Thế giới nhân vật trong truyện ngắn lỗ tấn và truyện ngắn r tagore (qua một cái nhìn so sánh)

Trong những tác phẩm miêutả trí thức, Lỗ Tấn cũng khác với những nhà văn tiểu t sản, chỉ thể hiện cái tôicủa mình; ngời trí thức mà ông miêu tả, không chỉ phản ánh đơn độc cảnh ngộ và sự

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

Luận văn này đợc hoàn thành dới sự hớng dẫn, giúp đỡ tận tình của:

Ban chủ nhiệm khoa Ngữ văn, khoa Đào tạo sau đại học Trờng Đại học Vinh.

Các thầy cô giáo trong Tổ Văn học nớc ngoài, khoa Ngữ văn, Trờng

Đại học Vinh.

Đặc biệt là Tiến sỹ Nguyễn Văn Hạnh đã nhiệt tình hớng dẫn giúp đỡ Trớc khi trình bày nội dung của Luận văn xin chân thành cảm ơn tất cả mọi tấm lòng đã quan tâm u ái dành cho chúng tôi!

2 Lịch sử vấn đề……… 1

3 Mục đích, nhiệm vụ……… 5

4 Phạm vi, đối tợng nghiên cứu……… …… .5

5 Phơng pháp nghiên cứu……… ……… 6

6 Cấu trúc luận văn……… ……… 6

Chơng 1 Hiện thực cuộc sống và t tởng nghệ thuật của Lỗ Tấn và R.Tagore ………7

1.1 Xã hội Trung Quốc những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX… 7

1.1.1 Một xã hội tăm tối ngột ngạt……… 7

1.1.2 Sự thức tỉnh ý thức dân tộc và tinh thần dân chủ……… 9

1.1.3 Những chuyển động trong đời sống văn học……… 11

1.2 Xã hội ấn Độ những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX………… 12

1.2.1 Một hiện thực tăm tối, nghiệt ngã……… 12

1.2.2 Tiếp xúc văn hoá Đông - Tây……… 15

1.2.3 Sự trổi dậy của tinh thần dân tộc và ý thức cá nhân……… 17

1.3 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Lỗ Tấn và R.Tagore……… 19

1.3.1 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Lỗ Tấn……… 19

1.3.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của R.Tagore……… 24

Chơng 2 Một thế giới nhân vật phong phú đa dạng trong truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn R.Tagore……… 27

2.1 Nhân vật và các kiểu loại nhân vật trong tác phẩm tự sự… 27

2.1.1 Giới thuyết khái niệm……… 27

2.1.2 Các kiểu loại nhân vật trong tác phẩm tự sự…… 28

2.2 Hình tợng nhân vật ngời kể chuyện…… 29

2.2.1 Nhân vật ngời kể chuyện trong truyện ngắn Lỗ Tấn 30

2.2.2 Nhân vật ngời kể chuyện trong truyện ngắn R Tagore 33

2.3 Nhân vật trung tâm trong truyện ngắn Lỗ Tấn và R.Tagore 40

2.3.1 Hình tợng ngời phụ nữ bất hạnh…… 40

2.3.2 Hình tợng nhân vật trí thức……… 54

2.3.3 Hình tợng ngời nông dân……… 68

Chơng 3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn R.Tagore……… …… …76

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn………… … 76

3.1.1 Miêu tả ngoại hình nhân vật……… 76

3.1.2 Miêu tả hành động và nội tâm của nhân vật……… … 79

3.1.3 Ngôn ngữ nhân vật……… … 81

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn R.Tagore.………… 87

3.2.1 Sử dụng thiên nhiên khắc hoạ tâm lý nhân vật……… … .87

3.2.2 Sử dụng thủ pháp huyền thoại hoá nhân vật……… 90

3.2.3 Sử dụng ngôn ngữ nhân vật……… …… .93

KếT LUậN ……… 98

TàI LIệU THAM KHảO……… 10

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lỗ Tấn và R.Tagore là hai trong số những nhà văn vĩ đại nhất của mọi thời đại Phạm vi và tầm ảnh hởng của họ đã vợt ra ngoài biên giới quốc gia Nghiên cứu sáng tác của họ qua một cái nhìn so sánh, vì vậy, sẽ có ý nghĩa

nh một sự đúc rút kinh nghiệm sáng tạo của những bậc thầy trong văn chơng nhân loại

1.2 Sáng tác của Lỗ Tấn và R.Tagore phong phú, đa dạng, đặc biệt là R.Tagore Trong đó truyện ngắn là một lĩnh vực thể hiện t tởng, tài năng, cá tính sáng tạo của họ Khảo sát thế giới nhân vật trong truyện ngắn của hai nhà văn, vì vậy, không chỉ để hiểu về t tởng mà còn mở ra khả năng tiếp cận nhiều vấn đề có ý nghĩa trên phơng diện lý luận xây dựng nhân vật trong truyện ngắn hiện đại

1.3 Từ hàng chục năm nay, Lỗ Tấn và R.Tagore là hai trong số những tác giả văn học nớc ngoài đợc giảng dạy, học tập trong nhà trờng Việt Nam từ phổ thông đến đại học Việc thực hiện đề tài này, vì vậy, không chỉ có ý nghĩa

lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn góp phần tháo gỡ những khó khăn trong quá trình giảng dạy, học tập Lỗ Tấn và R.Tagore

2 Lịch sử vấn đề

Trong lịch sử nghiên cứu phê bình, Lỗ Tấn và R.Tagore là hai trong sốnhững nhà văn đợc giới phê bình, nghiên cứu dành cho một sự quan tâm đặcbiệt Đây là điều dễ hiểu, bởi lẽ họ là những nhà văn lớn mang tầm vóc của thời

đại, tiêu biểu cho văn học hiện đại của hai nền văn học lớn ở phơng Đông là ấn

Độ và Trung Quốc Trong đó, một trong những vấn đề nổi trội đợc nhiều ngờibàn tới là nhân vật trong truyện ngắn của hai ông Trên cơ sở những t liệu baoquát đợc, chúng tôi xin điểm lại một số vấn đề cơ bản có liên quan đến đề tài đ-

ợc các nhà nghiên cứu Việt Nam và nớc ngoài đã đợc (dịch ra tiếng Việt) đềcập đến trong thời gian qua

2.1 Lỗ Tấn là nhà văn Trung Quốc hiện đại đợc giới thiệu và nghiên cứusớm nhất ở Việt Nam Từ năm 1931, Vũ Ngọc Phan đã dịch Khổng ất Kỷ từ

tiếng Pháp Tuy nhiên phải đến Đặng Thai Mai, với cuốn Lỗ Tấn – Thân thế, văn nghệ, Nhà xuất bản Thời đại (1944) giới thiệu Lỗ Tân nói riêng, văn hoá

văn học Trung Quốc hiện đại nói chung mới có hệ thống Tiếp sau Đặng ThaiMai là Trơng Chính, ngời đã có công đầu trong việc dịch tạp văn và truyện ngắn

Lỗ Tấn sang Việt Nam Trong tác phẩm Lỗ Tấn ông đã bớc đầu nói đến nghệ

thuật xây dựng nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn Phơng Lựu trong “Lỗ Tấn

nhà lý luận văn học

– ” thì cho rằng: “Việc địa chủ áp bức nông dân là có nộidung chính trị, một ngời đàn bà nghèo lu lạc sa cơ cũng có nội dung chính trị,một thầy hủ nho đi ăn cắp sách cũng có nội dung chính trị Nhng chỉ trực tiếpmiêu tả những điều đó hay đứng trên góc độ cao hơn để khái quát nó, khai tháccho thật sâu cách nào có ý nghĩa chính trị hơn, biểu hiện đợc ý của tác giả hơn”

[13, 272] Lý Hà Lâm trong Lỗ Tấn “ – Thân thế và t tởng sáng tác” đã cho

rằng: “Các tác phẩm phản ánh cuộc sống của nông dân, và đồng thời thể hiện

đ-ợc t tởng cách mạng dân chủ triệt để của Lỗ Tấn Trong những tác phẩm miêutả trí thức, Lỗ Tấn cũng khác với những nhà văn tiểu t sản, chỉ thể hiện cái tôicủa mình; ngời trí thức mà ông miêu tả, không chỉ phản ánh đơn độc cảnh ngộ

và sự thay đổi về tình cảm của họ mà còn đứng trên lập trờng cách mạng để tìmlối thoát cho tầng lớp trí thức ở trong phong trào dân chủ T tởng cách mạngdân chủ của Lỗ Tấn đòi hỏi phải chống đế quốc, chống phong kiến triệt để Đó

là điều rất gần với t tởng vô sản và t tởng xã hội chủ nghĩa” [12,113] Cũng cóchung cách nhìn ấy, Phơng Lựu viết: “Lỗ Tấn là ngời thầy của nền văn họccách mạng thời Ngũ Tứ Những tác phẩm dới hình thức truyện ngắn của ông lần

đầu tiên đã nêu cao thành tựu của công cuộc cách mạng văn học, và đã trởthành tấm bia kỷ niệm của nền văn học cách mạng hiện đại Sáng tác ra nhiều

điển hình nghệ thuật của đủ mọi giai cấp và tầng lớp, truyện ngắn của Lỗ Tấn

đã trở thành tấm gơng phản chiếu của một thời đại từ cuối thế kỷ XIX đến đầuthế kỷ XX của xã hội Trung Hoa nửa phong kiến, nửa thuộc địa”[13,18] Lơng

Duy Thứ trong "Mấy vấn đề thi pháp Lỗ Tấn và việc giảng dạy Lỗ Tấn ở trờng

phổ thông" đã quan tâm đến nghệ thuật xây dựng nhân vật của Lỗ Tấn đặc biệt

là nhân vật ngời kể chuyện Ngoài ra Trong bài Bàn về Lỗ Tấn“ ” Pha đê ép đãviết nh sau:

“Lỗ Tấn là ngời có tài viết chuyện ngắn Ông giỏi hình tợng hoá t tởngmột cách đơn giản, chân chất, rõ ràng, giỏi trình bày những việc to lớn bằngnhững chuyện vụn vặt trong đời sống hàng ngày, giỏi miêu tả điển hình bằng

con ngời cá biệt” [12, 91] Tác giả Lê Xuân Vũ trong Lỗ Tấn - Chủ t“ ớng của cách mạng văn hoá Trung Quốc” (Nxb Văn hoá Hà nội, 1958) viết: “Truyện

ngắn của Lỗ Tấn là hình tợng cụ thể của mâu thuẫn xã hội phức tạp và đấutranh kịch liệt trong xã hội Trung Quốc cũ hồi bấy giờ thông qua t tởng và tìnhcảm của ông, là tấm gơng soi thấu “quốc dân tính” và xã hội thối nát của TrungQuốc cũ Truyện ngắn của ông nảy ra từ t tởng và tình cảm nồng nàn yêu mếnnhân dân và Tổ quốc” [24,119]

Trên đại thể, việc nghiên cứu Lỗ Tấn tập trung vào ba mảng lớn: t tởngvăn nghệ và đóng góp chính trị; đặc điểm truyện ngắn và tạp văn; Lỗ Tấntruyền thống và cách tân Vấn đề nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn ít nhiều đã

đợc nói đến với t cách là những ý kiến điểm xuyết mà cha có một công trìnhnào chuyên sâu

2.2 Năm 1913, R.Tagore trở thành ngời châu á đầu tiên đợc trao tặnggiải Nobel văn học Hơn mời năm sau, tên tuổi R.Tagore bắt đầu đợc nói đến ở

Việt Nam với bài viết Một đại thi sĩ ấn Độ - Ông R.Tagore của Thợng Chi Tuy nhiên, phải đến năm 1943 với cuốn Thi hào R.Tagore của Nguyễn Văn Hai đợc

nhà xuất bản Tân Việt ấn hành, độc giả Việt Nam mới có cái nhìn đầy đủ hơn

về R.Tagore Năm 1961, Cao Huy Đỉnh, La Côn và một số dịch giả khác đã cho

xuất bản cuốn R.Tagore thơ và kịch Mở đầu cuốn sách là một bài giới thiệu 48

trang của Cao Huy Đỉnh về cuộc đời và sáng tác của R.Tagore, trong đó có thểloại truyện ngắn Bàn về truyện ngắn R.Tagore, ông viết: “Truyện ngắnR.Tagore mang nhiều chất trữ tình Nó nói hộ tình cảm và triết lý của nhà thơbằng những hình ảnh của thiên nhiên, bằng thần thoại, bằng biểu tợng và ngụngôn nhiều hơn là sự việc rút ra từ thực tế đời sống” Năm 1986, nhà xuất bản

Văn hoá xuất bản tập truyện Mây và mặt trời của R.Tagore gồm 25 truyện.

Trong lời giới thiệu, Đào Anh Kha đã chú ý tới một số đặc điểm của truyện

ngắn R.Tagore mà theo ông là nổi bật, đó là “sự đan xen giữa hiện thực vàhuyền ảo, giữa triết lý và trữ tình, giữa đạo và đời” Đặc biệt ông đã chú ý đến

sự xuất hiện phong phú đa dạng của thế giới nhân vật trong truyện ngắnR.Tagore Nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật của R.Tagore, ông chorằng, “R.Tagore thờng tránh cách dùng lý trí để mô tả và phân tích tâm lý nhânvật nh phần lớn các nhà văn khác Ông sử dụng tài tình các phơng tiện thiênnhiên Dới ngòi bút của ông, thiên nhiên có mặt khắp nơi, mọi lúc và bao giờcũng nặng tâm t, mọi sắc thái của cảnh vật đều phản ánh những biến động củatâm hồn”[11] Có cùng cách nhìn ấy nhng ở một phạm vi sâu rộng hơn, Nguyễn

Văn Hạnh trong Rabindranath Tagore với thời kỳ phục hng ấn Độ, khi bàn về

truyện ngắn R.Tagore đã viết: “Là một nhà văn đặc biệt nhạy cảm với nhữngbiến thái trong đời sống tinh thần xã hội, R.Tagore đã nhìn thấy nhiều vấn đềnóng bỏng của hiện thực đang diễn ra trong mỗi gia đình ngay cả khi nó vẫngiữ đợc cái vẻ bề ngoài phẳng lặng, đặc biệt là ở tầng lớp bình dân Ông đặcbiệt quan tâm đến quá trình băng hoại của các giá trị đạo đức truyền thống trớcsức mạnh của đồng tiền t bản và quyền năng của những tập tục lỗi thời Trongcái nhìn của ông, sự kết hợp giữa tập tục của thời trung cổ và sức mạnh vạnnăng của đồng tiền b bản trong xã hội thuộc địa có một sức tàn phá ghê gớm

Nó làm tha hoá con ngời cả về nhân hình và nhân tính Tâm hồn con ngời ngàycàng trở nên cằn cỗi bởi lối sống cá nhân ích kỷ trong một xã hội thực dụng, coitrọng vật chất Sự tác động của nó đã không dừng lại ở một lớp ngời nào trongxã hội Bởi thế không có gì ngạc nhiên khi ta bắt gặp trong truyện ngắnR.Tagore cả một thế giới nhân vật phong phú, đa dạng, đủ mọi thành phần xã

hội”[10,108] Trong giáo trình Văn học ấn Độ, Lu Đức Trung cũng đã giành

một số trang giới thiệu về truyện ngắn R.Tagore Tuy nhiên do tính chất mộtgiáo trình, tác giả cha bàn sâu vào đặc điểm truyện ngắn R.Tagore nói chungcũng nh thế giới nhân vật nói riêng Gần đây đã có một số luận văn thạc sĩ,khoá luận tốt nghiệp đại học bàn về truyện ngắn R.Tagore Trong đó, nhân vậttrong truyện ngắn R.Tagore đã ít nhiều đợc bàn tới

