những ảnh hưởng mà kiến trúc Hy Lạp cổ đại mang đến cho kiến trúc hiện đại.

Một số công trình kiến trúc như đền thờ, sân vận động, nhà hát và nhà của của thời ký này đã trở thành “cái nhìn đặc trưng” của cả kiến trúc nhà của, công trình công cộng thời kỳ cổ điển

Mục lục

Lời mở đầu………1

1 Lý do chọn đề tài 2 Mục đích nghiên cứu 3 Đối tượng nghiên cứu 4 Phạm vi nghiên cứu 5 Phương pháp nghiên cứu Chương 1: Lịch sử và giới thiệu các đặc điểm chung của kiến trúc Hy lạp……2

1.1 Quá trình hình thành……….2

1.2 Đặc điểm chung của kiến trúc Hy Lạp cổ đại……… 7

Chương 2: Thành tựu tiêu biểu của kiến trúc Hy Lạp……… 8

2.1 Kiến trúc đền thờ……… 8

2.2 Công trình công cộng khác……… 18

2.3 Kết luận về những thành tựu kiến trúc Hy Lạp cổ đại và sự sáng tạo vượt bậc về khoa học……….19

Tài liệu tham khảo………21

Lời mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài

Từ lâu, nền văn hóa Hy Lạp cổ đại được coi là “cái nôi”, là điểm xuất phát của nền văn hóa phương Tây từ thời ký Phục Hưng cho đến nay Một số công trình kiến trúc như đền thờ, sân vận động, nhà hát và nhà của của thời ký này đã trở thành “cái nhìn đặc trưng” của cả kiến trúc nhà của, công trình công cộng thời kỳ cổ điển Với cách

nhìn tinh tế của người Hy Lạp về tỉ lệ, bố cục và cách chọn tranh trí đã trở thành nguồn cảm hứng cho kiến trúc hoành tráng La Mã, tạo nên những nguyên lý, tính chất mà tạo nên những nền tảng cho công trình phương Tây sau này.

2 Mục đích nghiên cứu

Bài tiểu luận này nhằm rút ra được những ảnh hưởng mà kiến trúc Hy Lạp cổ đại mang đến cho kiến trúc hiện đại

3 Đối tượng nghiên cứu:

Các loại hình kiến trúc Hy Lạp cổ đại (đặc biệt là các công trình kiến trúc có ảnh hưởng tới hiện tại)

(bouleuterion), hành lang, dãy cột (stoa), đài tưởng niệm, lăng tẩm và sân vận động

Đền thờ Parthenon, Athens

Bouleuterion, Priene

Phía đông của Propylaea (cổng vào) thành phòng thủ cổ Acropolis, Athens.

Rạp hát Dionysus, Athens

Như nhiều thành tựu nghệ thuật khác, kiến trúc Hy Lạp chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố Địa hình nhiều đồi núi, và khí hậu ôn đới đại dương là lý do tại sao những công trình kiến trúc của Hy Lạp đều làm từ đá, và được thiết kế cho những hoạt động ngoài trời; và những thiết kế của những công trình này được dựa vào cường độ ánh sáng trong ngày Tận dụng yếu tố này, từng công trình một được trạm trổ chi tiết để khi ánh sáng chiếu vào, những chi tiết đó được lộ hết, gợi lên sự tinh tế trong cấu trúccủa công trình

Về lịch sử, sau sự sụp đổ của hai nền văn minh Minos (đảo Crete, 2800 TCN-1100 TCN) và Mycenae (1500 TCN- 1100 TCN), nền văn minh Hy Lạp đại lục (nền văn minh Dorian) xuất hiện, gọi là thời kỳ Hy Lạp hóa Trước và sau cái chết của

Alexander Đại Đế, vùng lãnh thổ Hy Lạp là một tập hợp nhiều nền văn hóa với nhau, làm cơ sở cho chế độ thống trị của Hy Lạp ảnh hưởng đến kiến trúc sau này.

