mạc phủ phải gánh chịucũng hết sức nặng nề Sau chiến tranh, nền kinh tế của Mạc phủ bị suyyếu rõ rệt, các tầng lớp trong xã hội bị ảnh hởng nhiều Nhất là tầng lớp

võ sĩ sau cuộc chiến tranh bị suy sụp về mọi mặt, họ đã phải bán cả ruộng

đất để sinh sống Tình hình ấy đã làm cho chính quyền Mạc phủ ngàycàng kiệt quệ Mặc dù Mạc phủ Camacra đã có nhiều biện pháp để ngănchặn khủng hoảng Nhng tất cả đều không đem lại hiệu quả Sự suy yếungày càng biểu hiện trầm trọng Tình hình này đã tạo điều kiện cho cácthế lực đối địch bắt đầu ngóc đầu dậy chống lại Mạc phủ Camacra.Chínhquyền Mạc phủ lúng túng, tỏ ra bất lực với thời cuộc

Đến năm 1333, thành phố Camacra chỗ dựa cuối cùng của dòng họHôđiô bị quân đội của các thế lực vùng Tây nam đánh chiếm, chấp quyềnHôđiô tự sát Sau gần 120 năm thống trị đất nớc, đến đây quyền lực dòng

họ Hôđiô đã bị thủ tiêu và chính quyền Mạc phủ Camacra hoàn toàn bịtiêu diệt Một thời kỳ có nhiều tiến bộ về kinh tế, văn hoá, xã hội đã bịsụp đổ, chế độ Mạc phủ Camacra lại đợc thay thế và tiếp nối của chínhquyền Mạc phủ Murômachi

* Mạc phủ Murômachi.

Mạc phủ Murômachi tồn tại từ năm 1338 đến năm 1573, về cơ cấucũng nh Mạc phủ Camacra, đây là thời kỳ về thực tế quyền lực vẫn nằmtrong tay Sôgun, Thiên Hoàng tồn tại cũng chỉ làm vì

Thời kỳ tồn tại của Mạc phủ Murômachi, đó là một xã hội thiếu ổn

định, đất nớc luôn diễn ra chiến tranh đẫm máu giữa các lãnh chúa vớinhau để tranh giành quyền lực Khi dòng họ Hôđiô bị tiêu diệt, ThiênHoàng Gôđaigô trở về kinh đô nhng không chú ý đến việc xây dựng đất n-

ớc, mà chỉ đợc thâu tóm vào củng cố địa vị cho mình Các quan chức chủchốt cũng chỉ nằm dòng họ của Thiên Hoàng Chính điều đó đã gây ranhiều bất bình trong tầng lớp võ sĩ

Năm 1336, một viên tớng của Hôđiô đã đem quân đánh chiếmKyôtô và đã lập Mixuaky lên làm Thiên Hoàng còn mình tự xng là tớngquân vì vậy lịch sử gọi là Bắc triều

Thiên Hoàng bỏ chạy xuống nam Kyôtô, lập ra một triều đình mới,lịch sử gọi là Nam triều

Thời kỳ hai chính quyền song song tồn tại ấy đợc gọi là thời kỳNam - Bắc triều (1333 - 1392) Trong khoảng thời gian này, hai bên xung

đột nhau quyết liệt, không phân thắng bại

Đến năm 1378 cháu của Takauđi là Yôshimixu xây dựng đại bảndoanh của Mạc phủ trên đờng phố Murômachi Vì vậy, ngời ta gọi luôn làMạc phủ Murômachi; đây cũng là thời kỳ loạn lạc hỗn chiến triền miêntrong suốt 40 năm

Đến năm 1392, Nam triều chấp nhận thoái vị, chịu nhờng quyềncho Bắc triều, tất cả các thế lực phong kiến đều thuần phục Ashikiga Sauchiến tranh Nam - Bắc triều, các Đaimiô ở nhiều địa phơng vẫn luôn luônnổi dậy để xng hùng, xng bá, đất nớc lại bớc vào “thời kỳ chiến quốc” từnăm 1467 -1573 Mạc phủ Murômachi trong suốt thời gian tồn tại, xã hộiluôn luôn có những mâu thuẫn chằng chéo, đất nớc bị xáo động liên tục

về mọi mặt, lâm vào tình trạng bị chia cắt, cát cứ phong kiến

Xã hội muốn phát triển lên đợc thì phải chấm dứt tình trạng phânliệt, đất nớc phải thống nhất tập trung Nhng Mạc phủ Murômachi đãhoàn toàn không làm đợc điều đó Vì vậy, Mạc phủ Murômachi không thểtồn tại lâu dài đợc, mà phải thay vào đó là một chính quyền tiến bộ hơnvững mạnh về mọi mặt để gánh vác những nhiệm vụ ấy, vì vậy chế độMạc phủ lại đợc tiếp nối dới thời kỳ Tôcgaoa, thời kỳ Mạc phủ Tôcgaoa

đã thực sự thống nhất đợc đất nớc và đa chế độ phong kiến phát triển lênmột giai đoạn mới

1.2.2 Thời kỳ Mạc phủ Tôcgaoa: Chế độ phong kiến phát triển

ớc Nhật Năm 1582 Nôbunaga bị sát hại, sự nghiệp của ông còn dang dở

Năm 1590 về cơ bản Hiđêyôshi đã thống nhất đợc đất nớc, chấmdứt đợc tình trạng xâm liệt hỗn chiến 100 năm trên nớc Nhật Dới thờiHiđêyôshi chế độ phong kiến lại đợc phát triển hơn thời kỳ trớc, Ôsaka lại

Năm 1598 Hiđêyôshi qua đời khi sự nghiệp thống nhất cha đợchoàn thành Sau khi ông mất đã đa con trai Hiđêyôri lên làm tớng quân,nhng còn rất nhỏ tuổi vì vậy đã phải nhờ Tôcgaoa Iêyasu và bốn Đaimiôlàm phò tá cùng Hiđêyôri Với nhiệm vụ đợc giao đó Tôcgaoa Iêyasu đãdần dần khống chế quyền lực về mình và trở thành ngời nắm giữ toàn bộchính quyền Trớc tình hình ấy đã làm cho các chúa phong kiến đứng dậychống lại Tôcgaoa

Năm 1600 có hơn 40 Đaimiô bị đánh bại, rồi Tôcgaoa tự xng là ớng quân, đã lập ra chính quyền Mạc phủ mới ở Êđô gọi là Mạc phủ Tôc-gaoa

Năm 1603 Iêyasu đợc thiên hoàng phong cho chức “Chinh di đại ớng quân” đến đây thì mâu thuẫn nội bộ cũng hoàn toàn chấm dứt, chínhquyền lại tập trung vào Mạc phủ Tôcgaoa Dới thời Mạc phủ Tôcgaoanày, ông đã đa ra nhiều biện pháp để củng cố chính quyền mình vữngmạnh đi lên Tôcgaoa đã khống chế các lãnh chúa khác, bắt họ phải tuyệt

t-đối phục tùng chế độ Mạc phủ Để quyền lực của chính quyền thực sựvững mạnh, đến năm 1615 Tôcgaoa đã ban hành bộ luật Vũ Gia để kiểmsoát các Đaimiô trong cả nớc