2.3 Điểm lại một số vấn đề có liên quan có thể thấy, cho đến nay việcnghiên cứu Lỗ Tấn và R.Tagore ở nớc ta đã có đợc những thành tựu nhất định.Tuy nhiên, thành tựu nghiên cứu về truyện ngắn của hai nhà văn này lại cha cónhiều Đặc biệt là cha có một công trình nào đặt vấn đề so sánh thế giới nhânvật trong truyện ngắn của họ Từ nhận thức đó, chúng tôi đi vào đề tài nghiêncứu này với hi vọng góp thêm một phần nào đó cho việc nghiên cứu giới thiệu

truyện ngắn của hai nhà văn xuất sắc này Những ý kiến của các nhà nghiên cứu

đi trớc là sự gợi ý, nhất là phơng pháp để chúng tôi thực hiện đề tài này

3 Mục đích, nhiệm vụ

3.1 Nh tên đề tài đã xác định, mục đích của đề tài là khảo sát thế giớinhân vật trong truyện ngắn của Lỗ Tấn và R.Tagore qua một cái nhìn so sánh

3.2 Với mục đích đó, đề tài có nhiệm vụ:

Thứ nhất, chỉ ra đợc những tiền đề lịch sử - xã hội t tởng, nghệ thuật cho

sự xuất hiện của thế giới nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắnR.Tagore

Thứ hai, khảo sát phân loại thế giới nhân vật trong truyện ngắn R.Tagore

và Lỗ Tấn từ những góc nhìn khác nhau

Thứ ba, Chỉ ra đợc những biện pháp nghệ thuật cơ bản mà Lỗ Tấn và

R.Tagore đã sử dụng để khắc hoạ nhân vật

4 Phạm vi, đối tợng nghiên cứu

4.1 Truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn của R.Tagore khá phong phú và

đa dạng, đặc biệt là R.Tagore Tuy nhiên, do nhiều hạn chế về mặt chủ quan,chúng tôi giới hạn phạm vi khảo sát một số tập đã đợc dịch giới thiệu phổ biến

ở Việt Nam

Về Lỗ Tấn, chúng tôi khảo sát 2 tập Gào thét, Bàng hoàng.

Về R.Tagore, chúng tôi khảo sát 35 truyện trong R.Tagore Tuyển tập.

4.2 Đối tợng nghiên cứu của đề tài là thế giới nhân vật, bao gồm nhânvật trung tâm, nhân vật ngời kể chuyện

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1 Hiện thực cuộc sống và t tởng nghệ thuật của Lỗ Tấn vàR.Tagore

Chơng 2 Một thế giới nhân vật phong phú đa dạng trong truyện ngắn LỗTấn và truyện ngắn R.Tagore

Ch¬ng 3 NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt trong truyÖn ng¾n Lç TÊn vµtruyÖn ng¾n R.Tagore.

Cuèi cïng lµ danh môc tµi liÖu tham kh¶o

Ch ¬ng 1 HIÖN THùC CUéC SèNG Vµ T¦ T¦ëNG NGHÖ THUËT

CñA Lç TÊN Vµ R TAGORE

1.1 X· héi Trung Quèc nh÷ng n¨m cuèi thÕ kû XIX ®Çu thÕ kû XX

1.1.1 Mét x· héi t¨m tèi ngét ng¹t

Sau cuộc chiến tranh Nha phiến (1840) xã hội Trung Quốc đã ở vào đêmtrớc của sự tan rã Các mâu thuẫn trong nớc gay gắt cha từng có Phe cực đoantrong chính phủ nhà Thanh ngu muội dốt nát Năm 1840, đại bác của chủ nghĩa

t bản nớc ngoài đã phá toang cánh cổng của triều đình phong kiến Trung Quốc,

mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử xã hội Trung Quốc Kinh tế t nhiên, tựcung tự cấp ở nông thôn tan rã, kinh tế t bản bắt đầu hình thành, nhất là ở cácvùng đô thị Cuộc xâm lăng của các nớc đế quốc một mặt làm tan rã thành trìphong kiến đã lỗi thời, biến xã hội phong kiến Trung Quốc thành xã hội nửaphong kiến, mặt khác biến một nớc độc lập thành một nớc thuộc địa Kể từ đây,mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc với dân tộc Trung Hoa, giữa giai cấp phongkiến với quần chúng nhân dân trở thành mâu thuẫn chủ yếu trong xã hội Cuộcsống của ngời dân đặc biệt là tầng lớp nông dân cực khổ hơn bao giờ hết Họ bịtrói buộc bởi luật pháp, lễ giáo phong kiến nghiệt ngã Theo cách nói của Lỗ

Tấn, đó là một xã hội ăn thịt ngời Hình ảnh làng Mùi trong AQ chính truyện là

hình ảnh thu nhỏ của xã hội nông thôn Trung Quốc bấy giờ Đó là tình trạngtăm tối, ngột ngạt Sống trong xã hội ấy, Những ngời Trung Quốc trở nên u mêtăm tối Họ bị bóc lột, bị lợi dụng để phục vụ cho giai cấp thống trị, bị ru ngủtrong một phép thắng lợi tinh thần hoang tởng Tình hình càng trở nên tồi tệ hơnkhi giai cấp t sản và giai cấp phong kiến cấu kết với nhau để đàn áp các phongtrào cách mạng, mà điển hình là cách mạng Tân Hợi (1911) Nhng thực chấtcủa cuộc cách mạng mà Lỗ Tấn đã tham gia với niềm hy vọng chan chứa ấy chỉ

đem lại chiêu bài: “Trung Hoa dân quốc” thay thế cho đế chế cũ, nhng vẫnkhông hoàn thành nhiệm vụ chống Đế quốc, chống phong kiến Đây là cuộccách mạng dân chủ kiểu cũ do giai cấp t sản lãnh đạo nhng lại bị thất bại đã đẩy

xã hội Trung Quốc vào tình trạng bế tắc Trong truyện ngắn AQ chính truyện

Lỗ Tấn đã miêu tả cụ thể và nêu lên đợc bản chất của cuộc cách mạng Tân Hợi:

“Tiếng là Đảng cách mạng đã vào huyện nhng cũng chẳng có gì thay đổi kháctrớc Quan huyện vẫn là quan huyện cũ, chẳng qua bây giờ gọi là quan gì gì ấy,

và Cụ Cử cũng vẫn làm ông quan gì gì Còn ông lãnh binh thì cũng là ông lãnhbinh ngày trớc Duy có một việc đáng sợ là trong bọn cách mạng có một vài kẻkhông tốt xen vào làm rối loạn cả lên Ngay ngày hôm sau chúng nó đã đi cắt

đuôi sam của ngời ta rồi… ng ở làng Mùi không thể nói là không có chút gìnhthay đổi; mấy hôm sau, dần dần số ngời quấn đuôi sam vòng lên đỉnh đầu ngàymột thêm nhiều…” [2,167] Nhìn bề ngoài thì có vẻ rằng cuộc cách mạng đãlàm thay đổi tình hình trong xã hội, lúc này mọi ngời đã bắt đầu cắt đuôi sam.Tuy nhiên, đó chỉ là sự thay đổi về mặt hình thức còn thực chất thì sự thống trị

của thế lực phong kiến vẫn nh cũ không lay chuyển Mặc dù vậy nhng về mặthình thức cuộc cách mạng Tân Hợi đã phá bỏ cái bài vị thờ vua (lật đổ Hoàng

đế nhà Thanh) Trong AQ chính truyện Lỗ Tấn đã cho chúng ta thấy hình ảnh

cậu Tú và Lão Tây giả rủ nhau đến chùa Tỉnh Tu để đập tan cái bài vị Vua:

“Nhờ có tin tức nhanh chóng, cậu Tú biết rằng: bọn cách mạng đã vào huyện

đêm hôm trớc Cậu liền quấn đuôi sam vòng lên đầu, vừa sáng đã vội vã quanhà họ Tiền thăm lão Tây giả, là ngời xa nay cậu chả a tí nào, nhng ngày naytrong vận hội mới, trong thời kỳ “cùng nhau mu việc duy tân” này, hai ngời tròchuyện bỗng dng thành ra thân mật, và tâm đầu ý hợp nh hai đồng chí Hai ngờihẹn hò cùng nhau đi làm cách mạng Hai nhà cách mạng bàn bạc hồi lâu mớisực nhớ ra rằng: Trong chùa Tĩnh Tu còn có một bài vị thờ Vua với mấy chữ:

“Hoàng đế vạn tuế vạn vạn tuế”, cũng cần phải cách ngay mới đợc Thế là cảhai ngời cùng nhau tới chùa Tĩnh Tu làm một cuộc cách mạng Vì s bà ra cảntrở, nói mấy câu; hai ngời cho là s bà ủng hộ chính phủ Mãn Thanh, nên nhè

đầu bà ta đập ba tong xuống và nắm tay lại cốc cho mấy cái Cô tiểu thì mãi lúchai ngời đi đã xa mới hoàn hồn Kiểm điểm đồ nhà chùa lại, thì thấy cái bài vị

bị đập nát ra giữa chùa mà cái l hơng Tuyên đức xa nay vẫn để thờ trớc tợng

Đức Quan Âm đã biến đâu mất rồi” [2,166] Cuộc cách mạng thất bại Tìnhhình xã hội Trung Quốc thật rối ren, tầng lập trí thức tiểu t sản, lực lợng tiêntiến trong xã hội và những ngời làm cách mạng cha giác ngộ đợc vai trò củaquần chúng, trốn tránh sự phát động quần chúng Còn về phía quần chúng thì

do không hiều gì về cách mạng, họ mang nặng t tởng bảo thủ lạc hậu, bị tiêmnhiễm những thói xấu của giai cấp phong kiến 4000 năm Những ngời nông dânkhao khát đợc đổi thay đã hăng hái tham gia cách mạng Nhng kết quả của nólại hết sức tồi tệ Họ đã bị phản bội, và trở thành đối tợng của cách mạng Saucách mạng dân chúng không đợc hởng những ân huệ đổi thay theo chiều hớngtích cực mà là chiến tranh, xung đột Xã hội rơi vào cảnh hỗn loạn Điều đángnói là ở một đất nớc hơn 90% dân số là nông dân, thì việc cách mạng đã lãngquên họ là một bằng chứng về sự thỏa hiệp giữa giai cấp t sản với giai cấpphong kiến Điều đó khiến cho hiện thực cuộc sống càng trở nên tồi tệ hơn Ng-

ời nông dân phải đối mặt thờng xuyên với tình trạng nghèo đói, bị bóc lột mộtcách thậm tệ Sống lâu trong tình trạng đó, họ dần bị tê liệt, nhẫn nhục, cam

chịu thân phận con sâu cái kiến Ngay trong truyện ngắn đầu tiên – Nhật ký

ngời điên, Lỗ Tấn đã vạch trần bản chất trái tự nhiên, vô nhân đạo của xã hội

ấy, một cái xã hội mà theo ông là đã nguỵ danh Khổng giáo để lừa bịp, tróibuộc nhân dân Nhiều thang bậc giá trị đã bị đảo lộn Chế độ thi cử đã trở nên

lỗi thời, những trí thức truyền thống đã không còn đóng vai trò quan trọng trong

đời sống xã hội Họ đã trở thành con ngời thừa Dù cố níu kéo cái trật tự xã hội

đã lỗi thời mục ruống hay bị hất ra ngoài rìa cuộc sống, thì những ngời trí thức

ấy cũng rơi vào bi kịch, một bi kịch mang tính thời đại

1.1.2 Sự thức tỉnh ý thức dân tộc và tinh thần dân chủ

Thời đại Lỗ Tấn sống và sáng tạo không chỉ chứng kiến một hiện thựctăm tối mà còn chứng kiến một sự trỗi dậy mạnh mẽ của ý thức dân tộc và tinhthần dân chủ Sau thất bại của cách mạng Tân hợi, nhiều trí thức cấp tiến đã tìmcách ra nớc ngoài để học tập, tiếp thu khoa học kỹ thuật và tinh thần dân chủcủa phơng Tây Chính họ đã góp phần thổi vào xã hội Trung Quốc bấy giờ mộtluồng gió mới

Năm 1917, cách mạng tháng Mời Nga thắng lợi Âm vang của cuộc cáchmạng này đã thôi thúc nhân dân Trung Quốc đứng lên làm cách mạng để tự giảiphóng Dới ảnh hởng trực tiếp và mạnh mẽ của cách mạng tháng Mời Nga, cuộcvận động Ngũ Tứ đã nổ ra vào năm 1919 Đây đợc xem là cuộc khởi nghĩa củanhững ngời “dân đen” trên đất Trung Hoa ngàn năm phong kiến Cuộc cáchmạng tháng Mời đã đánh thức “những con ngời đang ngủ mê trong nhà hộpbằng sắt, không có cửa sổ”, phong trào Ngũ Tứ đã trở thành ranh giới cho haithời đại của cách mạng dân chủ Trung Quốc: Cuộc cách mạng dân chủ cũ củagiai cấp t sản đến Ngũ Tứ thì tuyên cáo kết thúc, và bắt đầu cuộc cách mạngdân chủ mới do giai cấp vô sản lãnh đạo

Năm 1923, Đại hội lần 3 của Đảng cộng sản đã quyết định hợp tác vớiQuốc dân đảng của Tôn Trung Sơn để tập hợp lực lợng đối phó với chủ nghĩa đếquốc và bọn quân phiệt phơng bắc Tuy nhiên, chỉ một năm sau ngày TônTrung Sơn qua đời, Tởng Giới Thạch lên nắm quyền đã tiến hành cuộc chiếnBắc phạt, thống nhất hai miền Nam Bắc Cũng chính vào lúc cuộc chiến tranhBắc phạt đã đi đến thắng lợi thì đất nớc xảy ra nội chiến Tởng Giới Thạch chủtrơng cũng cố trận địa của Quốc dân đảng nhng đồng thời lại phát động cuộcthanh trừng chống cộng sản Chúng tuyên bố li khai với Đảng cộng sản, loại trừcác Đảng viên cộng sản trong chính phủ và quân đội, khủng bố, tàn sát đảngviên cộng sản và quần chúng cách mạng của Đảng Chúng còn khai trừ hàngloạt Đảng viên Đảng cộng sản khiến cho Đảng cộng sản bị tổn thơng nặng nề.Mặt trận thống nhất tan vỡ, Tởng Giới Thạch chiếm đoạt thành quả cách mạng.Giữa lúc đó, phát xít Nhật đang lăm le muốn tiêu diệt đất nớc Trung Hoa, nhândân Trung Quốc tiến hành chiến tranh du kích để chống Nhật nhng Tởng GiớiThạch lại thi hành chính sách “tiêu cực chống Nhật, tích cực chống Cộng” Lỗ

Tấn đã qua đời một năm trớc khi cuộc chiến tranh chống Nhật nổ ra Nhngnhững biến động của lịch sử dân tộc đã tác động mạnh mẽ đến t tởng, tình cảmcủa ông

Có thể nói rằng thời đại Lỗ Tấn sống và sáng tạo là thời đại đầy biến

động Đó là thời đại đau thơng tăm tối nhng cũng hết sức quật cờng của nhândân Trung Quốc Có thể xem đó là đêm trớc của cách mạng, báo hiệu sự cáochung của giai cấp phong kiến và sự ra đời của một thời đại mới