Nghệ thuật Hy Lạp cổ đại nói chung cũng mang ảnh hưởng đến kiến trúc Nó được chia thành 4 giai đoạn (Pre-Geometric, Geometric, Archaic và Classical), riêng điêu khắc, trong giai đoạn 4 (Classical) được chia ra thành 3 giai đoạn nhỏ

Vào thế kỷ 10 trước Công Nguyên, đồ gốm của Hy Lạp cổ đại đã bắt đầu có ý thức

về nghệ thuật, xuất hiện bố cục và sự cân đối, không giống với hai nền văn minh trước đó (văn minh đảo Crete và văn minh Mycenae, cụ thể sẽ được nói ở chương 2)

Và từ cách áp dụng này, nó trở thành nguyên tắc xây dựng cho mọi loại hình nghệ thuật của Hy Lạp sau này, kể cả kiến trúc Cộng thêm với hình ảnh con người được sửdụng nhiều hơn vào trang trí, có ảnh hưởng trực tiếp đến trang trí kiến trúc Phương pháp sử dụng con người làm trung tâm cũng là xu hướng trong nghệ thuật.điêu khắc Trong thời kì đầu, những bức tượng thần Hy Lạp, từ đơn giản trở nên giống người thật hơn, từ những bức tượng nhỏ trở nên cao đồ sộ, vì vậy những đền thờ được ra đời để phục vụ cho việc trưng bày những bức tượng các vị thần, với mục đích phục

vụ cho tôn giáo

Về tôn giáo, người Hy Lạp cổ đại tôn thờ thiên nhiên (như các nền văn minh trước), nhưng khác với các loại tôn giáo cùng thời, con người trở thành trung tâm của tất cả Thiên nhiên sinh ra con người, dẫn đến khái niệm “thần nhân đồng hình” Trong thần thoại Hy Lạp, những vị thần đỉnh Olympia có hình người, và hành động như con người Hoạt động tôn thờ được tổ chức công khai, ở ngoài trời theo tập thể Tuy nhiên, vào năm 600 TCN, những vị thần được đại diện bởi những pho tượng lớn, và những đền thờ được sinh ra nhằm phục vụ cho hoạt động tôn thờ đó Vì con người là trung tâm, trí tuệ, trật tự và logic được đưa lên đầu, nhưng cái đẹp là phải có, và theo quan điểm của người Hy Lạp cổ đại, phải có sự cân xứng, hoàn mĩ thì mới là cái đẹp

Hình vẽ đền Zeus (bên trái) và tượng Athena đền Parthenon (bên phải) của Phidias.

Hai công trình này đều cao trên 13 mét, là trung tâm của đền thờ.

1.1 Đặc điểm chung của kiến trúc Hy Lạp

Theo cách nhìn đơn giản nhất, các công trình Hy Lạp cổ đại có tính chất “công

cộng”, như rạp hát, đền thờ Từ những công trình này gộp lại tạo nên những quần thể trong đô thị, chia thành hai loại: Agora và Acropol, được hình thành ở trên những địa hình cao

Chất liệu xây dựng những công trình Hy Lạp cổ là đá, cụ thể là đá cẩm thạch, tiy nhiên, với nhà ở, nhưng những công trình lâu đời hơn đều làm bằng gỗ, một đặc điểm

về chất liệu của nền văn minh Minos trước đó Đôi khi nền gỗ được sử dụng vào công trình sử dụng thức cột Doric và Ionic

Về cấu trúc, các công trình ở Hy Lạp (ngoại trừ nhà hát, sân vận động và sân họp hội đồng) được xây dựng theo cấu trúc “cột và lăng tơ” (post and lintel) Cấu trúc này sử

dụng cột thẳng đứng (post), nâng đỡ mái nhà nằm ngang (lintel) để xây dựng các công trình như nhà ở và đền thờ Và khi nói đến cột đình, đặc điểm chung dễ nhận thấy của kiến trúc Hy Lạp, được phát triển qua thời gian là 3 thức cột Doric, Ionic và Corinth Cấu trúc của ba thức cột này sẽ được giải thích kỹ hơn ở chương sau.