Với những quy định của Mạc phủ nh vậy, ở thời kỳ đầu đã đa chínhquyền phong kiến phát triển mạnh mẽ trên tất cả các phơng diện kinh tế,xã hội, các tầng lớp trong xã hội đã làm đúng vị trí vai trò của mình, xãhội thực sự đã đi vào khuôn khổ, vì vậy nó đã thúc đẩy chế độ phong kiếnphát triển lên đỉnh cao

Một trong những biểu hiện của sự phát triển ấy, đó là kinh tế đãphát triển vợt ra ngoài trang viên phong kiến Đến thời kỳ này, kinh tếkhông còn đơn thuần là tự cấp, tự túc nữa mà trong xã hội đã xuất hiệnnền kinh tế hàng hoá và kinh tế tiền tệ, đất nớc đã có những trung tâmgiao lựu buôn bán rất nhộn nhịp Nh vậy đây chính là biểu hiện của mầmmống kinh tế t bản chủ nghĩa

Sự phát triển đó, chính quyền Mạc phủ không đáp ứng đợc, mà lạivẫn muốn gò ép theo guồng quay của chế độ phong kiến, điều đó nó là sựcản trở lớn cho quá trình phát triển đất nớc, xã hội lúc bấy giờ, do sự đilên ấy ngời ta không còn coi trọng địa vị đẳng cấp của mình nữa, điều đóchứng tỏ rằng cơ sở về kinh tế, xã hội của chính quyền Mạc phủ đã bị mấtdần, đây là một báo động lớn cho sự khủng hoảng của Mạc phủ Tôcgaoa

Khi chế độ ấy không có sức cuốn hút lao động thì chính quyềncũng sẽ không thể tồn tại đợc nữa, và thực tế đã đúng nh vậy.

Năm 1868 cuộc “minh trị duy tân” đợc tiến hành đã chấm dút hoàntoàn của chế đô Mạc phủ và cả thời kỳ phong kiến ở Nhật Bản

Nh vậy, chế độ phong kiến ở Nhật Bản tồn tại trong một thời gianrất dài, từ cải cách Taica (646) đến nửa sau thế kỷ XIX Trong thời gian

ấy đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, thời kỳ tồn tại của chế độ phongkiến nó đã góp phần không nhỏ vào quá trình phát triển của đất nớc NhậtBản, nhng chế độ phong kiến ở đây có vững mạnh, kiên cố đến mức độnào thì nó cũng không thể kìm hãm đợc quy luật phát triển của tự nhiên,xã hội Chế độ ấy sẽ bị một chế độ khác tiến bộ hơn phủ định, và ở NhậtBản đến thế kỷ XIX chế độ phong kiến đã sụp đỗ hoàn toàn, đất nớc bớcvào một giai đoạn phát triển cao hơn là thời kỳ t bản chủ nghĩa

Chơng II:

Cơ sở kinh tế, xã hội dẫn đến sự ra đời của chế độ

Mạc phủ (Bacuphu) ở Nhật Bản.

2.1 Sự hình thành quan hệ sản xuất phong kiến ở Nhật Bản.

ở Nhật Bản, chế độ phong kiến đợc hình thành từ sự tan rã của chế

độ thái ấp theo kiểu cũ Trong tình hình đó thì cải cách Taica (646) đã mở

đờng cho chế độ phong kiến phát triển, với nội dung đạo luật 17 điềucùng nhiều chính sách tiến bộ đợc đề ra, thực sự là cơ sở cho chế độphong kiến ra đời

Cải cách Taica là sự xác lập một hình thái kinh tế xã hội mới, đóchính là hình thái phong kiến Tác giả của cuộc cải cách Taica là thái tửnhiếp chính Côtôc, ông lên điều hành đất nớc lúc mới 21 tuổi, hoàn cảnhNhật Bản lúc đó có nhiều thuận lợi nên chỉ trong một thời gian ngắn đã

đạt đợc nhiều thành tích trong công cuộc cải cách về kinh tế, chính trị, xãhội

thu thuế, bọn họ vơ vét cho mình trớc rồi sau mới tính một ít lên trên][2;36]

Lý tởng của cải cách Taica là xây dựng một xã hội công bằng nhằmtớc bỏ chế độ bất chính của thiểu số thợng lu Cải cách Taica đã tuyên bố:tất cả các quyền chiếm hữu cá thể bị huỷ bỏ và ruộng đất đợc chuyển sang

sở hữu của nhà nớc, tức ruộng đất do quý tộc, thị tộc chiếm hữu bị huỷ bỏ,tất cả biến thành ruộng đất thuộc quyền sở hữu của nhà nớc phong kiến

Bộ dân một lực lợng lao động quan trọng, một hình thức bóc lột đặc thùcủa xã hội cổ đại ở Nhật Bản đợc giải phóng, trở thành nông dân lệ thuộcvào phong kiến

Trên cơ sở đó nhà nớc ban hành chế độ “ban điền”, phân phốiruộng đất bình quân và định kỳ cho nhân dân cày cấy Theo quy định củchế độ “ban điền”, thì mỗi suất nam đợc cấp hai đoạn (mỗi đoan =0,12ha) có tài liệu nói (mỗi đoạn bằng 0,10 ha), nữ giới đợc cấp bằng 2/3 suấtnam, nô tì cũng đợc cấp ruộng đất và mỗi suất băng 1/3 suất của nôngdân tự do Ruộng đất cứ 6 năm lại chia lại một lần, nhà nớc đã công nhận

đất làm nhà ở, đất vờn là của t, loại đất này đợc phép truyền cho con cháu,rừng núi, ao đầm đợc tự do sử dụng là của chung

Ngời nông dân nhận ruộng “ban điền” phải nộp thuế, làm nghĩa vụ

đối với nhà nớc, thuế là nghĩa vụ của ngời nông dân Nhật Bản phải nộpcho nhà nớc theo hình thức tô, dung, điệu

Tô phải nộp bằng lúa, dung là loại thuế thay cho lao dịch Đàn ông

từ 21 đến 60 tuổi hàng năm phải làm lao dịch từ 60 – 100 ngày Nhữngngời ở xa kinh đô hoặc không muốn đi lao dich thì nộp vải lụa thay thếgọi là dung Điệu phải nộp bằng sản phẩm thủ công nghiệp nh lụa, vải,bông… lại chia cắt rừng núi, đồng ruộng, những ngời từ 20 tuổi đến 61 tuổi gọi là “trung đinh” phải nộpbằng 1/4 suất đinh của trang đinh

Ngời nông dân với những mảnh ruộng đợc chia đợc gọi là “khẩuphần điển”, với tô thuế và nghĩa vụ gắn liền với ruộng đất đợc chia đó,thực tế họ đã bị trói chặt vào ruộng đất và trở thành đối tợng bóc lột chủyếu của các chúa phong kiến

Bên cạnh chính sách “ban điền” cho nông dân theo luật pháp quy

định thì bọn thống trị cũng đợc nhận ruộng đất của nhà nớc, đợc phânchia theo ba loại

- Tứ điền ban theo phẩm cấp, ở mức độ thấp nhất là 80 đoạn, mứccao nhất tới 800 đoạn

- Chức điền ban theo chức vụ, mức thấp nhất là 60 đoạn, mức caonhất tới 600 đoạn

- Công điền đợc ban theo công lao của ngời đó Riêng thiên hoàng

đợc nhận tới 2500 đoạn

Cùng với ruộng đất đợc ban cấp, bọn quý tộc, quan lại phong kiếncòn đợc nhận một số hộ nông dân phụ thuộc để bóc lột