1.1.3 Những chuyển động trong đời sống văn học

Cuộc vân động văn hoá mới Ngũ Tứ và cách mạng văn học là sự mở đầu

vĩ đại của lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc Ngay từ những năm trớc Ngũ

Tứ, trong giới trí thức Trung Quốc đã xuất hiện phong trào “khải mông t tởng”(phong trào ánh sáng) Cách mạng Tân Hợi (1911) tuy lật đổ đợc triều đìnhMãn Thanh, thành lập Trung Hoa dân quốc Nhng do giai cấp t sản yếu ớt nênkhông thay thế đợc tính chất xã hội nửa thức dân nửa phong kiến, nửa thuộc

địa Trong hoàn cảnh đó những trí thức tiên tiến tiếp thu ảnh hởng những trào lu

t tởng mới của phơng Tây Họ đã nhận rõ một thực trạng là văn hoá cũ và t tởng

cũ trở thành lực cản đối với sự phát triển văn hoá dân tộc Vì vậy họ đã tìm cáchtruyền bá t tởng tiến bộ phơng Tây vào Trung quốc nhằm làm thay đổi diệnmạo văn hoá dân tộc, trong đó có văn học

Trong quá trình ra đời và phát triển của văn học cận hiện đại, nhiều hiệntợng mới đã ra đời Văn học phong kiến vẫn còn tồn tại nhng văn học tiến bộ đã

ra đời và ngày càng chứng tỏ sức sống mạnh mẽ của nó Nội dung cơ bản củadòng văn học này là chống đế quốc xâm lợc và và giải thoát sự ràng buộc củaxã hội phong kiến lỗi thời Ngay từ thời kỳ còn chiến tranh Nha phiến các tríthức cấp tiến nh Củng Tự Trân, Lâm Tác Từ, Nguỵ Nguyên… đã dùng thơ văn

để phơi bày nỗi thống khổ của nhân dân Trong phong trào Thái bình thiênquốc, đã có ngời chủ trơng “dùng văn để chép sự thực”, “không cần ngôn ngữ

cổ điển”, “không cần phù phiếm” Đến cuối thế kỷ XIX, trong văn học đã xuấthiện lời kêu gọi tiến hành cải cách văn học Tiểu thuyết ra đời và ngày càngkhẳng định đợc vị thế của mình trong văn học với nhiều tên gọi, nh “tiểu thuyếtchính trị”, “tiểu thuyết xã hội” “tiểu thuyết khoa học”… Nhiều tác phẩm vănhọc phơng Tây đã đợc dịch, giới thiệu Điều này có một tác động rất lớn đến

đời sống văn học, không chỉ ở phơng diện hình thức mà cả trong nội dung t ởng, thức tỉnh ý thức dân tộc, tinh thần bình đẳng dân chủ Hạn chế lớn nhất

t-của văn học thời kỳ này là mặc dầu có đề cập đến cuộc sống đồi bại t-của tầnglớp trên nhng lại không biết gì nhiều về cuộc sống của quần chúng nhân dân.

Giơng cao ngọn cờ cách mạng phản đế phản phong triệt để là nhiệm vụ

đợc trao cho văn học sau phong trào Ngũ tứ do giai cấp vô sản lãnh đạo Vănhọc cách mạng thời kỳ dân chủ cũ tuy đã chuẩn bị đợc nhiều cho việc xây dựngvăn học mới nhng nó đã không hoàn thành nhiệm vụ mà lịch sử giao phó Sựtrỗi dậy của phong trào cách mạng văn học Ngũ Tứ là kết quả tất yếu của mộtquá trình vận động của văn học trong thời kỳ đầy biến động này So với trớc đó,văn học sau phong trào Ngũ tứ (còn gọi là văn học hiện đại) đã phản ánh mốiquan hệ phức tạp của xã hội Trung Quốc bấy giờ Trong đó văn học phản đếphản phong có một vị trí quan trọng Đó là nền văn học mới thuộc về quầnchúng nhân dân Giai cấp vô sản lãnh đạo và lấy hai lực lợng văn học cáchmạng dân chủ và văn học vô sản làm nòng cốt, bảo đảm cho văn học hiện đạiTrung quốc có tính chất mới mẻ cha từng có Số phận ngời dân dới sự áp bứcbóc lột của thực dân phong kiến đã trở thành vấn đề trung tâm của văn học.Tính chất hiện thực, tính chiến đấu đã trở thành một yêu cầu, một phẩm chất,một thớc đo của nền văn học mới Truyện ngắn Lỗ Tấn đã ra đời trong bối cảnhvăn học đó

Năm 1918, trên tạp chí Tân thanh niên một tờ tạp chí có uý tín của văn

học Trung Quốc bấy giờ (Lỗ Tấn và Lý Đại Chiêu cùng tham gia biên tập), Lỗ

Tấn đã đăng truyện ngắn đầu tiên của mình - Nhật ký ngời điên Tác phẩm đợc

xem là lời tuyên chiến của ông với xã hội phong kiến, vạch trần tội ác của “lễgiáo ăn thịt ngời” Đây đợc xem là sự khởi đầu cho một thời kỳ sáng tác mớicủa ông với t cách là một nhà văn hiện thực xuất sắc, chủ tớng của văn học cáchmạng

1.2 Xã hội ấn Độ những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

1.2.1 Một hiện thực tăm tối, nghiệt ngã

Trong lịch sử hàng ngàn năm của ấn Độ, giai đoạn nửa sau thế kỷ XIXnửa đầu thế kỷ XX là một thời kỳ đặc biệt Năm 1858, Nghị viên Anh thôngqua đạo luật đặt ấn Độ dới sự cai trị trực tiếp của Nữ hoàng Anh, đánh dấu thời

kỳ ấn Độ chính thức trở thành thuộc địa của thực dân Anh, một thời kỳ mà nh

M Gandhi nói là “bị phụ thuộc về chính trị, bị bóc lột về kinh tế, và tệ hơn cáichết là tình trạng tôi mọi về tinh thần” [10,17] Kể từ đây, ở ấn Độ đã tồn tạihai thế giới riêng biệt – Thế giới của những “quan trắng” thực dân và thế giới

của hàng trăm triệu ngời ấn Độ bị áp bức bóc lột Giữa họ không có gì chung

“ngoại trừ một sự căm ghét lẫn nhau” (J.Nehru)

Cũng nh nhiều nớc châu á bấy giờ, ách thống trị của thực dân Anh đã

đẩy ngời dân ấn Độ, đặc biệt là giai cấp nông dân vào một cuộc sống tăm tốinghiệt ngã Ruộng đất bị chiếm đoạt, những cánh đồng trồng lúa mỳ đợc thaythế bằng những cánh đồng bông để phục vụ cho ngành công nghiệp dệt của ôngchủ t bản Máy móc, công nghiệp đã đẩy hàng triệu nông dân ấn Độ vào cảnhthất nghiệp, phải bỏ quê hơng tha hơng ra thành phố để tìm việc làm trong cácnhà máy của các ông chủ phơng Tây Ta có thể hình dung phần nào về cuộcsống của ngời nông dân ấn Độ qua hình ảnh : “Xơng cốt của những ngời dệtbông rơi trắng xoá đồng bằng ấn Độ” mà toàn quyền Anh ở ấn Độ - huân tớcW.Bentinck đã nói tới trong báo cáo gửi về cho Nữ hoàng Anh Bên cạnh sự bóclột dã man của giai cấp t sản là sự vơ vét áp bức của giai cấp phong kiến ấn Độ.Tô tức, su thuế đã trở thành gánh nặng dồn xuống đôi vai ngời nông dân ấn Độ.Cơ sở kinh tế của xã hội ấn Độ là công xã nông thôn giờ đây đã bị phá nát Đó

là tình trạng mà nh C Mác nói là mất cái cũ nhng cái mới cha sinh thành “Mấtthế giới cũ mà cha đợc thế giới mới, điều đó làm cho nỗi đau khổ của ngời ấn

Độ còn chan chứa thêm một nỗi buồn đặc biệt” Điều đó đã đẩy xã hội ấn Độvào một cuộc khủng hoảng

Cùng với ách áp bức bóc lột nặng nề của thực dân phong kiến là nạn kỳthị chủng tộc, đặc biệt là những tàn d của tập tục lạc hậu, hệ thống đẳng cấp vànhững giáo lý thần bí, siêu hình Đó thực sự là một gánh nặng của xã hội Cho

đến cuối thế kỷ XIX và nửa đầu thế kỷ XX, khi cuộc cách mạng khoa học kỹthuật đã thay đổi bộ mặt tinh thần của nhiều nớc trên thế giới thì ở ấn Độ ngờidân vẫn phải sống trong tình trạng tăm tối của đêm trờng trung cổ Những tậptục lỗi thời, phi nhân tính nh hoả thiêu quả phụ, tảo hôn, tế sống thiếu nữ đồngtrinh… vẫn tồn tại nhất là ở những vùng nông thôn Tôn giáo thần bí, hệ thống

đẳng cấp, tập tục lạc hậu vẫn là một thế lực trong đời sống xã hội Nhận xét vềvai trò của tôn giáo ở ấn Độ bấy giờ, R.Tagore cho rằng, động cơ của tôn giáo

là giải phóng con ngời, nhng kết thúc của nó lại là một nhà tù ảm đạm Đó làmột cách nhìn đúng đắn, sâu sắc Chỉ trong vòng 25 năm cuối thế kỷ XIX (1875– 1990) ở ấn Độ đã có 15 triệu ngời chết đói Những con số ấy đã phần nàocho thấy hiện thực bi thảm của xã hội ấn Độ bấy giờ Nói về giai đoạn lịch sử

đặc biệt này, J.Nehru viết: “Cuộc sống ấn Độ trở thành một dòng nớc lờ đờ,sống trong quá khứ, di chuyển chậm chạp qua những thế kỷ chết chồng chất.Gánh nặng quá khứ đè bẹp nó và một thứ hôn mê xâm nhập nó Thật không có

gì đáng ngạc nhiên là trong tình trạng đờ đẫn trí tuệ và mệt mõi thể xác này, ấn

Độ đã suy sụp và xơ cứng, bất động, trong khi các nớc khác trên thế giới tiến ớc”

b-Trong hiện thực tăm tối ấy, ngời phụ nữ là lớp ngời bất hạnh nhất Họphải chịu sự áp bức nặng nề của thực dân phong kiến, thêm vào đó là tình trạngbất bình đẳng của xã hội, và sự trói buộc của tôn giáo và những tập tục lạc hậu.Hình ảnh những ngời phụ nữ ấn Độ ra đờng với tấm khăn trùm che kín khuônmặt, với những chiếc vòng chân nh những xích xiềng trong một dáng dấp cúi

đầu lặng lẽ đã trở thành một biểu tợng về sự bất bình đẳng trong xã hội ấn Độbấy giờ Họ đợc ví nh tấm thảm lau chân của ngời chồng, chỉ biết cúi đầu phục

vụ nh một nô lệ Tình yêu, hôn nhân tự do bị tớc đoạt Thay vào đó là sự sắp

đặt, định đoạt của gia đình, của cộng đồng tôn giáo, đẳng cấp Họ thực sự là lớpngời đau khổ nhất Có biết bao ngời phụ nữ ấn Độ đã bị đẩy vào bi kịch Tìnhyêu hạnh phúc bị tớc đoạt, bị biến thành nô lệ trong một cuộc sống ê chề nhụcnhã Là quả phụ hoặc họ bị ném lên giàn hoả thiêu để chết cùng ngời chồng xấu

số, hoặc vĩnh viễn suốt đời sống trong cảnh đơn chiếc lẻ loi Gia đình, cộng

đồng sẽ ruồng bỏ, trừng phạt họ, nếu họ đi ngợc lại những tập tục của đẳng cấp,tôn giáo Đó là những sự thật phũ phàng Trong một vở kịch của mình, R.Tagore đã để cho một nhân vật nữ nói lên nỗi khổ đau tuyệt vọng của mìnhbằng những lời lẽ thấm thía, chua xót: “trong tất cả những sinh vật biết sống,chính chúng ta – đàn bà, là những ngời đau khổ nhất” Điều này đã phần nào

lý giải vì sao trong sáng tác của các nhà văn tiến bộ bấy giờ nh R Tagore,Premchander, hình tợng ngời phụ nữ đã trở thành hình tợng trung tâm trongnhiều tác phẩm mang đậm chất hiện thực

1.2.2 Tiếp xúc văn hoá Đông - Tây

Trong tiến trình vận động phát triển của văn hoá ấn Độ, năm 1498 trởthành một dấu mốc, đánh dấu cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa văn hoá ấn Độ và vănhoá phơng Tây Năm 1498, sau hai tháng lênh đênh trên biển, thơng thuyền củaVasco De Gama, một nhà hàng hải nổi tiếng của Bồ Đào Nha đã cập bến ởmiền nam ấn Độ, mở đầu cho một thời kỳ giao lu tiếp xúc giữa ấn Độ và phơngTây Đến cuối thế kỷ XIX, cuộc tiếp xúc này đã diễn ra trong 500 năm Đó làmột khoảng thời gian dài làm thay đổi diện mạo văn hoá ấn Độ Bên cạnhnhững giá trị văn hoá truyền thống, nhiều giá trị văn hoá mới đã xuất hiện gópphần làm phong phú thêm cho nền văn hoá ấn Độ

Vào đầu thế kỷ XIX, phơng Tây đã bớc vào thời hiện đại với những thànhtựu rực rỡ của khoa học, kỹ thuật Trong khi đó, ấn Độ vẫn chìm trong đêm tr-

ờng trung cổ, trì trệ, tách biệt với phần còn lại của thế giới Gánh nặng quákhứ, bao gồm cả cái tốt và cái xấu, là hết ức nặng nề Nó nh một thứ hôn mê,

đẩy văn hóa ấn Độ vào cuộc khủng hoảng và có nguy cơ bị đồng hoá bởi vănhoá phơng Tây Tuy nhiên chính trong sự thử thách ấy, văn hoá ấn Độ đã chứng

tỏ đợc sức sống, bản sắc của mình bằng cách tiếp nhận và hấp thu những yếu tốngoại lai trên cơ sở ngọn nguồn văn hoá dân tộc Trong đó vai trò của những tríthức tiến bộ nh Rammohun Roy, M.Bakimchander, R.Tagore… giữ một vai trò

đặc biệt quan trọng Nhiều tác phẩm triết học, văn học tiến bộ phơng Tây đã

đ-ợc dịch và giới thiệu ở ấn Độ Điều này có một ý nghĩa vô cùng lớn lao Nókhông chỉ mang đến cho văn hoá, văn học ấn Độ một cách nhìn mới mẻ màcòn góp phần thổi vào đời sống xã hội một luồng gió mới của tinh thần tự do,dân chủ, đặc biệt là thức tỉnh con ngời cá nhân cá tính Nói về điều này, trongmột bài phát biểu ở Pháp, cố Thủ tớng Indrra Gandhi (1917 – 1984) viết:

“Trong khi những bậc thức giả lớn ở châu Âu khám phá ra phơng Đông thìcông cuộc giải phóng của chúng tôi lại đợc giúp đỡ bởi cách lý luận sắc bén củahọ” và “Chúng tôi háo hức bắt ngay lấy những t tởng nh t tởng nhân quyền đãkhai sinh ở nớc pháp và trở thành ngọn cờ của thế kỷ ánh sáng ở châu Âu Khaokhát những t tởng mới và một niềm tự do trọn ven hơn, những đầu óc hiếu kỳliền bị lôi cuốn bởi công thức “tôi t duy tức là tôi tồn tại” [10,32] Cũng theo bà

I Gandhi, một trong những cuốn sách đã gây ấn tợng sâu sắc trong tâm hồn bà

là tiểu thuyết Những ngời khốn khổ của V Huy gô Nó đã ảnh hởng mạnh đến

“triết lý xã hội” của bà và làm cho bà “nhạy cảm hơn với những vấn đề của sựnghèo khổ” Nhiều thể loại mới của văn học phơng Tây đã du nhập vào ấn Độ

nh tiểu thuyết phân tích tâm lý xã hội, truyện ngắn, chính kịch… Cùng với quátrình đó, dới ảnh hởng của văn học tiến bộ phơng Tây, văn học ấn Độ bắt đầuquan tâm đến những vấn đề của đời sống thực tại, điều mà văn học ấn Độtruyền thồng cha hề có Con ngời cá nhân bắt đầu đợc nói đến không chỉ trongvăn học mà cả trong đời sống xã hội Điều này đã giúp cho ngời dân ấn Độ, màtrớc hết là tầng lớp trí thức thấy đợc những gì trái tự nhiên, phi nhân tính trong

đời sống xã hội ấn Độ bấy giờ Những luật lệ hà khắc của đẳng cấp, của tập tụclạc hậu, của tôn giáo siêu hình đã trở thành những trói buộc sự phát triển củacon ngời cá nhân, cá tính Giải phóng con ngời cá nhân cá tính đã trở thành mộtnhu cầu cấp thiết đặt ra trong hiện thực cuộc sống bấy giờ Ta có thể hình dung

đợc điều này qua quan điểm sau đây của S Vivekananda, một nhà t tởng lớn của

ấn Độ bấy giờ: “Hãy trở thành ngời phơng Tây trong tinh thần bình đẳng tự do,

lao động và nghị lực, và đồng thời là một ngời Hindu đến tận xơng tuỷ trongvăn hoá, tôn giáo và bản năng” [10,35].

Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với văn hoá văn học phơng Tây còn giúp chocác nhà văn ấn Độ có một cách nhìn mới về hiện thực Nếu trong quá khứ, họchỉ nhận thức những vấn đề của đời sống hiện thực thông qua trực giác thì giờ

đây là sự phân tích lôgic tôn trọng hiện thực Nhờ đó, những tác phẩm văn học,nhất là của các nhà văn hiện thực nh P.Remchander luôn mang đến cho ngời

đọc một sự nhận thức sâu sắc hiện thực xã hội ấn Độ bấy giờ Nhiều vấn đề củahiện thực cuộc sống nh số phận bất hạnh của những ngời nông dân nghèo dới

ách thống trị của thực dân phong kiến; số phận những ngời quả phụ bị trói buộctrong những tập tục lạc hậu… đều đợc nhận thức và thể hiện một cách sâu sắctrong sáng tác của các nhà văn tiến bộ

1.2.3 Sự trổi dậy của tinh thần dân tộc và ý thức cá nhân

Từ nửa sau thế kỷ XIX, ấn Độ bớc vào một thời kỳ thức tĩnh mạnh mẽ

Nó đợc đánh dấu bằng các phong trào cải cách có tính cách mạng Đó là phongtrào cải cách tôn giáo do Rammohun Roy khởi xớng, lãnh đạo; phong trào cảicách văn học Bengal do M.Bakim chander phát động; phong trào đấu tranh đòidân chủ do G.Tilăk khởi xuớng và lãnh đạo Điều đặc biệt là cả ba phong trào

ấy đều do những nhà trí thức cấp tiến lãnh đạo và đều phát xuất từ Bengal –quê hơng R.Tagore Bởi vậy, nói về thời đại của mình, R.Tagore viết: “Tôi sinhnăm 1861 Đó không phải là một ngày trọng đại của lịch sử nhng nó thuộc vềmột giai đoạn lớn lao trong lịch sử Bengal” Cái mà R.Tagore gọi là lớn laochính là quá trình thức tỉnh của ý thức dân tộc

ở những mức độ khác nhau, cả ba phong trào ấy đều có ảnh hởng đếncác trí thức ấn Độ bấy giờ, trong đó có R.Tagore Kể từ khi ngời Anh đặt chân

đến ấn Độ cha bao giờ họ phải đối mặt với một tinh thần chống đối mạnh mẽcủa ngời dân ấn Độ đến nh vậy, nhất là từ sau khi Đảng Quốc đại - Đảng củagiai cấp t sản dân tộc ấn Độ ra đời Phong trào tự chủ do M.Gandhi lãnh đạo đãlan rộng khắp đất nớc ấn Độ Mặc dầu có những biểu hiện cực đoan của mộtchủ nghĩa dân tộc hẹp hòi song nó đã chứng tỏ một sự trỗi dậy mạnh mẽ của ýthức dân tộc Những ngời nông dân bắt đầu ý thức đợc thân phận của mình Họ

đã bắt đầu có ý thức phản kháng, trớc hết là trong những phản ứng chống lại địachủ và bọn “quan trắng” Những cuộc biểu tình của nông dân đòi ruộng đất ởBengal là những biểu hiện sinh động của sự thức tỉnh này Bên cạnh việc chốnglại sự áp bức bóc lột của thực dân phong kiến là sự thức tỉnh ý thức dân chủ,bình đẳng, là khát vọng giải phóng con ngời cá nhân Nhận rõ sự lỗi thời của

nhiều giáo lý, luật lệ, Rammohun Roy đã phát động phong trào cải cách đạoHinđu Những luật lệ hà khắc nh tập tục hoả thiêu quả phụ, tảo hôn, hiến tế…

đã đợc chủ trơng bãi bỏ Mặc dầu gặp phải sự chống đối quyết liệt của những kẻbảo thủ, song phong trào đã thức tỉnh đợc đông đảo dân chúng và có một tác

động mạnh mẽ đến nhận thức và ý thức sáng tạo của các nhà văn

Trên cái nền sôi động của hiện thực đất nớc, văn học ấn Độ đã bớc vàomột cuộc phục hng mạnh mẽ Từ nửa sau thế kỷ XIX các trào lu văn học tiến bộphơng Tây đã ảnh hởng đến ấn Độ, trong đó có hai khuynh hớng chính là chủnghĩa hiện thực và chủ nghĩa lãng mạn Dân chủ hoá ngôn ngữ, đa dạng hoá đềtài là những nội dung cơ bản đợc các nhà văn ấn Độ bấy giờ quan tâm Bêncạnh những ngôn ngữ truyền thống nh tiếng Xăngcơrit, tiếng Bat, tiếng Anh đãtrở thành một ngôn ngữ chính thống trong sáng tạo văn học Chuyển biến cótính cách mạng là ở cách nhận thức về đề tài văn học Nếu trớc đó văn học ấn

Độ thờng khai thác những đề tài trong tôn giáo, văn học truyền thống thì giờ

đây đã hớng tới những đề tài mang tính hiện thực gắn với cuộc sống thực tại

Đó là tình trạng bất bình đẳng, là sự trói buộc của những luật lệ hà khắc của tôngiáo, của những tập tục lạc hậu; là tình trạng tha hoá của một bộ phận dânchúng, đặc biệt là lớp trẻ trong quá trình tiếp xúc với văn hoá phơng Tây…

Điều này đã góp phần làm cho văn học có tính hiện thực hơn Số phận ngờinông dân, ngời trí thức, đặc biệt là ngời phụ nữ, đã trở thành những vấn đề đợcquan tâm hàng đầu trong đời sống văn học

Song song với quá trình thay đổi nhận thức về đề tài, ngôn ngữ, thể loạivăn học cũng đã đợc ý thức đầy đủ hơn Nếu trớc đó trong văn học ấn Độtruyền thống, thơ trữ tình và chừng mực nào đó là kịch thơ luôn giữ vị trí độctôn thì giờ đây nhiều thể loại mới đã xuất hiện và ngày càng khẳng định đợc vịtrí của mình trong đời sống văn học Truyện ngắn, tiểu thuyết, chính kịch, phêbình văn học đã góp phần làm thay đổi diện mạo của nền văn học Trong đó,R.Tagore đợc xem là ngời đặt nền móng cho truyện ngắn viết bằng tiếng Bengalcủa ấn Độ So với thơ, tiểu thuyết và truyện ngắn có những u thế riêng trongviệc tái hiện bức tranh hiện thực xã hội Điều này góp phần giải thích vì sao chỉsau một thời gian ngắn, văn xuôi ấn Độ lại có đợc những thành tựu đặc sắc nhvậy

Những đổi mới trong sáng tác R.Tagore, đặc biệt là trong văn xuôi gắnliền với qúa trình phục hng văn học dân tộc Ông đã rất thành công trong việckết hợp hài hoà hai yếu tố truyền thống và hiện đại, nhất là trong văn xuôi Sựxuất hiện một hệ thống nhân vật phong phú, đa dạng trong truyện ngắn của ông

là một biểu hiện sinh động của sự kết hợp ấy Lối sử dụng huyền thoại, sử dụngngôn ngữ thiên nhiên trong văn học truyền thống đã đợc đợc kết hợp với nhữngbiện pháp kỷ thuật trong văn xuôi phơng Tây nh phân tích tâm lý nhân vật, sửdụng dòng ý thức… Đó là đóng góp lớn lao của ông cho qúa trình hiện đại hoávăn xuôi ấn Độ.

1.3 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Lỗ Tấn và R.Tagore

Quan niệm nghệ thuật về con ngời là một khái niệm của thi pháp học Nó

đợc hiểu nh là cách cắt nghĩa, là phơng diện chủ quan trong cách cảm nhận củanhà văn đối với con ngời Theo I.P Erêmin, một nhà nghiên cứu ngời Nga, “conngời trong sự miêu tả của nhà văn đợc thể hiện sáng rõ hơn hết … và chínhnhững nguyên tắc miêu tả con ngời đã cung cấp chìa khoá để giúp hiểu đợc ph-

ơng pháp sáng tạo của ngời nghệ sĩ”

1.3.1 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của Lỗ Tấn

Lỗ Tấn bớc vào nghề văn bắt đầu bằng một ý thức nghệ thuật dùng vănchơng chữa bệnh cứu ngời, là cải tạo “Quốc dân tính” Trong nhận thức của ôngbấy giờ, ngời dân Trung Quốc đang rơi vào một căn bệnh trầm kha – căn bệnh

tê liệt trong tinh thần Trong nhận thức của ông, nếu căn bệnh về thân xác chỉ

có thể giết chết từng con ngời riêng lẻ, thì căn bệnh tinh thần sẽ giết chết cả mộtdân tộc Từ nhận thức đó, ông viết không nhằm gì khác hơn là thức tỉnh nhândân Trung Quốc, để họ tự thay đổi, tự cứu lấy mình Đây có thể xem là điểmkhởi đầu cho quan niệm nghệ thuật về con ngời của Lỗ Tấn

Trong cái nhìn của Lỗ Tấn, xã hội Trung Quốc dới thời phong kiến nhàThanh là một “Xã hội ăn thịt ngời”, đối lập với những cái h danh nh nhân,nghĩa, đạo đức… Điều đáng nói là ở chỗ, chính cái xã hội ấy đã làm cho conngời trở nên mê muội, tăm tối, tê liệt trong tinh thần Trong cái xã hội ấy, chỉ

có ngời điên là còn tỉnh, khi chợt nhận ra quanh mình đầy rẫy những “kẻ ăn thịt

ngời” Tác phẩm Nhật ký ngời điên đã ra đời từ sự nhận thức ấy Trong cái xã hội ấy con ngời đi từ Gào thét đến Bàng hoàng để đòi quyền sống. Đó có thể làtiếng gào thét đột ngột của Nguỵ Liên Thù, “giống nh tiếng kêu thảm thiết trêncánh đồng hoang giữa đêm khuya của một con sói bị thơng rống lên giữa cánh

đồng vắng đêm khuya, nghe vừa thảm thiết, vừa phẫn nộ, vừa bi ai”[2,359].Hay nh hình ảnh của thím Tờng Lâm trớc lúc chết: “Khuôn mặt hốc hác quá, n-

ớc da vàng xạm, cả đến cái vẻ u sầu xa kia cũng mất hẳn, trông nh tạc bằnggỗ”[2,241] Chỉ với chừng ấy thôi cũng đủ làm ta thấu cảm nỗi đau trong thế

giới tinh thần của con ngời Có thể thấy rằng, trong truyện ngắn của mình, LỗTấn đã xây dựng thành công số phận của nhiều nhân vật và mỗi nhân vật với sốphận riêng của mình khiến ngời đọc không thể quên sau khi đọc Nhân vật LỗTấn miêu tả là những nhân vật ông rất quen thuộc Ông hiểu biết về họ nhiềuhơn những điều ông viết về họ Có những nhân vật, ông nghiền ngẫm hàng

năm Chẳng hạn nh AQ Mở đầu cuốn AQ chính truyện, ông cho ta biết: “Tôi

có ý viết cho chú AQ một pho chính truyện đã mấy năm nay rồi, nhng một

đằng tính viết, một đằng lại ngần ngại…” [2,108] Ông quan tâm đến vận mệnhcủa những ngời nông dân đau khổ mà ông có dịp tiếp xúc, nên ông có thể hiểu

họ nh hiểu những ngời xung quanh trong giai cấp của ông Một số nhân vậttrong truyện của Lỗ Tấn là những ngời có thực Các nhà nghiên cứu TrungQuốc cho biết quê hơng Lỗ Tấn có quán rợu Hàm Hanh và có một ngời giống

nh Khổng ất Kỷ thờng đến đây uống rợu, biệt hiệu là Mạnh Phu Tử, bởi vì ông

ta nói th hơng, cũng từng vác lều chõng đi thi, và có thể đọc hàng tràng những

câu trong sách Luận ngữ, Mạnh tử …Thím Tờng Lâm cũng là ngời thật, nhà quê

ở phía sau vờn cũ của Lỗ Tấn ở Thiệu Hng Còn nh Nhuận Thổ chính tên thật là

A Khánh (Chơng Phúc Khánh), và chuyện xẩy ra đúng nh ông kể Nói nh thế đểthấy, ông không bịa đặt Có điều từ những ngời những việc thật đến những ngời,những việc viết ra trên giấy, ông có gia công để lên mức điển hình Ông “lấy ởmỗi ngời một nét rồi hợp lại thành một ngời” Chính ông nói: “Việc tôi tả đại để

là những cái tôi từng trông thấy hoặc nghe thấy ít nhiều, nhng tôi nhất quyếtkhông dùng hoàn toàn sự thực đó, chỉ chọn một ít, rồi thay đổi đi, hoặc pháttriển thêm, cho đến khi có thể gần nh hoàn toàn diễn đạt đợc ý định của tôi mớithôi Ngời mẫu nhân vật cũng nh thế, không chuyên dùng một ngời nào, thờngthờng mồm ở Chiết Giang, mắt ở Bắc Kinh, áo quần ở Sơn Đông, đó là một vaitrò chắp vá” “Chắp vá” là một cách nói, đó là một nhân vật đợc tái tạo, đợcsáng tạo

Nguy cơ bị tê liệt tinh thần không chỉ có ở những ngời nông dân tăm tối

mà cả với những trí thức, tiểu t sản, những kẻ tự cho mình là cao sang, và tiềm

ẩn ngay cả trong chính mình Nhận thức ấy đã giúp ông mổ xẻ căn bệnh tinhthần ở mọi lớp ngời trong xã hội một cách sâu sắc, chân thực Các nhân vậtphong kiến hoặc tiểu t sản trong các truyện của ông thì ông càng quen thuộc,bởi vì gia đình ông vốn là một gia đình thuộc giai cấp phong kiến, còn ông thì

về sau trở thành một nhà trí thức tiểu t sản Phân tích họ thực ra là ông tự phân

tích mình Đọc nhiều truyện của ông, chúng ta thờng có cảm tởng nh đọc nhữnglời tâm sự Mà quả vậy, nhiều truyện chỉ có thể xem là hồi ức, có thêm bớt đi ít

nhiều chi tiết (Mẫu chuyện nhỏ, Cố hơng, Hát tuồng ngày rớc thần … Có )

nhiều truyện, ông đứng vào ngôi thứ nhất mà kể (Khổng ất Kỷ, Lễ cầu phúc, ).