Ba thức cột Doric, Ionic và Corinth.

Chương 2: Thành tựu kiến trúc Hy Lạp

2.1 Kiến trúc đền thờ

Đền thờ Hy Lạp cổ đại được coi là nổi tiếng nhất trong kiến trúc công cộng của thời

kỳ này Đền thờ, thường có hình chữ nhật, được mượn từ cấu trúc hành lang Megaroncủa nền văn minh Mycenae, là một hành lang hình chư nhật, có cổng vào Trong đền thờ có chứa một phòng lớn, là trung tâm của đền, hành lang và cổng vào, được một mái nhà phẳng che phủ Đền thờ cũng là nơi để tôn thờ một hình tượng (ví dụ điển hình là các vị thần), là nơi chứa đựng những của cải liên quan tới hình tượng đó, và cũng là nơi những người tôn thờ đâng vật hiến cho hình tượng (động vật, vũ khí…)

Các bộ phận tạo nên một đền thờ hoàn chỉnh (sử dụng thức cột Doric): Tympanum (phần trang trí trên gờ mái), 2 Acroterion (tượng mái nhà), 3 Mái nhà, 4 Gờ mái, 5 Mutules, 7 Trụ ngạch, 9 Nét chìm ba, 9 Tranh hoành tránh trên trụ ngạch, 10 và 11 Gutta và Regula, 12 Taenia, 13 Thanh ốp, 14; 15 và 16 Đầu cột, gồm đỉnh cột và đỉnh thân cột, 17 Thân cột, 18 Rãnh cột, 19 Bệ đỡ cột.

Để cấu trúc “cột và lăng tơ” của một đền thờ có thể trụ được, các nhà kiến trúc sư

đã thêm vào mũ cột và trán tường (Entablature and pediment) Dưới mái nhà làtrán tường (pediment) bao quanh cả đền thờ, được chia ra thành ba phần Phần thứnhất nằm ở trên đầu cột được gọi là acsitrap (thanh ốp) Mỗi thanh ốp này chạyngang qua một đôi cột cố định khoảng các giữa các cột để tạo nên một cấu trúchoàn chỉnh Phần thứ hai là trụ ngạch, nằm trên thanh ốp, là một trong những bộphận của đền thờ Hy Lạp cổ đại mà có yếu tố trang trí Trên bề mặt trụ ngạchthường có hoa văn hoặc tranh hoành tráng chạm nổi chạy quanh đền thờ Riêngđền thờ sử dụng thức cột Doric, giữa mỗi bức tranh hoành tráng được cách ly bởicác khối gạch gọi là “nét chìm ba” (triglyph) Một ví dụ về cách trang trí này nằm

Sử dụng phương pháp xây cất bằng gạch để làm nền đá và tường xuất hiện từ năm 600 TCN, và từ đó được áp dụng cho tất cả các công trình Hy Lạp cổ đại, nhưng tường đền thờ được xây dựng bằng đá khối

Các khoảng trống trong đển thờ Hy Lạp như của ra vào hay cửa sổ trước kia cóchiều rộng được quyết định bằng khoảng cách giữa hai cái cột, tạo ra một số trởngại Cả khoảng cách giữa hai cột được quyết định bằng bản chất của lăng tơ,khoảng cách giữa các cột đỡ ở bên ngoài khác với các cột đỡ ở bên trong Cửa đềnđược xây dựng theo kiểu hình thang, nhưng có một số đền thờ không xây thêmcửa sổ, mà để ánh sáng chạy vào gian thờ qua cửa đền, và một số khác có đượcánh sáng vào đền qua căc lỗ thủng ở mái nhà Một đên thờ còn giữ nguyên đượccấu trúc cửa là đền Erechtheion Cửa cao 5 mét, đỉnh rộng 2 mét, có cả đường gờ,khung cửa và bệ chống Mái nhà của đền thờ bao quanh gian thờ, trong gian thờcòn có cột đỡ, cấu trúc kiểu này được gọi là “hypostyle” Từ thời kỳ đầu, mái nhàđược xây dựng bằng gỗ, sau đó chất liệu được chuyển sang gạch lát Một ví dụtiêu biểu về tất cả các đặc điểm cấu trúc đền thờ Hy Lạp cổ đại là đền Parthenon,

có cả bệ đền (crepidoma), thức cột, đầu cột và trán tường

Trán tường, cột và bệ của đền Parthenon

Đền Erechtheion, minh họa cho cấu trúc cửa và mái nhà.