Theo phẩm cấp mỗi quý tộc phong kiến có thể đợc nhận từ 100 đến

500 hộ, theo chức vụ mỗi quý tộc phong kiến có thể đợc nhận tới 3000 hộnông dân, các hộ nông dân phụ thuộc, phải nộp 1/2 số thuế lơng thực chonhà nớc, nửa còn lại nộp cho chủ phong kiến, ngoài ra họ còn phải nộpsản phẩm thủ công nghiệp và đi lao dịch cho chủ

Cha tìm đợc tài liệu thống kê để chứng minh số đất nhà nớc ban cấpcho quý tộc là bao nhiêu, nhng cứ tính ra mỗi phần ruộng ban theo phẩmcấp ở mức thấp nhất của chế độ phong kiến cũng gấp 40 lần phần ruộngcủa nông dân Phần ruộng tối đa của phong kiến gấp 1250 của nông dân.Thì cũng đoán biết đợc số ruộng đất ban cấp chiếm một tỉ số rất lớn

Một đặc điểm rất Nhật Bản đó là, chế độ phong kiến cấp ruộng đất

có liên quan tới chế độ thị tính Thiên hoàng phong cấp hay ban tặngruộng đất thờng là cho cả một dòng họ, chứ không ban cho cá nhân Dòng

họ Phudioara vì có công giúp đỡ thiên hoàng diệt họ Xôra khôi phụ uyquyền nên đợc phong phá lệ tới 5,6 ngàn đoạn ruộng đất cùng 5000 hộnông dân phụ thuộc Ngời đại diện cho dòng họ đợc phong cấp này ởtrung ơng là Phudioara Phubitô, còn họ hàng và ruộng đất của ông thì ởnhiều nơi trong nớc

Cách thức phong cấp ruộng đất nh vậy làm cho bọn phong kiến cócơ hội xây dựng thế lực bằng cả dòng họ, tới khi xuất hiện chế độ Mạcphủ, chính là một dòng họ có thế lực hơn cả nắm giữ chính quyền Sau cảicách Taica, bộ dân đợc giải phóng lại đợc cấp ruộng đất, Nhật Bản thời kỳnày đã có mối quan hệ với Trung Quốc, Triều Tiên ngày càng đợc tăng c-ờng nên đã tiếp thu đợc nhiều kinh nghiệm sản xuất của lục địa, vì vậy đãthúc đẩy kinh tế Nhật Bản phát triển lên nhiều Đến thế kỷ VII kỹ thuậtsản xuất có nhiều cải tiến, đồ sắt và việc dùng bò làm sức kéo đợc sử dụngnhiều, cấy lúa đợc phát minh thay cho gieo hạt, sang thế kỷ IX các loại xe

nớc quay tay, đạp bằng chân hoặc dùng bò để vận chuyển của ngời TrungQuốc đã đợc dùng ở Nhật Bản vì thế đã làm cho năng suất tăng lên rấtnhiều.

ở thế kỷ VIII loại ruộng đất mỗi đoạn thu đợc 4 – 8 thăng (bằng

150 lít) Từ thế kỷ IX về sau năng suất lúa lại tăng hơn qua đó ta thấy, ởthời kỳ đầu chính sách “ban điền” có tác dụng rất lớn, nó đã thúc đẩy sảnxuất phát triển mạnh mẽ, vì chính sách này hợp lòng mọi ngời, ai cũng córuộng đất để canh tác, đợc khuyến khích áp dụng sáng tạo mới vào trongsản xuất nhng những tác dụng đó không duy trì đợc bao lâu, chính sách

“ban điền” dần dần tan rã, sở hữu ruộng đất của nhà nớc lên cao chỉ còntrên danh nghĩa Lý do chủ yếu là sự phát triển ruộng đất t hữu của địachủ, phong kiến đã lấn át dần ruộng đất công của nhà nớc Quý tộc phongkiến đã chiếm đoạt ruộng đất của nông dân để mở rộng thành trang trạicho mình, vả lại nguyên việc thực hiện chính sách “ban điền” cũng không

đợc thực hiện triệt để, ruộng đất không đợc chia nh sắc lệnh của nhà nớc

đã quy định, mà đã có sự khuynh loát của phú hào địa phơng, chỉ nhằmmục đích có lợi cho mình, không chú ý gì tới quyền lợi của quần chúngnhân dân Trong thực tế ngay sau khi cải cách Taica ban hành thì quátrình đấu tranh giữa sở hữu phong kiến với sở hữu của nông dân về ruộng

đất đã xảy ra, quá trình đấu tranh đó thì sở hữu ruộng đất phong kiến ngàycàng thắng thế lấn át dần sở hữu ruộng đất của nông dân

Nh vậy, sau cải cách Taica chính những nội dung mà cải cáchtuyên bố đã bị quý tộc, phong kiến lợi dụng để chiếm dần đất của nôngdân, rồi biến thành trang viên của mình Nếu xét về nội dung cuộc cảicách thì hoàn toàn tiến bộ nhng do quý tộc, phong kiến lợi dụng nên cuộccải cách đó lại là cơ sở hợp lý nhất cho kinh tế phong kiến đợc hình thành

ở Nhật Bản, thực tế thì chế độ phong kiến đã hoàn toàn thắng thế và xáclập đợc địa vị của mình từ thế kỷ thứ VII

2.2 Sự hình thành và phát triển của chế độ trang viên phong kiến ở Nhật Bản.

Cải cách Taica đợc các sử gia phong kiến ca tụng nh là sự ban ơncủa Thiên Hoàng đối với thần dân Nhật Bản Cuộc cải cách, nó cũng đánhdấu một bớc phát triển của đất nớc, nhng sau cuộc cải cách thì ở Nhật Bản

đã diễn ra quá trình đấu tranh giữa sở hữu ruộng đất phong kiến với sởhữu ruộng đất của nông dân, trong quá trình đấu tranh đó sở hữu ruộng

đất của phong kiến ngày càng chiếm u thế lấn át dần quyền sử dụng củanông dân.

Về nguyên tắc, trong cuộc cải cách thì toàn bộ ruộng đất thuộcquyền sở hữu của nhà nớc, nhng pháp luật lại công nhận cho phép ruộng

đất của chùa đền thành ruộng đất t và đợc miễn thuế, loại ruộng đất nàyngày một mở rộng thêm, không chỉ do nhà nớc và bọn phong kiến hiếntặng cho nhà chùa, mà còn do nhà chùa chiếm đoạt của nông dân, bọnphú hào địa phơng trốn thuế đã gửi ruộng đất vào chùa đền, số ruộng đấtnày dần dần cũng biến thành ruộng t Nhà nớc còn cho phép ruộng đất t đ-

ợc truyền lại cho con cháu, loại ruộng đất này đã trở thành sở hữu của tnhân Nội dung của cải cách ban ra đã làm cho bọn quý tộc phong kiến lợidụng để biến thành đất của t, ruộng đất t càng phát triển khi nhà nớc lạiban hành chính sách khuyến khích khẩn hoang, nhà nớc chủ trơng khuyếnkhích khai hoang để nhằm giải quyết khó khăn về “công điền” đang ngàymột giảm, không đủ cung cấp cho nhân khẩu trong nớc ngày một tănglên