Đành rằng “Tôi” không nhất thiết là tác giả, nhng không phải ta không tìm thấy

bóng dáng của ông trong đó Nh trong truyện Tết đoan ngọ không phải ta

không nhận ra ở nhân vật Phơng Huyền Xớc nhiều nét thuộc về ông Đúng nh

ông nói sau tập Nấm mồ: “Tôi thờng mổ xẻ ngời khác, nhng phần nhiều hơn là

đem bản thân mình ra mà mổ xẻ” Nguyên tắc sáng tạo nhân vật sống là nhàvăn phải “nhập thân” với nhân vật của mình, nhà văn phải có nhiều vốn sống,biết đợc nhiều cảnh đời, nhiều sự việc, nhiều hành động của nhiều ngời khácnhau để khi viết có thể chọn những cảnh đời, những sự việc, những hành độngthích hợp với nhân vật mình xây dựng Lỗ Tấn làm theo nguyên tắc đó

Trong quan niệm của ông, với con ngời mọi cái đều có nguồn gốc từtrong tinh thần, và nó luôn đợc biểu hiện ra bên ngoài Vì vậy, dù bị hạn chế bởi

số trang, nhng trong tác phẩm của mình ông cũng phải trình bày đợc nguồn gốcsâu xa của câu chuyện, đi sâu vào tâm lý nhân vật, nói đợc những chuyển biếnnội tâm của nhân vật, làm cho ngời đọc cảm thấy nhân vật tất nhiên phải hành

động nh thế này chứ không phải nh thế kia, suy nghĩ, xử sự và có thái độ sống

đúng nh nhà văn biểu hiện Lỗ Tấn thực hiện đợc đúng nh thế Truyện ngắn của

ông gọn gàng mà đầy đủ, vừa sinh động, vừa bao hàm nhiều ý nghĩa Đôi ba nét

có thể gây ấn tợng nh một đoạn miêu tả, phân tích dài Hành động cử chỉ, lờinói của nhân vật đều đợc chọn lọc công phu, hơi văn ăn khớp với nhịp điệu của

ý nghĩ, tình cảm nhân vật Rõ ràng ông thuộc lòng đời sống, từng để tâm suynghĩ, thể nghiệm nhiều về những hiện tợng tâm lý mà ông miêu tả Qua mỗihình tợng, mỗi chi tiết, mỗi câu nói, ta hiểu đợc tâm tình của chính ông, vì thếtruyện của ông có một sức mạnh rung cảm mạnh mẽ, lâu dài, để lại một ấn tợngsâu sắc, không bao giờ quên Nhà văn Liên Xô Fa-đê-ep nói rất đúng: “Ônggiỏi hình tợng hoá t tởng một cách đơn giản, chân chất, rõ ràng, giỏi trình bàynhững việc to lớn bằng những mẫu chuyện vụn vặt trong đời sống hàng ngày,giỏi miêu tả điển hình bằng con ngời cá biệt” [24.113] Nhờ vậy mà ông có thểthu gọn trong dăm bảy trang cả cuộc đời điên đảo của Khổng ất Kỷ, của thím

Tờng Lâm, của Nhuận Thổ AQ chính truyện cũng chỉ có mấy chơng, mà tính

cách của nhân vật đợc trình bày đủ khía cạnh AQ đã trải qua bao nhiêu biến

cố, tiếp xúc với bao nhiêu hạng ngời, và tác giả có chỗ để nói ý kiến của mình

về nhiều vấn đề quan trọng Trong truyện của Lỗ Tấn đã có sự thống nhất giữa

đơn giản và tinh tế, giữa hoạt hoạ và điêu khắc

Là một nhà văn hiện thực, Lỗ Tấn cho rằng, con ngời vừa là chủ thể vừa

là sản phẩm của hoàn cảnh Do vậy, trong sáng tác, ông luôn có ý thức đặt nhânvật của mình vào những hoàn cảnh điển hình Khi sáng tạo điển hình, Lỗ Tấntuy vận dụng rất thành công cả ba phơng pháp miêu tả hoàn cảnh, miêu tả tâm

lý và miêu tả hành động nhng ông rất chú ý phơng pháp biểu hiện "tính cách

điển hình trong hoàn cảnh điển hình'' Chẳng hạn về hoàn cảnh xã hội trong đó

AQ sống, ngay ở đầu tác phẩm, Lỗ Tấn đã giới thiệu đó là xã hội thời MãnThanh còn thống trị Trung Quốc: "ấy là hôm cậu con Cụ Cố nhà họ Triệu vừathi đỗ tú tài Hôm ấy, tiếng phèng la bèng! bèng! báo tin cho làng nớc biết".[2,111], nói rõ điển hình AQ là sản vật của xã hội Trung Quốc nửa phong kiếnnửa thực dân Tính cách điển hình của AQ hình thành trong hoàn cảnh điểnhình của thôn Mùi với bọn Vơng Râu xồm, Cu Đồng, Vú Ngò, với bọn Cụ Cốnhà họ Triệu, Cụ Cố họ Tiền, thằng Tây giả và trên quan điểm xã hội pháttriển, Lỗ Tấn kết hợp chặt chẽ sự phát triển của tính cách nhân vật với sự pháttriển của xã hội: xã hội thay đổi, Cách mạng Tân Hợi bùng nổ, tính cách mạngcủa AQ cũng nảy ra sự thay đổi và đứng lên hành động đòi làm cách mạng

Ông không vì cảm tình với họ mà mất sáng suốt, không nhìn thấy khuyết điểmcủa họ; ông giễu cợt kẻ thù và cũng giễu cợt cả những ngời bạn, khi ngời bạn

đó có những tính xấu cần phải bỏ Tả AQ, ông làm cho ngời đọc vừa buồn cời,vừa thơng hại; ông làm ra vẻ thản nhiên, lạnh lùng, nhng bên trong thì giấu mộtmối đồng tình chân thực

Gào thét và Bàng hoàng thông qua các nhân vật và sự kiện cụ thể đã khắc

họa đợc những vấn đề về con ngời thời đại ông

1.3.2 Quan niệm nghệ thuật về con ngời của R.Tagore

R.Tagore đến với thể loại truyện ngắn vào năm 30 tuổi, khi ông đã cómột quá trình sáng tạo thơ ca hơn hai mơi năm Năm 1891, hai truyện ngắn đầu

tay của ông ra đời Đó là các truyện Ông chủ bu điện và Sự trở lại của

Khobababur Sau hai truyện ngắn đầu tay, R.Tagore liên tiếp cho ra đời hàng

loạt truyện ngắn viết về nhiều đề tài khác nhau, mà tiêu biểu là các tác phẩm

nh: Một đêm (1892), Biên tập (1893), Đền tội (1894), Mây và mặt trời (1894),

Kẻ gây rắc rối (1895), Chúng tôi tôn anh lên làm vua (1898) Hầu hết những

tác phẩm này đều đợc R.Tagore viết khi ông về sống ở Shilaidaha, một vùngquê yên tĩnh ở miền đông Bengal

Trong t tởng nghệ thuật cuả mình R.Tagore luôn tôn thờ và đề cao conngời Ông cho rằng, “chúng ta không bao giờ có đợc một quan niệm chân chính

về con ngời nếu chúng ta không chứng tỏ tình yêu thơng đối với nó” [10,31].Một điều dễ thấy trong sang tác của mình, R.Tgaore đặc biệt quan tâm đến conngời, đặc biệt là đời sống nội tâm Với ông, con ngời không phải là hạt cáttrong biển thực tại và không phải là kết quả của sự tiên đoán Nếu thợng đếsáng tạo ra con ngời, thì con ngời tiếp tục hoàn thiện mình, nhất là trong bảnchất tâm linh Ông thờng nói: “chúng ta hãy làm hết sức mình để chứng tỏ conngòi không phải là sai lầm của tạo hoá” Cao Huy Đỉnh đã rất tinh tế và chínhxác khi cho rằng, với R.Tagore, “trong mọi vấn đề về nhân loại về chiến tranh

và hoà bình, về văn học nghệ thuật, ông đều lấy lòng yêu thơng con ngời và tình

đoàn kết giữa ngời và ngời làm xuất phát điểm”[7,833] Xuất phát từ nhận thức

đó, trong sáng tác của mình ông luôn ca ngợi sự hoàn mỹ của con ngời, nhất làtrong đời sống tinh thần Chất lãng mạn, lý tởng là một đặc điểm thờng gặp ởsáng tác R.Tagore, nhất là tiểu thuyết, truyện ngắn

Đề cao con ngời, ca ngợi con ngời, nhng R.Tagore không tuyệt đối hoácon ngời đến mức thánh thiện Với ông, trong thế giới nội tâm con ngời luôn cónhững giằng xé, xung đột giữa cao cả và thấp hèn, giữa lơng tri và tội lỗi, giữabóng tối và ánh sáng… Để vợt lên sự giàng xé, xung đột ấy, con ngời phải biếtchiến thắng mình Trong đó hoà hợp giữa con ngời và thiên nhiên, giữa cá nhân

và tha nhân, giữa cá nhân và vũ trụ đợc xem là con đờng để con ngời tự hoànthiện mình Với nhận thức ấy, truyện ngắn R.Tagore nói riêng, tác phẩmR.Tagore nói chung, luôn có xu hớng đi sâu khám phá bản chất tâm linh của

đời sống con ngời

Con ngời trong quan niệm của R.Tagore, xét vè mặt tinh thần, là luônbình đẳng Bình đẳng giữa mọi đẳng cấp, mọi giai tầng, địa vị… Bình đẳngtrong tính thiện, trong khát vọng tình yêu hạnh phúc Lý tởng của ông là “trongsân chầu vũ trụ, một ngọn cỏ bình thờng cũng ngồi chung một thảm với saosáng trong đêm” Tuy nhiên, con ngời luôn phải đối mặt với nguy cơ bị tha hoábởi hoàn cảnh sống, nhất là trong xã hội hiện đại, khi lối sống thực dụng đangngày càng phổ biến trong một bộ phận dân chúng Nó làm tha hoá con ngời cả

về nhân hình và nhân tính Tâm hồn con ngời ngày càng trở nên cằn cỗi bởi lốisống cá nhân ích kỷ trong một xã hội thực dụng, coi trọng vật chất Sự tác độngcủa nó đã không dừng lại ở một lớp ngời nào trong xã hội Bởi thế không có gì

ngạc nhiên khi ta bắt gặp trong truyện ngắn R.Tagore cả một thế giới nhân vậtphong phú, đa dạng, đủ mọi thành phần xã hội Đó là những thơng gia, nhữngviên chức nhà nớc, hay những sinh viên thụ hởng lối sống thực dụng từ nhà tr-ờng thực dân…Nhng có lẽ nhiều nhất là những ngời phụ nữ, những đứa trẻ lang

thang Đọc những truyện ngắn của ông nh Đá đói, Bộ xơng, Dàn hoả thiêu,

Quan chánh án, Bác hàng rong Kabun, Kẻ lang thang

Trong văn học Bengal, R.Tagore là ngời đầu tiên đi vào đề tài “con ngờinhỏ bé” và đa nó thành một vấn đề trung tâm của văn học Mặc dù phải chịu sự

đơn độc, bất hạnh, nhng những con ngời nhỏ bé trong tác phẩm của ông khôngchỉ cam chịu mà đã bắt đầu có ý thức phản kháng, báo hiệu sự thức tỉnh của ýthức cá nhân trong cuộc đấu tranh vì quyền sống của con ngời

Trong bức tranh xám xịt của cuộc sống đã xuất hiện những tia sáng mongmanh, có khi chỉ là trong giấc mơ, hay trong một viễn cảnh mang tính huyễn t-ởng Điều này cho thấy một sự kết hợp hài hoà giữa hai cảm hứng hiện thực vàlãng mạn trong sáng tạo của R.Tagore, càng về sau, cảm hứng hiện thực càng

có xu hớng nổi trội hơn trong truyện ngắn của R.Tagore, nhất là ở những tácphẩm viết về số phận những con ngời “dới đáy” xã hội Tuy nhiên, sự tách biệtchúng một cách rạch ròi quả là khó khăn Điều này có nguyên nhân xã hội vàcả sự đổi thay trong t tởng nghệ thuật của R.Tagore

Ch ơng 2 MộT THế GIớI NHÂN VậT PHONG PHú ĐA DạNG

TRONG TRUYệN NGắN Lỗ TấN Và TRUYệN NGắN R.TAGORE

Các nhân vật trong một tác phẩm nghệ thuật thực sự tạo thành một hệthống hoàn chỉnh Chúng đều liên can đến nhau không chỉ móc nối nhau bằngtiến trình sự kiện đợc miêu tả, mà suy đến cùng, còn bằng lôgic của t duy nghệthuật của nhà văn, gắn liền với cách nhìn hiện thực của nhà văn Hệ thống nhânvật bộc lộ nội dung của tác phẩm, nhng tự nó lại là một trong các phơng diệncủa kết cấu tác phẩm

2.1 Nhân vật và các kiểu loại nhân vật trong tác phẩm tự sự

2.1.1 Giới thuyết khái niệm

Khái niệm nhân vật là một trong những khái niệm trung tâm của của lýluận văn học Đã có nhiều định nghĩa, nhiều cách miêu tả về khái niệm này.Tuy nhiên, cách hiểu về nó lại cha có đợc sự thống nhất Điều này dẫn đếnnhững cách hiểu khác nhau khi đi vào những vấn đề có liên quan Chúng tôikhông có tham vọng đa ra một định nghĩa về nhân vật, mà chỉ giới thuyết lạikhái niệm, làm điểm tựa cho việc khảo sát thế giới nhân vật trong truyện ngắncủa R.Tagore và Lỗ Tấn

Định nghĩa về nhân vật, Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán chủ

biên cho rằng, nhân vật là “con ngời cụ thể đợc miêu tả trong tác phẩm văn học.Nhân vật văn học có thể có tên riêng (…) cũng có thể không có tên riêng”[9,162] Chức năng cơ bản của nhân vật theo các tác giả là “khái quát tính cáchcủa con ngời”, bao gồm, tính cách của một hiện tợng xã hội, lịch sử Và do vậytính cách của nhân vật cũng mang tính cách lịch sử xã hội

ở một góc nhìn khác, Hà Minh Đức trong giáo trình lý luận văn học lạicho rằng, “nhân vật văn học là một hiện tợng nghệ thuật mang tính ớc lệ, đókhông phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của con ngời qua những

đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp tính cách” Cách hiểu này nhấnmạnh đến vai trò sáng tạo của nhà văn, không đồng nhất nhân vật và con ngờingoài đời Nội hàm của khái niệm nhân vật cũng đợc hiểu rất khác nhau Có ng-

