Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của ghi đơ môpatxăng

ở cuốn này ngoàiphần giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Ghiđơ-Môpátxăng, tác giảcòn đề cập đến sự phong phú về thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng.. Ghi

Trờng đại học vinh

KHoa Ngữ văn -

Mục lục

Trang

I Lý do chọn đề tài

II Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

III Phơng pháp nghiên cứu

IV Lịch sử vấn đề

V Cấu trúc luận văn

11227

Ch

ơng 2: Nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng là

2.1 Nhân vật ngời phụ nữ

2.2 Nhân vật trẻ em

2.3 Nhân vật ngời đàn ông

253032

Ghiđơ-Môpátxăng đợc giới thiệu vào Việt Nam rất sớm Đây là một trongnhững tác giả đầu tiên trong văn học Pháp đợc giới thiệu vào Việt Nam.

Từ những năm đầu thế kỷ XX, truyện ngắn của ông đợc giới thiệu trên báo "NamPhong" Ngày nay chơng trình học ở bậc đại học và cả ở bậc phổ thông đều có tácgiả Ghiđơ-Môpátxăng

Cho nên, việc nghiên cứu truyện ngắn của ông có giá trị về lý luận cũng

Nghiên cứu thế giới nhân vật trong truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng là một

điều lý thú và bổ ích Đây là một tác giả mà trong quá trình học chúng tôi rất say

mê Vì thế, chúng tôi chọn nó làm đề tài cho luận văn tốt nghiệp cuối khoá củamình

II Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.

Ghiđơ-Môpátxăng sáng tác khá toàn diện (thơ, kịch, tiểu thuyết, truyệnngắn) Nhng nổi bật nhất là truyện ngắn

Đối tợng nghiên cứu của chúng tôi là truyện ngắn Qua tìm tòi, nghiên cứuchúng tôi đợc biết Ghiđơ-Môpátxăng viết tất cả 307 truyện Nhng do hạn chế vềngoại ngữ, chúng tôi chỉ nghiên cứu trên 60 truyện ngắn đã dịch ra tiếng Việt.

ở đề tài này, chúng tôi tập trung nghiên cứu về thế giới nhân vật trongtruyện ngắn của ông

III Phơng pháp nghiên cứu.

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi kết hợp các phơng pháp truyền thốngquen thuộc Chúng tôi khảo sát kỹ từng truyện ngắn bằng phơng pháp thống kê,

hệ thống Từ đó chúng tôi đi vào phân tích, đánh giá Trên cơ sở phân tích, tổnghợp, chúng tôi đa ra những nhận định khái quát về truyện ngắn của nhà vănGhiđơ-Môpátxăng

Mặt khác, chúng tôi cũng mạnh dạn đi theo hớng thi pháp học, tức là lấyvăn bản làm trung tâm khi nghiên cứu

IV Lịch sử vấn đề.

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về Ghiđơ-Môpátxăng

Nh-ng do hạn chế về các mặt, nên chúNh-ng tôi cha thể đọc hết nhữNh-ng côNh-ng trình đó Tuynhiên chúng tôi đã cố gắng hết sức để tìm tòi và tham khảo đợc một số công trìnhnghiên cứu về Ghiđơ-Môpátxăng ở Việt Nam

Trong những công trình nghiên cứu bằng Tiếng Việt chúng tôi thấy:

1 Các loại giáo trình viết về Ghiđơ- Môpátxăng.

Trớc hết phải nói đến cuốn: "Văn học lãng mạn và văn học phơng Tây thế

kỷ XIX” - (NXB ĐH và THCN 1985) do Lê Hồng Sâm viết ở cuốn này ngoàiphần giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Ghiđơ-Môpátxăng, tác giảcòn đề cập đến sự phong phú về thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng Theo tác giả Lê Hồng Sâm,"Nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng thuộc đủ mọi loại ngời trong xã hội Các nhân vật của ông là nhữngcon ngời trong cuộc sống nh: viên chức, sĩ quan, nông dân, thuỷ thủ, gái điếm "

Bà Lê Hồng Sâm viết tiếp: Tiếp nối các nhà hiện thực tiền bối, ở nhiềutruyện Ghiđơ-Môpátxăng phơi bày những mặt xấu xa trong" cái xã hội trởng giảmột cách kinh khủng ", ở đây Ghiđơ-Môpátxăng đi sâu hơn thể hiện những dáng

vẽ khác nhau của sự thoái hoá nhân cách do sự cám dỗ của lợi ích vật chất Ôngmiêu tả tinh tế tâm trạng những kẻ tầm thờng quẩn quanh với bao lo toan, ớcmuốn nhỏ nhoi, đôi khi cũng bị giắng xé trong cuộc xung đột giữa đạo đức thông

thờng và lòng tham Nh truyện ngắn "Món gia tài", ở truyện này tác giả muốnphơi bày thói vị kỷ, xấu xa của sự tham lam và ích kỷ của con ngời, họ đánh đổimọi phẩm giá và nhân cách để đợc món tài sản mà bà cô để lại Bên cạnh đó, gãLăng-tanh trong truyện "Món t trang" cũng tơng tự Sức hấp dẫn của vàng đã biếnngời đàn bà nề nếp thành một kẻ giang hồ ngầm, cũng biến viên chức hiền lành,thật thà thành một kẻ khốn nạn công khai Truyện phát triển, t cách Lăng-tanh thay

đổi Lòng tham, thức tỉnh lấn át lơng tâm Bán những đồ nữ trang mà vợ y đổibằng phẩm giá, Lăng-tanh đồng thời bán danh dự ngời chồng và phút chốc y trởthành một chủ tài sản lớn, y thấy mình hạnh phúc Ghiđơ-Môpátxăng đã cho tathấy rõ các nhân vật trong truyện ngắn của mình, ông thờng nhấn mạnh những uthế của bản năng, của cơ sở sinh vật khi miêu tả những kẻ t hữu, tiểu t hữu trongxã hội trởng giả

Với những kẻ “ít chất ngời "nh sự thoả mãn vật chất hoàn toàn bù đắp đợcnhững mất mát tinh thần

Trong cuốn "Lịch sử văn học Pháp" (tập 4- NXB Ngoại văn - Hà Nội 1990),phần Ghiđơ-Môpátxăng do Vũ Cao Trân viết Ngoài phần nói về tiểu sử, sựnghiệp sáng tác, tác giả có đề cập đến thế giới nhân vật trong truyện của Ghiđơ-Môpátxăng Ghiđơ-Môpátxăng đã đi sâu thể hiện dáng vẻ khác nhau của thói thữu, của sự thoái hoá nhân cách do sự cám dổ của lợi ích vật chất Thậm chí ómột số kẻ gần nh chỉ còn lại bản năng thú vật nh mụ Rabet trong "Con quỷ" và gãchủ quán Chicot trong "Cái thùng con" Dới ngòi bút của Ghiđơ-Môpátxăng, cókhi tội ác đợc miêu tả man rợ đến rùng mình nh truyện "Mụ đàn bà có những đứacon quái vật" Những yếu tố hiện thực tự nhiên chủ nghĩa thể hiện quá rõ trongtruyện ngắn này Tuy đề cao tài năng nghệ thuật của nhà văn, các nhà phê bìnhxôn xao, la ó về đề tài các cô gái giang hồ mà Ghiđơ-Môpátxăng trở đi trở lại nhtruyện ngắn: Viên mở bò, cô Fifi, Bến cảng Tất nhiên ở Ghiđơ-Môpátxăng, cómột số truyện giật gân bộc lộ những yếu tố tự nhiên chủ nghĩa mà ông chịu ảnh h-ởng Nhng trong phần lớn các trờng hợp, việc miêu tả những quan hệ luyến ái tínhdục ở Ghiđơ-Môpátxăng, sách còn đề cập đến nhiều đối tợng khác nhau Ghiđơ-Môpátxăng đã phê phán xã hội đơng thời, thực tế t sản tàn nhẫn với uy quyền thôbạo của đồng tiền, với những ngời ích kỷ làm tan vỡ cuộc sống tâm hồn, cả nhữngngời phụ nữ trong tiểu thuyết "Một cuộc đời" (1886), tiểu thuyết "ông bạn đẹp"(1885) phơi bày sự sa đoạ của xã hội pháp thời cộng hoà III Hoặc những truyệnphơi bày sự xấu xa trong xã hội t sản, lòng tham đê tiện (Món gia tài), sự tích vônhân đạo (Bà Ecmê) thói giả dối