Năm 723 nhà nớc ra sắc lệnh quy định rõ ràng “nếu ai khai khẩn

đất hoang cha có kênh ngòi thì đợc truyền 3 đời, còn ai khai khẩn ruộnghoá đã có kênhh ngòi sẵn thì đợc sử dụng suốt đời, sau khi chết phải trảlại cho nhà nớc” Với những chính sách này lại càng khuyến khích thêm

đất khai hoang thuộc quyền sở hữu vĩnh viễn của ngời khai hoang Chínhsách này vẫn cha có tác dụng lắm đối với việc khẩn hoang, đến năm 743nhà nớc lại tuyên bố “đất khai hoang thuộc quyền sở hữu vĩnh viễn củangời khai khẩn” Nhng kết quả của chính sách khai hoang không làm tăng

“công điền” và cũng không làm tăng thu nhập của nhà nớc bằng nguồnthuế khoá, trái lại bọn quý tộc phú hào địa phơng đã sử dụng lực lợng vốn

có của chúng, chiêu mộ dân lu tán, tiến hành khẩn hoang và biến thànhruộng đất của mình, bọn giàu có này còn mua và chiếm ruộng đất khẩuphần của nông dân phá sản, chúng đã mở rộng dần quyền hành sở hữuruộng đất của mình, một số quý tộc còn giả mạo ruộng đất của nhà nớcban cấp thành “ruộng mới khai phá” để trốn thuế và chuyển dần thành sởhữu của cá nhân Với những biện pháp ấy một số quý tộc giàu có đã trởthành những lãnh chúa lớn, nhỏ khác nhau chiếm cứ những vùng riêngbiệt Chính sách khai hoang của nhà nớc đa ra, với mục đích chính là để

mở rộng đất đai chung, từ đó để phát triển kinh tế trong nớc, thế nhng

tầng lớp quý tộc, phú hào lại lợi dụng sự hợp pháp ấy để mở rộng đất đaicanh tác cho riêng mình, chứ không phải là khai hoang để trở thành củachung Khi chúng thu thập đợc nhiều đất đai, bọn phú hào trở thành ngời

điều hành vùng đất rộng lớn ấy và đợc coi là những lãnh chúa của vùng

đất đó Nếu xét về một mặt nào đó, thì loại ruộng đất khai hoang trở thànhruộng đất t hữu, đó là một sự tiến bộ đáp ứng nhu cầu phát triển đi lên củachế độ phong kiến Nhật Bản lúc đó Điều này có nghĩa là bất kể ai cũngdùng sức lực của mình để khai hoang lấy diện tích canh tác, thế nhng điềunày tầng lớp giàu có lại khống chế quyền hành về cho mình, họ đã làmchủ trên các cuộc khai hoang, những ngời nghèo thì chỉ là kẻ làm thuê

Đối với nông dân, sau cải cách Taica, họ cũng đợc hởng chính sách

“ban điền” Nhng không đợc tự do mà lại bị cột chặt vào ruộng đất khẩuphần với tô, dung, điệu, tạp dịch nặng nề, thêm vào đó là bọn quan lạinhũng nhiễu, nhà chùa và thơng nhân bóc lột nợ lãi nên nhiều ngời trong

số họ bị phá sản Không chịu nổi nghĩa vụ phong kiến nặng nề một sốnông dân đã bỏ ruộng đi kiếm ăn lang thang trở thành kẻ lu lạc; hoặc bắtbuộc họ phải đến nhờ bọn nhà giàu “che chở” và đơng nhiên trở thành ng-

ời sống “gửi” (ký khẩu) Một số nông dân khác không đủ điều kiện đểcanh tác nên đã đem hiến ruộng đất tự nguyện cho bọn nhà giàu hay chùa

đền và cũng trở thành nông dân lệ thuộc Vậy là một mặt do ruộng đất thữu phát triển mạnh mẽ và không ngừng lấn chiếm ruộng đất của nhà nớc,mặt khác vì nông dân không chịu nổi các nghĩa vụ tô thuế đã từ bỏ quyền

sử dụng ruộng đất khẩu phần mà nhà nớc đã giao cho họ nên chế độ ban

điền dần dần bị phá sản, đến thế kỷ X thì hoàn toàn tan rã

Trong khi chính sách “ban điền” cho nông dân từng bớc bị tan rãthì chế độ trang viên phong kiến đợc ra đời và ngày càng chiếm u thế.Chính sách khai hoang của nhà nớc làm cho ruộng đất t xuất hiện ngàycàng nhiều mà kẻ có lợi nhất là bọn quý tộc, quan lại, chùa đền và những

kẻ giàu có ở địa phơng Bằng nguồn vốn sẵn có, chúng đã thu phục đợctầng lớp nông dân lu tán để tập trung vào khai phá những vùng đất hoangrộng lớn rồi biến thành những trang viên của riêng mình Đồng thời cácloại ruộng thởng công, ruộng tớc vị, ruộng chức vụ cũng biến thành ruộng

đất t Ngoài ra bọn quý tộc, quan lại chùa đền còn tìm đủ mọi cách chiếm

đoạt ruộng đất khẩu phần và ruộng mới khai phá của nông dân để mởrộng thêm trang viên của chúng hoặc lập thêm những trang viên mới Nh

vậy, sự phát triển ruộng đất t hữu đã hình thành tầng lớp lãnh chúa phongkiến, các lãnh chúa có thể phân làm hai loại: Đại quý tộc là những lãnhchúa lớn, đợc sống ở kinh đô và lãnh chúa nhỏ là họ hàng tay chân của

đại quý tộc và bọn phú hào địa phơng sống ngay trong trang viên, quản lýtrang viên chùa đền, phật tử cũng trở thành những lãnh chúa lớn, nhỏ Nhvậy, chế độ phong kiến Nhật Bản đã hình thành kinh tế trang viên làm cơ

sở cho phong kiến tồn tại, phát triển

ở thế kỷ VIII trang viên mới bắt đầu xuất hiện thì chỉ có ruộng ởng công và chùa đền mới đợc miễn thuế nhng sang thế kỷ thứ IX thì toàn

th-bộ ruộng đất của quý tộc, quan lại có thế lực đều đợc miễn thuế (gọi làquyền “bất thân”), đồng thời bọ quý tộc còn xin nhà nớc ban cho độcquyền không cho bọn quan lại đến trang viên để kiểm tra, không cho quân

đội đi qua địa phận của chúng (gọi là quyền “bất nhập”) Trang viênphong kiến Nhật Bản đợc hởng quyền “bất khả xâm phạm” trở thànhnhững vùng kinh tế tự nhiên, độc lập, tách biệt với thế giới bên ngoài

Trang viên phong kiến phát triển mạnh mẽ càng tổn hại đến lợi íchcủa nhà nớc phong kiến trung ơng Vì thế đến thế kỷ XI chính phủ đãnhiều lần ra lệnh kiểm soát và hạn chế trang viên Năm 1069 nhà nớc lập

sổ đăng ký khế ớc của trang viên nhằm kiểm tra ruộng đất, nếu không hợppháp thì quốc hữu hoá ruộng đất đó Cũng năm ấy, nhà nớc ban lệnh chotrang viên mới lập sau năm 1045 đều bị thủ tiêu đặc quyền miễn thuế vàquyền “bất thân, bất nhập” Những biện pháp ấy của nhà nớc nhằm cứunguy cho chính quyền phong kiến trung ơng, nhng tất cả đều tỏ ra không

có hiệu quả trớc xu thế phát triển cũng nh sự vững vàng của trang viênphong kiến Đến đầu thế kỷ XII trang viên phong kiến phát triển hầu nhphổ biến khắp nớc Nhật Ví nh ở một tỉnh có bảy quận thì sáu quận, tám,chín phần mời ruộng đất đã biến thành trang viên, trong đó chỉ còn lạimột vài thôn nữa mà thôi, nhng một vài thôn đó cũng đã gửi ruộng đất vàochùa đền rồi Sự thịnh hành ngày càng chiếm u thế của trang viên phongkiến làm cho chính quyền trung ơng ngày một suy yếu, trở thành bù nhìn.Bọn lãnh chúa ra sức mở rộng trang viên, tăng cờng thế lực kinh tế, quân

sự và nghiễm nhiên trở thành những ông “vua con” nên phục tùng haychống lại triều đình là tuỳ ý không ai có quyền ép