ời xem nhân vật là “con ngời cụ thể” (bao gồm có tên hoặc không tên) đợcmiêu tả trong tác phẩm, nhng cũng có ngời lại cho rằng, đó không chỉ là conngời cụ thể, mà còn có khi là những sự vật, loài vật nh chiếc bóng, cái cây… cóliên quan đến con ngời, gắn liền với ý đồ sáng tạo của nhà văn Rõ ràng khái

niệm nhân vật ở đây đợc hiểu một cách ấn dụ Chẳng hạn, đồng tiền trong tác

phẩm Ơgiêni Grăngđê của Banzăc đợc xem là một nhân vật; chiếc quan tài là

nhân vật chính trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan… Điều này cho thấy,mọi miêu tả, dù là thiên nhiên hay đất trời vũ trụ, cuối cùng cũng chỉ để tái hiệnmột khía cạnh nào đó của đời sống con ngời mà thôi

ở đây chúng tôi hiểu khái niệm nhân vật theo một nghĩa hẹp, nghĩa lànhân vật là con ngời cụ thể đợc nhà văn thể hiện trong tác phẩm, nhằm chuyểntải một t tởng, một cách nhìn cuộc sống của nhà văn

2.1.2 Các kiểu loại nhân vật trong tác phẩm tự sự

Nh đã nói ở trên, nhân vật trong tác phẩm văn học là sản phẩm sáng tạocủa nhà văn, gắn liền với t tởng, tình cảm, tài năng, vốn sống của nhà văn Từgóc nhìn thi pháp học, nhân vật là một yếu tố trong chỉnh thế nghệ thuật do nhàvăn sáng tạo nên Vì vậy, từ những góc nhìn khác nhau, có thể chia nhân vậtthành các kiểu loại khác nhau

Từ góc nhìn thể loại có thể chia nhân vật thành nhân vật trữ tình, nhân vật

tự sự, nhân vật kịch; Dựa vào vai trò của nhân vật trong việc thể hiện nội dungtác phẩm, cốt truyện của tác phẩm có thể chia nhân vật thành nhân vật chính,nhân vật phụ Dựa vào đặc điểm tính cách của nhân vật có thể chia thành nhânvật chính diện, nhân vật phản diện; Trên bình diện cấu trúc hình tợng, nhân vật

có thể chia thành nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tính cách,nhân vật t tởng Tuy nhiên phải thấy rằng sự phân chia nh trên chỉ có một ýnghĩa tơng đối

Trong tác phẩm tự sự, nhân vật luôn giữ một vai trò quan trọng Một tácphẩm tự sự nh tiểu thuyết, truyện ngắn có thể có hoặc không có cốt truyện (theocách hiểu truyền thống) nhng không thể không có nhân vật, dù ít hay nhiều, cótên hay không có tên Vì vậy, nhân vật đợc xem là thớc đo sáng tạo, tài năng cátính vốn sống của nhà văn Nếu quan niệm sự khác biệt giữa các hình thứctruyện ngắn về thực chất là khác nhau về nghệ thuật trần thuật, thì nhân vậtchính là một trong những yếu tố quan trọng nhất thể hiện sự thay đổi này Mộtphần không nhỏ của tính chỉnh thể tác phẩm phụ thuộc vào hệ thống nhân vật.Trong đó, nhân vật ngời kể chuyện, nhân vật trung tâm luôn giữ vai trò quantrọng trong việc tổ chức trần thuật của nhà văn Sức hấp dẫn, ý nghĩa của tácphẩm phụ thuộc nhiều vào thành công của tác giả trong việc sáng tạo hình tợngnhân vật ngời kể chuyện và hình tợng nhân vật trung tâm của tác phẩm

Truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn R.Tagore nằm trong dòng truyệnngắn hiện đại, và nằm trọn trong nửa đầu của thể kỷ XX Dù có những dặc điểm

riêng biệt gắn liền với phong cách, cá tinh sáng tạo của nhà văn, nhng nhìnchung đều mang đặc điểm của truyện ngắn phơng Đông trên hành trình hiện đại

hoá Khảo sát hai tập truyện Gào thét và Bàng hoàng (gồm 25 truyện) của Lỗ Tấn và 35 truyện ngắn R.Tagore trong Tuyển tập R Tagore, một điều dễ nhận

thấy là sự đa dạng phong phú của một hệ thống nhân vật Từ góc độ xã hội cóthể nhận thấy sự có mặt của đủ lớp ngời, từ nông dân, trí thức, ông chủ t sản; từgóc độ giới tính là sự có mặt của đàn ông, phụ nữ; từ góc độ lứa tuổi là sự cómặt của nhiều lứa tuổi: thanh niên, ngời già, trẻ thơ… Trên bình diện thi pháp,hai hình tợng nhân vật giữ vai trò quan trọng đổi với việc thể hiện tài năngphong cách và t tởng nhà văn là nhân vật ngời kể chuyện và nhân vật trung tâm.Với cách nhìn ấy, chúng tôi đi vào khảo sát hai loại hình tợng này trong truyệnngắn của hai ông, qua một cái nhìn so sánh

2.2 Hình tợng nhân vật ngời kể chuyện

Nhân vật ngời kể chuyện là nhân vật đảm nhận trực tiếp vai trò trực tiếp

kể chuyện trong tác phẩm Nghiên cứu nhân vật ngời kể chuyện là nghiên cứu

sự chi phối của nó đến hầu hết mọi yếu tố nhằm tạo nên một mảng hiện thựcnào đó trong tác phẩm (tâm lý, tính cách, số phận của một nhân vật) Trong đó,mối quan hệ giữa ngời kể chuyện và các nhân vật, hay khái quát hơn là thế giớinghệ thuật trong tác phẩm đợc xác định trớc hết ở điểm nhìn trần thuật, giọng

điệu nhân vật

2.2.1 Nhân vật ngời kể chuyện trong truyện ngắn Lỗ Tấn

Nh đã nói ở trên, truyện ngắn Lỗ Tấn tiêu biểu cho truyện ngắn Trung

Quốc nửa đầu thế kỷ XX Khảo sát 25 truyện trong hai tập Gào thét và Bàng

hoàng kết quả cho thấy có hai sự xuất hiện của hai hình thức ngời kể chuyện:

Ngời kể chuyện ở ngôi thứ nhất và ngời kể chuyện ở các ngôi khác Trong đó,ngời kể chuyện ở ngôi thứ nhất “Tôi” có ở 13/25 truyện; ngời kể chuyện ở cácngôi khác có ở 12/25 truyện Có thể hình dung vai trò, ý nghĩa của nhân vật ng-

ời kể chuyện trong truyện ngắn Lỗ Tấn qua các bảng sau:

Bảng 1: Ngời kể chuyện ở ngôi thứ nhất

Thông qua nhân vật “Tôi” - ngời kể chuyển, t tởng tình cảm của tác giả

đợc bộc lộ rõ nét hơn “Tôi” có lơng tri và luôn luôn suy nghĩ, day dứt trớc hiệnthực đen tối của xã hội Sau hai mơi năm sống ở chốn thị thành phồn hoa đô

hội, nhân vật “Tôi” trong Cố hơng, đợc trở về quê hơng yêu dấu Tình cảm quê

hơng trong “Tôi” không hề phai nhạt mà vẫn đậm đà nh thuở nào “Tôi” xót xakhi gặp lại những ngời bạn thuở xa của mình nay đã thay đổi: “Anh cao gấp haitrớc, khuôn mặt tròn trĩnh, nớc da bánh mật trớc kia đổi thành vàng xạm, lại cóthêm những nếp săn sâu róm” [2,102] Nhân vật “Tôi” cảm thấy đau khổ khinhận ra sự ngăn cách giữa ngời bạn cũ với mình: “Tôi nh điếng ngời đi Thôi

đúng rồi giữa chúng tôi đã có một bức tờng khá dày ngăn cách Thật là bi đát.Tôi cũng nói không nên lời” [2,103] Nhìn thấy sự tàn phá khốc liệt của cuộcsống, những ngời dân quê hơng mà cụ thể ở đây là Nhuận Thổ - ngời bạn thuởniên thiếu – “Tôi” đã mong muốn trong cuộc sống sắp đến sẽ không còn sựcách bức giữa con cháu họ mà trớc mắt là cháu Hoằng và Thuỷ Sinh: “Tôimong ớc chúng nó sẽ không giống chúng tôi, không bao giờ phải cách bức nhaucả… Nhng tôi cũng không muốn chúng nó vì thân thiết với nhau mà phải vấtvả, chạy vạy nh tôi, cũng không muốn chúng khốn khổ mà tàn nhẫn nh bao ng-

ời khác Chúng nó cần phải sống một cuộc đời mới, một cuộc đời mà chúng tôicha từng đợc thấy” [2,107] “Tôi” đã ý thức đợc rằng cần phải có sự kết hợpgiữa trí thức và nông dân, xã hội không còn có sự áp bức, đè nén của lễ giáophong kiến lạc hậu thế nhng mong ớc, hy vọng của “Tôi” lại còn xa vời, còn

phải chờ đợi thế hệ con cháu Chỉ đến “Tôi” trong một Một mẫu chuyện nhỏ thì

chúng ta mới thấy xuất hiện hình ảnh ngời trí thức chủ động tuyên bố phải họctập phẩm chất của ngời lao động Xét về địa vị thì “Tôi” hơn hẳn anh xe, nhnghành động của “Tôi” đối với bà già bị xe quệt ngã thì lại quá nhỏ bé, tầm thờng

so với hành động của anh xe Chính nhờ hành động giúp đỡ bà cụ của anh xe đãthức tỉnh, giúp “Tôi” nhìn thấy sức mạnh lớn lao của ngời lao động: “Lúc bấygiờ, tôi vụt có một cảm giác rất lạ: cái bóng anh xe, ngời đầy cát bụi kia, nhìn

từ phía sau bỗng to dần ra Anh càng bớc tới, cái bóng càng to thêm, phải ngớclên mới nhìn thấy đợc và dần dần cơ hồ biến thành một sức nặng đè lên ngời tôi

đến nỗi làm cho cái “thằng tôi nhỏ nhen” che dấu dới lần áo da, nh muốn lòi rangoài” [2,70] Hành vi cao đẹp của ngời phu xe và tinh thần dám chịu tráchnhiệm trớc việc làm của anh ta đã khiến cho “Tôi” phải xấu hổ, tự cảm thấymình là kẻ nhỏ nhen Mẫu chuyện này luôn theo sát, cắn rứt suy nghĩ của

“Tôi”, khiến cho “Tôi” hết sức xấu hổ và thúc dục “Tôi” phải tự sửa mình Còn

trong Lễ cầu phúc, nhân vật “Tôi” tỏ ra vô trách nhiệm khi trả lời câu hỏi của

thím Tờng Lâm: “Con ngời ta chết rồi thì còn có linh hồn nữa không, ông?”[2,241] rằng “Không đợc rõ” [2,243] Tuy nhiên, điều đáng nói ở đây là ngaysau đó cả một chuỗi ngày dài “Tôi” sống trong tâm trạng day dứt, ân hận trớccái chết của thím Tờng Lâm “Tôi” nhận ra rằng vì sự vô trách nhiệm của mìnhtrớc nỗi đau tinh thần của thím chính là nỗi đau cuối cùng mà thím phải chịu

đựng trong một chuỗi những nỗi đau trong cuộc đời thím

Có khi “Tôi” lại là ngời kể chuyện đứng cùng bình diện với các nhân vật

khách quan của tác phẩm nh trong truyện Trong quán rợu, Nguời cô độc, Tiếc

thơng những ngày đã mất Trong truyện Trong quán rợu và Nguời cô độc, “Tôi”

chính là nhân vật chính, kể lại cuộc đời đầy những đổi thay của chính mình

“Tôi” là một nhân vật trong tác phẩm, do đó có quyền tự do thẳng thắn tỏ rõ ý

kiến của mình đối với sự kiện mình miêu tả Trong Tiếc thơng những ngày đã

mất thì “Tôi” là một trong hai nhân vật chính của truyện “Tôi” chính là Quyên

Sinh kể lại những ngày tháng chung sống giữa anh ta và Tử Quân: “ghi lại đâylòng hối hận, nỗi đau thơng của tôi” [2,421] “Tôi” là bóng dáng của những ng-

ời trí thức trong xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ, “Tôi” lên tiếng yêu cầu xoá bỏcái hố sâu ngăn cách cuộc sống của những ngời lao động chân tay nh giữa anh

xe và “Tôi” (Một việc nhỏ), giữa Nhuận Thổ và “Tôi” (Cố hơng), phê phán một

cách triệt để sự áp bức, lâu đời dẫn đến quan hệ của kẻ bề trên đối với ngời

nông dân không thể nào thay đổi nh trong Lễ cầu phúc Mặt khác, “Tôi” còn

lên tiếng phê phán tinh thần đấu tranh không triệt để, dễ dao động của trí thức

“Tôi” không chỉ nói lên niềm hy vọng vào một tơng lai tốt đẹp, mà còn khẳng

định trong tơng lai con ngời sẽ sống với nhau trong một tình yêu thơng và sựnhân ái

Trong số 12 truyện ngời kể chuyện ở các ngôi khác, điểm nhìn trần thuật

đợc chuyển vào ngôi thứ ba số ít Trong đó có 5 truyện t tởng, tình cảm nhânvật chính đợc phân tích và bộc lộ đầy đủ trớc ngời đọc Từ góc độ tâm lý , cóthể xem đây là những nhân vật mang tính chất cá nhân – tâm lý Bảy truyện

còn lại, tác giả luôn giữ một khoảng cách nhất định với nhân vật trung tâm Từgóc độ xã hội, có thể gọi đó là nhóm – trung tâm Dĩ nhiên cách phân chia nàycũng chỉ có ý nghĩa tơng đối.

Bảng 2: Ngời kể chuyện ở các ngôi khác

Cá nhân là trung tâm Tết đoan ngọ; Một gia đình hạnh phúc; Miếng xà

phòng; Cao phu tử; Anh em

Nhóm là trung tâm Thuốc; Ngày mai; Sóng gió; Luồng ánh sáng;

Cây trờng minh đăng; Thị chúng; Ly hôn

2.2.2 Nhân vật ngời kể chuyện trong truyện ngắn R Tagore

Cũng giống nh truyện ngắn Lỗ Tấn, trong truyện ngắn R.Tagore cũngxuất hiện nhiều nhân vật ngời kể chuyện ở ngôi thứ nhất xng “Tôi” Kết quảkhảo sát cho thấy có 10/35 truyện có sự xuất hiện của nhân vật ngòi kể chuyện

ở ngôi thứ nhất – “Tôi” Đó là các truyện: Ngời láng giềng xinh đẹp, Lá số tử

vi, Đá đói, Bộ xơng, Ngời chủ bút, Đứa trẻ bơ vơ, Bác hàng rong ngời Kabun, Những bậc bến tắm bên sông, ảo ảnh tan vỡ, Ngày xửa ngày xa.