Phần lớn đền thờ Hy Lạp được xây dựng theo dạng hình hộp chữ nhật, có các cột chạy vòng phía bên ngoài để nâng đỡ mái nhà, chiều dài trung bình từ 30 đến 60 mét, chiều dài gấp đôi chiều rộng, với một số ngoại lệ như các đền thờ xây dựng dựa trên hai thức cột Ionic và Corinthian, có chiều dài từ 90-180 mét, và đền Parthenon (dựa trên thức cột Doric), có chiều dài 60-80 mét

Đồ án mặt bằng miêu tả một số cấu hình của đền thờ Hy Lạp, trong mỗi cấu hình

có một gian thờ (naos/cella), một tiền sảnh (pronos) và một hậu sảnh

( opisthodomos) Ngoài ra các đền thờ cũng có một phòng châu báu (pathenon).

Những cấu hình trong đồ án này được phân theo mức độ phức tạp dần như sau:

Loại đền cổ nhất có dạng hình chữ nhật, lối vào chính ở cạnh ngắn và có hai cột ở

chính cạnh ngắn này, gọi là dạng cột đôi ở hiên (Distyle/Anta); ví dụ như ngôi đền

thờ thần Nemesis ở Rhamnus

Loại đền cổ thứ hai (Double Anta) có dạng như trên, nhưng có thêm hai cột ở cạnh

ngắn phía sau nữa, gọi là dạng cột đôi ở hiên cả hai đầu; ví dụ đền thờ Artemis ở

Eleusina

Loại đền giống loại đền thứ nhất, nhưng thay vì hai cột mà là bốn cột ở phía trước,

gọi là dạng hàng cột mặt trước hay hàng cột hiên (Prostyle); ví dụ ngôi đền ở

Selinus

Loại đền giống loại đền thứ hai, nhưng có bốn cột ở cạnh ngắn phía trước và bốn cột

ở cạnh ngắn phía sau, gọi là loại hàng cột cả hai đầu (Amphi-Prostyle) (tiền tố

"amphi" có nghĩa là "cả hai phía")

Loại đền hình tròn, vành ngoài có hàng cột vòng quanh gọi là nhà tròn có hàng cột bao quanh (Tholos); ví dụ Tholos ở Epidaulus

Loại đền hình chữ nhật có tường chịu lực là chính, nhưng mặt ngoài tường ghép thêm

các cột, gọi là loại đền có các hàng cột giả bao quanh hay bổ trụ bao quanh

(Pseudo-Peripteral); ví dụ đền thờ thần Zeus ở Olympia

Loại đền hình chữ nhật có một hàng cột chạy ở vành ngoài chu vi công trình, gọi là

loại đền có các hàng cột bao quanh (Peripteral); ví dụ đền Hephaestos (hay Theseio)

và đền Parthenon ở Athens, đền Paestum…

Loại đền hình chữ nhật, có hai hàng cột chạy bao xung quanh công trình, có tên gọi làđền Dipteral; ví dụ đền Olympeion ở Athens, đền thờ Apollo ở Miletos

Về tỉ lệ, yếu tố quan trọng nhất trong kiến trúc Hy Lạp cổ đại nói chung và cấu trúc của đền thờ Hy Lạp nói riêng là tỷ lệ vàng, có nguồn gốc từ những vật thể có sẵn trong tự nhiên như ốc anh vũ, được áp dụng trong trang trí (ví dụ như đường xoắn ốc trên đầu cột Ionic và Corinthian)