Trong trang viên, nông dân là lao động chính để cày cấy, sản xuấtnhng họ phải nộp tới 1/3 số thu hoạch cho chủ cùng các khoản phụ thu

khác nh: rợu, hoa quả, than và các loại sản phẩm thủ công Cùng lực lợnglao động là nông dân, thì mỗi trang viên còn có hàng chục thợ thủ cônggồm: thợ dệt, thợ nhuộm, thợ rèn, thợ xây, thợ nấu rợu,… lại chia cắt rừng núi, đồng ruộng, vì vậy tất cảnhững sản phẩm đáp ứng trong tiêu dùng hàng ngày đều đợc sản xuất tạichỗ trong trang viên, không phải trao đổi ra bên ngoài ở mỗi trang viên,ngoài lực lợng lao động sản xuất và lực lợng lao động thủ công thì còn cólực lợng vũ trang riêng của mình để tự bảo vệ và gây thế lực cho trangviên đó Hạt nhân của các lực lợng võ trang là các võ sĩ (Xamurai) lực l-ợng vũ trang của các trang viên bao gồm một bộ phận nông dân lớp trên

có thế lực về kinh tế, dần dần trong xã hội hình thành mối quan hệ mớigiữa các trang viên với các võ sĩ, bậc thang đẳng cấp trong xã hội phongkiến là: Thiên Hoàng, Lãnh chúa và Võ sĩ nói chung

Nh vậy trang viên ở Nhật Bản không chỉ là những đơn vị kinh tếkhép kín mà thực chất còn là một khu vực hành chính, nhà nớc không thểkiểm soát đợc, đồng thời cũng là những căn cứ quân sự vì đã có lực lợng

võ trang riêng của các lãnh chúa

Nh phần trên đã nói, sau cải cách Taica, xã hội Nhật Bản xẩy ra quátrình đấu tranh giữa sở hữu ruộng đất phong kiến với sở hữu ruộng đất củanông dân, trong quá trình đó sở hữu ruộng đất phong kiến ngày càng lấn

át sở hữu của nông dân Ruộng đất trang viên phong kiến càng tăng thìruộng công của nhà nớc càng giảm Triều đình trung ơng càng phải tăngthuế để bù vào sự thiếu hụt ngân khố nhằm phục vụ cuộc sống xa hoa củamình và tầng lớp quý tộc phong kiến Ruộng đất của nông dân do nhà n-

ớc phong kiến cấp cho họ dần dần bị thổ hào phong kiến chiếm đoạt, tìnhcảnh của nông dân trở nên khôn cùng Một số nông dân không chịu nổi đã

tử bỏ những mảnh ruộng khẩu phần mà luật pháp phong kiến ràng buộc

họ, rồi trốn vào các trang viên tìm sự “bảo hộ” của các chủ trang viên, đểtránh việc phải nộp thuế cho nhà nớc Nhng khi tránh đợc sự bóc lột củanhà nớc, họ lại rơi vào nanh vuốt của chúa trang viên, lao động ở cáctrang viên phải nộp tô và làm lao dịch cho chúng Thế cùng họ phải bỏtrốn vào rừng, tham gia vào những cuộc khởi nghĩa của nông dân NhậtBản, một phần vì căm phẫn quá độ họ đã nổi dậy chống lại triều địnhphong kiến, để đòi hỏi có những chính sách u tiên hơn với họ Nhng trớchành động ấy của nông dân, triều đình không tự giải quyết đợc mà phảicầu viện lãnh chúa và tăng bình nhà chùa để tăng lực lợng đàn áp nông

dân, vì lúc này ở các trang viên phong kiến có một lực lợng võ trang lớnmạnh mà nòng cốt là các võ sĩ, đó chính là sức mạnh vật chất cho các thếlực cát cứ tồn tại, đợc sự cầu viện của triều đình nh vậy các lãnh chúa đãdùng sức mạnh của mình để đàn áp nông dân một cách tàn bạo Về kháchquan đây là một điều kiện thuận lợi để thúc đẩy chế độ Mạc phủ ra đờicùng song song tồn tại với triều đình.

Nh vậy là, quá trình phát triển của trang viên phong kiến, sự hìnhthành bậc thang đẳng cấp , dẫn đến việc tập trung kinh tế, quân sự vàonhững dòng họ phong kiến lớn, giữa các dòng họ phong kiến này lại tranhgiành xâu xé lẫn nhau và dẫn đến loại trừ nhau để nắm lấy thế lực vềmình Chính quá trình tranh chấp giữa các thế lực phong kiến cũng dẫn tới

sự ra đời của chế độ Mạc phủ, tức quyền lực sẽ rơi vào tay dòng họ nào cóthế lực mạnh nhất Cùng với quá trình phát triển của trang viên phongkiến chính quyền trung ơng suy yếu, không đối phó nổi với phong tràokhởi nghĩa của nông dân buộc Thiên Hoàng phải dựa vào quý tộc đạidanh, tăng bình chùa đền,đây cũng là lý do để thúc đẩy sự xuất hiện củachế độ Mạc phủ ở Nhật Bản

Qua đó ta thấy chế độ Mạc phủ ra đời đã dựa vào những cơ sở vềkinh tế và xã hội ,đợc hình thành từ quá trình ra đời và phát triển của trangviên phong kiến, từ các trang viên phong kiến ấy mới tạo ra đợc cơ sở chochính quyền mình

Sự ra đời của chế độ Mạc phủ về một mặt nào đó nó cũng thể hiện

sự đi lên của đất nớc, sự lớn mạnh của các thế lực cát cứ , điều này đã làmcho phong kiến ở Nhật Bản phát triển và tồn tại khá lâu dài đến tận nửasau thế kỷ XIX, sở dĩ nó tồn tại đợc nh vậy là do dựa vào những cơ sở vềkinh tế và xã hội theo kiểu phong kiến, và đến khi cơ sở ấy không tồn tại

đợc nh vậy thì chế độ Mạc phủ bị sụp đổ Do đó mà thời kỳ Mạc phủ đãtrải qua các chế độ Mạc phủ khác nhau

Chơng III.

Cơ sở kinh tế xã hội của Mạc phủ Camacra đến

tr-ớc thời kỳ Mạc phủ Tôcgaoa.