Xuất hiện ở ngôi thứ nhất, trong t cách ngời kể chuyện, có khi “Tôi” là

đầu mối dẫn ra câu chuyện, là tấm gơng soi chiếu bộ mặt các nhân vật Bằng

cách này, tác giả có điều kiện bộc bạch trực tiếp quan điểm của mình (Ngời

láng giềng xinh đẹp,Lá số tử vi, Ngời chủ bút, Bác hàng rong Kabun) Nhân vật

“Tôi” trong Ngời láng giềng xinh đẹp là một nhà thơ “Tôi” thầm nhớ trộm yêu

ngời láng giềng xinh đẹp nhng “Sự đắm say gống nh con suối trên núi, khôngchịu bị giam hãm ở nơi phát sinh mà phải tìm một lối thoát Vì lẽ đó, tôi đã tìmcách thể hiện những cảm xúc của mình bằng những bài thơ, song ngòi bút miễncỡng của tôi không chịu viết ra những điều báng bổ đối với thần tợng củatôi”[18,80] Giữa lúc “Tôi” đang bất lực vì không thể dùng ngòi bút của mình

để thể hiện những cảm xúc đang dâng trào trong lòng thì Nabin - một ngời bạncủa “Tôi” lại mắc bệnh sính làm thơ nhng lại cha có sự chuẩn bị gì về cả vầnlẫn điệu - đến nhờ “Tôi” giúp đỡ “Tôi” đã đem hết niềm say đắm nồng nàn bịkìm hãm của mình trút sang những lời thổ lộ của Nabin”[18,80] Những bài thơcủa nhân vật “Tôi” mang biết bao tình cảm yêu mến dới vỏ bọc ngụy trang củaNabin đã “Không còn gì cản trở ngòi bút thao thao bất tuyệt của tôi nữa vànhững tình cảm thực sự nồng nàn, trào ra thành những bài thơ viết hộ ngờikhác”[18,81] Và thật trớ trêu thay, chính “Tôi” chứ không ai khác đã khiến ng-

ời láng giềng xinh đẹp và cả Nabin thay đổi cách suy nghĩ rằng: Những ngờiphụ nữ góa chồng không thể tái hôn Cuối cùng “Tôi” chợt nhận ra rằng, tìnhcảm khiến con ngời có thể vợt qua mọi rào cản ngăn cách Nhng chính lúc

“tôi” nhận ra đợc điều đó cũng là lúc mà “Tôi” cảm thấy đau đớn nhất: “Nhngtôi nguyền rủa ai mới đợc cơ chứ? Rủa Nabin à? Hay rủa chính mình tôi? RủaTrời à? Tôi rủa tất cả”[18,85] Có thể thấy rằng, Nabin chỉ có thể nguyền rủa lễgiáo phong kiến, đó chính là rào cản đã khiến cho “Tôi” không thể vợt qua đợc

Khác với nhân vật “Tôi” trong Ngời láng giềng xinh đẹp, “Tôi” trong Lá

số tử vi lại có một cái nhìn tiến bộ về hạnh phúc hôn nhân “Tôi” đã chinh phục

vợ bằng một mu mẹo hèn nhát đó là tìm cách sửa lại lá số tử vi – rào cản ngăncách giữa “Tôi” và Xunêtơra - vợ “Tôi” sau này – vì cả cha và nàng đều là tín

đồ của môn chiêm tinh học cho rằng tất cả mọi ngời đều có số Nếu “Tôi”không sửa lại lá số tử vi của mình thì sẽ không bao giờ đợc lấy Xunêtơra, đó là

điều khó khăn đối với “Tôi” Bằng tình yêu và cả sự táo bạo trong suy nghĩ mà

“Tôi” đã làm thay đổi mọi ngời Từ việc cứu lấy tình yêu của mình cách đây haimơi mốt năm, đến lúc này khi con gái đã lớn, “Tôi” đã một lần nữa chứng minhcho vợ thấy tình yêu mạnh hơn đau thơng và vận hạn”[18,105] để Aruna có thể

tự do đến với Xailer Vậy là, “Tôi” chứ không ai khác đã phá bỏ những quanniệm cổ hủ để giành lấy tình yêu cho bản thân, cho con gái và các thế hệ sau

Còn nhân vật “Tôi” trong truyện ngắn Ngời chủ bút lại là một ngời cha.

Khi vợ còn sống, anh ta phó thác cho vợ trách nhiệm chăm lo Prôba - đứa congái nhỏ của họ Khi vợ chết sớm, “Tôi” với vai trò của một ngời cha chỉ biết

“kiếm đâu ra đủ tiền để làm hồi môn cho con gái để nó lấy đợc một tấm chồngxứng đáng”[18,190] Vì nỗi lo lắng đó nên “Tôi” lao vào kiếm tiền và vớinhững cảm giác vui buồn trong công việc của mình mà quên mất sự chăm chútyêu thơng đối với đứa con gái bé bỏng tội nghiệp vốn đã thiếu hụt sự chăm sóccủa mẹ Chỉ đến một ngày, khi mà Prôba chầm chậm đến bên “Tôi” thì thầm

“Ba ơi” và “con bé đã cầm lấy tay phải tôi ấp nhẹ vào trán nó, rồi lặng lẽ trở vàonhà”[18.194] thì “tôi” mới thật sự nhận ra: con gái cần sự chăm sóc, vỗ về của

“tôi” nhiều hơn bất cứ thứ gì trên đời

Trong truyện Bác hàng rong ngời Kabun, nhân vật “Tôi” lại là một ngời

cha thơng con và thấy đợc niềm vui của ngời khác cũng chính là của mình.Chứng kiến mối quan hệ giữa bác hàng rong Kabun và Mini - đứa con gái của

“Tôi” - từ khi con bé lên năm cho đến ngày con bé về nhà chồng Trong khoảng

thời gian dài đó có biết bao sự kiện đã diễn ra và “Tôi” đã tác động đến Mini đểcô bé từ chỗ sợ hãi bác hàng rong trở thành ngời bạn nhỏ thân thiết của Bác.Mặc dù đôi khi “Tôi” có hơi nghi ngại về bác hàng rong Kabun nhng khi thấycon gái vui thì “Tôi” lại thấy an tâm Đặc biệt là kể từ khi bác hàng rong Kabun

bị bắt vào tù thì tình bạn giữa bác và Mini bị gián đoạn Tám năm trời trôi qua,ngày bác hàng rong Kabun mãn hạn tù và tìm đến nhà “Tôi” cũng chính là ngàyMini về nhà chồng Chừng ấy thời gian đủ để mọi vật thay đổi và bé Mini của

“Tôi” cũng đã trở thành một thiếu nữ Tình cảm ngây thơ của một đa trẻ nh trớc

đây cũng không còn nữa Còn “Tôi” luôn cảm thấy ân hận khi không để báchàng rong gặp Mini, chỉ vì hôm đó là ngày cới của con bé Trong khi bác hàngrong mặc dù chỉ là một con ngời bình thờng nhng lại có trái tim yêu thơng contrẻ: “Tôi rng rng nớc mắt Tôi quên đứt rằng bác chỉ là một ngời Kabun nghèokhổ bán hoa quả rong còn tôi thì….Nhng không, tôi có gì hơn bác nhỉ? Báccũng là một ngời cha” ở đây ta thấy “Tôi” có điểm giống với “Tôi” trong

truyện Một mẩu chuyện nhỏ của Lỗ Tấn “Tôi” trong Bác hàng rong ngời

Kabun đã nhìn thấy phẩm chất tốt đẹp của bác hàng rong Kabun khi với khoảng

thời gian tám năm mà bác vẫn nhớ tới Mini và vẫn nh mọi khi – có quà cho cô

bé Bởi vì có một điều đang ẩn sâu bên trong con ngời cao lớn, quần áo lụngthụng và mang đầy những bao bi kia chính là trái tim của một ngời cha dànhcho đứa con gái nhỏ ở quê nhà và ông tìm thấy hình bóng của nó ở Mini Vàcũng chính tình cảm đó của bác hàng rong Kabun đã khiến “Tôi” thấy quý vàtrân trọng hơn những ngời lao động bình thờng bởi vì trong con ngời họ là mộttrái tim dạt dào tình cảm Đối với "Tôi", mặc dù vì biếu bác món tiền gửi về chocon gái mà tôi phải cắt giảm một số chi tiêu trong lễ cới nhng “bữa tiệc cới hôm

ấy lại càng thêm huy hoàng, bởi vì tôi nghĩ ở một xứ sở xa xôi nào đó có mộtngời cha bao lâu vẫn biệt tăm nay đợc gặp lại đứa con gái duy nhất của mình”[18,244] Có lẽ hơn ai hết “Tôi” hiểu tình cảm của bác hàng rong Kabun, vì

“Tôi” cũng là một ngời cha Viết điều này, R.Tagore nhằm ca ngợi tình cảmgiữa ngời với ngời trong xã hội

Bên cạnh đó, cũng có khi tác giả lại để t tởng tình cảm của mình thấm

đ-ợm vào nhân vật “Tôi” một cách tự nhiên, gây một cảm xúc mạnh lôi cuốn độc

giả Đá đói, Bộ xơng, Đứa trẻ bơ vơ, Những bậc bến tắm bên sông, ảo ảnh tan

vỡ, Ngày xửa ngày xa là những tác phẩm nh vậy.

Trong truyện Đá đói, nhân vật “Tôi”, là ngời kể lại câu chuyện của Xrijut

X - một nhân viên thu thuế bông trong giấc mơ đã chứng kiến những câuchuyện diễn ra trong tòa lâu đài cổ ở đó anh đợc gặp các hồn mà trinh nữ vớinhững hoạt động của họ Qua câu chuyện “Tôi” thấy đợc hình bóng của nhữngngời phụ nữ ấn Độ, họ có số phận bi thảm và luôn khao khát tự do hạnh phúc

Còn trong truyện ngắn Bộ xơng, nhân vật “Tôi” lại kể câu chuyện của mình với

bộ xơng - phần còn lại của một cô gái với “hình bóng mĩ lệ của tuổi xuân mờisáu” [18,173] cách đây ba mơi nhăm năm Qua câu chuyện với bộ xơng “Tôi”hiểu ra rằng, ngời phụ nữ trong xã hội phong kiến ấn Độ mong ớc rất nhiều nh-

ng đối diện với họ vẫn chỉ là nỗi cô đơn: “Này! Có thể anh nghĩ là cứ chiêm ỡng mãi sắc đẹp của chính mình thì chẳng bao lâu cũng chán, phải không? ồ,không đâu, nào phải tôi tự nhìn mình với con mắt của mình Nhng lúc ấy, tôi làmột mà cũng là hai Tôi thờng ngắm mình nh thể tôi là anh bác sĩ nọ Tôi nhìn

ng-đăm ng-đăm, say mê, và thấy yêu điên dại Nhng, mặc dầu tôi tự ban cho mìnhnhững cái vuốt ve, một tiếng thở dài vẫn cứ vẩn vơ trong trái tim, than vãn nh

ngọn gió lúc chiều tà” [18,175] Cũng giống nh các hồn ma trinh nữ trong Đá

đói, bộ xơng trong truyện ngắn Bộ xơng một thời cũng là một cô gái xinh đẹp,

luôn khao khát hạnh phúc, nhng chính trong đêm lễ cới của vị bác sĩ - ngời bạnduy nhất và cũng là ngời cô dành tình cảm yêu mến – cô đã “chầm chậm bớcvào gian phòng cô dâu vĩnh cữu nh vậy, tôi sẽ đem theo nụ cời đó làm rạng rỡgơng mặt tôi” [18,179] Có thể nói rằng, khao khát vẫn mãi là khao khát và chỉtrong cõi vĩnh hằng cô mới tìm thấy hạnh phúc trong tởng tợng của mình

Trong truyện ảo ảnh tan vỡ, nhân vật “Tôi” kể lại câu chuyện về cuộc

gặp gỡ với ngời con gái tiểu vơng Gôlam Kađe Khan Qua cuộc gặp gỡ và quacâu chuyện mà ngời con gái tiểu vơng Gôlam Kađe Khan kể cho nghe, “tôi”thêm một lần nữa thấy đợc khát vọng tình yêu của những ngời phụ nữ trong xãhội phong kiến ấn Độ Vì tình yêu với Kesáclan cô đã từ bỏ dòng dõi cao sang

để trở thành “một phụ nữ Bà lamôn” [18,291] Kesáclan là hình bóng mà cô ỡng mộ, nhng cô không thể ngờ đợc rằng chàng chỉ là một ngời bình thờng nhbao con ngời khác Để rồi khi “tôi gặp một Kesáclan già nua trong đám thổ dânButan với ngời vợ Butan đầu óc rối bù, cùng đám con cháu bẩn thỉu, nhếch nhácxung quanh Ông ta ngồi ở một góc sân nhớp nhúa đang bóc vỏ đậu”[18.293]thì ảo ảnh bấy lâu trong cô vụt tan biến để rồi phải thốt lên: “Hỡi ôi, hỡi chàngBàlamôn, chàng đã dễ dàng vứt bỏ toàn bộ những nề nếp tín ngỡng hàng ngày

ng-để tiếp nhận những cách sống khác, nhng còn tôi, làm sao tôi có thể thay thế

đ-ợc cuộc sống, tuổi trẻ mà tôi đã mất, đã phung phí? ”[18,294] Đó là tiếng thannão lòng của ngời con gái tiểu vơng hay chính là của những gì mà cô đã trảiqua

Trong truyện Ngày xửa ngày xa, nhân vật “Tôi” lại xuất hiện qua lời dẫn

truyện của một cậu bé lời học Câu chuyện mà bà kể cho cậu nghe về con traicủa một ngời Bàlamôn khoảng 7 – 8 tuổi Cậu bé trở thành chồng của côngchúa trong một dịp tình cờ mà cậu cũng không hề hay biết chỉ vì lời của nhàVua: “Ngời đàn ông đầu tiên ta gặp ngày mai khi ta rời khỏi cung điện sẽ đợccới công chúa”[18,350] Vậy là cả cậu bé nhặt củi và công chúa - họ trở thành

vợ chồng lúc nào không hay Đặc biệt là cậu bé, cậu không thể trả lời cho đámbạn cùng trờng biết: “Quý nơng xinh đẹp sống cùng với bạn trong lâu đài thấtcung là ai?”[18.352] Và cậu thấp thỏm chờ đợi câu trả lời của công nơng xinh

đẹp nhng thật đau đớn khi mà giờ phút đó đến thì cùng là lúc cậu không thểnghe nàng nói đợc nữa: “Cậu bé, chồng nàng, đang nằm trên chiếc giờng đầyhoa với khuôn mặt xám ngoét đã chết”[18,353] Dẫu biết rằng cổ tích vẫn chỉ là

cổ tích nhng qua câu chuyện kể của bà “Tôi” đã cho chúng ta thấy những tậptục lỗi thời của xã hội ấn Độ vẫn tồn tại và rất khó phá bỏ

Đặt biệt, trong truyện Những bậc bến tắm bên sông, “Tôi” chính là sự

hoá thân của những bậc bến tắm bên sông, chứng kiến hết thảy mọi việc diễn ragiữa Kuxum - một ngời góa phụ - với vị khất s và kể lại Qua câu chuyện kể của

“Tôi” ta thấy xuất hiện lên hình ảnh của Kuxum - một góa phụ giàu cảm xúc.Tám tuổi, mới đợc gặp chồng một hoặc hai lần thì đợc tin chồng chết, cô xóa bỏdấu son của ngời đàn bà có chồng trên trán, cởi bỏ các vòng đeo ở cổ tay, cổchân và trở về với ngôi nhà cũ bên con sông Hằng Mời năm trôi qua và Kuxumlúc này đã trởng thành, cùng lúc đó có một vị khất s tuổi còn trẻ đến trụ trì tạingôi đền Xiva trớc mặt “Tôi” Theo lời mọi ngời thì ngời đó chính là chồngKuxum Mặc dù hai ngời đã nhận ra nhau, sau đó một thời gian và Kuxum hằngngày đến cúi đầu bên chân vị khất s “Tôi” đã chứng kiến mọi điều về họ Tuynhiên, sau đó Kuxum lại không đến bến tắm nữa vì: “Tôi đã tôn thờ một ngời

nh tôn thờ Thợng đế, và sự sùng kính ấy làm lòng tôi tràn ngập hạnh phúc

Nh-ng một đêm, tôi mơ thấy vị hôn phu của lòNh-ng tôi đaNh-ng Nh-ngồi ở một khu vờn đâu