Trong trường hợp các đền thờ, các kiến trúc sư áp dụng ảo giác sao cho tổng thể của đền thờ có hình dáng hơi cong, giải quyết vấn đề rằng một vật, khi nhìn từ các góc khác nhau sẽ biến dạng, vì vậy khi nhìn ở các góc khác nhau, cấu hình của đền thờ gần như không thay đỏi

Ốc anh vũ và hình chữ nhật tỉ lệ vàng

Sơ đồ cấu trúc của cho thấy hình thể của đền Parthenon,

Tiếp theo là hệ thống dùng để đo ti lệ và là một bộ phận trang trí của đền thờ Hy Lạp

là ba thức cột Doric, Ionic và Corinth

Cột Doric là thức cột cổ nhất và đơn giản nhất trong hệ thống các thức cột cổ điển.Thức này được hình thành từ một trụ thẳng đứng phình to ở đáy Nói chung, thức cộtnày không có phần đế cột (base) lẫn không có phần đầu cột (capital) Vẻ đẹp thức cộtnày thường được so sánh với vẻ đẹp khỏe mạnh của người đàn ông cường tráng, do

nó được sử dụng ở tầng dưới cùng của đấu trường Colliseum và có khả năng chịu lực

cao nhất Tỷ lệ đường kính cột trên chiều cao cột khoảng 1:4

Thúc cột Ionic mang dáng dấp nữ tính, mảnh dẻ và giàu tính trang trí hơn cột Doric Nguồn gốc cột Ionic là Ionia, thuộc địa của Hy Lạp Cột Ionic có 24 gờ sống đứng trong khi cột Doric chỉ có 20 gờ, tỷ lệ đường kính cột trên chiều cao cột là 1:9 Ngoài

ra, cột này có thêm đế cột (base) ở phía dưới và đầu cột có hình đệm nhỏ, phía trên cóhình xoắn ốc loe ra rồi cuộn vào trong (volute) Các dầm ngang của cột Ionic được phân vị theo chiều ngang thành ba dải Các ngôi đền có cột này là đền Artemis ở Ephesus và đền Erecteyon ở Athena

Thức cột Corinth ra đời sau hai cột trên, vào khoảng thế kỷ 5 TCN, có đường nét

mảnh mai, giàu sự trang trí, đầu cột có nhiều chi tiết cực kì hoa lệ, giống như một lẵng hoa kết hợp cùng với mấy tầng là phiên thảo diệp (acanthe) Thức cột này do

kiến trức sư Callimachus sáng tạo ra Cột này có ưu điểm hơn hai cột trên là đối xứng

nhiều chiều và có thể cảm nhận được trong không gian Có thể thấy công trình sử

dụng loại cột này tại đền Olympeion ở Athena và đền Apollo ở Bassae.

Cuối cùng là phong cách trang trí cửa đền thờ Hy Lạp Có hai thể loại trang trí chính,

đồ thờ và tranh hoành tráng Thể loại đồ thờ sử dụng các vật trang trí nhỏ làm bằng

đất sét, được sử dụng trang trí trên mái nhà đền thờ, nhưng trước kia có mục đích bảo

vệ công trình đền thờ gỗ của các đền thờ Hy Lạp thời kỳ trước

Tranh hoành tráng trải qua bốn giai đoạn cùng với sự hình thành và phát triển củađiêu khắc Hy lạp cổ đại (Cổ Đại, Tiền Cổ Điển, Cổ Điển, Hậu Cổ Điển) Cách trangtrí này được áp dụng lên trán tường và trụ ngạch Vói mỗi thời kỳ trôi qua, các đốitượng trong tranh càng trở nên phức tạp hơn, tiêu biêu là các tác phẩm của Phidias

thời kỳ Cổ Điển cho đền Parthenon

Tranh hoành tráng đền thờ qua bốn gia đoạn điêu khắc Hy Lạp Tranh hoàng tráng ở hàng trên (từ thời Cổ đại và Tiền cổ điển) chưa có sự hiện diện của sự mềm mại

trong cử động, vấn đề này đã được giải quyết ở thời Cổ điền và Hậu cổ điền.