3.1 Cơ sở kinh tế, xã hội của Mạc phủ Camacra.

Nói đến chế độ phong kiến ở Nhật Bản, ngời ta thờng hay nhắc tớithời kỳ Mạc phủ, một chế độ rất điển hình, tồn tại song song với chínhquyền Thiên Hoàng Đợc tồn tại một thời gian dài trong lịch sử nớc Nhật,thời kỳ này cũng có rất nhiều biến động lớn và cũng đợc xem là giai đoạnphát triển cuối cùng và cao nhất của chế độ phong kiến Nhật Bản Chế độMạc phủ tồn tại đầu tiên ở Nhật Bản đó là Mạc phủ Camacra Để lên nắm

đợc quyền và lập ra chế độ Mạc phủ đầu tiên này, thì dòng họ Minamôtôcũng phải trải qua một quá trình đấu tranh với các thế lực đối lập

Cũng nh các dòng họ khác, Mạc phủ Camacra lớn lên từ quá trìnhhình thành và phát triển của chế độ phong kiến Chính sự phát triển củatrang viên phong kiến đã làm suy yếu chính quyền trung ơng, dần dầnbiến chính quyền trung ơng thành hữu danh vô thực

Nhng khi chế độ phong kiến phát triển mạnh, những mâu thuẫncác dòng họ phong kiến ngày càng nổi lên gay gắt, cuối cùng mâu thuẫntập trung vào hai dòng họ lớn là Taira và Minamôtô Hai dòng họ này trảiqua một thời gian dài đấu tranh quyết liệt, cuối cùng dòng họ Minamôtô

đã hoàn toàn thắng lợi và trở thành dòng họ có thể lực nhất lãnh đạo cácdòng họ khác, và đã lập ra chế độ Mạc phủ

Sau khi đánh bại thế lực phong kiến do họ Taira cầm đầu Năm

1192, Yôritômô ngời cầm đầu dòng họ Minamôtô tự gán cho mình chứctớng quân (Sôgun), lập ra một chính quyền , hộ phủ riêng gọi là Mạc phủ(Bacuphu) Từ đây chính quyền Mạc phủ tồn tại song song với chínhquyền Thiên Hoàng và kéo dài mãi tới năm 1868 Thực tế mọi quyềnhành đều nằm trong tay Mạc phủ còn Thiên Hoàng chỉ làm bù nhìn mấtquyền lực Khi đã trở thành dòng họ lớn mạnh nhất, Yôritômô vội vã xáclập quyền hành của mình trên toàn bộ đất nớc, cố công xây dựng cơ sởkinh tế, xã hội để làm chỗ dựa cho chính quyền mới

Nh vậy ta thấy, trớc khi chế độ Mạc phủ ra đời thì trang viên phongkiến cũng đã phát triển mạnh, đến khi chế độ Mạc phủ ra đời chính trangviên phong kiến lại là cơ sở duy nhất cho Mạc phủ dựa vào để phát triểnkinh tế cho chính quyền mình Trang viên phong kiến phát triển có sựkhác nhau giữa các thời kỳ Mạc phủ, nhng nó vẫn là cơ sở chính chochính quyền này phát triển Năm 1185 khi Yôritômô nắm đợc quyền lựcthì việc đầu tiên ông nghĩ đến đó là xây dựng cho mình một cơ sở vữngmạnh về kinh tế, xã hội để cai trị đất nớc.

Về kinh tế, Mạc phủ đã cử những phái viên đặc biệt, tớng tá củamình đến tận đợc địa phơng lập chức "thủ hộ" và "địa đầu" Lúc đầu "thủhộ" giúp quốc ty quản lý quân sự, còn "địa đầu" thì thay quan trang viênquản lý ruộng đất, thu tô thuế và lùng bắt giắc cớp Từ đây về danh nghĩatrang viên vẫn thuộc quyền sở hữu của quý tộc phong kiến, nhng trên thực

tế đã bị Mạc phủ khống chế và kiểm soát Cho đến cuối thế kỷ XIII, thếlực "địa đầu" ngày một phát triển mạnh, dần dần lấn chiếm cả ruộng đấtcủa quý tộc, trở thành kẻ chi phối trực tiếp và duy nhất ruộng đất trongtrang viên Tuy nhiên việc đó cha hoàn toàn hợp pháp Do vậy, một bêntầng lớp "địa đầu" muốn hợp pháp hoá quyền sở hữu ruộng đất vừa chiếm

đoạt đợc, một bên tầng lớp quý tộc muốn duy trì quyền lợi của mìnhchừng nào hay chừng ấy, ngăn chặn sự xâm chiếm toàn bộ ruộng đấttrang viên của mình, nên quý tộc và "địa đầu" đã thoả thuận, nhân nhợnglẫn nhau Sự nhân nhợng này bằng nhiều hình thức, hoặc là quý tộc lãnhchúa cho “địa đầu” một phần trang viên để "địa đầu" toàn quyền sở hữu,không phải nộp tô cho lãnh chúa, hoặc là "địa đầu" mỗi năm phải nộp cholãnh chúa một phần tô thuế và đợc quyền chi phối toàn bộ ruộng đất củatrang viên Nhng sự nhân nhợng này cũng chỉ là môt hình thức xoa dịu lẫnnhau, nằm trong quá trình tiếm đoạt ruộng đất của "địa đầu" đối với quýtộc mà thôi

Sau khi trở thành chủ trang viên, tầng lớp "địa đầu" lại đòi hỏi chomình thừa hởng quyền không phải nộp thuế và không đợc kiểm soát trangviên của quý tộc trớc kia, buộc lãnh chúa lớn và Mạc phủ phải thừa nhậnquyền đó Trong khi "địa đầu" phát triển thế lực thì "thủ hộ" những pháiviên quân sự đặc biệt của Mạc phủ cử về các địa phơng cũng chiếm giữ

đất đai, loạ bỏ dần các chúa tỉnh cũ, giành lấy quyền lực, hoàn toàn làmchủ các tỉnh đó và trở thành những Đaimiô (đại danh) lãnh chúa lớn Đối

với những tớng tá có công lao, những võ sĩ thân thuộc trong dòng họMinamôtô đợc gọi là “ngự gia nhân” đợc tớng quân ban cấp nhiều ruộng

đất, đợc công nhận ruộng đất tổ truyền Tầng lớp “ngự gia nhân” trongquá trình phát triển cũng trở thành những Đaimiô lớn Nh vậy trong quátrình xây dựng cơ sở chính quyền mới, Mạc phủ Camacra đã tạo điều kiện

để một chế độ sở hữu ruộng đất phong kiến lớn, sở hữu ruộng đất của đạidanh ra đời Trang viên phong kiến Nhật Bản từ khi có chế độ Mạc phủhầu hết đều thuộc quyền sở hữu quân sự Ngoài ra lợi dụng việc thu thuế

‘binh” (thu mỗi đoạn ruộng kể cả ruộng trang viên là 5 thăng gạo quân l

-ơng) Mạc phủ đã chiếm 1/20 thu hoạch mùa màng trong cả nớc.Minamôtô Yôritômô còn tớc đoạt đợc trên 3000 trang viên của những thếlực bại trận để củng cố cơ sở kinh tế tớng quân và phân phát cho các tớngtá, cho những ngời ủng hộ mình Do vậy, quyền lực kinh tế, thanh thế t-ớng quân, nhân vật độc tài quân sự lại càng lớn Vậy là trên cơ sở kinh tếtrang viên trớc đó, chế độ Mạc phủ đã xây dựng nên cơ sở kinh tế chochính quyền mình Tuy nhiên ngời quản lý các trang viên bây giờ thì toàn

là “tay chân” của Mạc phủ, thế nhng nền kinh tế vẫn phải vận hành theokinh tế trang viên trớc kia Đối với Yôritômô thì nguồn gốc quyền lực của