Cũng có rất nhiều truyện ngắn viết về những con ngời nhỏ bé dới đáy xãhội, họ là những nạn nhân của xã hôi

2 Loại sách báo nghiên cứu về Ghiđơ- Môpátxăng

Ngoài những cuốn giáo trình trên, ta còn thấy "Tuyển tập GhiđơMôpátxăng NXB - HN - 2001 Lê Huy Bắc tuyển chọn và giới thiệu

-Theo Lê Huy Bắc, s nghiệp sáng tác của Ghi đơ-Môpátxăng thật bền bỉ

t-ơng đối đồ sộ Ông là ngời viết khỏe và tỏ ra khá đều tay trong suốt cuộc đời sángtác

Truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng hớng về nhiều mảng đề tài khác nhau, nổibật nhất là đề tài nỗi cô đơn, sự phản trắc, hạnh phúc cũng nh tấm lòng nhân hậucủa con ngời

Dẫu thờng sử dụng yếu tố hài để châm biếm, đả kích nhng đằng sau nhữngtrang viết thành công của ông, ta thờng thấy sự đổ vỡ và nớc mắt Vì lẽ đó cho nên

ông là nhà văn có cái nhìn bi quan về cuộc đời, về sự tráo trở tình yêu (Ngời đãkhuất ), mối hiểm hoạ vô tình, mảng đời êm đẹp nh thơ, tình ngời ấm áp Tất cảcho thấy cây bút Ghiđơ-Môpátxăng tài hoa và linh hoạt Ông trở thành mẫu mựccho lớp nhà văn lấy cốt truyện làm điểm tựa cho sáng tác Viết về những ngời lớpdới, những ngời nghèo khổ bằng tấm lòng u ái, là nét tiến bộ trong ngòi bút hiệnthực của Ghiđơ-Môpátxăng Điều đó khiến giá trị nhân đạo của ông sẽ luôn trờngtồn trong lòng độc giả

"Tạp chí văn học nớc ngoài" Số 4 - 2001 là số đặc san về Môpátxăng Trong số này tác giả Đào Duy Hiệp, đã có bài nghiên cứu khá sâu vềnhân vật của Ghiđơ-Môpátxăng Theo Đào Duy Hiệp: Mỗi truyện ngắn củaMôpátxăng là một số phận con ngời đợc đặt vào quảng thời gian hoặc vào thời

Ghiđơ-điểm nào đó "sáng chói", có khi nhiều bão tố “tai biến” nhng cũng có khi nhẹnhàng, xúc động nh một áng thơ văn xuôi Nó là "cánh cửa bí ẩn của những đaukhổ tinh thần" để lại một nỗi buồn man mác, sâu xa trong ngời đọc Các nhân vậtcủa ông là những ngời bình thờng trong cuộc sống: Viên chức, sỹ quan, nông dân,thuỷ thủ

Có biết bao số phận sinh ra "Nh một sai lầm của định mệnh", phải sốngchết trong đau khổ, buồn chán, cô đơn do nhiều nguyên nhân khác nhau kể cảnhững ngẫu nhiên tai ác, bi thảm, những huy hoàng thoáng chốc phải đánh đổi ânhận một đời ngời.Mọi cái đều phù du, nỗi cô đơn luôn day dứt, ám ảnh trong cácvăn xuôi của Ghiđơ-Môpátxăng Ông ái ngại sâu xa cho sự không thể hiểu củacon ngời, do sự bất lực cuả ngôn từ, sự yếu đuối của thể xác, là một ngời nhiềunhục cảm, Ghiđơ-Môpátxăng thấy bớc đi ngng trệ của thế giới và tiến độ của conngời vào ngõ cụt, âm u

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng còn có nhữngviên chức văn phòng sống mỏi mòn do nghèo nàn về tinh thần lẫn vật chất cũng

nh sự đơn điệu của công việc Một cuộc sống trống rỗng và nhàm tẻ Họ sốngngoan ngoãn, câm lặng, phục tùng, tăm tối không dám nghĩ đến một cuộc dờikhác.Khi họ thức tỉnh nhận ra cảnh ngộ của đời mình thì tất cả đã kết thúc Đó làmột cuộc đời của viên chức Lơ-sat trong (Dạo chơi) Nhân dịp kỷ niệm 150 ngàymất của Ghiđơ-Môpátxăng "Văn học và tuổi trẻ "- số 10 / tháng 10 / 2001 cũng cóbài viết về Ghiđơ-Môpátxăng: "Lòng trắc ẩn trớc đen tối của cuộc đời"- Ngoài lờigiới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác cuả Ghiđơ-Môpátxăng còn cho chúng

ta hiểu về thế giới nhân vật trong truyện ngắn của ông: "Chỉ với một chi tiết nhỏbằng sự miêu tả ngắn gọn, bằng một đoạn hội thoại thú vị Ghiđơ-Môpátxăng đãnói lên đợc nhiều số phận,nhiều cuộc đời

Một buổi tuối mùa hè, nỗi buồn của một thiếu nữ, quan hệ giữa hai ngờibạn, một cuộc gặp gỡ ngoài dự kiến, một mảnh lới nhỏ trong nghề nghiệp,tất cả

nh đợc phù phép bởi những lời kể chính xác nh đánh vào lòng ngời.Con mắt củanhà tự nhiên chủ nghĩa vẫn nhờng chổ cho cảm xúc của một nhà thơ song vẫnluôn đợc chế ngự bởi một nghệ thuật tuyệt đỉnh

Nh vậy, chúng ta thấy ở Việt Nam đã có một số giáo trình và sách báonghiên cứu về Ghiđơ-Môpátxăng,song nhìn chung, các công trình này chỉ mới đềcập một cách khái quát về thế giới nhân vật chứ cha đặt vấn đề đi sâu vào tìm hiểuthế giới nhân vật trong truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng một cách toàn diện, cụ thể

và có hệ thống

Trên cơ sở chúng tôi sẽ góp phần nghiên cứu thế giới nhân vật trong truyệnngắn của Ghiđơ-Môpátxăng để thấy đợc sự phong phú và đa dạng về nhân vậttrong truyện ngắn của ông

Với nhiệm vụ của đề tài này là khảo sát thế giới nhân vật trong truyện ngắnGhiđơ-Môpátxăng, chúng tôi sẽ hệ thống, phân tích, đi sâu vào nghiên cứu đặc

điểm của các loại nhân vật để thấy đợc giá trị truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng

Từ đó chúng tôi rút ra giá trị t tởng, giá trị hiện thực trong truyện ngắn của ông

Chơng 2: Nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Mô pát xăng là những

con ngời bất hạnh

Phần II: nội dung

Trớc khi đi vào tìm hiểu về thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Môpátxăng, chúng tôi muốn xác định rõ khái niệm về truyện ngắn

Ghiđơ-Truyện ngắn là hình thức tự sự loại nhỏ, truyện ngắn khác với tiểu thuyết ởdung lợng nhỏ hơn, tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống, một biến cố haymột giai đoạn nào đó của đời sống nhân vật, thể hiện một khía cạnh nào đó củavấn đề xã hội

Cốt truyện của truyện ngắn thờng diễn ra trong một không gian và thời gianhạn chế Kết cấu của truyện ngắn cũng không chia thành nhiều tuyến phức tạp.Truyện ngắn đợc viết ra để tiếp thu liền một mạch, đọc một hơi không nghỉ nên

đặc điểm nổi bật của truyện ngắn là ngắn gọn Để thể hiện nổi bật t tởng chủ đề,khắc hoạ những nét tính cách của nhân vật, đòi hỏi nhà văn viết truyện ngắn phải

có trình độ điêu luyện, biết mạnh dạn gọt tỉa và dồn nén Do đó trong khuôn khổngắn gọn, những truyện thành công biểu hiện đợc những vấn đề xã hội có tầm vóckhái quát rộng lớn

Truyện ngắn cũng nh tác phẩm kịch đều sử dụng nhân vật và cốt truyện đểthể hiện nhận thức và cuộc sống Nhân vật và cốt truyện là hai thành tố cơ bảntrong cấu trúc nghệ thuật của tác phẩm kịch và truyện ngắn Chính vì vậy cho nênnhiều nhà văn lấy tên nhân vật đặt cho tên cho tác phẩm của mình