Caryatid, một loại hình trang trí đặc biệt, sử dụng tượng thay cho thức cột.

2.2 Công trình công cộng khác

Vào thế kỷ 4- thế kỷ 5 TCN, xây dựng lên một cấu trúc hạ tầng cho các thị trấn trở nên quan trọng đối với các kiến trúc sư Hy Lạp Một số thị trấn như Priene đã có đường đá và chợ được bao quanh bởi một dãy cột (stoa), với một đài nước công cộng dành cho người dân Tiên phong trong việc xây dựng các thị trấn có tổ chức là

Hippodamus, học trò của Phídias Những công trình công cộng được coi trọng hơn, sinh ra một hệ thống Propylon, hoặc cổng lớn đóng vai trò làm cửa ra vào cho các đền thờ và các công trình quan triojng khác, ví dụ tiêu biểu là cổng Propylaea của thành Acropolis (Athens) Bouterion, hay nhà họp hội đồng, được xây dựng theo cấu trúc hypostyle (như đền Erechtheion) Ví dụ tiêu biểu là nhà Miletus, có thể chứa được 1200 người

Một công trình quan trọng khác là rạp hát ngoài trời, được sử dụng làm nơi gặp mặt tập thể hay để xem kịch, giải trí, được đặt ở vị trí ngoại thành Trong rạp hát có một

dãy nhà nhỏ gọi là skene, phục vụ cho các buổi trình diễn, cũng là dàn cảnh cho mội

hoạt động sân khấu

Một số thị trấn giàu hơn có một khu thể chất (gymnasium), gồm có đài khán giả, nhà

tắm và các câu lạc bộ Các công trình khác là hippodrome, sân đua ngựa và sân vận động (stadium), là nơi diễn ra các thế vận hội, có mặt ở những nơi như Olympia,

Delphi, Epidarus và Ephesus

2.3 Kết luận về những thành tựu kiến trúc Hy Lạp cổ đại và sự sáng tạo vượt bậc về khoa học

Bản thân em khi nghĩ về nghĩ về Hy Lạp, em nghĩ “nếu nó là cái nôi cho nền văn minh phương Tây hiện đại, thì những cái gì họ đã đóng góp, dù có cố tình hay không,phải là những điều vô cùng đặc biệt” Điều này không sai Nếu ai đó đã nghe đến đế chế La Mã và phong trào văn hóa Phục Hưng, thì chúng là một bằng chứng tiêu biểu cho những ảnh hưởng kiến trúc Hy Lạp vào những giai đoạn lịch sử này Với đế chế

La Mã, họ đã lấy thức cột Corinth và những cấu hình xây dựng đền thờ vào kiến trúc của họ, như dền Maison Carree (Nimes, Pháp), từ đó sinh ra trào lưu Phục Hưng, dù

họ có lấy kiến trúc La Mã làm ảnh hưởng chính của họ, nhưng không thể quên được

là tất cả xuất phát từ Hy Lạp, với một triết lý chung là: sự cân bằng, bố cục chặt chẽ, lấy con người trở thành trung tâm

Nhưng phong trào văn hóa mà đã khẳng định được vẻ đẹp của kiến trục Hy Lạp nói riêng và nghệ thuật Hy Lạp nói chung là phong trào Tân cổ điển vào thế kỷ 18-19, lấytrực tiếp những yếu tố quan trọng của kiến trúc Hy Lạp cổ đại, nhằm chống lại kiến trúc Rococo của Pháp Là một phong trào quốc tế, phong trào kiến trúc này làm cho ảnh hưởng kiến trúc Hy Lạp cổ đại ăn sâu vào văn hóa phương Tây nhiều hơn- hay các nước chịu sự ảnh hưởng của phương Tây Một số công trình tiêu biểu có thể kể là