ông bắt nguồn từ việc kiểm soát đất đai trong vùng từ thực quyền quản lýcá thái ấp và ruộng đất Để đảm bảo đợc quyền đó thì ngày từ 1186 khi

ông mới nắm đợc quyền lực việc đầu tiên ông làm đó là buộc triều đìnhphải đồng ý cho ông bổ nhiệm các chức quản lý ruộng đất và chỉ huycảnh sát ở các tỉnh Vậy là Mạc phủ Camacra đã tổ chức ra ngời quản lýruộng đất và những ngời gìn giữ an ninh trật tự cho xã hội

Từ khi Yôritômô lên nắm quyền, tất cả những yêu cầu của ông đốivới nhà vua thờng liên quan đến việc bổ nhiệm ngời của ông vào chức chỉhuy cảnh sát và quản lý ruộng đất Những ngời này thờng là ngời của Mạcphủ Camacra, họ đợc cân nhắc kỹ lỡng, đây cũng chính là bớc đầu củachính quyền phong kiến Nhật Bản trong việc củng cố thế lực và cơ sởkinh tế Trong thực tế không phải vùng đất công, t nào thì Yôritômô cũng

cử ngời đến quản lý, ở nhiều nơi vua và triều đình vẫn có quyền lực, đặcbiệt là những thái ấp thuộc quyền của sở hữu của nhà vua và giới quý tộcthì Yôritômô nhẹ tay hơn trong việc thu thuế Trong quá trình cai trịYôritômô còn thi hành nhiều biện pháp để phát triển nền kinh tế chochính quyền mình Ông đã ban hành những đạo luật ở những vùng lãnh

thổ thuộc quyền kiểm soát của chính quyền đảm bảo quyền t hữu cả đấtcông và đất t Nói chung ông hoạt động nh một vị phó vơng, quyền lựccủa ông lan rộng cả nớc.

Trong quá trình phát triển, các lãnh chúa phong kiến nếu có xảy ra

sự tranh chấp đất đai thì Yôritômô là ngời trực tiếp đứng ra giải quyết chohợp lý để luôn đảm bảo sự bình yên cho xã hội Tất cả mọi hoạt động củacác lãnh chúa đều phải tuân thủ theo chỉ dụ của Bacuphu, không đợc tự ýlộng hành một cách quá đáng Để đảm bảo cơ sở kinh tế cho vững mạnh,thì trong hai năm 1222 và 1223 chính quyền Bacuphu đã có cuộc điều tracơ bản về ruộng đất ở tất cả các tỉnh Mục đích là để nắm toàn bộ ruộng

đất trong nớc một cách chính xác, cuộc điều tra đợc tiến hành rất chu đáo.Qua công việc này phủ Bacuphu có đầy đủ các số liệu liên quan đến đất

đai để làm cơ sở cho việc hoạch định nền kinh tế nông nghiệp mà chínhquyền coi nh đợc u tiên hàng đầu

Đến khi Hôđiô lên nắm quyền ông lại tiếp tục xây dựng cơ sở chonền kinh tế, ông đã cho ban hành luật lệ phong kiến qua công thức Jôây,những điều luật này đã nói rõ về chức năng, nghĩa vụ của các quan chứcchỉ huy cảnh sát và quản lý đất đai Nhìn chung luật lệ Jôây đợc ban hành

ra chủ yếu để bảo vệ quyền lợi của Mạc phủ và quan lại phong kiến quân

sự dới thời Camacra, đã buộc chặt ngời nông dân trong trang viên phongkiến phải lao động trên mảnh đất của chúa phong kiến, họ không đợc rờikhỏi mảnh đất ấy và phải nộp hoa lợi cho chúa phong kiến Với nhữngbiện pháp mà Mạc phủ Camacra đa ra thực hiện về kinh tế ta thấy cơ sởkinh tế chủ yếu của Mạc phủ vẫn là trang viên phong kiến, giai đoạn nàytrang viên đợc phát triển lên một mức cao hơn, kể từ ngời quản lý đến các

điều luật quy định trong mỗi trang viên khắp cả nớc

Với những biện pháp mà Mạc phủ Camacra đã áp đặt trong cả nớc,

ông đã gây đợc thanh thế rất lớn mạnh, Yôritômô không ở kinh đô mà đặtbản doanh tại Camacra, ông tự coi mình phải có nhiệm vụ tổ chức bộ máycai trị hoàn hảo để có một xã hội phồn thịnh và yên bình Bộ máy đó phải

có kỷ luật, có lực lợng vũ trang mạnh để bảo vệ, vì vậy mà quyền lực củatớng quân, nhân vật độc tài quân sự lại càng lớn

Tớng quân, thực tế cũng là một Đaimiô lớn nhất, trở thành phongquân trên hết, dới tớng quân là các đại danh, những kẻ có quyền sở hữuruộng đất lớn, là những phong quân của phong kiến nhỏ, những phong

kiến nhỏ là bồi thần của phong kiến lớn Bậc thang đẳng cấp trên cung làtớng quân, sau đó đến đại danh, dới đại danh là võ sĩ đã đợc hình thành rõnét ở Nhật Bản trong thế kỷ XIII

Cơ sở xã hội cho chính quyền Mạc phủ Camacra là tầng lớp “ngựgia nhân”, tức là tầng lớp võ sĩ thuộc dòng họ Minamôtô còn đợc gọi là

“gia thần”; những võ sĩ không thuộc dòng họ này gọi là “phi ngự gianhân”, tức không phải là “gia thần” Chính quyền Mạc phủ Minamôtô tạocơ sở xã hội cho mình bằng việc u đãi,giành nhiều đặc ân cho tầng lớpnày Hầu hết các chức vụ quan trọng của chính quyền Mạc phủ đều dotầng lớp “ngự gia nhân” cai quản, tức là tầng lớp võ sĩ thuộc dòng họMinamôtô, với sự u đãi của Mạc phủ (ban thởng nhiều ruộng đất, thừanhận đất cổ truyền, cử giữ nhiều chức vụ quan trọng) Tầng lớp “ngự gianhân” này lấn dần ruộng đất của quý tộc, trở thành tầng lớp có thế lựcmạnh Trái lại thế lực của phong kiến quan lại triều đình ngày càng bị thếlực phong kiến mới, vây cánh của chính quyền Mạc phủ lấn lớt , càng trởnên suy yếu Minamôtô Yôritômô còn cố gắng bằng đủ mọi cách lôi kéo

về mình càng nhiều phong kiến càng tốt, thậm chí xuất thân từ dòng họPhudioara, dòng họ Taira, nếu họ phục tùng chính quyền của ông ta

Một biện pháp xây dựng củng cố xã hội thờng thấy ở những kẻ độctài quân sự lên nắm chính quyền mới đó là: ngoài việc tạo ra nột tầng lớpthân tín làm đồ đệ, vây cánh, chỗ dựa cho chính quyền mình còn là việcthanh trừ, đàn áp đến tàn bạo các thế lực chống đối hoặc những ai có biểuhiện nguy hiểm đối với kẻ độc tài đó Minamôtô Yôritômô cũng đã làm

nh vậy Ví nh ông ta đã ra lệnh giết chết hết con cháu của dòng họ Tairakhiến cho Minamôtô Yôsicunô phải tự sát, vì ngời này đã lập đợc nhiềuchiến công trong cuộc chiến tranh với họ Taira khiến cho Yôritômô phảighen tỵ với tài năng quân sự của anh trai mình