Tuy không đi sâu vào lý luận nhng chúng tôi cũng muốn hiểu về khái niệm

“nhân vật”

Theo sách “Lý luận văn học” - NXBGD 1997, “nhân vật là những con ngời

đợc miêu tả trong văn học bằng phơng tiện ngôn ngữ” Bởi nói đến thế giới nhânvật là nói đến thế giới con ngời đợc miêu tả trong tác phẩm qua cách xây dựng củanhà văn Đó là những nhân vật nh chị Dậu, Thuý Kiều, Ôtenlô, Hămlét cũng cóthể là những nhân vật không tên: Thằng bán tơ, tên Sở Khanh trong “TruyệnKiều” Trong mỗi tác phẩm thì loại hình nhân vật cũng rất phong phú và đa dạng,

có nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật trung tâm, nhân vật chính diện (nhânvật tích cực), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực), nhân vật điển hình Mỗi nhânvật nh vậy đều có vai trò và vị trí riêng biệt để thể hiện nội dung t tởng mà tácphẩm đề cập tới

Do vị trí và tầm quan trọng nh vậy nên đối với tác phẩm nhân vật là đơn vịcơ bản nhất, là phơng tiện tất yếu quan trọng nhất để thể hiện đề tài, nội dung t t-ởng mà nhà văn muốn gửi gắm trong đó Trong mỗi tác phẩm của mình, mỗi nhà

văn đều có một cách xây dựng khác nhau, bởi nhân vật văn học là một hình t ợngnghệ thuật có tính sáng tạo, độc đáo không lặp lại

Thế giới nhân vật trong tác phẩm văn học là một vấn đề thuộc phạm trù lịch

sử Mỗi thời đại thờng có một loại nhân vật riêng, bởi không một thiên tài nào cóthể sống ngoài thời đại của mình

Tìm hiểu nhân vật sẽ hiểu đợc phạm vi đề tài mà nhà văn quan tâm Có nhàvăn hay viết về những ngời nông dân, có nhà văn lại quan tâm đến tầng lớp tríthức nghèo, có nhà văn lại quan tâm đến ngời phụ nữ

Thế giới nhân vật là sự sáng tạo của nhà văn Xây dựng loại nhân vật nàythuộc tầng lớp nào và một điều quan trọng hơn là quan niệm về nghệ thuật conngời của nhà văn, đó là một vấn đề rất quan trọng khi đánh giá về một tác phẩmvăn học

Nhân vật văn học còn chịu sự chi phối của thể loại mà nhà văn lựa chọn vìvậy việc tìm hiểu thế giới nhân vật luôn gắn với thể loại mà nhà văn sử dụng Đó

là những điểm xuất phát mà chúng tôi sẽ dựa vào để khảo sát thế giới nhân vậttrong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng

Ch ơng 1 : Nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng

Với số lợng hơn ba trăm truyện ngắn, tiêu biểu cho các nhà văn hiện thựcchủ nghĩa, Ghiđơ-Môpátxăng đã xây dựng một thế giới nhân vật rất đa dạng Một

số lợng truyện ngắn đồ sộ nh vậy, Ghiđơ-Môpátxăng đợc coi là bậc thầy củatruyện ngắn, truyện của ông đề cập về đề tài và giọng điệu khác nhau Ông viết vềcuộc sống của ngời nông dân nghèo, thành thị và những con ngời chạy theo đồngtiền, những hành vi tàn ác, xấu xa - Ông miêu tả với những dáng vẻ khác nhau sựthái hoá nhân cách do sự cám dỗ của lợi ích vật chất Quá trình này đợc Ghiđơ-Môpátxăng miêu tả một cách tinh tế, trong nội tâm nhân vật có sự giằng xé, xung

đột nhng cuối cùng sẽ bị sụp đổ - đầu hàng

Truyện ngắn của ông đã đề cập rất nhiều hạng ngời trong xã hội

Ghiđơ-Môpátxăng viết về nhiều thể loại: Thơ, ký, tiểu thuyết, truyện ngắn,nhng nổi bật nhất là truyện ngắn.Trong nghệ thuật của Ghiđơ-Môpátxăng nhânvật đợc thể hiện rõ ràng, mỗi nhân vật đều chịu thảm hại, bất hạnh riêng Với tácphẩm của mình Ghiđơ-Môpátxăng cũng phản ánh đợc cảnh khốn cùng của tầnglớp dới, đó là những con ngời nghèo khổ, bất hạnh không gặp may: Ngời già cô

đơn, trẻ em mồ côi, gái điếm, phụ nữ bất hạnh Thế giới nhân vật của ông là nhvậy, một thế giới đầy nớc mắt và đau thơng, nhng nhân vật vô hình và hữu hình,

sự khoái lạc và nỗi sợ hãi, những nhục nhã xấu xa Những thành phố, đồng ruộng,hàng cây, những công viên chan hoà ánh sáng và những mặt biển gầm gào, nhữngbức tranh đẹp trong tác phẩm của Ghiđơ-Môpátxăng

Đọc truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng ta thấy ông đề cập tới nhiều vấn đềcủa xã hội ông miêu tả một cách sâu sắc những nét cơ bản của xã hội Pháp thốitha sau năm 1870 Ghiđơ-Môpátxăng viết về tiểu công chức và ngời nông dân mà

ông biết rất rõ, lại có những cuộc làm tình tạm bợ, những kẻ sống ngoài xã hội,chuyện quái dị

Giọng văn của Ghiđơ-Môpátxăng có khi khôi hài trào phúng, quan niệm biquan về con ngời, ghét đời sống tầm thờng xã hội t sản, Ghiđơ-Môpátxăng cũngbiết tả cái đẹp thiên nhiên, tình bạn thú vị, hồn nhiên những ảo vọng tan vỡ

Mỗi truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng là một số phận con ngời đợc đặtvào quảng thời gian hoặc vào thời điểm nào đó “sáng chói”, có khi nhiều bão tố “tai biến”, nhng cũng có khi nhẹ nhàng xúc động nh một áng văn xuôi - nó là “cánh cửa bí ẩn những đau khổ tinh thần”, để lại một nỗi buồn man mác, sâu xatrong lòng ngời đọc Các nhân vật của ông là những con ngời bình thờng trongcuộc sống: Viên chức, sĩ quan, nông dân, thuỷ thủ, gái giang hồ Số lợng truyênngắn viết về viên chức chiếm khá lớn

1.1 Nhân vật viên chức:

Nhân vật tầng lớp trí thức, viên chức xuất hiện trong truyện ngắn của Môpátxăng rất đa dạng và phong phú Tác giả miêu tả về họ với một thái độ mỉamai cay đắng, vừa phê phán; bên cạnh đó tác giả còn viết về những nhân vật viênchức thật đáng thơng và đáng trách Với tinh thần phản ánh hiện thực và nghiêmkhắc, Ghiđơ-Môpátxăng thấy đợc những nét tốt đẹp còn sót lại trong tâm hồn củamột số kẻ thuộc tầng lớp này

Giđơ-Nhân vật thuộc tầng lớp viên chức đợc tác giả miêu tả rất nhiều trong tácphẩm, nhng không nhân vật nào giống nhân vật nào, mỗi nhân vật mang một bộmặt riêng, một tính cách riêng, một lối sống riêng

Đọc truyện “Món gia tài” ta bắt gặp một viên chức hèn nhát, đau khổ và bấthạnh - nhân vật Lơxáp, có ngời vợ là Cô-ra Hai ngời lấy nhau đã lâu nhng họkhông có con, trong lúc đó thì bố vợ của anh là ông Xêđa Casơlanh nóng lòngmuốn có một đứa cháu để hởng gia tài của bà cô để lại Nhng khổ thay vợ chồngLơxáp mãi không có con Cuộc sống của Lơxáp bị mọi ngời khinh bỉ, xỉa mói, chếgiễu một cách đáng thơng, anh đau khổ, giằn vặt và buồn bã khi không đợc thăngquan tiến chức mà còn bị những lời châm chọc Vợ chồng luôn gây sự với nhau,anh đã thốt lên: “Phải bất hạnh nh thế nào thì mới không có con chứ” [7 tr.245]