đó, nắm chặt tay của tôi trong bàn tay trái của ngời và thì thầm với tôi về tìnhyêu Tất cả cảnh ấy hoàn toàn không có gì lạ lùng đối với tôi Giấc mơ tan đi rồi

nhng lòng tôi vẫn còn vơng vấn Hôm sau, ngắm nhìn ngời ấy, tôi thấy ngời ấyhiện ra với vẻ khác trớc Hình ảnh trong mơ kia cứ ám ảnh mãi tâm trí tôi Tôi

đã sợ hãi chạy xa ngời ấy, nhng hình ảnh kia vẫn bám riết tôi Từ đó, lòng tôikhông còn yên tĩnh, mọi sự đều tối sầm lại trong tôi!”[18,265] Và ngời màKuxum tởng nhớ tới không ai khác chính là vị khất s nhng đó chỉ là mong ớccủa nàng còn thực tế thì hai ngời thuộc về hai thế giới khác nhau “Tôi” chứngkiến mọi việc và cảm thấy xót xa thơng cảm cho Kuxum, suốt cuộc đời nàngcũng chỉ toàn là cô đơn buồn tủi mà thôi

Trên đây chúng tôi đã đi vào phân tích hình tợng nhân vật ngời kểchuyện trong truyện ngắn Lỗ Tấn và R.Tagore Nhìn chung nhân vật ngời kểchuyện trong truyện ngắn hai ông chủ yếu xuất hiện ở ngôi thứ nhất – “Tôi”.Tơng ứng với sự xuất hiện của nhân vật ngời kể chuyện “Tôi” là điểm nhìn trầnthuật từ bên trong Ngời kể chuyện đóng vai trò ngời trong cuộc, chứng kiến,biết hết mọi sự việc Điều này đã khiến cho giọng điệu kể chuyện mang đậmmàu sắc chủ quan, nhất là trong truyện R.Tagore

2.3 Nhân vật trung tâm trong truyện ngắn Lỗ Tấn và R.Tagore

Nhân vật trung tâm là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc chuyểntải chủ đề tác phẩm, t tởng, thái độ nhà văn Đó là nhân vật xuất hiện từ đầu đếncuối tác phẩm, là đầu mối trung tâm cho mọi biến cố sự kiện diễn ra trong tácphẩm Khảo sát truyện ngắn Lỗ Tấn và truyện ngắn R.Tagore chúng tôi nhậnthấy số lợng nhân vật trong mỗi tác phẩm không nhiều, và đều xoay quanh mộtnhân vật Trong đó có ba nhân vật xuất hiện với tần số cao nhất là: ngời phụ nữbất hạnh, ngời trí thức, ngời nông dân Sau đây chúng tôi đi vào khảo sát bahình tọng nhân vật đó

2.31 Hình tợng ngời phụ nữ bất hạnh

Khảo sát các tập truyện của Lỗ Tấn và R.Tagore chúng tôi nhân thấy cónhiều điểm tơng đồng, gặp gỡ, trớc hết là ở sự xuất hiện một thế giới nhân vậtphụ nữ, gồm nhiều tầng lớp, tuổi tác Dù có số phận cảnh đời khác nhau, nhng

họ đều là những ngời phụ nữ bất hạnh trong cuộc sống Và đó đều là hình tợngtrung tâm trong tác phẩm, giữ vai trò quan trọng trong việc chuyển tải chủ đề ttởng của tác phẩm

Ngay từ năm 1918, Lỗ Tấn đã viết nhiều bài tạp văn bàn về quan niệmtrinh tiết, phê bình cái “đạo làm cha” trong lễ giáo phong kiến Bây giờ (từ năm1924), truyện ngắn Lỗ Tấn lại làm nổi bật hình tợng hoá và điển hình hoá tìnhtrạng cụ thể của ngời phụ nữ Trung Quốc bị áp bức và bị chà đạp Dới ngòi bút

Lỗ Tấn, ngời phụ nữ Trung Quốc đang quằn quại trong cái xã hội ăn thịt ngờimang nhiều ý nghĩa điển hình Dù khác nhau về giai cấp, về hoàn cảnh xã hộitrong đó họ sinh trởng, về giáo dục, về số phận, về tính cách, nhng mỗi cuộc

đời, số phận của họ là một câu chuyện bi thảm Trong đó, bi kịch về tình yêu,

về hôn nhân gia đình là bi kịch có tính điển hình cho cuộc sống của ngời phụ nữTrung Quốc bấy giờ Từ góc độ xã hội, hình tợng ngời phụ nữ trong truyệnngắn Lỗ Tấn có thể chia làm hai loại lớn: Phụ nữ nông thôn mà đại biểu là chị

Tờng Lâm (Lễ cầu phúc) và phụ nữ tiểu t sản thành thị mà đại biểu là Tử Quân trong Tiếc thơng những ngày đã mất.

Trong lớp phụ nữ nông thôn, Lỗ Tấn sáng tạo ra hai điển hình có tính

cách khác nhau: Chị Tờng Lâm (Lễ cầu phúc) và cô ái (Ly hôn) Chị Tờng Lâm

đại biểu cho lực lợng cơ bản của quần chúng phụ nữ nông thôn Số phận của ờng Lâm là số phận chung của phụ nữ nông thôn thời kỳ bấy giờ Chị là mộtngời đàn bà goá trẻ tuổi, tảo tần phải gạt nớc mắt, hối hả ra đi khi nén hơng trênbàn thờ chồng còn đang cháy dở,… Chị những tởng ra đi là thoát nợ, nhngtrong cái xã hội phong kiến lễ giáo ăn thịt ngời ấy, một thân phận nh chị trốn

T-đâu cho thoát? Bằng rất ít nét bút mộc mạc, Lỗ Tấn thuật lại một số việc bìnhthờng của chị Tờng Lâm nhng mỗi việc ấy đều đủ để nói lên cái trong sạch,hiền lành, cứng cỏi, chất phác của ngời phụ nữ đáng thơng này Chị nhữngmong đem sức lao động, sự cần cù chịu khó của mình để đổi lấy một cuộc sốngtối thiểu mà cũng không đợc Đó là một sự thật nghiệt ngã là một bi kịch vớibiết bao ngời phụ nữ Trung Quốc bấy giờ Hình tợng chị Tờng Lâm hiện lênthật gần gũi, đáng trân trong biết bao: “Ngày tháng trôi qua rất nhanh, côngviệc chi không chút bê trễ, ăn xong bữa thì thôi, đã làm thì làm cật lực, khôngsuy tính thiệt hơn Ai cũng khen nhà ông T nuôi đợc cả một ngời ở gái siêngnăng, lanh lẹn hơn cả đàn ông nữa Công việc cuối năm, một mình thím đảm đ-

ơng hết, nào là quét dọn, lau nền nhà, giết gà, mổ ngổng, thức suốt đêm nấu ớng, sửa soạn lễ cầu phúc, chẳng phải thuê mớn ai thêm Thế nhng thím lại rấtlấy làm hể hả, trên môi thoáng thấy nụ cời, và mặt mày cũng ngày càng béotrắng ra” [2,248 ] ấy là ngày chị mới trốn đến nhà cụ Tứ, nỗi đau xót vì chồngchết, vì việc mẹ chồng toan bán chị còn in rõ trên nét mặt Chị đã bỏ ra rấtnhiều thu về rất ít mà vẫn “mừng thầm đợc chốn nơng thân” Thật xót xa chothân phận ngời phụ nữ nh thím Tờng Lâm Nghiệt ngã thay, ngay cả niềm vui

n-bé nhỏ ấy cũng bị tớc đoạt Chị bị mẹ chồng trói nh trói lợn, đem bán vào vùngnúi Chị đập đầu chảy máu để phản đối, ghi lại một vết sẹo lớn suốt đời trêntrán Không thoát đợc, chị đã chấp nhận cuộc sống nh một thứ định mệnh

nghiệt ngã Dựa vào sức lao động cần cù của mình, chị đã cùng với ngời chồngthứ hai này sống những tháng ngày yên vui trong cuộc sống đói nghèo Buồnthay, ngời chồng ấy lại bị thơng hàn chết, đứa con trai độc nhất của chị bị chósói tha đi ăn thịt, ngời anh chồng đuổi chị đi để cớp lấy nhà Gò má chị hết sắcmáu, suốt ngày không một vẻ cời trên nét mặt, đôi mắt chị không còn tinh thần

nh trớc, tay chân cũng không còn lanh lẹn nh xa, trí nhớ cũng kém đi nhiều.Tâm hồn chị đã bị những đòn nặng phủ phàng Điều an ủi duy nhất là chị vẫncòn cái cảm giác khổ đau của ngời mẹ mất con Chị ôm nỗi đau tuyệt vọng ấy

để hy vọng ở những ngời chung quanh sự tôn kính và đồng cảm sẻ chia Chị trútnỗi buồn thơng của mình với những ngời xung quanh: “Con thật ngu đần quá.Thật đấy, con cứ tởng chỉ có mùa tuyết xuống, trong núi không có gì ăn, thú dữmới mò về làng Biết đâu ” [2, 255] Với chị, nói đợc điều đó cũng là cách để

an ủi chính mình, vợi đi phần nào nỗi đau nhức nhối trong lòng Sự không vừalòng của nhà chủ và cái lạnh lùng của những ngời chung quanh mà chị cũng đãbắt đầu cảm thấy cũng cha làm chị mất hết hi vọng Nhng rồi cái linh hồn cứngcõi ấy cuối cùng cũng bị mềm yếu trớc cái lạnh lùng vô cảm của những ngờixung quanh Lòng tự tôn không tự giác ấy cuối cùng cũng bị cớp đi trong cái sỉnhục hoàn toàn tự giác! Ngày trở lại nhà chủ cũ với tấm thân “không còn v ơngvấn gì nữa” chị vẫn hy vọng tìm đợc an ủi trong lao động, trong sự chân thànhcủa mình, hy vọng đợc chủ cũ tín nhiệm, khôi phục lại cuốc sống ngày trớc.Nhng vì không đợc việc nh xa, lại vì đã “phạm tội” tái giá nên chị mất hết tínnhiệm của nhà chủ, bị coi là đồ “bại hoại phong hoá”[2,257], “dơ dáy bẩnthỉu”[2,257] Chị không thể không cảm thấy cái cời vừa lạnh lùng vừa tai ác vàmọi sự sỉ nhục trắng trợn Thật vậy, chị vẫn vùng vẫy, vẫn đem lòng tự tôn đểphản kháng cái lạnh lùng và sỉ nhục trớc mắt nhng cuối cùng chị bị tuyên án tửhình về tinh thần Theo tôn giáo và quan niệm đạo đức phong kiến, chị TờngLâm đã tái giá, sau này chết đi hai ông chồng ở dới âm gian sẽ tranh nhau,Diêm Vơng đành xẻ đôi chị chia cho mỗi ngời một nửa Chị tin lời U Liễu, chomình là đã dơ dáy bẩn thỉu, run sợ trớc cái cảnh khủng khiếp sẽ tới với chị, liền

đem một năm tiền công đi ở cúng vào miếu thổ địa một cái ngạch cửa để thếmạng, để “ngời qua kẻ lại giày đạp lên”[2,262] hòng chuộc cái tội "tái giá" củamình Rồi “cha ăn xong một bữa cơm, thím đã trở về, sắc mặt tơi tắn, con mắtcũng lanh lợi hẳn lên, vui vẻ nói với thím T rằng thím đã cúng một cái bậc cửavào miếu Thành Hoàng rồi”[2,262 ] Cũng nh trớc kia sự hy vọng và thoả mãncủa chị khiến chúng ta cảm thấy đau nhói ở tim, bây giờ cái thảnh thơi và vui s-ớng chứa bao đau đớn ấy cũng chỉ là cảm giác huyễn hoặc của chị mà thôi Đến

ngày giỗ tổ, khi chị làm càng khoẻ, khi chị thản nhiên đi lấy chén và đũa thìthím T lại vẫn hốt hoảng quát: “Thím để đấy thôi, thím Lâm!”[2,263] Chị thụttay lại nh bị bỏng, đứng sững thất thần, sắc mặt bổng đổi ra đen xám và có lẽcon tim cũng ngừng đập Đây có thể xem nh một nhát búa giáng vào tâm hồnchị, và cũng là nhát búa cuối cùng đối với chị Cái hy vọng cuối cùng đổi bằngcả một năm khó nhọc và bằng cả một lòng tin trọn vẹn thế là đã hoàn toàn tan

vỡ Mắt lõm vào, tinh thần càng thêm đờ đẫn, ngây dại, chị đâm sợ tất cả, “lấm

la lấm lét nh chuột nhắt ra khỏi hang giữa ban ngày” [2,264] và “ngồi ngây rachẳng khác gì pho tợng gỗ” [2,264] Thế rồi, chị Tờng Lâm lại bị quẳng ra lề đ-ờng để cuối cùng trong ngày “cầu phúc” vui sớng của ngời khác, chị từ giã cõi

đời, chết dập trong đống tuyết Chị cựa quậy suốt đời nhng suốt đời vẫn chagiành đợc “giá trị con ngời”, mà cả đến cuộc sống không có “giá trị con ngời”ngời ta cũng không để cho chị! Ngời ta đã coi chị nh một thứ đồ chơi xem đãchán mắt, nh một cái bụi cái rác, ngời ta bực mình vì sao thần chết không chịuquét chị đi; đến khi tấm thân tàn ma dại của chị vùi trong tuyết lạnh thì ngời tangồi trong cửa sổ nhìn hoa tuyết rơi lại quát tháo: sao lại chết vào lúc tao cầuphúc?

Với thái độ tôn kính một linh hồn lơng thiện bị chà đạp, bị vứt bỏ, vớigiọng văn bi phẫn và kháng nghị, với ý muốn tìm tòi cái sức mạnh của ngời phụnữ nông thôn thông thờng, hiền lành, chất phác ấy, Lỗ Tấn đã bình tĩnh giảiphẫu linh hồn cao quý của chị và biểu hiện sâu sắc tình cảnh của ngời nông dânTrung Quốc cũ

Còn chị T Thiền trong truyện Ngày mai, goá chồng, chị gửi gắm toàn bộ

hy vọng của mình vào đứa con trai ba tuổi, nhng rồi con ốm, chết ở đây, chị TThiền cũng nh chị Tờng Lâm, chịu nỗi đau xót nặng nề nhất của ngời phụ nữtrong xã hội phong kiến, nhng những ngời chung quanh chị thì sao? Bọn lumanh nh A Ngũ da chàm và Lão Củng mũi đỏ lợi dụng lúc chị đứt từng khúcruột để ghẹo chị, để thọc tay vào vú chị thì chẳng nói làm gì; nhng chúng tathấy tình ngời với nhau đợc thể hiện rõ nét trong đoạn đối thoại khi chị T Thiền

đi khám bệnh cho con về gặp bà Vơng không đợc coi trọng:

- “ Chị T! Cháu thế nào? Có gặp cụ không?”

- Gặp thì gặp rồi! Nhng bà này! Bà là ngời tuổi tác, từng trải Hay bà cókinh nghiệm, nhờ bà xem dùm cho cháu một tí

- ờ

- Thế nào bà?

Bà Chín nhìn kỹ đứa bé một lúc, gật đầu rồi lắc lắc đầu” [2,263 ]