Bằng những biện pháp trên Mạc phủ Camacra đã xây dựng chochính quyền mình một cơ sở kinh tế là chế độ sở hữu ruộng đất phongkiến lớn và cơ sở về xã hội, là tầng lớp võ sỹ lệ thuộc vào dòng họMinamôtô để làm chỗ dựa cho chính quyền mình Chính quyền Mạc phủ

đợc tổ chức, xây dựng dựa trên hệ thống bậc thang đẳng cấp phong kiếnquân sự từ trung ơng đến địa phơng Dới thời Minamôtô Yôritômô thực tếquyền lực đêu do ông ta định đoạt, nắm giữ, tớng quân thành kẻ thốngsoái, khống chế tất cả các mặt quân sự, chính trị, kinh tế Đến thời Hôđiô

lên làm chấp quyền, dần dần lật đổ đợc dòng họ Minamôtô nhng cơ sở vềkinh tế, xã hội, đồ đệ và vây cánh của dòng họ Minamôtô trong xã hộikhông phải một sớm một chiều chịu khuất phục ngay dòng họ khác Caiquản các địa phơng là những tớng tá ch hầu (gia thần) của dòng họ cầmquyền phái về nắm giữ, tuy vậy đối với ch hầu của mình,ở bất kỳ cấp nàoMạc phủ đều khống chế chặt chẽ Yôritômô bắt ch hầu phải thuần phục,chấp hành vô điều kiện, phải trung thành tuyệt đối với ông ta Nếu không

đợc phép của Yôritômô họ không có quyền đặt quan hệ với Kyôtô (nơiThiên Hoàng đóng đô), không đợc nhận chức vụ do Thiên Hoàng phongcho, không đợc liên hệ với quý tộc cung đình Toàn bộ cuộc đời của chhầu và gia đình họ, kể cả những công việc riêng t (chuyện cới xin, kếtthông gia, sự quen biết, các khoản chi tiêu trong gia đình) đều bị ông tatheo dõi và khống chế Đó là một chế độ quân sự nghiệt ngã mà tớng quân

áp đặt đối với chính quyền cấp dới, hòng tạo ra một tầng lớp ch hầu phụctùng tuyệt đối, những kẻ thừa hành trung thành phục vụ đắc lực chínhquyền Mạc phủ trong hệ thống phong kiến, quan hệ của những ngời lệthuộc với chủ soái rất gắn bó, số ngời phản bội rất ít, nhng khi bị kết ánphản bội thì bị tớc hết mọi quyền đợc che chở của những ngời “lệ thuộc”,

có nghĩa là những ngời nhà, những gia thần, trở thành gia thần cho mộtgia đình đại quý tộc hay một chủ soái quân sự là điều vinh dự Gia thầncủa đại quý tộc cũng có những đặc quyền đặc lợi, gia thần của Yôritômô

là những chiến hữu, là họ hàng thân thuộc của ông đã từng cùng ông “vàosinh ra tử” Yôritômô còn có những gia thần vốn là kẻ thù, sau đợc ôngcảm hoá đi theo ông và rất trung thành Gia thần trong xã hội phong kiến

nh vậy không phải là ngời hầu thực sự mà cũng là một chức vị trong xãhội, ta có thể hiểu gia thần là một tầng lớp quý tộc thấp nhất

Tầng lớp Xamurai thời Yôritômô cũng đợc chọn lọc kỹ, đợc coi làXamurai thì ngời đó phải là một chiến binh có nhiều kỳ tích, một võ sĩ

đúng hơn là một hiệp sĩ có sức khoẻ, có mu lợc, có đạo đức cao thợng vàphải trung thành Xamurai đợc coi ngang hàng nh quý tộc, nh thành viêntrong dòng họ của chủ soái, chức vị của Xamurai cao hơn chức vị của giathần

Dới Xamurai còn có một chức vị nữa là Zusa, nghĩa đen là ngời tuỳtùng, ngời theo hầu Tầng lớp thấp nhất trong xã hội đó là ngời làm công

và dân cày Sự phân chia đẳng cấp trong xã hội rất rõ, trong trang viên

ngoài tầng lớp nông dân còn có thơng nhân và thợ thủ công Thơng nhân

là những ngời giúp tiêu thụ hàng hoá làm cho quá trình sản xuất và tiêudùng trong trang viên diễn ra một cách suôn sẻ hơn, đáp ứng đợc mọithành viên của trang viên Còn thợ thủ công họ làm những công việc nh:sản xuất ra các mặt hàng đáp ứng trong sinh hoạt của trang viên nh cuốc,liềm, dao, rổ, rá… lại chia cắt rừng núi, đồng ruộng, vừa phục vụ trong sản xuất, vừa phục vụ trong đời sốnghàng ngày

Nh vậy trong mỗi lãnh chúa, thì nền kinh tế đã có đủ các thànhphần và các bậc thang đẳng cấp khác nhau Mỗi trang viên có thể coi nh

là một xã hội thu nhỏ, trong đó mọi thứ đều có đầy đủ tự phục vụ khôngphải giao lu ra bên ngoài

Mạc phủ Camacra đã xây dựng cơ sở kinh tế, xã hội cho mình đều

do “tay chân” của dòng họ Minamôtô nắm giữ, cơ sở kinh tế của chínhquyền mới đã tạo ra việc thành lập quyền sở hữu ruộng đất “tổ chức thuầntuý theo kiểu phong kiến” tức là quyền sở hữu ruộng đất của Đaimiô.Những ngời có quyền sở hữu lớn này trở thành phong quân của nhữngphong kiến nhỏ, những phong kiến nhỏ là bồi thần của phong kiến lớn,quan hệ bậc thang đẳng cấp đợc quy định rõ ràng Vậy là từ thời Mạc phủCamacra trở đi chế độ phong kiến phát triển không giống nh trớc kia mà

nó phát triển gần giống chế độ phong kiến ở Tây Âu Mạc phủ đã u đãi,giành nhiều đặc ân cho tầng lớp võ sĩ thuộc dòng họ mình để củng cố cơ

sở xã hội vững chắc cho chính quyền mơí Thủ đoạn chính thờng thấy ởnhững kẻ cầm đầu cho dòng họ dới thời Mạc phủ Camacra là: dùng chiêubài của Thiên Hoàng, h vị của tớng quân, dòng họ cũ để củng cố thế lựcdòng họ mình Dòng họ Hôdô rất chú trọng tạo ra tầng lớp ch hầu trungthành quản lý và kiềm chế chặt chẽ họ,buộc họ phục vụ cho chính quyềnmới theo một trật tự nghiêm ngặt, quyền thống trị của Mạc phủ chínhquyền phong kiến quân sự này đợc phản ánh rất rõ trong bộ luật Jôây(1232)

Mạc phủ Camacra đã xây dựng cho mình đợc một cơ sở kinh tế, xãhội vững chắc, do đó thời kỳ này mọi mặt đều phát triển mạnh mẽ Rõnhất là về kinh tế, trong các trang viên phong kiến các chủ trang viênbằng mọi cách để đa nền kinh tế ngày càng phát triển Ngoài nông nghiệp

đợc u tiên hàng đầu thì trong mỗi trang viên các ngành thủ công và thơngnghiệp cũng phát triển, các chúa phong kiến đã tạo điều kiện cho thủ công