Đây là một nỗi đau tắc nghẹn với cái ý nghĩa day dứt, cái cảm giác đau xót về mộtmối tai hoạ kia, và một điều bất hạnh không ngờ, hy vọng trớc kia ngày càngmãnh liệt và dài bao nhiều thì ngày càng cay đắng bấy nhiêu ? Trong cơn hốthoảng, mất trí trong anh còn nổi định kiến văng ra: “Đồ đểu” [7tr246] - Anh đaukhổ bởi vì vợ cha có con, lòng tham của bố vợ để đợc hởng món gia tài, điều đócàng làm cho Lơxáp giằn vặt trong đau khổ

Cuộc sống của gia đình rất căng thẳng với sự chờ đợi, niềm hy vọng, nỗi lo

âu, sự thất vọng Thời hạn kế thừa sắp hết mà Côra vẫn cha có con - Rồi bố vợ và

vợ của mình đã có những hành động khinh bỉ đối với Lơxáp - Nhân vật Mađơ,một ngời đàn ông khoẻ mạnh mà thờng hay châm chọc Lơxáp mà giờ đây là ngời

bố đẻ của ngời con Lơxáp, cô ra sinh đợc một đứa con, họ đợc hởng gia tài, mởtiệc mừng Tác giả cho thấy tâm trạng Lơxáp lúc này không bình thờng Nhng lão

bố vợ trắng trợn đã giúp Lơxáp có lối thoát Mọi điều đợc hởng trong viễn cảnhphú quý do lão say sa, phác hoạ Nh vậy ở truyện này đồng tiền đã làm thay đổitính cách của con ngời, do lợi ích vật chất cám dỗ mà ngời ta phải chịu nhẫn nhục,vì vật chất mà con ngời ta phải làm những việc nhơ bẩn Cuối cùng thì Lơxápcũng biết đợc ngời, biết mình đem nhân phẩm đổi lấy giàu sang, nhng sẵn sàngcam chịu

Nhân vật viên chức xuất hiện trong cả một gia đình đó là truyện “Món trangsức” Truyện cho ta thấy một gia đình vợ chồng ông Loaden, một hôm để vui lòngmột ngời vợ xinh đẹp, tuy sống thanh bần vẫn mơ giàu sang, anh công chức cốxoay xở đợc một giấy mời để dự dạ hội Họ vay chạy và sắm sửa mua bộ cánh vàMa-tin đơ mợn cô bạn giàu sang một chuổi hạt kim cơng - Cô ta nổi bật trong dạhội, nhng tan cuộc vui bàng hoàng thấy chuổi hạt kim cơng đã mất Vợ chồng ôngLoaden lặng lẽ mua chuỗi hạt khác trả lại mà vợ chồng y đã ròng rã 10 năm nai l -

ng buộc bụng để trả nợ Vận mệnh con ngời sao mà bấp bênh, dễ bị vùi dập chỉ vìmột ngẫu nhiên vô nghĩa, và sao con ngời lại khép kín, tự giam mình trong cô

đơn ở đây chỉ cần nói với nhau là tránh đợc điều bất hạnh Trở lực là lòng kiêuhãnh của ngời phụ nữ nghèo hay sự ngăn cách trong xã hội Sự ngăn cách giữa conngời Chiều sâu của câu chuyện khiến ngời đọc không dám cời những kẻ rủi ro,hay nói nh Dôla: “Đọc Ghiđơ-Môpátxăng ta khóc, ta cời, ta suy nghĩ”

Nh vậy, qua truyện ngắn này ta hiểu đợc, thấy đợc bản chất con ngời cócuộc sống bình thờng nhng muốn khoác trên mình một thứ ăn chơi không bờ bến,chỉ một đêm cô lộng lẫy, rạng rỡ trong đám dạ hội, rồi sau đó phải khổ sở, giànua, phải xấu xí để kiếm tiền trả nợ Tác giả đã cho ta thấy sự sụp đổ của con ngờimột cách nhanh chóng Thời gan ngắn ngủi đã làm cho con ngời phải có cuộcsống lo âu, nhọc nhằn, cực khổ Thời gian trôi qua chỉ để lại cay đắng, tan táctrong các văn xuôi đầy trong sáng và bi quan của Ghiđơ-Môpátxăng

“Dạo chơi” là truyện ngắn mà Ghiđơ-Môpátxăng đã mô tả đợc nổi khốnkhổ của Lơ-rát Với việc làm thụ động, cuộc sống đơn độc, phong bế và nghèonàn về mặt tinh thần biến công chức thành một công cụ thật sự - Lão kế toán Lơ-rát trong “dạo chơi” suốt bốn mơi năm sống nh một cái máy, ngày ngày đến sở,một căn phòng hẹp, tối tăm bao giờ cũng ẩm và lạnh đầy mùi mốc và hôi hám,

anh không có ớc mơ, không có kỷ niệm, chỉ nhớ xa kia soi mình trong gơng thấyrâu tóc màu hung, nay thì đầu hói, râu bạc

Những buổi dạo chơi vào một mùa hè đầy bất ngờ cho lão thấy có ánh nắngmặt trời ấm nóng, có màu xanh lá cây, có những cặp tình nhân - “Và lão bỗngnhận ra nỗi khốn khổ, nỗi khốn khổ đơn điệu, nỗi khốn khổ quá khứ và nỗi khốnkhổ tơng lai.” “Những ngày cuối giống nh những ngày đầu, chẳng có gì trớc lão,chẳng có gì sau lão, chẳng có gì trong lòng, chẳng có gì hết và lão tự tử ” - Một

sự nhận thức xót xa “Đi dạo ” là một truyện ngắn về thời gian là sự thất bại củacon ngời trớc thời gian Thời gian trôi qua trong sáng tác của Ghiđơ-Môpátxăngthờng ít khi đem lại những điều gì tốt đẹp- Nó là đổ vỡ phôi phai, tàn rũa Đây làmột cuộc đời cô đơn và một lòng tốt bị khô héo Nó không còn đủ sức để gặp lạimột cuộc đời tơi tốt và một nhân sinh quan rộng mở nữa

Dới bề mặt bình thản của cuộc sống Ghiđơ-Môpátxăng phát hiện những bikịch âm thầm, sự khủng hoảng trong tâm hồn bị đè nén trớc hành khúc tự nhiêncủa con ngời Sự thức tỉnh nếu không tuyệt vọng nh trờng hợp Lơ sát thờng cũngrất đau đơn Kết thúc truyện tác giả muốn cho ngời đọc thấy đợc sự cô đơn, sựtuyệt vọng của cuộc đời con ngời

Trong “Món t trang” nhà văn đã xây dựng đợc một nhân vật viên chức cũngkhông kém phần hèn hạ, xấu xa bỉ ổi, một kẻ khốn khổ Trờng hợp gã Lăng-tanh

đem nhân phẩm đổi lấy sự giàu sang, khi ngời vợ yêu qua đời Lăng-tanh đem bán đồnữ trang mà vợ mình để lại, xa nay y vẫn đinh ninh đó là đồ giả nhng mọi thứ đều

là kim cơng, vàng bạc thật sự, và y giàu có Qua câu chuyện ngắn ngủi kể lại mộtcách “khách quan”, bình thản, bao bí ẩn ghê sợ về cuộc đời và con ngời đợc khámphá

Truyện phát triển với t cách Lanh-tanh thay đổi, lòng tham thức tỉnh, lấn átlơng tâm Lần đầu tiên đến hiệu vàng gã hổ thẹn vì phải phơi bày cảnh nghèo nàncủa mình, đem bán một vật vô giá trị - Trở lại khi biết sự thật, y do dự hàng chụclần không dám vào vì một nổi hộ thẹn lớn, nhục nhã hơn Nhng y đã vợt qua ng-ỡng cửa hiệu vàng, cũng là vợt qua lơng tâm y Bán đồ nữ trang mà vợ y để lại, vợ

y đổi bằng phẩm giá Lăng-tanh đồng thời bán danh dự ngời chồng

Với những kẻ “ít chất ngời” nh vậy sự thoả mãn vật chất hoàn toàn bù đắp

đợc những mất mát tinh thần Nh vậy là bao nhiêu ý thức hiền lành thật thà bâygiờ của anh buộc anh phải làm ngơ quên đi và phải phụ thuộc vào lối sống của xãhội, phẩm chất của mình bị đánh đổi vì đồng tiền

Chỉ một mẫu chuyện nhỏ nh vậy, Ghiđơ-Môpátxăng đã trình bày đợc trớc

độc giả một hiện thực tâm lý của những ngời viên chức trong xã hội mà đặc biệt lànhân vật Lăng-tanh Đó là một tâm lý nhẫn nhục, nô lệ trớc những kẻ có quyền,

có khả năng làm thay đổi cuộc đời họ Truyện kết thúc cho ta thấy sự thay đổi củamột con ngời

ở truyện “Đi ngựa”, anh công chức Hécto bàn đi tính lại với vợ để tổ chứcmột buổi dạo chơi long trọng Cuộc du ngoạn kết thúc thì con ngựa của Héc to đã

đá ngã một bà già nghèo và anh phải chịu tiền phí tổn nạn nhân Bà cụ cả đời lam

lũ không đợc nghỉ ngơi, chăm sóc Giả vờ bại liệt mặc dù chỉ xây xát qua loa, vợchồng Héc to tính chuyện đón bà lão về nuôi, “dù sao cũng đỡ tốn kém” hơn ởbệnh viện Ghiđơ -Môpátxăng giễu cợt cả anh công chức huyênh hoang, cả bà giànghèo xảo quyệt Nhng không phải ông không thơng xót họ, bởi trong cuộc đấutranh gay go để giành giật miếng ăn, kẻ quẫn bách này lại thành nạn nhân của kẻkhổ cực kia vì cả hai đều không thoát khỏi thói phù phiếm, sự tham lam, nhữngthói h, tật của xã hội đơng thời ở đây còn thấp thoáng một ý nghĩa thờng xuyên

ám ảnh nhà văn, con ngời là trò chơi trong tay những ngẫu nhiên tàn ác, bị cuộc

đời trớ trêu hành hạ, nhạo báng đủ cách, ý nghĩa của câu chuyện hài hớc, bỗngchuyển thành buồn bã, thậm chí đợm chút bi quan

Ghiđơ-Môpátxăng đi xa hơn các nhà hiện thực tiền bối trong việc khámphá những ngóc ngách bí ẩn của tâm hồn, trong sự thể hiện những tình cảm nằm ởlớp sâu của tính cách đột xuất xuyên ra khỏi vỏ ngoài bình thờng do tác động củahoàn cảnh Có khi đó là những nét đẹp, cao thợng bị bóp nghẹt bởi những lo toan,vặt vãnh hàng ngày nh trờng hợp những ngời dân bình thờng yêu nớc trong cáctruyện ngắn viết về chiến tranh Pháp - Phổ cũng nh trong các truyện viết về tầnglớp trí thức tiểu t sản

Nh chúng ta biết nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng phongphú và đa dạng Bên cạnh những nhân vật viên chức đợc Ghiđơ-Môpátxăng miêntả đầy đủ thì trong truyện ngắn của ông còn xuất hiện nhân vật thuộc tầng lớp tiểu

t sản Tiêu biểu cho loại nhân vật này là tác phẩm “Viên mỡ bò”

Nhân vật tiểu t sản Cooc-Nui-đê, Ca-ra-la-ma-đông- là những tên t sản ghêtởm, học chỉ biết sống cho mình, quan tâm đến tài sản và việc kinh doanh củamình mà thôi Vợ chồng của Loa-đô, HuybơedơBrevis là những kẻ bịp bợm, xảoquyệt Tác phẩm này Ghiđơ-Môpátxăng đã phơi bày bộ mặt xấu xa và thối nát,giả dối của bọn trí thức tiểu t sản và qua đó để thấy đợc ý thức căm thù giặc và sựchân thật và lòng tốt của cô gái điếm

Ghiđơ -Môpátxăng đã phê phán sự ăn chơi sa đoạ của nhân vật tiểu t sản,với lòng ích kỹ của họ, khi thấy “Viên mỡ bò” có những thức ăn ngon thì mọi ng -

ời gần gũi, thân thiện, và khi viên mỡ bò không còn gì nữa thì họ xa lánh Mặtkhác còn ép buộc Viên Mỡ Bò tiếp đón một gã đàn ông khác

Ghiđơ-Môpátxăng viết truyện ngắn “Viên mỡ bò”, ông đã lên án và châmbiếm gay gắt bọn t sản ích kỷ, không có lấy một chút ít ý thức về dân tộc trớc kẻthù

ông có khảo sát các truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng nói đến ruộng đồng và

ng-ời nông dân Bài viết cho biết truyện ngắn về ngng-ời nông dân ở Ghiđơ-Môpátxăngchiếm một số lợng đáng kể (43/300 truyện) Ngay cả các tiểu thuyết “Một cuộc

đời”, “Ông bạn đẹp”, “Núi Ôriôn” ở những cấp độ khác nhau cũng có cảnh vềnông thôn và ngời nông dân

Truyện ngắn “Một cuộc mua bán” cho ta thấy rõ cái nhìn cách biệt, nhấnmạnh vào đời sống cô lập, rất sâu xa với xã hội văn minh mà đời sống tinh thầngần nh còn ở trong tình trạng bán khai, thô sơ, đơn giản của ngời nông dân ởGhiđơ-Môpátxăng, đợc biểu hiện trong cách nói lặp, đơn điệu, câu ngắn, ngữ pháplủng củng Việc mua bán lạ đời, kỳ quái bởi vật mang ra trao đổi ở đây là con ng-

ời nhng đơn vị để định giá vật phẩm còn kỳ quái, hài hớc hơn: “mét khối” ! đong

vợ bằng mét khối để bán Bạn độc có thể bắt gặp sự khôi hài, châm biếm ở Môpátxăng ở tất cả các tác phẩm của ông, tuy mức độ khác nhau Tiếng cời củaGhiđơ-Môpátxăng hớng vào mọi khía cạnh đời sống: Tình yêu, hôn nhân, hạnhphúc, bất hạnh, sự hân hoan và nỗi xót xa, cay đắng Tiếng cời thông cảm, ái ngại,tiếng cời châm biếm, chế giễu, lúc rộ lên khi lại phảng phất một nỗi phiền muộn,chua chát

Ghiđơ-Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng rất phong phú

và đa dạng, trong tác phẩm của ông không chỉ đề cập đến nhân vật viên chức, ngờinông dân mà còn cho ta thấy đợc những nhân vật thuỷ thủ - họ có cuộc sống luôngắn liền với biển khơi

1.3 Nhân vật ngời thuỷ thủ.

Trong truyện ngắn của ông, Ghiđơ -Môpátxăng có nhiều truyện viết về ngờithủy thủ: (Chú Giun tôi, Bến cảng, Ngoài khơi, Trở về ) đi vào tìm hiểu cáctruyện ta sẽ thấy đợc cuộc sống của họ nh thế nào ?

Bên cạnh lòng vụ lợi, Ghiđơ-Môpátxăng còn phơi bày thói vị kỹ và sự giảdối mà ông cho là những nét tiêu biểu của con ngời trong xã hội trởng giả

Truyện “Ngoài khơi” Ghiđơ -Môpátxăng cho ta thấy xã hội rất bất công vớicon ngời, sống luôn luôn gắn bó với bão táp, ma sa

Rất nhiều truyện Ghiđơ-Môpátxăng đề cập đến mối quan hệ lạnh lùng, vônhân đạo giữa những ngời ruột thịt Tác giả thuật lại một bi kịch khủng khiếp và

đơn giản giữa những bi kịch của biển Trên tàu đánh cá của hai anh em Gia-ven bịgặp nạn khi buông lới Vì thói vị kỷ và keo kiệt của Gia-ven anh không muốn cắtlới mà do đó đã phá cánh tay của em “Nếu cắt ngay lới thì rất tiếc tiền, một mảnhlới đắt tiền, nhiều tiền lắm, một trăm ngàn quan mà lới của Gia-ven anh, anh tatiếc của” Biện pháp duy nhất kịp thời là cắt lới bị từ chối nên cánh tay đợc gỡ rachỉ còn là “Một khúc thịt bầy nhầy, máu tuôn nh suối” “Gia-ven em phải ca tay,chịu tàn tật suốt đời, để lới của Gia-ven anh đợc lành lặn” ở đây tác giả muốnphơi bày những con ngời có lòng tham lam, ích kỷ chỉ biết sống cho mình và giữgìn những gì mình có, còn coi thờng mọi cái của ngời khác, ngay cả ngời ruột thịtthân thiết nhất Sự phê phán ở đây đợm sắc thái u ám Có ngời coi Ghiđơ-Môpátxăng là kẻ ghét đời, ghét ngời, là “nhà bi quan quyết liệt nhất trong văn họcPháp”

Trong “Chú Giun tôi”, tác giả cũng nhằm phê phán xã hội vì đồng tiền màlàm mất đi tấm lòng nhân đạo ở mỗi con ngời

“Chú Giun” là nhân vật chính trong tác phẩm cùng tên Tác giả muốn nói

đến một gia đình, anh em khi có của cải, vật chất thì hy vọng vào nhau, chờ đợinhau Nhng khi biết đợc ở nhau không có gì thì xa lánh nhau một cách khinh bỉ

Trong một gia đình anh em nhng nghèo đói khi Giun ngời thuỷ thủ vợt sang

Mỹ, cả một gia đình đều mong muốn hy vọng Giun về Vì sang bên đó nghe nóiGiun giàu sang và phú qúi lắm, thế mà điều đau khổ và bất hạnh đến với ngời thuỷthủ khi trở về với thân hình tiều tuỵ, xơ xác Bao nhiêu sự mỏi mòn trông chờ thìnay đem lại bao thất vọng lớn lao cho một gia đình vô nhân đạo ấy Họ nghĩ rằngsang bên đó em mình sẽ giàu sang hơn nên họ cố chiều chuộng khi em mình về sẽgiàu to Nhng cả một gia đình hốt hoảng lánh mặt ngời em khi bất ngờ gặp lại,thấy ngời em của mình giờ đây khác hẳn anh trở về tiều tuỵ, xơ xác, rách rới,luộm thuộm, gia đình ngời anh của Giun nghe tin Giun trở về thì mừng vui ra đónnhng điều làm cho họ buồn đó là nhìn thấy ngời em của mình tiêu điều và kháchẳn thì gia đình này hốt hoảng, lánh mặt Họ đáng giận, đáng khinh và đáng th-

ơng, ông ta xơ xác tiều tuỵ mà lời đồn về ông giàu bên châu Mỹ đã giúp họ kiếm

đợc một chàng rể điều đó khó khăn với những gia đình không khá giả nhng sự thậtphũ phàng có thể làm cuộc hôn nhân tan vỡ Tác giả phê phán xã hội vì tiền khi

nghe tin em mình giàu có thì coi trọng, quý mến, khi thấy em mình tiều tuỵ ráchrới thì lạnh lùng làm ngơ

Sống nhiều ở ven biển, Ghiđơ-Môpátxăng hiểu rõ đợc cuộc sống của ngờilao động nghèo, phải gắn mình với sóng nớc Ngời thuỷ thủ đắm tàu trong truyện

“Trở về” rất thơng tâm Anh là Mác-tanh, mùa hè năm nào Mác-tanh cũng đi đánhcá ở Téc-nơ-vơ Hai vợ chồng lấy nhau đợc hai năm thì chị đẻ đợc một đứa congái, khi cô mới có thai đợc sáu tháng thì chiếc tàu Đơ-sơ chở chồng chị, một loạitàu có ba cột buồm ở Đi-ép bổng mất tích - nghĩa là chồng chị cũng mất tích Suốtmời năm chị chờ chồng trở về nhng chờ mãi không thấy Chị lấy một ngời đàn

ông khác Sau nhiều năm trở về Mác-tanh tìm đến nhà vợ mình và cứ ngồi ngoàicửa, mỗi lần gia đình chị đi vắng, còn khi gia đình chị trở về thì Mác-tanh lánh xa

Vợ Mác-tanh không nhận ra chồng mình mà cứ sợ hãi và nghĩ đó là một kẻ ănmày Thế rồi họ cũng nhận ra nhau, ôm nhau trong sự đau khổ, nhớ nhung từ mấychục năm trôi qua ở tác phẩm này Ghiđơ-Môpátxăng đã cho ta thấy nỗi bất hạnh,

đau đớn của ngời thuỷ thủ và mặt khác ông nói đến tấm lòng tốt đẹp của nhữngcon ngời tởng chừng là không hề có gì đau khổ, bất hạnh bằng

Nhân vật trong truyện “Bến cảng” gặp cảnh éo le, khủng khiếp hơn Bốnnăm trôi nổi trên đại dơng đợc thuật lại gọn, nhng hàm chứa một gian nan mấtmát “Lúc ra đi, trên tàu ngoài thuyền trởng, thuyền phó, có mời bốn ngời thuỷthủ, tám ngời ở Noóc-măng và sáu ngời Brơ-tông” “Lúc trở về chỉ còn năm ngờiBrơ-tông và bốn ngời Noóc-măng, một ngời Brơ-tông chết dọc đờng, bốn ngờiNoóc-mang chết trong những trờng hợp khác nhau đã đợc thay bằng hai ngời nữa,một ngời da đen và một ngời da trắng, một ngời Na-uy rủ rê vào một buổi chiềutrong quán rợu tại Xanh-ga-po” Trong thời gian ấy, ở Noóc-măng đi bệnh tật vànghèo đói đã cớp mất đi bố mẹ và anh em của anh, đẩy ngời em gái duy nhất củaanh vào nhà chứa, lúc ngời thuỷ thủ trở về lại gặp ngời em mình trong quán Anhlại chọn ngay cô em gái của mình mà không biết Nỗi bất hạnh của hai anh em đãgặp nhau trong đau buồn và bất ngờ Nếu nh “ Trở về”, sự tái hiện chính xác, cách

c xử đơn giản của ngời bình dân trong hoàn cảnh phức tạp, sáng lộ vẽ cách biệtcủa ngời trí thức, thành thị, quan sát một hiện tợng kỳ quặc xa lạ với mình thì

“Bến cảng” nỗi đau của anh thuỷ thủ đợc miêu tả đầy thông cảm: “Gã vẫn ôm cô

ta trong tay mà cứ nhìn mãi, và nhìn mãi cuối cùng gã nhận ra cô em gái để lại ởquê nhà cùng với tất cả những ngời mà cô đã nhìn thấy họ chết đi trong khi lênh

đênh trên biển Thế là gã bỗng ôm lấy cái đầu vừa tìm lại đợc trong bàn tay củathuỷ thủ thô kệch mà hôn nh ngời ta hôn da, hôn thịt, hôn anh em máu mủ Rồinhững tiếng nức lớn của đàn ông, dài nh những đợt sóng trào lên cổ gã giống nhmột tiếng nấc trong cơn say ”

Truyện chấm dứt, để lại bao băn khoăn trong ngời đọc số phận hai anh embất hạnh sẽ ra sao ?

Trong truyện ngắn của mình, Ghiđơ-Môpátxăng cho ta thấy nhân vật thuỷthủ là những ngời không gặp may, cuộc sống của họ đều gặp những cản trở, đẩy

họ đến bất hạnh Nhng ở mỗi nhân vật bất hạnh khác nhau, đau khổ khác nhau, họnằm trong những hoàn cảnh khác nhau

Cũng vì hoàn cảnh mà đẩy cuộc sống của họ vùi vào trong bi kịch có ngờithì khi trở về, vợ đi lấy chồng, ngời khác lúc trở về lại gặp ngời em gái làm tiềntrong quán và dân làng bố mẹ đã chết Kẻ khác khi trở về trong nổi đau khổ bị ng-

ời ta quên đi và khinh bỉ vì rách rới Nói tóm lại là các nhân vật thuỷ thủ trongtruyện ngắn của Ghi-Môpátxăng “có cảnh khốn cùng”, khốn cùng “âm thầm, che

đậy, tủi hổ” của tầng lớp tiểu t sản, đặc biệt là giới viên chức nhỏ mà Môpátxăng coi là kẻ hẩm hii nhất trong hết thảy những ai phải làm lụng kiếmsống Thế giới nhân vật trong truyện của Ghiđơ-Môpátxăng là nh vậy, một thếgiới đầy nớc mắt và đau thơng

Ghiđơ-1.4 Nhân vật gái giang hồ.

Truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng đề cập đầy đủ hạng ngời trong xã hội,

mà mỗi tầng lớp đợc ông miêu tả một cách khác nhau

Thế giới phụ nữ trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng phong phú và đadạng Họ là những ngời quý tộc, nông dân, họ là vợ của ngời viên chức, gái gianghồ Số phận của họ đợc miêu tả rất sinh động, mỗi ngời có một số phận mangmột dáng dấp riêng, mang một hoàn cảnh riêng với một giọng văn vừa trong sáng,chan chứa tình cảm, vừa sắc lạnh bi quan, ẩn giấu bên dới những trang văn xuôicực kỳ giản dị, những câu chuyện bình thản đôi khi bỡn cợt là một tấm lòng yêuthơng cuộc đời tấm lòng trắc ẩn, sự khinh bỉ cái tầm thờng giả dối

Bên cạnh sự trong trắng, thuỷ chung của ngời phụ nữ, truyện ngắn củaGhiđơ-Môpátxăng còn nói đến những cô gái giang hồ Những số phận khác nhau

đã đẩy họ vào con đờng tủi nhục Có sự tủi nhục ghê rợn “Bến cảng” mà ở đóchính là những ngời việc thực vô tình sống với nhau chỉ khi tất cả đã kết thúc mớinhận ra sự thực quá phũ phàng, cay đắng

Nhng, đối lập với sự hèn nhát, ích kỷ, giả dối của bọn t sản, quý tộc, nhữngcô gái điếm lại có ý thức căm thù bọn giặc xâm lợc - “Viên mỡ bò”, mặc dù nghềnghiệp của cô là gái điếm nhng cô không chịu nổi sự có mặt của kẻ địch trongthành phố, cả ngày “khóc vì tủi hổ”, và phải bỏ đi vì đã dám “nhảy xổ ra bóp cổthằng lính đầu tiên vào nhà.” Hành động tự phát biểu lộ tinh thần yêu nớc tiềm

tàng của một cô gái giang hồ mà chiến công tiêu diệt quân xâm lợc đợc Môpátxăng ca ngợi ở ngay đầu tác phẩm “Bùn dới sông vùi lấp những cuộc trảthù bí mật, tàn bạo và chính đáng mấy những hàng động anh hùng không ai biết,những cuộc tấn công thầm lặng, nguy hiểm hơn, những trận chiến đấu giữa thanhthiên bạch nhật và không có tiêng vang lừng lẫy của vinh quang” [5 tr 11]

Ghiđơ-Về phẩm chất, nhân cách cô gái giang hồ cao hơn tất cả “Những ngời lơngthiện đáng mặt, sống có đạo đức và nguyên tắc” cùng đi với cô - dù phải bán mìnhkiếm sống cô nhất định cự tuyệt yêu cầu của tên sĩ quan Phổ và chỉ khuất phục vìchỉ lợi ích của bọn đồng hành vô liêm sỉ nhng lại chúng trả ơn cô bằng sự trở mặttrắng trợn, để mặc cô chịu đói, chính cô ngời hôm trớc đã cho chúng ăn no ở tácphẩm này nhân vật gái điếm “Viên mỡ bò” có tấm lòng dũng cảm, hơn nữa ở côcòn có một tấm lòng thực thà chất phác đáng quý

Bên cạnh truyện ngắn “Viên mỡ bò” thì truyện ngắn “Cô Fifi” cũng thuậtlại một hành động dũng cảm của một cô gái điếm

Nhân vât Raken - ngời đàn bà bị coi là không còn danh dự vì nghề nghiệpphải chịu tiếp bọn sỹ quan địch thô bạo Lòng phẫn nộ vụt bùng dậy khi kẻ xâm l-

ợc tự cho phép nhạo báng Tổ quốc họ, Raken nổi xung lên hất thẳng vào mặt hắn(tên lính Phổ): “Nói láo, đồ khốn !” [5 tr.119] Những nổi bực tức của Raken đốivới ngời lính Phổ lúc đó cô cầm dao đâm thẳng vào cổ tên lính, nó tắt thở Rakengiết chế tên Cô Fifi mà Ghiđơ-Môpátxăng cho truyện kết thúc có hậu “Một thờigian sau quân Phổ rút đi một ngời yêu nớc cảm phục hành động của cô, thực sựyêu cô và cới cô làm vợ - Rồi Raken trở nên nh một vị phu nhân chẳng kém gìmột ngời đàn bà khác”

Cô gái điếm trong truyện ngắn “Bến cảng” thật quá thơng tâm Nhân vậtchính Frăng xoa dơ là cô gái trẻ đẹp đầy sức sống, giàu lòng nhân đạo nhng rồi sốphận lại đẩy cô vào nổi bất hạnh Chiến tranh Pháp - Phổ xảy ra, cha mẹ bị quânPhổ giết chết cô phải đi ở bị ngời ta làm nhục, cô chán nản đi vào nhà chứa - Nỗibất hạnh, sự phũ phàng, cay đắng ở đây cô đã gặp ngời ruột thịt của mình

Cô gái giang hồ trong sáng tác của Ghiđơ-Môpátxăng, có những ngời yêunớc, yêu quê hơng, dũng cảm đứng lên chống lại kẻ thù (Viên mỡ bò, Raken) Nh-

ng còn nhân vật Frăngxoadơ thì vì do hoàn cảnh mà tạo nên tính cách của cô nhvậy

Qua sự phân tích trên đây, ta thấy đợc cái nhìn thông cảm của Môpátxăng về ngời phụ nữ, mà đặc biệt là ngời phụ nữ giang hồ

Ghiđơ-Là một ngời có nhiều nhục cảm, cùng với cái nhìn bi quan của rmột nhàvăn “bi quan quyết liệt nhất trong văn học Pháp” Ghiđơ-Môpátxăng đã nhìn cuộc

đời trong đó có truyện ngắn ngời phụ nữ với cái nhìn u ám, định mệnh mà tính

dục là vấn đề lớn, chi phối toàn bộ cuộc đời của họ Song bên kia của cái nhìn đólại là thái độ phê phán không thơng xót của ông đối với những kẻ đàn ông đã biến

họ thành những nạn nhân của tính dục: Chính vì vậy, có thể thấy các nhân vậtphụ nữ đều đợc ông miêu tả và lên án môi trờng, thói trác táng vô trách nhiệm của

đàn ông tàn nhẫn đã đẩy họ vào con đờng đau khổ

Điều đặc biệt là ông vô cùng u ái với những cô gái giang hồ và đối lập họvới những mệnh phụ, phu nhân sang giàu: Ngời làm nghề lộ liễu lại có tâm hồntrong sáng, dũng cảm, kẻ đài các lại là những ả giang hồ ngầm

Tuy đề cao tài năng nghệ thuật của nhà văn, các nhà phê bình đơng thời xônxao, la ó về đề tài các cô gái giang hồ mà Ghiđơ-Môpátxăng đã trở đi, trở lại Tấtnhiên ở Ghiđơ-Môpátxăng, có một số truyện giật gân bộc lộ những yếu tố tựnhiên chủ nghĩa mà ông chịu ảnh hởng Nhng phần lớn các trờng hợp, việc miêutả những quan hệ luyến ái tính dục ở Ghiđơ-Môpátxăng không có mục đích tựthân mà nhằm thể hiện phẩm chất, nhân cách con ngời trong xã hội khác nhau,nhằm phê phán cuộc sống xã hội

Truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng đi sâu thể hiện những dáng vẻ khác nhaucủa thói t hữu, của sự tha hoá nhân cách, sức cám dỗ của lợi ích vật chất Khôngcòn là những nhân vật lớn lao, đầy sức sống nh trong tác phẩm của Ban giắc nữa,nhân vật của Ghiđơ-Môpátxăng chỉ còn là những kẻ tầm thờng, nhỏ nhen, đôi khicũng bị giằng xé giữa đạo đức thông thờng và lòng tham, cũng gắng gợng chốnglại đó và đau lòng

Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng là nh vậy, mộtthế giới đầy đủ các hạng ngời Một đặc điểm của ông là hầu nh lúc nào, chỗ nàocũng thấp thoáng, ẩn hiện nụ cời châm biếm Đôi khi Ghiđơ-Môpátxăng châmbiếm công khai qua lời trực tiếp của tác giả hoặc của nhân vật “ngời kể chuyện”

Nụ cời của Ghiđơ-Môpátxăng có nhiều sắc thái, nhiều cung bậc và nói chung cáccung bậc khác nhau biểu hiện những quan hệ phê phán thẩm mỹ khác đúng đắncủa nhà văn đối với hiện thực Sự đả kích cay độc, quyết liệt của Ghiđơ-Môpátxăng hớng về kẻ giả dối vô liêm sỉ, đến cực độ, những kẻ tham lam, đê tiện(Món gia tài, Ngời đã khuất, Món t trang ) Sự phê phán hoà lẫn niềm thông cảmgiành cho những ngời vừa đáng thơng, vừa đáng trách (Đi ngựa, Đồ nữ trang) Cótrờng hợp nụ cời chỉ thoáng qua, giờng nh e dè trớc sự đau khổ của con ngời (Boa-ten, Cô Ha-ri-ét) Cũng có khi yếu tố hài hớc đợc sử dụng làm nên nghệ thuật hiệnthực trong truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng

Ch ơng 2:

Nhân vật trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng

là những con ngời bất hạnh

Truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng là bức tranh rộng lớn về xã hội Phápnữa sau thế kỷ XIX Mỗi truyện ngắn của ông là một cảnh đời, một số phận đángthơng, đáng giận, hoặc đáng khinh bỉ, lên án Những số phận hẩm hiu, đau xót,những tấm lòng vị tha, thơng cảm… đã lọt vào sự chú ý mẫn cảm của nhà hiện đã lọt vào sự chú ý mẫn cảm của nhà hiệnthực Ghiđơ-Môpátxăng Ông quan tâm đến quá trình tha hoá của xã hội đơng thời.Tình cảm của con ngời bị thui chột và biến mất trong mọi quan hệ xã hội và cảnhững quan hệ vợ chồng, hoặc quan hệ ruột thịt anh em bởi có nhiều truyện,nguyên nhân khác nhau, nỗi ám ảnh thực tại trong đó nỗi ám ảnh nhiều nhất làvấn đề sinh lý Ghiđơ-Môpátxăng với cảm quan nhạy bén của ngời nghệ sỹ đãtừng đau đớn, hổ thẹn cho những ngời trong thời đại đơng thời

Có ngời coi Ghiđơ-Môpátxăng là “Nhà bi quan quyết liệt nhất trong vănhọc Pháp” không phải không có lý do Bởi Ghiđơ-Môpátxăng là nhà bi quan quyếtliệt, cho nên trong sáng tác của ông xuất hiện những nhân vật bi quan, chán nản,

đau khổ, bất hạnh Mà đặc biệt là nhân vật ngời phụ nữ trong sáng tác của ông

Họ cũng mang biết bao tính cách khác nhau nhng họ đều có một điểm chung đólà: Cùng mang những số phận, những cuộc đời đau khổ dẫu rằng mỗi một ngờiphụ nữ ấy và những ngời đàn ông hay trẻ em đều có những nguyên nhân bất hạnhkhác nhau

Trong truyện ngắn của Ghiđơ-Môpátxăng ta thấy cái hay, cái mới củaGhiđơ-Môpátxăng khác với các nhà văn khác thể hiện trong truyện ngắn của mình

là ở chỗ: “Ông luôn luôn khám xét và tìm tòi cái khổ sở và bất hạnh nỗi cô đơn

ám ảnh trong đầu óc của nhân vật” Khảo sát các truyện ngắn của ông ta thấy cácnhân vật toàn bị chìm đắm dới đáy xã hội thối nát

Thế giới nhân vật bất hạnh qua cái nhìn của Ghiđơ-Môpátxăng gần nh đềubiểu hiện những cuộc đời đau khổ Họ đau khổ rất nhiều từ đó mà họ luôn luônsống trong sự buồn chán, bi quan, bởi cũng phải thấy Ghiđơ-Môpátxăng là cáinhìn bi quan, u ám vốn đã bắt đầu từ ngời thầy của mình Flôbe Mặt khác Ghiđơ-Môpátxăng đã ảnh hởng triết lý bi quan của Schopenhauer trong cái nhìn ảm đạm

về số phận con ngời mà vấn đề tính dục là động lực đễ dẫn họ đến bất hạnh

2.1 Nhân vật ngời phụ nữ.

Nh chúng ta đã biết, thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Môpátxăng rất phong phú và đa dạng, nhng ở họ đều gặp một cảnh ngộ chung đó

Ghiđơ-là bất hạnh Nhân vật xuất hiện từ ngời phụ nữ, ngời đàn ông, cho đến trẻ em, tấtcả đều phải chịu nỗi bất hạnh lớn, song ở mỗi nhân vật bắt gặp nỗi bất hạnh khácnhau trong cuộc sống Đặc biệt là ngời phụ nữ

Trong các tác phẩm văn học từ trớc tới nay, hình ảnh ngời phụ nữ xuất hiệnrất nhiều và Ghiđơ-Môpátxăng không phải là ngoại lệ Bóng dáng phụ nữ có mặt ở

đa số truyện ngắn của ông Có truyện ngời phụ nữ chỉ thấp thoáng, nhng có truyệnngời phụ nữ là nhân vật trung tâm (chiếm khoảng 30% trong tổng số sáng tác của

ông) Có những truyện ngay đầu đề đã viết về ngời phụ nữ nh: Mụ điên, Cô thợbện rơm, Cuộc đời lang bạt của một ngời cô gái Hay tên riêng nh: Viên mỡ bò,

mụ Xôva, cô Châu, bà Ecmê, cô Rôzali pruyđăng… đã lọt vào sự chú ý mẫn cảm của nhà hiện

Thế giới phụ nữ trong truyện ngắn Ghiđơ-Môpátxăng phong phú và đadạng Họ là những ngời phụ nữ quí tộc, nông dân, vợ của các viên chức, gái giang

hồ… đã lọt vào sự chú ý mẫn cảm của nhà hiện Số phận của họ đợc Ghiđơ-Môpátxăng miêu tả sinh động, mỗi ngời một sốphận mang một dáng dấp, một hoàn cảnh riêng với một giọng văn vừa trong sáng,chan chứa tình cảm, vừa sắc lạnh bi quan ẩn dấu bên dới những trang văn xuôicực kỳ giản dị, những câu chuyện bình thản đôi khi bỡn cợt là tấm lòng yêu thơngcuộc đời, lòng trắc ẩn, sự khinh bỉ tầm thờng giả dối AnatônFrăngxơ đã nhận xétrất đúng bề ngoài lãnh đạm của Ghiđơ-Môpátxăng che dấu một tâm hồn nhạycảm, bị dằn vặt bởi một niềm ái ngại sâu xa, Ghiđơ-Môpátxăng “khóc thầm nhữngnỗi bất hạnh mà ông miêu tả cực kỳ bình thản” [1.tr430]

Truyện “Bà Ecmê”là truyện một ngời mẹ nhan sắc, giàu có, luôn ngồi bêngơng soi không dám nhìn mặt đứa con đang bị bệnh đậu mùa, vì bà ta sợ lây, đếnnỗi khi đứa con trai hấp hối mà bà ta vẫn không dám nhìn Điều đặc biệt trongcách xây dựng chân dung nhân vật ở truyện này là mặc dù nhân vật chính phát

điên vì chính lòng vị kỷ, vô tâm lo giữ “nhan sắc” nhng không giống các trờnghợp khác, ở đây Ghiđơ-Môpátxăng không hề mô tả ngoại hình, chỉ một câu ngắnngủi “Một ngời đàn bà trạc bốn mơi tuổi, hãy còn đẹp ngồi trên một ghế bành, cứsoi mặt mãi vào một tấm gơng nhỏ cầm tay” Rõ ràng ở đây, vẻ đẹp ngoại hình đã

bị bỏ qua một cách cố ý để nhờng chỗ cho t thế ngồi và nhất là hành động soi

g-ơng kỳ lạ của bà ta mà tác giả muốn hớng cho ngời đọc tập trung, chú ý vào Bà

“hãy còn đẹp” thế thôi, còn toàn bộ cái đẹp bà ta đều do ngôn ngữ hoảng loạn, dohành động soi gơng, rửa mặt của bà ta đảm nhận Một sự ám ảnh tinh thần, mãnhliệt đến mức trong tình trạng điên rồ đó, bà ta vẫn lo giữ nhan sắc và “hoảng sợ”,

“xúc động”, “hổ thẹn ” vì bị mọi ngời nhìn thấy “khiến cả da cả thịt của bà ta, nơilút sâu trong áo, cũng ửng đỏ lên”